تصویب‌نامه برنامه بهینه‌سازی مدیریت جنگلهای کشور
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۲/۹/۲۷ بنا به پیشنهاد شماره ۳۲۸۵۰/۰۲۰ مورخ ۱۳۹۱/۱۰/۲۱ وزارت جهاد کشاورزی و به استناد تبصره ماده (۱۴۸) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۹- برنامه بهینه‌سازی پایش، حفظ، بهره‌برداری و مدیریت جنگلهای کشور را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱
- در این تصویب‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف - بهره‌برداری از جنگل: استفاده از ظرفیتهای قابل تحمل اکولوژیکی و اقتصادی در چارچوب مدیریت پایدار جنگلها. ب - پارک جنگلی: مجموعه جنگلی طبیعی یا دست کاشت با محدوده معین که به‌دلیل موقعیت مکانی مناسب و قابلیت‌های طبیعی و جذابیت‌ها برای تامین هدف‌های تفریحی، گردشگری، تفرجی، زیست محیطی و حفاظتی، مدیریت و استفاده می‌شود و به‌سه دسته پارک جنگلی طبیعی، طبیعت و دست کاشت تقسیم می‌گردد. ج - جنگل حفاظتی: جنگلی که به علت شرایط خاص رویشگاه از قبیل شیب، حساسیت خاک به فرسایش، استعداد زمین به لغزش و رانش، خطر نابودی ذخایر جنگلی و بوم ساخت‌های (اکوسیستم) جنگل، حفظ منظر، زمین آبی و نظایر آن تحت مدیریت خاص قرار می‌گیرد. د- محصولات غیرچوبی: محصولاتی از قبیل ریشه، برگ، صمغ، مان، گال و پوست‌گونه‌های جنگلی. ه- - برنامه ملی جنگلی: برنامه‌ای شامل محورهای کلی طرحهای مدیریت منابع جنگلی و ارتباط آن با سایر فعالیتها در سطح ملی و منطقه‌ای به منظور اعمال مدیریت پایدار جنگل. و- طرح مدیریت منابع جنگلی: سند مدونی از مجموعه فعالیتهای اجرایی مرتبط با هم که براساس شاخصها و نشانگرهای مدیریت پایدار جنگل برحسب زمان و مکان برای محدود‌ه‌ای از جنگل تهیه می‌گردد. ماده ۲
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است بهره‌برداری از جنگلهای کشور را در چارچوب طرح مدیریت منابع جنگلی براساس شاخصها و نشانگرهای مدیریت پایدار جنگل به شرح پیوست که تایید شده به مهر «دفتر هیات دولت» است، ساماندهی نماید. تبصره ۱
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و وزارت صنعت، معدن و تجارت، بسته‌های اجرایی حصول شاخصها و نشانگرهای موضوع این ماده را ظرف یک سال تهیه و اجرا نماید. تبصره ۲
- بهره‌برداری از جنگلهایی که تحت پوشش طرحهای مدیریت منابع جنگلی نیستند تا زمانی که برای آنها طرح مدیریت منابع جنگلی تهیه و اجرا نشده است، تابع قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگلها و مراتع - مصوب ۱۳۴۶- و اصلاحات بعدی آن می‌باشد. ماده ۳
- بهره‌برداری از محصولات غیرچوبی صرفاً براساس تبصره (۷) الحاقی به ماده (۳) قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگلها و مراتع - مصوب ۱۳۷۶- مجاز می‌باشد. ماده ۴
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است برنامه ملی جنگلهای کشور را متناسب با شرایط رویشی مناطق پنجگانه (هیرکانی، ارسبارانی، زاگرسی، ایران تورانی و خلیج‌فارس و عمانی) با تاکید بر اصل حفاظت و توسعه پایدار ظرف یک سال تهیه و به هی ات وزیران ارایه نماید. ماده ۵
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است با همکاری سازمانهای جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور و حفاظت محیط‌زیست نسبت به‌تعیین و ثبت یک منطقه در هر یک از مناطق رویشی پنجگانه جنگلهای کشور به عنوان میراث طبیعی ملی و جهانی در چارچوب قوانین مربوط مبادرت نماید. تبصره
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است منابع مورد نیاز برای اجرای این ماده را از محل بودجه عمومی، ردیف‌های درآمد - هزینه و سایر منابع در اختیار تامین نماید. ماده ۶
- سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور موظف است اجرای طرحهای جنگلداری در شمال کشور را به نحوی برنامه‌ریزی و مدیریت نماید که چوب حاصل از بهره‌برداری جنگل، صرفاً از درختان آسیب دیده (شکسته، افتاده، ریشه‌کن، آفت‌زده) و عملیات پرورشی تامین گردد. ماده ۷
- به منظور کاهش فشار جنگل‌نشینان و روستاهای حاشیه جنگل بر منابع جنگلی و جایگزینی سوختهای فسیلی به جای چوب و هیزم، وزارت نفت موظف است با همکاری سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور به نحوی برنامه‌ریزی نماید که واحدهای توزیع نفت و گاز مایع به منظور دسترسی آسان‌تر ساکنان روستاهای بالای بیست خانوار به سوختهای فسیلی در مکانهای مناسب مستقر شوند. ماده ۸
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است نقشه جنگلهای کشور را مبتنی بر استانداردهای حدنگاری (کاداستر) تهیه و با همکاری سازمان ثبت اسناد و املاک کشور نسبت به اخذ سند مالکیت آن با احداث خط تنسیق و تعیین مرز حایل انفال و مستثنیات اشخاص اقدام نموده و همزمان با همکاری وزارتخانه‌های راه و شهرسازی و کشور با ایجاد سامانه مناسب نسبت به کنترل مساحت جنگلها و پیشگیری از تخلفات مربوط اقدام نماید. ماده ۹
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است منابع مورد نیاز برای اجرای این تصویب‌نامه را از محل بودجه عمومی، ردیف‌های درآمد - هزینه و سایر منابع در اختیار تامین نماید. ماده ۱۰
- وزارت جهاد کشاورزی به عنوان مسئول نظارت بر حسن اجرای این تصویب‌نامه موظف است گزارش روند اجرای آن را به صورت سالانه به هیات وزیران ارایه نماید. معاون اول رئیس جمهور - اسحاق جهانگیری پیوست شاخصها و نشانگرهای مدیریت پایدار جنگل شاخص ۱
- وسعت (مساحت جنگلها) ۱-۱- مساحت و درصد منابع و اکوسیستم‌های جنگلی و سایر اراضی جنگلی نسبت به مساحت کشور و تغییرات مساحت آنها در یک بازه زمانی (سال مبنا ۱۳۸۹) با تعیین مرز جنگل. ۱-۲- مساحت و درصدی از جنگلها که تحت تاثیر عوامل ذیل می‌باشند: آتش‌سوزی؛ آفات و امراض؛ خشکسالی؛ طوفان؛ دخالت‌های انسانی. ۱-۳- مساحت و درصد مناطق رویشی پنجگانه (هیرکانی - ارسبارانی - زاگرسی - ایران تورانی - خلیج‌فارس و عمانی) نسبت به مساحت کشور. ۱-۳-۱- سطح جنگلها با تراکم بالای ۵ درصد تاج پوشش (مبنای محاسبه تراکم در جنگلهای هیرکانی تاج پوشش بالای ۱۰ درصد می‌باشد). ۱-۳-.۲- مساحت اراضی جنگلی (۱ تا ۵ درصد تاج پوشش). ۱-۳-۳- مساحت احیاء و بازسازی جنگلها. ۱-۳-۴- مساحت توسعه جنگل. ۱-۳-۵ - مساحت درختکاری. ۱-۳-۶ - مساحت پارکهای جنگلی دست کاشت. ۱-۳-۷- مساحت زراعت چوب. ۱-۳-۸ - سطح طرحهای جنگلداری. ۱-۳-۹- سطح پارکهای جنگلی طبیعی. ۱-۳-۱۰- سطح ذخیره‌گاه‌های جنگلی. ۱-۳-۱۰-۱- مساحت و درصد جنگل اختصاص یافته به حفاظت از حوزه‌های آبخیز. ۱-۳-۱۱- سطح پارکهای جنگلی دریایی (مانگروها). ۱-۳-۱۲- سطح مناطق چهارگانه جنگلی، مناطق شکار ممنوع و زیست‌بومهای حساس. ۱-۳-۱۳- سطح ذخیره‌گاه‌های زیست کره. ۱-۳-۱۴- سطح بیشه‌زارها. ۱-۳-۱۵- سطح جنگلهای بکر. ۱-۳-۱۵-۱- مساحت قطعات شاهد در طرحهای مدیریت منابع جنگلی. ۱-۳-۱۶- سطح جنگلهای حفاظتی. ۱-۳-۱۷- سطح ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی. ۱-۳- ۱۸- سطح جنگلهای ثبت میراث طبیعی. ۱-۴- متوسط سرانه جنگل. ۱-۵ - متوسط سرانه پارک جنگلی. شاخص ۲
