سیاستها و ضوابط ارتقاء مشارکت خیرین و واقفین در پیشرفت حوزه علم و فناوری
در راستای تحقق بند ۵ - ۷ سیاست‌های کلی علم و فناوری ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظلّه العالی) و اقدام ملی ۴ از راهبرد کلان ۱ و اقدام ملی ۷ از راهبرد کلان ۶ نقشه جامع علمی کشور، و به استناد بندهای «ب» و «ج» از بخش اول فصل پنجم نقشه جامع علمی کشور و بر اساس بند ۴ از ماده سوم آیین‌نامه ستاد مربوطه، مصوب «سیاستها و ضوابط ارتقاء مشارکت خیرین و واقفین در پیشرفت حوزه علم و فناوری» که در جلسات ۸۶، ۸۷ و ۸۸ شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور به تصویب رسیده است، جهت اجرا ابلاغ می‌شود. ماده ۱) تعاریف و اختصارات واحد (واحد علمی و فناوری): واحدهای مختلف دولتی و غیردولتی در حوزه علم و فناوری شامل دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی، بیمارستان‌های آموزشی، پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد فناوری، مدارس علمیه و مدارس آموزش و پرورش. دستگاه اجرایی: وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و موسسات دولتی، موسسات یا نهادهای عمومی غیردولتی، شرکت‌های دولتی و همچنین کلیه نهادها و دستگاه‌هایی که شمول این مصوبه بر آنها مستلزم ذکر یا تصریح نام است. حامی: افراد حقیقی و حقوقی که با اهداء کمک یا وقف، قصد حمایت از حوزه علم و فناوری را دارند. بنیاد حامی: نهاد حقوقی غیردولتی؛ متشکل از نمایندگان واحد، کارکنان، دانش آموختگان و حامیان علاقه مند که ماموریت آن حمایت از یک واحد علمی و فناوری خاص یا یک موضوع خاص، مانند حمایت از دانشجویان از طریق منابع امور خیر و وقف است. مجمع هماهنگ کننده: نهاد حقوقی غیردولتی؛ متشکل از نمایندگان بنیادهای حامی، دستگاه‌های اجرایی و تشکل‌های مردمی مرتبط که ماموریت آن حمایت از یک یا چند زیرحوزه علم و فناوری از طریق منابع وقف و امور خیر است و با بنیادهای حامی همگن موجود در آن زیرحوزه تعامل مستمر و نزدیک دارد. زیرحوزه علم و فناوری: زیر مجموعه ای از حوزه علم و فناوری بر حسب حوزه‌های اجرایی یا مناطق جغرافیایی یا حوزه‌های تخصصی علوم یا موضوعات خاص. مصادیق امور خیر و وقف در حوزه علم و فناوری: تعدادی از این مصادیق عبارتند از راه اندازی و تجهیز مراکز آموزشی، پژوهشی و رفاهی، حمایت از پژوهش، توسعه و تجاری سازی فناوری، حمایت از کارآفرینی دانشگاهی، حمایت از دانشجویان و طلاب واجد شرایط، گسترش فعالیت‌های مذهبی و تسهیل ازدواج‌های دانشجویی، خدمات و مشاوره‌های علمی و تخصصی، فعالیت‌های داوطلبانه اساتید، دانشجویان و طلاب در آموزش، پژوهش و توسعه فناوری، اهداء حق مالکیت فکری، وصیت در ارث (از جمله انفاق ثلث ارث) و اهداء کتابخانه. ماده ۲) بنیادهای حامی توسط هر یک از واحدهای علمی و فناوری با وظایف زیر گسترش یابد: ۲
- ۱- شناسایی و اولویت بندی فرصت‌های وقف و امور خیر مرتبط با واحد با تمرکز بر احیاء موقوفات و تبرعات موجود و ایجاد بستر مناسب برای اطلاع رسانی آنها. ۲
