آیین‌نامه ساماندهی خوشه ها و شبکه های صادرات گرای کسب و کار

وزیران عضو کمیسیون اقتصاد در جلسه مورخ ۱۳۸۷/۰۲/۰۲ بنا به پیشنهاد شماره ۱/۲۱۷۸ مورخ ۱۳۸۵/۰۱/۲۶ وزارت بازرگانی و به استناد مواد (۳۳)، (۳۶) و (۳۹) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - و با رعایت تصویب‌نامه شماره ۱۶۴۰۸۲/ت۳۷۳ه- مورخ ۱۳۸۶/۱۰/۱۰ آیین‌نامه «ساماندهی خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرای کسب و کار» را به شرح زیر تصویب نمودند: ماده ۱

اهداف این آیین‌نامه، افزایش سطح رقابت پذیری صادرات کشور، کاهش موانع ناشی از اندازه بنگاه‌ها و حمایت از کار جمعی و مشترک آنها در صادرات و به ویژه هدایت بخشی از منابع پیش‌بینی شده جهت گسترش بنگاه‌های کوچک اقتصادی زودبازده و کارآفرین از طریق ایجاد، توسعه و ارتقای خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا است. ماده ۲
در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مربوط به کار می‌روند: الف
خوشه‌های کسب و کار: مجموعه ای از بنگاه‌های کسب و کار که در یک مکان جغرافیایی یا ملی در تولید و عرضه یک یا چند محصول (کالا و خدمت) مشابه یا مرتبط و یا مکمل فعالیت می‌نمایند. هر خوشه به صورت شرکتی با شخصیت حقوقی مستقل تشکیل و اداره می‌شود و سرمایه آن متعلق به بنگاه‌های یاد شده است. ب
شبکه‌های کسب و کار: مجموعه ای از بنگاه‌های کسب و کار در فعالیت‌های مشترک دارای پراکندگی جغرافیایی. پ
اجزای خوشه‌های کسب و کار: تمامی حقله‌های زنجیره تولید نظیر تولیدکنندگان و بنگاه‌های فعال و نیز تامین کنندگان کالا و خدمات، خریداران، سازمان‌ها و نهادهای پشتیبان و اتحادیه‌هایی که در واحدهای مرتبط و پشتیبان طبقه بندی می‌شوند. ت
خوشه‌های صادرات گرای کسب و کار: خوشه‌هایی که بخشی از محصولات آنها به صورت مستمر و منظم صادر می‌گردند یا دارای پتانسیل صادرات می‌باشند. ث
عاملان توسعه خوشه‌ها: اشخاص حقیقی و یا حقوقی که تجربه کافی در حوزه بنگاه‌های کوچک و متوسط و نیز بازاریابی و صادرات دارند و دارای قابلیت‌های ایجاد ارتباط مثبت و اثربخش، قدرت تحلیل اقتصاد کسب و کار، آشنا به رویکردهای کل گرا و سیستمی، مدیریت استراتژیک، توان حل تعارضات، روحیه پویا و فعال باشند. ج
توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا: تبدیل یا توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های موجود بالفعل یا بالقوه به خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا. ماده ۳
کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت، تنظیم راهبردها و خط مشی‌های توسعه خوشه‌های صادرات گرا، تعیین مشوق‌ها و کمک‌ها و رفع موانع را بر عهده خواهد داشت و در موارد مربوط به خوشه‌های مزبور از وزیران سایر وزارتخانه‌های ذی ربط جهت حضور در جلسه دعوت به عمل خواهد آمد. کارگروه کارشناسی توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا با عضویت نمایندگان دستگاه‌های عضو شورا و سایر دستگاه‌های ذی ربط حسب مورد تشکیل و دبیرخانه آن در وزارت بازرگانی (سازمان توسعه تجارت ایران) مستقر می‌گردد. تبصره
کارگروه توسعه صادرات استان‌ها وظایف کارگروه کارشناسی توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا را در استان‌ها انجام می‌دهند و سازمان‌های بازرگانی استان‌ها دبیرخانه آن خواهند بود. ماده ۴
برخی زمینه‌های فعالیت‌های خوشه‌های صادرات گرای کسب و کار عبارتند از: خوشه‌های صادرات گرای کسب و کار در کلیه زیربخش‌های صنعت و معدن، خدمات و کشاورزی (به ویژه صنایع غذایی و تبدیلی)، فرهنگی، هنری، صنایع خلاقه، ترانزیت و حمل و نقل، تجارت مرزی، صنایع دستی، فرش دستباف، اصناف، خدمات بهداشتی، خدمات آموزشی، فن آوری اطلاعات، گردشگری، صنایع نوین که در سطوح ملی، منطقه ای، استانی و محلی توزیع می‌گردند. ماده ۵
