مصوبه طرح جامع ناحیه ارومیه

این مصوبه، طرح جامع ناحیه ارومیه شامل شهرستان‌های ارومیه و سلماس را برای افق زمانی سال ۱۴۰۰ بررسی و تصویب می‌کند و مجموعه‌ای از الزامات و اصلاحات طرح را مقرر می‌دارد.

مصوبه طرح جامع ناحیه ارومیه

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ ۱۳۸۳/۷/۲۷ طرح جامع ناحیه ارومیه (شامل شهرستان‌های ارومیه و سلماس) را برای افق زمانی سال ۱۴۰۰ با جمعیتی معادل ۱/۵۲۴/۰۰۰ نفر (۶۹ درصد شهری و ۳۱ درصد روستایی) برای پایان دوره طرح در محدوده ای مشتمل بر ۷ شهر موجود، ۱۸ شهر پیشنهادی و ۷ بخش و ۲۷ دهستان و ۹۳۳ آبادی در مساحتی بالغ بر ۷۷۹۵ کیلومتر مربع مورد بررسی نهایی و تصویب قرار داد و ضمن تاکید بر صورتجلسه کمیته فنی (پیوست ۱) مقرر نمود. ۱

در نقشه سلسله مراتب مکان‌های عمومی، قوشچی به عنوان مرکز منظومه پیش‌بینی شود. قولنجی و قره باغ به مرکز مجموعه تبدیل شوند. همچنین تازه شهر به عنوان مرکز منظومه پیش‌بینی شود و کتبان و کوزه وش به عنوان مرکز مجموعه تابع آن منظور شوند. همچنین در مرکز منظومه سیلوانا، راژان به عنوان مرکز مجموعه منظور گردد. ۲
در بند ۶ پیشنهاد کمیته فنی، روستاهای زیوه و دیزج دول اضافه شود. ۳
در صورتی که مستندات قانونی درباره منطقه ویژه سلماس و شهرک صنعتی جدید ارومیه موجود باشد، در نقشه تاسیسات زیربنایی شهرک‌های صنعتی، با توجه به وضعیت موجود و طرح‌های در دست اجرا، منطقه ویژه سلماس شهرک صنعتی جدید ارومیه در بین نوشین شهر و قوشچی (منطقه امام کندی) در طرح اضافه شود. اسناد طرح به شرح زیر است: ۲- نقشه منطقه بندی و کاربری اراضی (سند شماره ۱): شامل مناطق زیر به عنوان راهنمای تعیین کاربری‌های عمده ۱- اراضی مناسب زراعتهای آبی و باغداری ۲- اراضی مناسب دیمکاری ۳- اراضی مناسب مرتع داری ۴- اراضی حفاظتی (مراتع و جنگل‌های کم بازده و تخریب شده) ۵- اراضی بایر (شوره زار و نمکزارهای ساحلی) ۶- اراضی تاسیسات موجود ۷- پهنه‌های آبی و دریاچه‌های سدهای مخزنی (در دست ساخت) ۸- شهرک صنعتی ۹- شهرک الکترونیک ۱۰- نواحی تفریحی با تراکم بالا ۱۱ - نواحی تفریحی عمومی ۱۲- محورهای گردشگری ۱۳- منطقه ویژه اقتصادی ۱۴- سایت‌های نظامی پیشنهادی ۱۵- خطوط انتقال نیرو ۱۶- حرائم ۳
ضوابط نحوه استفاده از اراضی و کاربری‌های مجاز در هر یک از مناطق ۱۶ گانه فوق ۴
گروه بندی مراکز جمعیتی (سند شماره ۳): با هدف ساماندهی نظام فعالیتی در فضا و دسترسی به آستانه‌های مناسب خدمات و تولیدات برای جمعیت ساکن از طریق تشکیل یک ناحیه (به مرکزیت ارومیه)، ۲ ناحیه (به مرکزیت ارومیه و سلماس)، ۱۰ منظومه، ۱۹ مجموعه و ۷۸ حوزه صورت می‌گیرد که خدمات مورد نیاز را در سطح یک الی پنج ارائه میدهند. ۱- طرح جامع ناحیه ارومیه، چهارمین طرح از نواحی ۱۵ گانه منطقه آذربایجان طی ۵ جلسه در کمیته فنی بررسی گردید که جمعبندی و نظرات کمیته فنی به شرح زیر به استحضار اعضاء محترم شورای عالی میرسد: ۱
