محاسبه سهم‌الارث

محاسبه ارث به زبان ساده

قانون مدنی وراث را در سه طبقه می‌چیند و تا از طبقهٔ نزدیک‌تر کسی باشد، به طبقهٔ دورتر ارثی نمی‌رسد؛ همسر در کنار همهٔ طبقات ارث می‌برد. این ماشین‌حساب ارزش خالص ترکه را میان وراثی که مشخص می‌کنید تقسیم می‌کند و کنار هر سهم، دلیل آن را هم می‌نویسد.

این ماشین‌حساب بخشی از دادرس، پلتفرم هوشمند حقوقی است. اگر پرسشی فراتر از عدد دارید، همان را از هوش مصنوعی حقوقی دادرس بپرسید.

چگونه محاسبه می‌شود

سهم هر وارث = ترکهٔ قابل تقسیم (ارزش خالص ترکه منهای وصیت) × کسر قانونی سهم او

• طبقهٔ اول: پدر، مادر و فرزندان. طبقهٔ دوم: اجداد (پدربزرگ و مادربزرگ) و خواهر و برادر. طبقهٔ سوم: عمو، عمه، دایی و خاله.
• سهم شوهر در نبود فرزند نصف ترکه و با وجود فرزند یک‌چهارم است؛ سهم زن در نبود فرزند یک‌چهارم و با وجود فرزند یک‌هشتم (ماده ۹۱۳، و در کنار طبقه‌های دوم و سوم، مواد ۹۲۷ و ۹۳۸). اگر چند زوجه باشند، همین سهم میان آنان به‌تساوی تقسیم می‌شود (ماده ۹۴۲).
• با وجود فرزند، پدر و مادر هر کدام یک‌ششم سهم معین دارند و باقی میان فرزندان تقسیم می‌شود: پسر دو برابر دختر (ماده ۹۰۷). اگر متوفی پسر نداشته باشد، یک دختر نصف و دو دختر یا بیشتر دو سوم ترکه را به‌عنوان سهم معین می‌برند.
• در نبود فرزند، اگر پدر و مادر هر دو زنده باشند، مادر یک‌سوم ترکه را می‌برد — یا اگر حاجب داشته باشد یک‌ششم — و باقی به پدر می‌رسد (مواد ۹۰۶ و ۸۹۲)؛ اگر فقط یکی از آن دو زنده باشد، همهٔ ترکه پس از سهم همسر به او می‌رسد.
• در فقه امامیه «عول» پذیرفته نیست؛ یعنی وقتی سهم‌های معین از کل ترکه بیشتر شود، از سهم همه به یک نسبت کم نمی‌شود، بلکه کسری بر سهم دختر یا دختران (یا خواهران) وارد می‌شود. اگر هم چیزی زیاد بیاید، به نسبت سهم‌ها به وراث صاحب سهم معین برمی‌گردد (رد)؛ اما به همسر، تا وارث دیگری هست، و به مادری که حاجب دارد نمی‌رسد (ماده ۹۱۴).
• عددی که وارد می‌کنید باید ترکهٔ خالص باشد: ترکه پس از کسر واجبات مالی، دیون، هزینهٔ کفن و دفن و وصیت تا یک‌سوم تقسیم می‌شود.

مبنای قانونی

• • مواد ۸۶۱ تا ۹۴۹ قانون مدنی: موجبات ارث و طبقات وراث.
• • ماده ۸۹۲ قانون مدنی: یک‌ششم پدر و مادر در کنار پسر (بند الف) و حاجب مادر (بند ب).
• • ماده ۹۰۶ قانون مدنی: سهم پدر و مادر در نبود فرزند.
• • ماده ۹۰۷ قانون مدنی: سهم فرزندان؛ پسر دو برابر دختر.
• • مواد ۹۰۸ و ۹۰۹ قانون مدنی: سهم پدر و مادر در کنار یک دختر و در کنار چند دختر.
• • ماده ۹۱۳ قانون مدنی (در کنار طبقهٔ اول) و مواد ۹۲۷ و ۹۳۸ (در کنار طبقه‌های دوم و سوم): سهم معین شوهر و زن.
• • ماده ۹۱۴ قانون مدنی: ورود نقص بر دختران و رد مازاد به وراث صاحب سهم معین.
• • مواد ۹۱۹ تا ۹۲۹ قانون مدنی: طبقهٔ دوم؛ و مواد ۹۳۰ به بعد: طبقهٔ سوم.
• • ماده ۹۴۲ قانون مدنی: چند زوجه در یک سهم شریک‌اند.
• • ماده ۹۴۶ قانون مدنی (اصلاحی ۱۳۸۷/۱۱/۰۶): ارث زن از قیمت اموال غیرمنقول، اعم از عرصه و اعیان.
• • ماده ۹۴۹ قانون مدنی: در نبود هر وارث دیگر، تمام ترکه به شوهر می‌رسد؛ زن تنها فقط سهم خود را می‌برد و باقی در حکم ترکهٔ بلاوارث است.
• • ماده ۸۴۳ قانون مدنی: وصیت بیش از ثلث فقط با تنفیذ وراث نافذ است.