به منظور تامین اهداف موضوع این آیین‌نامه دستگاه‌های اجرایی زیر وظایف مشروح زیر را به عهده دارند: الف
سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران: ارایه کمک‌های فنی و مشاوره ای صنعتی ب
سازمان توسعه تجارت ایران: ارایه کمک‌های فنی و مشاوره ای صادراتی پ
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران: تقویت فرهنگ سازی عمومی در راستای ارتقای فرهنگ کارگروهی و جمعی و حرکت به سمت کارایی جمعی، تقویت سرمایه اجتماعی و کمک به رفع آسیب‌های سرمایه اجتماعی به عنوان پیشنیاز اصلی موفقیت طرح‌ها ت
وزارت کار و امور اجتماعی: تدوین و هدایت بخشی از سیاست‌های اشتغال و بخشی از منابع اختصاص یافته به امر اشتغال زایی به سمت خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا ث
وزارت تعاون: کمک به تشکیل اجزای مختلف خوشه‌های صادرات گرا در قالب شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی و تنظیم سیاست‌های حمایتی ج
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران: تخصیص منابع ارزی و هدایت بخشی از تسهیلات بانکی به سمت خوشه‌های صادرات گرا چ
بانک‌های تجاری و تخصصی و به ویژه بانک توسعه صادرات ایران: ارایه تسهیلات مالی ح
صندوق ضمانت صادرات ایران: پوشش ریسک‌ها و ضمانت‌ها خ
معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور: پیش‌بینی اعتبارات لازم در لوایح بودجه سالانه د
سایر وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی: حسب ماموریت هر یک از آنها در سطح ملی ذ
واحدهای استانی وزارتخانه‌ها و موسسه‌های دولتی: حسب ماموریت هر یک از آنها در سطح استان، شهرستان، شهر، بخش و دهستان. تبصره (اصلاحی ۱۴۰۰/۰۵/۰۳)
اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران (اتاق ایران)، اتاق تعاون جمهوری اسلامی ایران، اتاق‌های بازرگانی و تعاون استانی و کلیه تشکل‌های تولیدی و صادراتی و صنفی رسمی کشور وظیفه تشویق و تسهیل توسعه خوشه‌ها و شبکه‌ها و حسب مورد انجام وظایف عاملان توسعه خوشه‌ها و شبکه‌ها را به عهده دارند. ماده ۶
برخی از وظایف عمومی و مشترک دستگاه‌های اجرایی ذیربط در راستای اهداف این آیین‌نامه به شرح زیر است: الف
شناسایی و معرفی خوشه‌های صادرات گرا مرتبط با ماموریت هر دستگاه در مناطق مختلف کشور ب
کمک به برگزاری دوره‌های آموزشی فنی و تخصصی تولیدی با کیفیت بهتر جهت نیروهای انسانی مورد نیاز خوشه‌ها پ
اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در بخش فعالیت مربوط به مزایای خوشه‌ها و توسعه خوشه‌ها در بخش ت
انتخاب و اولویت گذاری توسعه خوشه‌ها از میان خوشه‌های بالفعل و بالقوه صادراتی بر اساس معیارهای گزینش ث
طراحی چارچوب‌های سامان دهی و توسعه خوشه‌ها ج
هدف گذاری و برنامه‌ریزی توسعه خوشه‌ها چ
معرفی افراد و دفاتر واجد شرایط به عنوان عاملان توسعه خوشه‌ها و یا تیم‌های توسعه خوشه‌ها ح
تهیه فهرست‌های تلفیقی خوشه‌های صادرات گرا در سطح ملی و استانی و فهرست اولویت‌های سرمایه‌گذاری خ
ارایه فهرست‌های مربوط به مراجع ذیربط، بانک‌ها و سایر نهادهای تخصصی د
اطلاع رسانی فهرست‌ها به متقاضیان سرمایه‌گذاری جهت استفاده از تسهیلات بنگاه‌های زودبازده و سایر تسهیلات و منابع ذ
حمایت و پشتیبانی از طرح‌های توسعه خوشه‌ها در کلیه مراحل ر
پیشنهاد طرح‌ها جهت توسعه خوشه‌ها و رفع موانع و تنگناها ز
نظارت بر اجرا و ارایه گزارش عملکرد به وزارت بازرگانی ژ
شناسایی و تعیین نهادهای پشتیبان و زیرساخت‌های فیزیکی و نرم افزاری ماده ۷
معیارهای انتخاب و اولویت گذاری خوشه‌های صادرات گرا جهت توسعه یا تکمیل و ارتقا به ترتیب عبارتند از: الف