عنوان طرح براساس مصوبه ی طرح کالبدی منطقه آذربایجان از «ناحیه ارومیه- سلماس» به «ناحیه ارومیه» تغییر یابد. ۲
ناحیه ارومیه در استان آذربایجان غربی با وسعت ۷۷۹۵ کیلومتر مربع مشتمل بر دو شهرستان ارومیه و سلماس بوده و مشاور طرح دو گزینه در مورد تقسیمات فضایی- کالبدی طرح ارائه داده است. براساس گزینه ی الف که مبتنی بر مصوبه ی ۱۳۷۸/۱۰/۶ شورای عالی ارایه گردیده، برای این ناحیه ۱۰ منظومه، ۱۹ مجموعه و ۷۸ حوزه پیشنهاد شده است. براساس گزینه «ب» که در استان به تصویب رسیده است و مصوبه شورای عالی مغایرت دارد ۲۷ منظومه، ۳۷ مجموعه و ۵۸ حوزه پیشنهاد شده است کمیته فنی گزینه الف راتایید می‌نماید. ۳
جمعیت ناحیه براساس سرشماری سال ۱۳۷۵، ۵۶۶/۸۸۱ نفر بوده که با احتساب نرخ رشد ۲ /۲ درصد در سال افق طرح (۱۴۰۰) به ۱۵۲۴۰۰۰ نفر خواهد رسید. از این تعداد ۶۹ درصد (۱۰۵۲۰۰۰ نفر) شهری و ۳۱ درصد (۴۷۲۰۰۰ نفر) روستایی خواهند بود. لازم به ذکر است در طرح کالبدی منطقه آذربایجان جمعیت ناحیه درافق طرح معادل ۱۷۲۲۰۰۰ نفر پیش‌بینی شده است. نظر به اینکه در طرح کالبدی منطقه آذربایجان جمعیت پایه طرح سال ۱۳۷۰ و متوسط نرخ رشد سالیانه جمعیت متناسب با شرایط دهه ۶۰ در نظر گرفته شده است کمیته فنی پیش‌بینی جمعیت طرح ناحیه ای را برای ناحیه ارومیه مورد تایید قرار داد. ۴
تعداد شاغلین ناحیه از ۳۰۴ /۲۳۰ نفر در زمان تهیه طرح (سال ۱۳۸۰) به ۴۱۵۱۰۰ نفر در سال افق طرح خواهد رسید که توزیع آن در بخش‌های سه گانه اقتصادی به ترتیب ۲۲ درصد در بخش کشاورزی معادل ۹۱۳۲۲ نفر و ۳۵ درصد در بخش صنعت معادل ۲۸۵ /۱۴۵ و ۴۳ درصد در بخش خدمات معادل ۴۹۳ /۱۷۸ نفر خواهد بود. نرخ اشتغال نیز در افق طرح ۴ /۹۱ درصد در نظر گرفته شده است. ۵
مشاور تهیه کننده طرح، نرخ بیکاری ۶ /۸ درصد را برای ناحیه در افق طرح (۱۴۰۰) پذیرفته است. با عنایت به چشم انداز توسعه بلندمدت کشور (سال ۱۴۰۵) که ایران را کشوری توسعه یافته می‌خواهد و جهت گیری عموم نظام برای حصول به سطح مطلوب توسعه یافتگی از یک طرف و تاکید مشاور بر وجود ظرفیت‌های بالقوه ناحیه برای پذیرش جمعیت فراتر از رشد طبیعی ناحیه از سوی دیگر، همچنین هدف طرح ناحیه ای و هرگونه برنامه‌ریزی آینده نگر که وضعیت مطلوب جامعه هدف را تعیین و راهبردهای تحقق آن را پیشنهاد می‌نمایند. پذیرش نرخ بیکاری ۶ /۸ درصد به معنی استمرار بحران اشتغال در ۲۰ سال آینده و عدم وجود شرایط توسعه‌یافتگی است. بنابراین پیشنهاد می‌شود راهبرد‌ها و راهکارهای حصول به وضعیت مطلوب وتوسعه ناحیه با میزان حداقل بیکاری ارائه گردد. ۶
براساس پیشنهاد مشاور، روستاهای قولنجی، کهریز، راژان، گنجگین، ممکان، بند، ریحان آباد، الواج بالو، قزلعاشق، قرالو طسوجی از روستاهای شهرستان ارومیه و همچنین روستاهای ملحم، هفتوان، سیلاب و وردان از روستاهای تابعه شهرستان سلماس برمبنای جمعیت در افق طرح و ضوابط وزارت کشور قابلیت شهر شدن رادارند. این در حالی است که امکان تحقق جمعیت پیش‌بینی شده برای برخی از روستاهای مذکور و نیز قرارگیری تعدادی از آنها در حوزه استحفاظی شهرهای موجود غیرمحتمل است، بر این اساس کمیته فنی پیشنهاد می‌نماید روستاهای ریحان آباد، کهریز، بند، الواج در شهرستان ارومیه و هفتوان و سیلاب در شهرستان سلماس از فهرست روستاهای قابلیت دار برای شهر شدن حذف گردید. ۷
