تصویب‌نامه درباره برنامه ملی زعفران
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۱۴ بنا به پیشنهاد شماره ۱۱۵۳۹/۰۲۰ مورخ ۱۳۸۹/۳/۲۶ وزارت جهاد کشاورزی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب نمود: ۱
- برنامه ملی «بهبود تولید، فرآوری، توزیع و صادرات زعفران» به شرح پیوست که به مهر «دفتر هیات دولت» تایید شده است، تعیین می‌شود. ۲
- وزارت جهاد کشاورزی به عنوان مسئول اجرای برنامه موظف است با همکاری دستگاه‌های ذیربط نسبت به اجرای راه کارهای تعیین شده برای تحقق چشم انداز برنامه یاد شده اقدام نموده و حداکثر طی ۵ سال شرایط لازم برای اجباری شدن استانداردهای موضوع فصل پنجم این برنامه را به طور کامل تامین نماید. ۳
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است گزارش روند اجرای برنامه را به صورت سالانه به دفتر هیات دولت ارایه نماید. محمد رضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور برنامه ملی «بهبود تولید، فرآوری، توزیع و صادرات زعفران» اهداف: ۱ - دستیابی به تولید سالانه ۵۰۰ تن زعفران در افق سال ۱۴۰۰. ۲ - ارتقاء کیفیت زعفران. ۳ - ساماندهی فعالان امور تولید، فرآوری، بازاریابی و صادرات زعفران زیر نظر شورای ملی زعفران. ۴ - تدوین و بازنگری استانداردهای مربوط و اجرای آنها به شرح فصل پنجم برنامه و ارتقاء جایگاه زعفران ایران در سازمان استاندارد جهانی از طریق ایجاد دبیرخانه مستقل زعفران در ایران ذیل کمیته بین‌المللی ادویه و چاشنی (ISO). ۵ - ثبت برند ملی زعفران ایران و حفظ حقوق معنوی آن (حمایت از ثبت خواص و ویژگیهای زعفران در مبادی بین‌المللی، کدکس غذایی و استاندارد جهانی). ۶ - ارتقای سهم تجارت بین‌المللی زعفران از صادرات متوسط سالانه ۱۳۰ تن به ۳۵۰ تن در سال ۱۴۰۰ و ارزآوری بیش از یک میلیارد دلار از طریق شناسایی و توسعه بازارهای فروش زعفران و نیز متعادل ساختن قیمت داخلی و قیمت‌های بین‌المللی. فصل اول
- بهبود فرآیند تولید: الف
- چشم انداز: ایران با در اختیار داشتن بیش از ۹۶% کل زعفران تولیدی جهان، به دلیل دارا بودن شرایط اقلیمی مناسب برای کشت زعفران، زمینه تولید زعفران با بالاترین درجه کیفیت را دارا می‌باشد. متوسط وضعیت عملکرد تولید زعفران ایران در ۱۸ سال گذشته برابر با ۳۲/۴ کیلوگرم در هر هکتار و مجموع تولید ۲۳۹ تن در سال ۱۳۸۹ بوده است که با اجرای این برنامه باید تا سال ۱۴۰۰ به ۷ کیلوگرم در هر هکتار و مجموع تولید ۵۰۰ تن برسد. ب
- راهبردها: ۱ - افزایش توان مالی تولیدکنندگان زعفران. ۲ - کاهش قیمت تمام شده تولید زعفران. ۳ - بالا بردن سطح بهداشت زعفران تولیدی. ۴ - ارتقاء فرهنگ تولید کیفی زعفران. ج
- راهکارها: ۱
- صدور شناسنامه جداگانه برای زعفران کاران و مزاع و واحدهای بهره‌برداری زعفران و تشکیل بانک اطلاعاتی مربوط. ۲
- آموزش کارشناسان فنی زعفران و بکارگیری آنها در مدیریت مزاع زعفران (با اولویت بهره گیری از کارشناسان شرکت‌های خدمات مشاوره فنی و مهندسی کشاورزی). ۳
- تربیت کارگر ماهر (اپراتور ماشین آلات) زعفران. ۴
- گسترش ضریب مشارکت تولیدکنندگان در طرح‌های مکانیزاسیون و نوسازی مزاع. ۵