سهمی از صادرات در سال‌های گذشته یا پتانسیل‌های صادراتی و بازارهای رو به رشد ب
میزان ارزش افزوده تولید داخل پ
وجود ظرفیت تولید در منطقه جغرافیایی بر مبنای بنگاه‌های کوچک و متوسط ت
وجود ارتباطات پسین و پیشین در منطقه و در سطح ملی و مزیت‌های نسبی و بالقوه رقابتی (فرایند، محصول، هزینه و منابع) ث
امکان توسعه سریع ج
وجود بنگاه‌های فعال اصلی چ
حداقل سطحی از سرمایه اجتماعی و مهارت‌های مدیریتی مورد نیاز در دستگاه‌ها ماده ۸
وزارتخانه‌ها و سایر دستگاه‌های اجرایی ذیربط موظفند در انتهای هر سال، برنامه توسعه خوشه‌های صادرات گرای مرتبط با ماموریت خود را بر اساس تلفیق و اولویت بندی طرح‌های درخواستی متقاضیان و نیز بنا به تشخیص خود، تنظیم و به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت ارایه نمایند. ماده ۹
رئوس اقدامات حمایتی دستگاه‌های اجرایی از توسعه خوشه‌های صادرات گرا در دو گروه کمک‌ها، حمایت‌ها و مشوق‌های مالی و غیرمالی که به پیشنهاد وزارت بازرگانی در بودجه سالانه لحاظ خواهد شد، به شرح زیر می‌باشد: ۱
کمک‌های عمومی، فنی و تخصصی: الف
کمک به ایجاد فضای محیطی مساعد برای توسعه خوشه‌ها ب
کمک به توسعه زیرساخت‌های تخصصی صادرات گرا پ
کمک به برنامه‌های صادراتی خوشه‌ها ت
کمک به ایجاد واحدهای خدمات کسب و کار خوشه‌ها یا مراکز ذی ربط ث
کمک به ایجاد، توسعه و بهبود وضعیت شبکه‌ها و کنسرسیوم‌های صادراتی، شرکت‌های تخصصی صادراتی، اتحادیه‌ها و تشکل‌های صادراتی ج
کمک به ایجاد یا بهبود نهادها و واحدهای پشتیبان چ
کمک به ایجاد یا توسعه واحدهای مرتبط ح
کمک به ایجاد، توسعه و بهبود منابع و تسهیلات مشترک خ
کمک به ایجاد، توسعه یا بهبود و تخصصی کردن زیرساخت‌های موجود د
کمک به ترویج و معرفی خوشه‌ها در بازارهای صادراتی ذ
کمک به تحقیقات بازارهای صادراتی ر
کمک به فرهنگ سازی و تحکیم و بهبود سرمایه اجتماعی ز
کمک به فعالیت‌ها و پروژه‌هایی که منجر به افزایش پتانسیل صادرات خواهد شد. ژ
کمک به تشکیل شرکت‌های تعاونی ذی ربط خوشه‌ها س
سایر کمک‌ها ۲
حمایت‌های مالی: الف
کمک‌ها، مشوق‌ها و حمایت‌های مستقیم اجرایی مالی به صورت هدفمند و برای مدت محدود تا گذر خوشه از مرحله اولیه راه اندازی خواهد بود و شامل جوایز صادراتی نیز می‌گردد. ب
مشوق‌ها و جوایز صادراتی خوشه‌ها شامل اقدامات مشترک صادراتی نظیر اطلاع رسانی و تبلیغ و ترویج مشترک در بازارها، ایجاد دفاتر بازاریابی مشترک، منابع مشترک عملیاتی صادرات از جمله انبارها، پایانه‌های تخصصی و غیره و مشارکت گروهی در نمایشگاه‌ها و هیات‌ها و بخشی از هزینه مطالعات شناختی طرح‌ها و نظایر آن خواهد شد. تبصره ۱
اقدامات حمایتی دستگاه‌ها معطوف به طرح‌ها و پروژه‌های خوشه‌های صادرات گرا و فعالیت‌های مشترک و گروهی مرتبط به خوشه‌ها خواهد بود. تبصره ۲
وزارت بازرگانی (سازمان توسعه تجارت ایران) حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه «بسته حمایتی و دستورالعمل اجرایی حمایت‌های صادراتی خوشه‌های صادرات گرا» را تنظیم و به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت پیشنهاد خواهد نمود. تبصره ۳
وزارت بازرگانی اعتبار مورد نیاز این ماده را هر ساله در بودجه سالانه خود پیش‌بینی می‌نماید. ماده ۱۰
سازمان توسعه تجارت ایران به عنوان متولی ایجاد و حمایت خوشه‌ها با همکاری تخصصی و فنی دستگاه‌های مرتبط در امر خوشه‌های صادرات گرا تعیین می‌گردد که تدوین نظام اجرایی طرح‌ها و پروژه‌های ایجاد و توسعه خوشه‌های صادرات گرا را با همکاری دستگاه‌های اجرایی ذیربط بر عهده داشته و همچنین مرجع نظارت بر اجرای نظام مزبور خواهد بود. ماده ۱۱