با توجه به مستعد بودن منطقه به لحاظ گردشگری، کمیته فنی لازم می‌داند ضمن انجام هماهنگی‌های لازم باسازمان میراث فرهنگی و گردشگری، مشاور تهیه کننده طرح در اولویت‌های توسعه، برنامه‌های پیشنهادی خود را طبق مفاد شرح خدمات ارائه نماید. ۸
براساس نتایج مطالعات مشاور، افزایش جمعیت شهری در افق طرح در محدوده فعلی شهرهای ناحیه به ویژه ارومیه قابل اسکان می‌باشند و نیازی به توسعه کالبدی نخواهند داشت. بر این اساس جهت توسعه آتی شهرها پیشنهاد نشده است که براساس شاخص‌های شهرسازی از جمله تراکم و سرانه و وجود اراضی خالی قابل توجه این نتیجه گیری مورد تایید کمیته فنی میباشد. ۹
براساس مصوبه مورخ ۱۳۷۸/۱۰/۶ شورای عالی «الگوی سطح بندی مناطق و مراکز روستایی» و «استانداردها وضوابط ارائه خدمات روستایی کشور» نواحی صنعتی روستایی در کاربری‌های موجود و پیشنهادی مشخص شود. ۱۰
مشاور تهیه کننده طرح، در ضوابط و مقررات پیشنهادی در زمینه اراضی مناسب استقرار نیروهای مسلح با لحاظ برخی کاربری‌های اولویت دار، ضوابط و مقررات مربوطه را پیشنهاد نماید. ۱۱
نظر به اهمیت و جایگاه چمنزار (قرُق ها) ی طبیعی واقع در حاشیه روستاهای ناحیه در اقتصاد کشاورزی به ویژه دامداری سنتی روستائیان و مالکیت بهره برداران روستایی بر آنها، لکه‌های وسیع مشخص شده در نقشه پیشنهادی به عنوان «نواحی تفریحی عمومی» حذف و در نقشه قابلیتها و در ضوابط و مقررات طرح ضمن تاکید بر ضرورت حفظ این عرصه‌ها و استمرار بهره‌برداری دامداران، کمیته فنی پیشنهاد می‌نماید نحوهاستفاده عمومی به عنوان تفرجگاه فصلی تغییر یابد.

مصوبه طرح جامع ناحیه ارومیه

در نقشه سلسله مراتب مکان‌های عمومی، قوشچی به عنوان مرکز منظومه پیش‌بینی شود. قولنجی و قره باغ به مرکز مجموعه تبدیل شوند. همچنین تازه شهر به عنوان مرکز منظومه پیش‌بینی شود و کتبان و کوزه وش به عنوان مرکز مجموعه تابع آن منظور شوند. همچنین در مرکز منظومه سیلوانا، راژان به عنوان مرکز مجموعه منظور گردد. ۲
در بند ۶ پیشنهاد کمیته فنی، روستاهای زیوه و دیزج دول اضافه شود. ۳
در صورتی که مستندات قانونی درباره منطقه ویژه سلماس و شهرک صنعتی جدید ارومیه موجود باشد، در نقشه تاسیسات زیربنایی شهرک‌های صنعتی، با توجه به وضعیت موجود و طرح‌های در دست اجرا، منطقه ویژه سلماس شهرک صنعتی جدید ارومیه در بین نوشین شهر و قوشچی (منطقه امام کندی) در طرح اضافه شود. اسناد طرح به شرح زیر است: ۲- نقشه منطقه بندی و کاربری اراضی (سند شماره ۱): شامل مناطق زیر به عنوان راهنمای تعیین کاربری‌های عمده ۱- اراضی مناسب زراعتهای آبی و باغداری ۲- اراضی مناسب دیمکاری ۳- اراضی مناسب مرتع داری ۴- اراضی حفاظتی (مراتع و جنگل‌های کم بازده و تخریب شده) ۵- اراضی بایر (شوره زار و نمکزارهای ساحلی) ۶- اراضی تاسیسات موجود ۷- پهنه‌های آبی و دریاچه‌های سدهای مخزنی (در دست ساخت) ۸- شهرک صنعتی ۹- شهرک الکترونیک ۱۰- نواحی تفریحی با تراکم بالا ۱۱ - نواحی تفریحی عمومی ۱۲- محورهای گردشگری ۱۳- منطقه ویژه اقتصادی ۱۴- سایت‌های نظامی پیشنهادی ۱۵- خطوط انتقال نیرو ۱۶- حرائم ۳