- ۲- شناسایی حامیان و تعامل با آنان هدف ارائه مشاوره در بهره‌برداری بهینه از مصادیق امور خیر و وقف حوزه علم و فناوری و ارائه تسهیلات لازم به منظور طی فرآیندهای اداری و قانونی و تمهیدات شرعی و حقوقی. ۲
- ۳- توسعه ساز و کارهای جذب و تجمیع کمک‌های خُرد (تامین مالی جمعی) حامیان واحد با تاکید بر انتشار اوراق وقف و امور خیر و جذب کمک‌های فارق التحصیلان و ایجاد صندوق نیکوکاری به منظور سرمایه‌گذاری کمک‌های اهدایی در فعالیت‌های اقتصادی متناسب با شان واحد. ۲
- ۴- توسعه شیوه‌های مشارکت‌های غیر مالی با تاکید بر ارائه خدمات و مشاوره‌های علمی و تخصصی، اهداء حق مالکیت فکری و ترویج سنت‌های پسندیده در میان جامعه مرتبط با واحد به ویژه اهداء کتابخانه و وصیت در ارث. ۲
- ۵- تجلیل از حامیان، اعتمادافزایی در میان حامیان و نظارت بر رعایت تعهدات واحدها، حراست از نیات حامی و عدم تغییر نام موقوفات و تبرّعات حتی در صورت تغییرات مدیریتی، و ارائه گزارش‌های منظم و مستمر به حامیان. ۲
- ۶- پیگیری جذب تسهیلات و حمایت‌های دولتی در حوزه وقف و امور خیر، به ویژه مشارکت در هزینه‌ها، اهداء زمین، معافیت‌های مالیاتی و عوارض و نیز پیگیری انعقاد و اجرایی سازی تفاهم نامه‌های مرتبط با وقف و امور خیر در واحد، با سازمان اوقاف و مجامع هماهنگ کننده. ماده ۳) گسترش و حمایت از مجامع هماهنگ کننده در حوزه‌های علم و فناوری با ماموریت‌های زیر صورت پذیرد: ۳
- ۱- گسترش بنیادهای حامی مرتبط با واحدهای علمی و فناوری با تاکید بر گسترش رایزنی‌ها و ایجاد شعب. ۳
- ۲- نظارت و ارزیابی عملکرد بنیادهای حامی مرتبط و همچنین طراحی نظام انگیزشی و ارائه مشاوره و آموزش‌های ویژه نیروی انسانی. ۳
- ۳- شبکه سازی بنیادهای حامی مرتبط، با تاکید بر اولویت‌ها، ایجاد بسترهای همکاری و یادگیری، بسترهای اطلاعاتی و انتقال تجربیات، و تدوین و ترویج الگوهای موفق میان آنها. ۳
- ۴- پیگیری امور بنیادهای حامی در تعامل با نهادهای حاکمیتی و نهادهای بین‌المللی. ماده ۴) اقدامات زیر توسط سازمان اوقاف و امور خیریه انجام شود: ۴ -۱ - تدوین سند راهبردی سازمان اوقاف و امور خیریه در حوزه علم و فناوری ۴ -۲ - تهیه اطلس موقوفات و نیات وقف مرتبط با حوزه علم و فناوری ۴
- ۳- توسعه و ترویج زیرساخت‌های حقوقی و قانونی لازم در جهت تنوع بخشی به مشارکت‌های وقف و امور خیر (مانند حبس، هبه، نذر) در حوزه علوم و فناوری ۴
- ۴- احیاء و بهره‌برداری بهینه از موقوفات و موسسات خیریه مرتبط با حوزه علم و فناوری. تبصره ۱
- سایر دستگاه‌های اجرایی موظف به همکاری با سازمان اوقاف و امور خیریه می‌باشند. ماده۵) روش‌های مشارکت دستگاه‌های اجرایی و آستان‌های مقدسه در پروژه‌های وقف و امور خیر در حوزه علم و فناوری، ارتقاء یافته و متنوع گردد. ماده ۶) انگیزه مشارکت واقفین و خیرین در وقف و امور خیر حوزه علم و فناوری با تاکید بر امور زیر افزایش یابد: ۶
- ۱- گسترش تسهیلات مالیاتی به ویژه اعتبارات مالیاتی به منظور پذیرش کمک‌های اهدایی واقفین و خیرین در حوزه علم و فناوری به عنوان بخشی از مالیات آنان و نیز اعطای معافیت از مالیات و عوارض به پروژه‌های وقفی و امور خیر در حوزه علم و فناوری. ۶ -۲ - عضویت واقفین و خیرین در هیات امنای واحد. ۶