بهره گیری از تسهیلات مندرج در این آیین‌نامه منوط به قرار داشتن طرح در فهرست خوشه‌ها مصوب کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت و تاییدیه ایجاد یا توسعه خوشه‌های صادرات گرا توسط کارگروه کارشناسی در مرکز یا کارگروه توسعه صادرات استان و صدور گواهی با امضای مشترک سازمان توسعه تجارت ایران و دستگاه ذی ربط بوده و متقاضی توسط سازمان توسعه تجارت ایران به بانک عامل معرفی می‌شود. تبصره
دستورالعمل مربوط به فرایند اخذ تقاضا و بررسی و صدور گواهی ظرف دو ماه توسط سازمان توسعه و تجارت ایران تهیه و پس از تصویب از سوی وزیر بازرگانی ابلاغ خواهد شد. ماده ۱۲ (اصلاحی ۱۴۰۰/۰۵/۰۳)
کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی، اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران (اتاق ایران)، اتاق تعاون جمهوری اسلامی ایران، تشکل‌های خصوصی و تعاونی می‌توانند طرح‌های توسعه یا تکمیل و ارتقای خوشه‌های صادرات گرا را در کلیه کالاها و خدمات بالفعل یا بالقوه صادراتی مطابق چارچوب‌ها و ضوابط تنظیمی مصوب به سازمان توسعه تجارت ایران در مرکز و سازمان‌های بازرگانی در استان‌ها تسلیم نمایند. سازمان‌های مزبور موظفند ظرف سه ماه نظر خود را اعلام و درصورت تایید مطالعات شناختی انجام شده، مراتب را جهت تهیه مطالعات جامع به متقاضی اعلام خواهند نمود. متقاضی موظف است ظرف شش ماه در چارچوب تعیین شده، طرح نهایی را ارایه نماید. طرح‌های تصویب شده جهت استفاده از تسهیلات و حمایت‌های مورد نظر به دستگاه‌های اجرایی ذی ربط و بانک‌ها معرفی می‌گردند. تبصره ۱
عاملان توسعه خوشه‌ها از میان اشخاص حقیقی و حقوقی و تشکل‌های واجد شرایط با اولویت بخش تعاون انتخاب خواهند شد. تبصره ۲
چارچوب مورد نظر این بند در آیین‌نامه جداگانه ای توسط کارگروه کارشناسی تهیه و جهت تصویب به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت ارایه خواهد شد. ماده ۱۳
نحوه عمل و چگونگی اجرای طرح‌ها در دستگاه‌های اجرایی در رابطه با خوشه‌های صادرات گرا توسط وزارتخانه‌های بازرگانی و صنایع و معادن تهیه و پس از تصویب در کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت از سوی کمیسیون مذکور ابلاغ خواهد شد. دستگاه مربوط موظف است، برنامه مستمر آموزشی توسعه خوشه‌ها را ظرف سه ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه تدوین و در اختیار موسسات آموزشی مورد تایید خود قرار داده و بر اجرای آن نظارت نماید. ماده ۱۴
طرح‌ها، پروژه‌ها و فعالیت‌های مشترک و جمعی ذیل طرح‌های توسعه خوشه‌های صادرات گرا که مطابق ضوابط این آیین‌نامه تنظیم می‌شوند، مشمول تصویبنامه شماره ۴۶۴۶۸/ت۳۴۰۵۵ه- مورخ ۱۳۸۴/۹/۵ بوده و از کلیه تسهیلات و امتیازات مقرر در آیین‌نامه مذکور برخوردار می‌باشند. تبصره
کارگروه‌های اشتغال و سرمایه‌گذاری استان‌ها موضوع تصویبنامه شماره ۴۶۴۶۸/ت۳۴۰۵۵ه- مورخ ۱۳۸۴/۹/۵ موظفند طرح‌ها، پروژه‌ها و فعالیت‌های ماده (۱۲) را پس از تصویب کارگروه کارشناسی یا کارگروه توسعه صادرات استان موضوع ماده (۷۰) قانون برنامه سوم توسعه تنفیذی در ماده (۸۳) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و انجام تشریفات این ماده در اولویت قرار دهند. ماده ۱۵
وزارت بازرگانی در چارچوب مصوبات کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت و با هماهنگی دستگاه‌های ذی ربط به منظور کمک به تامین بخشی از هزینه‌های مورد نیاز طرح‌های مطالعاتی، آموزشی و ترویجی و همچنین ارایه مشوق‌هایی برای ایجاد زیرساخت‌های تخصصی مرتبط، موظف است اعتبار لازم را در بودجه سالانه خود پیش‌بینی و به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور ارایه نماید. ماده ۱۶