ضوابط نحوه استفاده از اراضی و کاربری‌های مجاز در هر یک از مناطق ۱۶ گانه فوق ۴
گروه بندی مراکز جمعیتی (سند شماره ۳): با هدف ساماندهی نظام فعالیتی در فضا و دسترسی به آستانه‌های مناسب خدمات و تولیدات برای جمعیت ساکن از طریق تشکیل یک ناحیه (به مرکزیت ارومیه)، ۲ ناحیه (به مرکزیت ارومیه و سلماس)، ۱۰ منظومه، ۱۹ مجموعه و ۷۸ حوزه صورت می‌گیرد که خدمات مورد نیاز را در سطح یک الی پنج ارائه میدهند. ۱- طرح جامع ناحیه ارومیه، چهارمین طرح از نواحی ۱۵ گانه منطقه آذربایجان طی ۵ جلسه در کمیته فنی بررسی گردید که جمعبندی و نظرات کمیته فنی به شرح زیر به استحضار اعضاء محترم شورای عالی میرسد: ۱
عنوان طرح براساس مصوبه ی طرح کالبدی منطقه آذربایجان از «ناحیه ارومیه- سلماس» به «ناحیه ارومیه» تغییر یابد. ۲
ناحیه ارومیه در استان آذربایجان غربی با وسعت ۷۷۹۵ کیلومتر مربع مشتمل بر دو شهرستان ارومیه و سلماس بوده و مشاور طرح دو گزینه در مورد تقسیمات فضایی- کالبدی طرح ارائه داده است. براساس گزینه ی الف که مبتنی بر مصوبه ی ۱۳۷۸/۱۰/۶ شورای عالی ارایه گردیده، برای این ناحیه ۱۰ منظومه، ۱۹ مجموعه و ۷۸ حوزه پیشنهاد شده است. براساس گزینه «ب» که در استان به تصویب رسیده است و مصوبه شورای عالی مغایرت دارد ۲۷ منظومه، ۳۷ مجموعه و ۵۸ حوزه پیشنهاد شده است کمیته فنی گزینه الف راتایید می‌نماید. ۳
جمعیت ناحیه براساس سرشماری سال ۱۳۷۵، ۵۶۶/۸۸۱ نفر بوده که با احتساب نرخ رشد ۲ /۲ درصد در سال افق طرح (۱۴۰۰) به ۱۵۲۴۰۰۰ نفر خواهد رسید. از این تعداد ۶۹ درصد (۱۰۵۲۰۰۰ نفر) شهری و ۳۱ درصد (۴۷۲۰۰۰ نفر) روستایی خواهند بود. لازم به ذکر است در طرح کالبدی منطقه آذربایجان جمعیت ناحیه درافق طرح معادل ۱۷۲۲۰۰۰ نفر پیش‌بینی شده است. نظر به اینکه در طرح کالبدی منطقه آذربایجان جمعیت پایه طرح سال ۱۳۷۰ و متوسط نرخ رشد سالیانه جمعیت متناسب با شرایط دهه ۶۰ در نظر گرفته شده است کمیته فنی پیش‌بینی جمعیت طرح ناحیه ای را برای ناحیه ارومیه مورد تایید قرار داد. ۴
تعداد شاغلین ناحیه از ۳۰۴ /۲۳۰ نفر در زمان تهیه طرح (سال ۱۳۸۰) به ۴۱۵۱۰۰ نفر در سال افق طرح خواهد رسید که توزیع آن در بخش‌های سه گانه اقتصادی به ترتیب ۲۲ درصد در بخش کشاورزی معادل ۹۱۳۲۲ نفر و ۳۵ درصد در بخش صنعت معادل ۲۸۵ /۱۴۵ و ۴۳ درصد در بخش خدمات معادل ۴۹۳ /۱۷۸ نفر خواهد بود. نرخ اشتغال نیز در افق طرح ۴ /۹۱ درصد در نظر گرفته شده است. ۵