- ارتقاء سطح دانش مکانیزاسیون تولید کنندگان و توسعه مکانیزاسیون در مزاع زعفران (ترویج دستگاه‌های الگویی نظیر پیازکار دو ردیفه، برداشت گل و جداساز کلاله). ۶
- جایگزینی روشهای نوین به زراعی و نوسازی مزاع زعفران به جای روشهای کشت سنتی. ۷
- راه اندازی و تجهیز مراکز تکنولوژی زعفران در مناطق پر محصول با امکانات زیر: ۷ - ۱ - دستگاه الگویی پیازکار زعفران. ۷ - ۲ - دستگاه الگویی پیاز کن زعفران. ۷ - ۳ - دستگاه الگویی درجه بندی (سورت) و بسته بندی پیاز زعفران. ۷ - ۴ - دستگاه الگویی کمباین برداشت زعفران. ۷ - ۵ - دستگاه الگویی گل پرکن زعفران. ۷ - ۶ - دستگاه الگویی جداساز کلاله زعفران. ۸
- بهبود روشهای آبیاری زعفران. ۹
- حمایت از مزاع تکثیری پیاز زعفران. ۱۰
- ترویج کاربرد پیازهای مناسب و درشت (بالای ۸ گرم). ۱۱
- ایجاد پایانه توزیع گل زعفران. ۱۲
- اجرای پروژه مدیریت یکپارچه آفات و علف‌های هرز مزاع زعفران. ۱۳
- افزایش زاد آوری پیاز و رشد کلاله زعفران از طریق استفاده از کودهای ریزمغذی محلول. ۱۴
- ترویج روشهای کشت فاقد هرگونه سم و کود شیمیایی (ارگانیک). ۱۵
- تامین مواد آلی مورد نیاز خاک (با هدف تولید زعفران فاقد هر گونه سم و کود شیمیایی). ۱۶
- اصلاح و تقویت حاصلخیزی خاک مزاع. ۱۷
- تامین نهاده‌های مناسب تولید (از جمله ریز مغذی‌ها، پیاز و کود) و برآورد دقیق هزینه‌های مرتبط. ۱۸
- تقویت شاخص‌های بهداشت تولید (بهره گیری از ابزار و لوازم بهداشتی در مراحل جمع‌آوری گل و حمل و نقل). ۱۹
- حذف آلودگی‌های میکروبی از طریق بهبود تکنولوژی فرآوری، ترویج و آموزش روشهای بهداشتی جمع‌آوری. ۲۰
- استمرار و ارتقای سطح پوشش بیمه زعفران متناسب با میزان تولید مناطق به ویژه در خصوص سرمازدگی و خشکسالی. ۲۱
- اطلاع رسانی به هنگام در خصوص اطلاعات هواشناسی کشاورزی به منظور پیش‌بینی و آمادگی تولید کنندگان زعفران برای مواجهه با سرمازدگی، خشکسالی، آفات و نظایر آن. فصل دوم
- بهبود روشهای فرآوری و بسته بندی: الف
- چشم انداز: تعداد واحدهای دارای پروانه بهره‌برداری در زمینه درجه بندی و بسته بندی زعفران در کل کشور ۷۳ واحد با مجموع ظرفیت ۸۸۸ تن در سال می‌باشد که با اجرای این برنامه باید در سال ۱۴۰۰ تعداد واحدهای دارای پروانه بهره‌برداری در زمینه درجه بندی و بسته بندی زعفران به ۸۷ واحد با مجموع ظرفیت ۹۶۳ تن در سال برسد. ب
- راهبردها: ۱ - به صفر رسانیدن میزان ناخالصی زعفران. ۲ - افزایش ارزش افزوده صادراتی زعفران و فرآورده‌های جانبی آن. ۳ - صادرات زعفران در بسته بندی‌های متناسب با بازارهای مختلف. ج
- راهکارها: ۱
- آموزش ضوابط فنی و بهداشتی به واحدهای آماده سازی و بسته بندی انواع ادویه و چاشنی در دسترس برای صاحبان واحدهای بسته بندی. ۲
- صدور شناسنامه برای واحدهای مختلف فرآوری و بسته بندی زعفران. ۳
- تجهیز خطوط درجه بندی و بسته بندی زعفران به ابزار و تجهیزات مدرن. ۴
- ساماندهی واحدهای درجه بندی (سورتینگ) و بسته بندی تحت پوشش تعاونی‌های کشاورزی و زعفران کاری. ۵
- توسعه و بهسازی واحدهای خانواری فرآوری در مناطق تولید (گل پرکنی و خشک نمودن زعفران). ۶