وزارت بازرگانی مسئول نظارت بر حسن اجرا و پیگیری این آیین‌نامه بوده و گزارش‌های عملکرد آن را به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت ارایه خواهد نمود. این تصویبنامه در تاریخ ۱۳۷۸/۲/۱۴ به تایید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است. پرویز داودی - معاون اول رئیس جمهور

اهداف این آیین‌نامه، افزایش سطح رقابت پذیری صادرات کشور، کاهش موانع ناشی از اندازه بنگاه‌ها و حمایت از کار جمعی و مشترک آنها در صادرات و به ویژه هدایت بخشی از منابع پیش‌بینی شده جهت گسترش بنگاه‌های کوچک اقتصادی زودبازده و کارآفرین از طریق ایجاد، توسعه و ارتقای خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا است. ماده ۲
در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مربوط به کار می‌روند: الف
خوشه‌های کسب و کار: مجموعه ای از بنگاه‌های کسب و کار که در یک مکان جغرافیایی یا ملی در تولید و عرضه یک یا چند محصول (کالا و خدمت) مشابه یا مرتبط و یا مکمل فعالیت می‌نمایند. هر خوشه به صورت شرکتی با شخصیت حقوقی مستقل تشکیل و اداره می‌شود و سرمایه آن متعلق به بنگاه‌های یاد شده است. ب
شبکه‌های کسب و کار: مجموعه ای از بنگاه‌های کسب و کار در فعالیت‌های مشترک دارای پراکندگی جغرافیایی. پ
اجزای خوشه‌های کسب و کار: تمامی حقله‌های زنجیره تولید نظیر تولیدکنندگان و بنگاه‌های فعال و نیز تامین کنندگان کالا و خدمات، خریداران، سازمان‌ها و نهادهای پشتیبان و اتحادیه‌هایی که در واحدهای مرتبط و پشتیبان طبقه بندی می‌شوند. ت
خوشه‌های صادرات گرای کسب و کار: خوشه‌هایی که بخشی از محصولات آنها به صورت مستمر و منظم صادر می‌گردند یا دارای پتانسیل صادرات می‌باشند. ث
عاملان توسعه خوشه‌ها: اشخاص حقیقی و یا حقوقی که تجربه کافی در حوزه بنگاه‌های کوچک و متوسط و نیز بازاریابی و صادرات دارند و دارای قابلیت‌های ایجاد ارتباط مثبت و اثربخش، قدرت تحلیل اقتصاد کسب و کار، آشنا به رویکردهای کل گرا و سیستمی، مدیریت استراتژیک، توان حل تعارضات، روحیه پویا و فعال باشند. ج
توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا: تبدیل یا توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های موجود بالفعل یا بالقوه به خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا. ماده ۳
کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت، تنظیم راهبردها و خط مشی‌های توسعه خوشه‌های صادرات گرا، تعیین مشوق‌ها و کمک‌ها و رفع موانع را بر عهده خواهد داشت و در موارد مربوط به خوشه‌های مزبور از وزیران سایر وزارتخانه‌های ذی ربط جهت حضور در جلسه دعوت به عمل خواهد آمد. کارگروه کارشناسی توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا با عضویت نمایندگان دستگاه‌های عضو شورا و سایر دستگاه‌های ذی ربط حسب مورد تشکیل و دبیرخانه آن در وزارت بازرگانی (سازمان توسعه تجارت ایران) مستقر می‌گردد. تبصره
کارگروه توسعه صادرات استان‌ها وظایف کارگروه کارشناسی توسعه خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا را در استان‌ها انجام می‌دهند و سازمان‌های بازرگانی استان‌ها دبیرخانه آن خواهند بود. ماده ۴
برخی زمینه‌های فعالیت‌های خوشه‌های صادرات گرای کسب و کار عبارتند از: خوشه‌های صادرات گرای کسب و کار در کلیه زیربخش‌های صنعت و معدن، خدمات و کشاورزی (به ویژه صنایع غذایی و تبدیلی)، فرهنگی، هنری، صنایع خلاقه، ترانزیت و حمل و نقل، تجارت مرزی، صنایع دستی، فرش دستباف، اصناف، خدمات بهداشتی، خدمات آموزشی، فن آوری اطلاعات، گردشگری، صنایع نوین که در سطوح ملی، منطقه ای، استانی و محلی توزیع می‌گردند. ماده ۵
به منظور تامین اهداف موضوع این آیین‌نامه دستگاه‌های اجرایی زیر وظایف مشروح زیر را به عهده دارند: الف
سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران: ارایه کمک‌های فنی و مشاوره ای صنعتی ب
سازمان توسعه تجارت ایران: ارایه کمک‌های فنی و مشاوره ای صادراتی پ
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران: تقویت فرهنگ سازی عمومی در راستای ارتقای فرهنگ کارگروهی و جمعی و حرکت به سمت کارایی جمعی، تقویت سرمایه اجتماعی و کمک به رفع آسیب‌های سرمایه اجتماعی به عنوان پیشنیاز اصلی موفقیت طرح‌ها ت
وزارت کار و امور اجتماعی: تدوین و هدایت بخشی از سیاست‌های اشتغال و بخشی از منابع اختصاص یافته به امر اشتغال زایی به سمت خوشه‌ها و شبکه‌های صادرات گرا ث
وزارت تعاون: کمک به تشکیل اجزای مختلف خوشه‌های صادرات گرا در قالب شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی و تنظیم سیاست‌های حمایتی ج
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران: تخصیص منابع ارزی و هدایت بخشی از تسهیلات بانکی به سمت خوشه‌های صادرات گرا چ
بانک‌های تجاری و تخصصی و به ویژه بانک توسعه صادرات ایران: ارایه تسهیلات مالی ح
صندوق ضمانت صادرات ایران: پوشش ریسک‌ها و ضمانت‌ها خ
معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور: پیش‌بینی اعتبارات لازم در لوایح بودجه سالانه د
سایر وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی: حسب ماموریت هر یک از آنها در سطح ملی ذ
واحدهای استانی وزارتخانه‌ها و موسسه‌های دولتی: حسب ماموریت هر یک از آنها در سطح استان، شهرستان، شهر، بخش و دهستان. تبصره (اصلاحی ۱۴۰۰/۰۵/۰۳)
اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران (اتاق ایران)، اتاق تعاون جمهوری اسلامی ایران، اتاق‌های بازرگانی و تعاون استانی و کلیه تشکل‌های تولیدی و صادراتی و صنفی رسمی کشور وظیفه تشویق و تسهیل توسعه خوشه‌ها و شبکه‌ها و حسب مورد انجام وظایف عاملان توسعه خوشه‌ها و شبکه‌ها را به عهده دارند. ماده ۶
برخی از وظایف عمومی و مشترک دستگاه‌های اجرایی ذیربط در راستای اهداف این آیین‌نامه به شرح زیر است: الف
شناسایی و معرفی خوشه‌های صادرات گرا مرتبط با ماموریت هر دستگاه در مناطق مختلف کشور ب
کمک به برگزاری دوره‌های آموزشی فنی و تخصصی تولیدی با کیفیت بهتر جهت نیروهای انسانی مورد نیاز خوشه‌ها پ
اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در بخش فعالیت مربوط به مزایای خوشه‌ها و توسعه خوشه‌ها در بخش ت
انتخاب و اولویت گذاری توسعه خوشه‌ها از میان خوشه‌های بالفعل و بالقوه صادراتی بر اساس معیارهای گزینش ث
طراحی چارچوب‌های سامان دهی و توسعه خوشه‌ها ج
هدف گذاری و برنامه‌ریزی توسعه خوشه‌ها چ
معرفی افراد و دفاتر واجد شرایط به عنوان عاملان توسعه خوشه‌ها و یا تیم‌های توسعه خوشه‌ها ح
تهیه فهرست‌های تلفیقی خوشه‌های صادرات گرا در سطح ملی و استانی و فهرست اولویت‌های سرمایه‌گذاری خ
ارایه فهرست‌های مربوط به مراجع ذیربط، بانک‌ها و سایر نهادهای تخصصی د
اطلاع رسانی فهرست‌ها به متقاضیان سرمایه‌گذاری جهت استفاده از تسهیلات بنگاه‌های زودبازده و سایر تسهیلات و منابع ذ
حمایت و پشتیبانی از طرح‌های توسعه خوشه‌ها در کلیه مراحل ر
پیشنهاد طرح‌ها جهت توسعه خوشه‌ها و رفع موانع و تنگناها ز
نظارت بر اجرا و ارایه گزارش عملکرد به وزارت بازرگانی ژ
شناسایی و تعیین نهادهای پشتیبان و زیرساخت‌های فیزیکی و نرم افزاری ماده ۷
معیارهای انتخاب و اولویت گذاری خوشه‌های صادرات گرا جهت توسعه یا تکمیل و ارتقا به ترتیب عبارتند از: الف
سهمی از صادرات در سال‌های گذشته یا پتانسیل‌های صادراتی و بازارهای رو به رشد ب
میزان ارزش افزوده تولید داخل پ
وجود ظرفیت تولید در منطقه جغرافیایی بر مبنای بنگاه‌های کوچک و متوسط ت