مشاور تهیه کننده طرح، نرخ بیکاری ۶ /۸ درصد را برای ناحیه در افق طرح (۱۴۰۰) پذیرفته است. با عنایت به چشم انداز توسعه بلندمدت کشور (سال ۱۴۰۵) که ایران را کشوری توسعه یافته می‌خواهد و جهت گیری عموم نظام برای حصول به سطح مطلوب توسعه یافتگی از یک طرف و تاکید مشاور بر وجود ظرفیت‌های بالقوه ناحیه برای پذیرش جمعیت فراتر از رشد طبیعی ناحیه از سوی دیگر، همچنین هدف طرح ناحیه ای و هرگونه برنامه‌ریزی آینده نگر که وضعیت مطلوب جامعه هدف را تعیین و راهبردهای تحقق آن را پیشنهاد می‌نمایند. پذیرش نرخ بیکاری ۶ /۸ درصد به معنی استمرار بحران اشتغال در ۲۰ سال آینده و عدم وجود شرایط توسعه‌یافتگی است. بنابراین پیشنهاد می‌شود راهبرد‌ها و راهکارهای حصول به وضعیت مطلوب وتوسعه ناحیه با میزان حداقل بیکاری ارائه گردد. ۶
براساس پیشنهاد مشاور، روستاهای قولنجی، کهریز، راژان، گنجگین، ممکان، بند، ریحان آباد، الواج بالو، قزلعاشق، قرالو طسوجی از روستاهای شهرستان ارومیه و همچنین روستاهای ملحم، هفتوان، سیلاب و وردان از روستاهای تابعه شهرستان سلماس برمبنای جمعیت در افق طرح و ضوابط وزارت کشور قابلیت شهر شدن رادارند. این در حالی است که امکان تحقق جمعیت پیش‌بینی شده برای برخی از روستاهای مذکور و نیز قرارگیری تعدادی از آنها در حوزه استحفاظی شهرهای موجود غیرمحتمل است، بر این اساس کمیته فنی پیشنهاد می‌نماید روستاهای ریحان آباد، کهریز، بند، الواج در شهرستان ارومیه و هفتوان و سیلاب در شهرستان سلماس از فهرست روستاهای قابلیت دار برای شهر شدن حذف گردید. ۷
با توجه به مستعد بودن منطقه به لحاظ گردشگری، کمیته فنی لازم می‌داند ضمن انجام هماهنگی‌های لازم باسازمان میراث فرهنگی و گردشگری، مشاور تهیه کننده طرح در اولویت‌های توسعه، برنامه‌های پیشنهادی خود را طبق مفاد شرح خدمات ارائه نماید. ۸
براساس نتایج مطالعات مشاور، افزایش جمعیت شهری در افق طرح در محدوده فعلی شهرهای ناحیه به ویژه ارومیه قابل اسکان می‌باشند و نیازی به توسعه کالبدی نخواهند داشت. بر این اساس جهت توسعه آتی شهرها پیشنهاد نشده است که براساس شاخص‌های شهرسازی از جمله تراکم و سرانه و وجود اراضی خالی قابل توجه این نتیجه گیری مورد تایید کمیته فنی میباشد. ۹
براساس مصوبه مورخ ۱۳۷۸/۱۰/۶ شورای عالی «الگوی سطح بندی مناطق و مراکز روستایی» و «استانداردها وضوابط ارائه خدمات روستایی کشور» نواحی صنعتی روستایی در کاربری‌های موجود و پیشنهادی مشخص شود. ۱۰
مشاور تهیه کننده طرح، در ضوابط و مقررات پیشنهادی در زمینه اراضی مناسب استقرار نیروهای مسلح با لحاظ برخی کاربری‌های اولویت دار، ضوابط و مقررات مربوطه را پیشنهاد نماید. ۱۱
نظر به اهمیت و جایگاه چمنزار (قرُق ها) ی طبیعی واقع در حاشیه روستاهای ناحیه در اقتصاد کشاورزی به ویژه دامداری سنتی روستائیان و مالکیت بهره برداران روستایی بر آنها، لکه‌های وسیع مشخص شده در نقشه پیشنهادی به عنوان «نواحی تفریحی عمومی» حذف و در نقشه قابلیتها و در ضوابط و مقررات طرح ضمن تاکید بر ضرورت حفظ این عرصه‌ها و استمرار بهره‌برداری دامداران، کمیته فنی پیشنهاد می‌نماید نحوهاستفاده عمومی به عنوان تفرجگاه فصلی تغییر یابد.