- ۳- تشویق و ترغیب ایرانیان خارج از کشور و سایر علاقه مندان از جمله نخبگان جهان اسلام، جهت مشارکت در وقف و امور خیر مرتبط با حوزه علم و فناوری با تاکید بر بهره مندی از ظرفیت رایزنان علمی و فناوری، نمایندگی‌های جمهوری اسلامی در کشورهای خارجی و رسانه‌های برون مرزی. ماده ۷) فرهنگ عمومی و گفتمان سازی وقف و امور خیر در حوزه علم و فناوری با تاکید بر امور زیر ارتقاء یابد: ۷
- ۱- معرفی و تجلیل از خیرین و واقفین برجسته و اثرات ماندگار آنان با استفاده از فعالیت‌های رسانه ای، تبلیغات دینی و اعطاء نشان‌های ملی. ۷
- ۲- ارتقاء فرهنگ وقف و امور خیر میان دانش آموزان، دانشجویان و طلاب، با تاکید بر تهیه متون درسی و فعالیت‌های فرهنگی مناسب در مدارس و دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و حوزه‌های علمیه و فضاهای رسانه ای به ویژه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. ماده ۸) کمیسیون ویژه راهبری امور خیرین و واقفین حوزه علم و فناوری با ماموریت هماهنگی، اجرایی سازی سیاستها و ضوابط و نظارت بر آن متشکل از اعضای زیر تشکیل شود:
- رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه (رئیس کمیسیون)
- وزیر علوم، تحقیقات و فناوری یا نماینده تام الاختیار ایشان
- وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا نماینده تام الاختیار ایشان
- وزیر آموزش و پرورش یا نماینده تام الاختیار ایشان
- نماینده تام الاختیار ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور
- رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها یا نماینده تام الاختیار ایشان
- معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری یا نماینده تام الاختیار ایشان
- رئیس سازمان صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران یا نماینده تام الاختیار ایشان
- نماینده تام الاختیار شورای عالی حوزه‌های علمیه
- نماینده کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی
- پنج نفر از خیرین، واقفین و روسای بنیادهای حامی و مجامع هماهنگ کننده به انتخاب کمیسیون و حکم رئیس کمیسیون تبصره ۱
- دبیرخانه کمیسیون ویژه به صورت مستقل، در سازمان اوقاف و امور خیریه مستقر خواهد شد. تبصره ۲
- دبیرخانه، موظف است پس از تصویب این سیاستها و ضوابط، تقسیم کار مربوطه و دستورالعمل‌های اجرایی هر بند از سیاستها و ضوابط، و آیین‌نامه اجرایی فعالیت کمیسیون ویژه را تدوین و برای تصویب به آن کمیسیون ارائه نماید. تبصره ۳
- دبیرخانه موظف است آخرین وضعیت اجرای این سیاستها و ضوابط را هر شش ماه به کمیسیون ویژه گزارش نماید. کمیسیون ویژه نیز موظف است آخرین وضعیت اجرای این سیاستها و ضوابط را به صورت سالیانه به شورای عالی انقلاب فرهنگی گزارش نماید. ماده ۹) این مصوبه، شامل ۹ ماده و ۴ تبصره در جلسه ۸۸ مورخ ۱۳۹۵/۱۰/۱۴ شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور به تصویب رسید. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور دکتر محمدرضا مخبر دزفولی