وجود ارتباطات پسین و پیشین در منطقه و در سطح ملی و مزیت‌های نسبی و بالقوه رقابتی (فرایند، محصول، هزینه و منابع) ث
امکان توسعه سریع ج
وجود بنگاه‌های فعال اصلی چ
حداقل سطحی از سرمایه اجتماعی و مهارت‌های مدیریتی مورد نیاز در دستگاه‌ها ماده ۸
وزارتخانه‌ها و سایر دستگاه‌های اجرایی ذیربط موظفند در انتهای هر سال، برنامه توسعه خوشه‌های صادرات گرای مرتبط با ماموریت خود را بر اساس تلفیق و اولویت بندی طرح‌های درخواستی متقاضیان و نیز بنا به تشخیص خود، تنظیم و به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت ارایه نمایند. ماده ۹
رئوس اقدامات حمایتی دستگاه‌های اجرایی از توسعه خوشه‌های صادرات گرا در دو گروه کمک‌ها، حمایت‌ها و مشوق‌های مالی و غیرمالی که به پیشنهاد وزارت بازرگانی در بودجه سالانه لحاظ خواهد شد، به شرح زیر می‌باشد: ۱
کمک‌های عمومی، فنی و تخصصی: الف
کمک به ایجاد فضای محیطی مساعد برای توسعه خوشه‌ها ب
کمک به توسعه زیرساخت‌های تخصصی صادرات گرا پ
کمک به برنامه‌های صادراتی خوشه‌ها ت
کمک به ایجاد واحدهای خدمات کسب و کار خوشه‌ها یا مراکز ذی ربط ث
کمک به ایجاد، توسعه و بهبود وضعیت شبکه‌ها و کنسرسیوم‌های صادراتی، شرکت‌های تخصصی صادراتی، اتحادیه‌ها و تشکل‌های صادراتی ج
کمک به ایجاد یا بهبود نهادها و واحدهای پشتیبان چ
کمک به ایجاد یا توسعه واحدهای مرتبط ح
کمک به ایجاد، توسعه و بهبود منابع و تسهیلات مشترک خ
کمک به ایجاد، توسعه یا بهبود و تخصصی کردن زیرساخت‌های موجود د
کمک به ترویج و معرفی خوشه‌ها در بازارهای صادراتی ذ
کمک به تحقیقات بازارهای صادراتی ر
کمک به فرهنگ سازی و تحکیم و بهبود سرمایه اجتماعی ز
کمک به فعالیت‌ها و پروژه‌هایی که منجر به افزایش پتانسیل صادرات خواهد شد. ژ
کمک به تشکیل شرکت‌های تعاونی ذی ربط خوشه‌ها س
سایر کمک‌ها ۲
حمایت‌های مالی: الف
کمک‌ها، مشوق‌ها و حمایت‌های مستقیم اجرایی مالی به صورت هدفمند و برای مدت محدود تا گذر خوشه از مرحله اولیه راه اندازی خواهد بود و شامل جوایز صادراتی نیز می‌گردد. ب
مشوق‌ها و جوایز صادراتی خوشه‌ها شامل اقدامات مشترک صادراتی نظیر اطلاع رسانی و تبلیغ و ترویج مشترک در بازارها، ایجاد دفاتر بازاریابی مشترک، منابع مشترک عملیاتی صادرات از جمله انبارها، پایانه‌های تخصصی و غیره و مشارکت گروهی در نمایشگاه‌ها و هیات‌ها و بخشی از هزینه مطالعات شناختی طرح‌ها و نظایر آن خواهد شد. تبصره ۱
اقدامات حمایتی دستگاه‌ها معطوف به طرح‌ها و پروژه‌های خوشه‌های صادرات گرا و فعالیت‌های مشترک و گروهی مرتبط به خوشه‌ها خواهد بود. تبصره ۲
وزارت بازرگانی (سازمان توسعه تجارت ایران) حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه «بسته حمایتی و دستورالعمل اجرایی حمایت‌های صادراتی خوشه‌های صادرات گرا» را تنظیم و به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت پیشنهاد خواهد نمود. تبصره ۳
وزارت بازرگانی اعتبار مورد نیاز این ماده را هر ساله در بودجه سالانه خود پیش‌بینی می‌نماید. ماده ۱۰
سازمان توسعه تجارت ایران به عنوان متولی ایجاد و حمایت خوشه‌ها با همکاری تخصصی و فنی دستگاه‌های مرتبط در امر خوشه‌های صادرات گرا تعیین می‌گردد که تدوین نظام اجرایی طرح‌ها و پروژه‌های ایجاد و توسعه خوشه‌های صادرات گرا را با همکاری دستگاه‌های اجرایی ذیربط بر عهده داشته و همچنین مرجع نظارت بر اجرای نظام مزبور خواهد بود. ماده ۱۱
بهره گیری از تسهیلات مندرج در این آیین‌نامه منوط به قرار داشتن طرح در فهرست خوشه‌ها مصوب کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت و تاییدیه ایجاد یا توسعه خوشه‌های صادرات گرا توسط کارگروه کارشناسی در مرکز یا کارگروه توسعه صادرات استان و صدور گواهی با امضای مشترک سازمان توسعه تجارت ایران و دستگاه ذی ربط بوده و متقاضی توسط سازمان توسعه تجارت ایران به بانک عامل معرفی می‌شود. تبصره