- نقش اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی جنگلها: ۲-۱- ارزش و میزان سرمایه‌گذاری در بخش جنگل. ۲-۱-۱- بخش تحقیقات، توسعه، آموزش و ترویج. ۲-۲- ارزش و میزان سرمایه‌گذاری در صنایع وابسته به تولیدات جنگل. ۲-۳- تراز تجاری محصولات جنگل. ۲-۳-۱- ارزش تولید، مصرف، واردات و صادرات تولیدات غیرچوبی و چوبی. ۲-۴- ارزش اقتصادی محصولات و خدمات جنگلها. ۲-۵ - سهم بخش جنگل در تولید ناخالص ملی (GNP) یا تولید ناخالص داخلی (GDP). ۲-۵ -۱- سهم تولیدات چوبی، غیرچوبی، خدمات جنگل. ۲-۶ - سهم و نقش بخش جنگل در توسعه امنیت غذایی. ۲-۷- سهم و نقش بخش جنگل در ایجاد اشتغال. ۲-۸ - میزان رفاه جوامع وابسته به جنگل و سهم جنگل در آن. ۲-۹- نرخ مشارکت سازمانهای دولتی و غیردولتی، رسانه‌های ارتباط جمعی در حفاظت و مدیریت جنگل. ۲-۱۰- میزان و سهم مشارکت جوامع محلی به ویژه زنان و جوانان در حفاظت و توسعه جنگل. ۲-۱۱- ارتقای نقش ساختارهای اجتماعی جوامع محلی و نظامهای عرفی در مدیریت جنگل. ۲-۱۲- جمعیت جوامع محلی وابسته به جنگل (نرخ رشد، نرخ مهاجرت، تراکم جمعیت). ۲-۱۳- سهم جنگل در فرهنگ عامه (دانش بومی، باورهای محلی) و آموزش عمومی با تاکید بر ارزشهای اسلامی. ۲-۱۴- متوسط سرانه نیاز چوب. ۲- ۱۵- افزایش بهره‌وری نظامهای بهره‌برداری از جنگل. ۲-۱۶- درصد مصرف انرژی از منابع تجدیدشونده جنگل نسبت به مصرف کل انرژی. شاخص ۳
- حفاظت از تنوع زیستی در جنگلها ۳-۱- تنوع اکوسیستم. ۳-۲- تنوع گونه. ۳-۳- تنوع ژنتیکی. ۳-۴- تنوع تیپ‌های جنگلی. ۳-۵ - وسعت توده‌های آمیخته. ۳-۶ - موجودی حجمی خشکه‌دارها. شاخص ۴
- ظرفیت تولیدی جنگل ۴-۱- میزان رویه زمینی جنگل. ۴-۲- میزان رویش. ۴-۳- میزان برداشت چوب. ۴-۳-۱- نسبت حجم برداشت چوب به امکان برداشت پایدار. ۴-۴- میزان تولید محصولات غیرچوبی. ۴-۵ - میزان برداشت محصولات غیرچوبی. ۴-۶ - میزان خدمات اکوتوریسم (تفرجگاه‌ها، پارک‌ها و...). ۴-۷- ارزش خدمات ثانویه (پرورش ماهی، زنبورداری، تولید قارچ و...). ۴-۸ - متوسط سرانه مصرف چوب. ۴-۹- میزان تراکم جاده‌های جنگلی در هکتار. ۴-۱۰- خسارت ناشی از چرای دام در تجدید حیات. شاخص ۵
- نقش و کارکردهای جنگل در چرخه جهانی اکولوژیک ۵ -۱- میزان زیست جرم و ترسیب کربن در جنگلهای طبیعی و دست کاشت و درختکاریها. ۵ -۲- نقش جنگلها در کاهش و کنترل تغییرات اقلیمی. ۵ -۳- نقش جنگلهای لبه (جنگلهای حاشیه‌ای) در بهبود فرآیندهای اکولوژیک. ۵ -۴- نقش ژئوپلتیک جنگلهای مرزی در ایجاد امنیت کشورهای همسایه. شاخص۶
- نقش جنگلها در حفاظت از آب و خاک و ارزشهای زیست محیطی ۶ -۱- نقش جنگلها در کاهش و کنترل فرسایش، افزایش حاصلخیزی و حفاظت خاک. ۶ -۲- نقش جنگلها در کمیت و کیفیت منابع آب. ۶ -۳- نقش جنگلها در ارتقای امنیت زیستی. ۶ -۴- نرخ رسوب، حاصلخیزی (ملی، مناطق رویشی، حوزه آبخیز). ۶ - ۵ - کاهش آلودگی هوا و ریزگردها. ۶ -۶ - مقدار خاک شسته شده. ۶ -۷- تعداد آبکندها و آبراهه‌ها. ۶ - ۸ - سطح و درصد اراضی جنگلی با تخریب شدید خاک. ۶ -۹- سطح دامنه‌های فرسایش یافته که توسط جنگل‌کاری یا بوته‌کاری احیاء می‌شود. شاخص ۷
- قوانین و ساختار سازمانی ۷-۱- به روزآوری و کارآمدی سیاست ملی، قوانین و مقررات بخش جنگل. ۷-۲- کارآمدی ساختار سازمانی و منابع مالی و همکاری‌های بین بخشی. ۷-۳- اتخاذ تدابیر لازم جهت جلب مشارکت مردمی، اثربخشی ظرفیتها و دستاوردهای تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی و به کارگیری تخصص، فناوری‌های نوین، دانش روز و دانش بومی. ۷-۴- ایجاد هویت حقوقی مستقل برای دبیرخانه کشورهای پوشش کم‌جنگل (LFCC). ۷-۵ - استفاده از ظرفیت کنوانسیون‌ها و طرح‌ها و پروژه‌های بین‌المللی.