دستورالعمل مربوط به فرایند اخذ تقاضا و بررسی و صدور گواهی ظرف دو ماه توسط سازمان توسعه و تجارت ایران تهیه و پس از تصویب از سوی وزیر بازرگانی ابلاغ خواهد شد. ماده ۱۲ (اصلاحی ۱۴۰۰/۰۵/۰۳)
کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی، اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران (اتاق ایران)، اتاق تعاون جمهوری اسلامی ایران، تشکل‌های خصوصی و تعاونی می‌توانند طرح‌های توسعه یا تکمیل و ارتقای خوشه‌های صادرات گرا را در کلیه کالاها و خدمات بالفعل یا بالقوه صادراتی مطابق چارچوب‌ها و ضوابط تنظیمی مصوب به سازمان توسعه تجارت ایران در مرکز و سازمان‌های بازرگانی در استان‌ها تسلیم نمایند. سازمان‌های مزبور موظفند ظرف سه ماه نظر خود را اعلام و درصورت تایید مطالعات شناختی انجام شده، مراتب را جهت تهیه مطالعات جامع به متقاضی اعلام خواهند نمود. متقاضی موظف است ظرف شش ماه در چارچوب تعیین شده، طرح نهایی را ارایه نماید. طرح‌های تصویب شده جهت استفاده از تسهیلات و حمایت‌های مورد نظر به دستگاه‌های اجرایی ذی ربط و بانک‌ها معرفی می‌گردند. تبصره ۱
عاملان توسعه خوشه‌ها از میان اشخاص حقیقی و حقوقی و تشکل‌های واجد شرایط با اولویت بخش تعاون انتخاب خواهند شد. تبصره ۲
چارچوب مورد نظر این بند در آیین‌نامه جداگانه ای توسط کارگروه کارشناسی تهیه و جهت تصویب به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت ارایه خواهد شد. ماده ۱۳
نحوه عمل و چگونگی اجرای طرح‌ها در دستگاه‌های اجرایی در رابطه با خوشه‌های صادرات گرا توسط وزارتخانه‌های بازرگانی و صنایع و معادن تهیه و پس از تصویب در کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت از سوی کمیسیون مذکور ابلاغ خواهد شد. دستگاه مربوط موظف است، برنامه مستمر آموزشی توسعه خوشه‌ها را ظرف سه ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه تدوین و در اختیار موسسات آموزشی مورد تایید خود قرار داده و بر اجرای آن نظارت نماید. ماده ۱۴
طرح‌ها، پروژه‌ها و فعالیت‌های مشترک و جمعی ذیل طرح‌های توسعه خوشه‌های صادرات گرا که مطابق ضوابط این آیین‌نامه تنظیم می‌شوند، مشمول تصویبنامه شماره ۴۶۴۶۸/ت۳۴۰۵۵ه- مورخ ۱۳۸۴/۹/۵ بوده و از کلیه تسهیلات و امتیازات مقرر در آیین‌نامه مذکور برخوردار می‌باشند. تبصره
کارگروه‌های اشتغال و سرمایه‌گذاری استان‌ها موضوع تصویبنامه شماره ۴۶۴۶۸/ت۳۴۰۵۵ه- مورخ ۱۳۸۴/۹/۵ موظفند طرح‌ها، پروژه‌ها و فعالیت‌های ماده (۱۲) را پس از تصویب کارگروه کارشناسی یا کارگروه توسعه صادرات استان موضوع ماده (۷۰) قانون برنامه سوم توسعه تنفیذی در ماده (۸۳) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و انجام تشریفات این ماده در اولویت قرار دهند. ماده ۱۵
وزارت بازرگانی در چارچوب مصوبات کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت و با هماهنگی دستگاه‌های ذی ربط به منظور کمک به تامین بخشی از هزینه‌های مورد نیاز طرح‌های مطالعاتی، آموزشی و ترویجی و همچنین ارایه مشوق‌هایی برای ایجاد زیرساخت‌های تخصصی مرتبط، موظف است اعتبار لازم را در بودجه سالانه خود پیش‌بینی و به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور ارایه نماید. ماده ۱۶
وزارت بازرگانی مسئول نظارت بر حسن اجرا و پیگیری این آیین‌نامه بوده و گزارش‌های عملکرد آن را به کمیسیون اقتصاد دفتر هیات دولت ارایه خواهد نمود. این تصویبنامه در تاریخ ۱۳۷۸/۲/۱۴ به تایید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است. پرویز داودی - معاون اول رئیس جمهور