- کاربرد روشهای نوین در فرآوری، کنترل کیفی و خشکانیدن زعفران. ۷
- گسترش واحدهای تحقیق و توسعه در مراکز فرآوری و بسته بندی. ۸
- صدور گواهی HACCP نیز اعطای نشان ایمنی و سلامت به واحدهای بسته بندی. ۹
- اجرای سیستم‌های کنترل کیفی از جمله GHP، GMP، HACCP و ۲۲۰۰۰ ISO. ۱۰
- اخذ گواهینامه‌های معتبر بین‌المللی زعفران HACCP و ۲۲۰۰۰ ISO. ۱۱
- تجهیز واحدهای فعال تولیدی به خطوط فرآوری و بسته بندی (ویژه محصولات نوین و جانبی فرآوری شده از زعفران). ۱۲
- ایجاد خطوط جداسازی و تولید محصولات جانبی از زعفران. ۱۳
- ترویج و ترغیب بسته بندی و زمینه سازی اجرای استاندارد بسته بندی زعفران در واحدهای خرده فروشی. ۱۴
- جایگزین نمودن صدور زعفران در بسته بندی‌های استاندارد و مجاز صادراتی (زیر ۳۰ گرم و...). ۱۵
- ایجاد سردخانه‌های مجهز و انبار. ۱۶
- احداث و تجهیز کارگاه‌های بهداشتی درجه بندی و خشکاندن زعفران در مناطق روستایی. ۱۷
- ایجاد و تجهیز آزمایشگاه‌های مرجع و کنترل کیفیت. ۱۸
- نظارت دقیق و برخورد قانونی با واحدهای بسته بندی فاقد پروانه. فصل سوم
- بهبود بازاریابی و تجارت خارجی زعفران: الف
- چشم انداز: یکی از دلایل عدم استفاده از پتانسیل تولید زعفران در کشور و در نتیجه پایین بودن حجم تولید و صادرات آن، عدم توجه به شناخت بازار ناموفق بودن در جلب مشتری ثابت و ناپایدار بودن قیمت‌های مناسب بازار و همچنین ضعف در تبلیغات و امور مرتبط به بازاریابی زعفران بوده است که موجب عدم تمایل به افزایش عملکرد در واحد سطح و یا عدم پذیرش ریسک سرمایه‌گذاری در جهت تولید بیشتر از یک سو و از سوی دیگر از دست دادن بازار و مشتریان در خارج از کشور شده است. به طور میانگین صادرات زعفران در ده سال گذشته بالغ بر ۱۳۰ تن در سال بوده و به طور متوسط سالانه بیش از ۳۰۰ میلیون دلار ارز آوری داشته است که با اجرای این برنامه صادرات زعفران ایران در سال ۱۴۰۰ باید به ۳۵۰ تن و ارز آوری بیش از یک میلیارد دلار برسد. ب
- راهبردها: ۱ - افزایش سهم ایران از منافع و ارزش افزوده حاصل از تجارت زعفران. ۲ - بازاریابی و گسترش شبکه فروش زعفران و محصولات جانبی آن در خارج از کشور. ۳ - اعتماد سازی جهت برند ملی ایران در تجارت زعفران. ج
- راهکارها: ۱
- گسترش مطالعات بازاریابی و فعالیت‌های تبلیغاتی. ۲
- مطالعه امکان سنجی و اثر بخشی بازار فووش اینترنتی. ۳
- تشویق شرکت‌های فعال در تجارت الکترونیک زعفران. ۴
- به کارگیری روشهای مختلف ترویج فرهنگ مصرف و توسعه بازار زعفران از جمله برپایی نمایشگاه، مراکز عرضه محلی، همایشهای تخصصی و جشنواره‌های توسعه گردشگری زعفران. ۵
- توسعه فرهنگ استفاده از محصولات جانبی زعفران در صنایع مختلف (نوشابه سازی و...). ۶
- گسترش ارتباط با تولیدکنندگان عمده صنایع دارویی، عطرسازی، صنعتی، غذایی به منظور بهبود بازاریابی فروش زعفران. ۷
- تنوع بخشیدن در محموله‌های صادراتی بر اساس سلایق و ذائقه‌های مصرف کنندگان. ۸
- گسترش تبلیغات در رسانه‌های خارجی با رعایت قوانین و مقررات مربوط و تحت نظارت سازمان توسعه تجارت و ایجاد مراکز مستقیم فروش در بازارهای هدف جدید. ۹
- ایجاد شرکت‌های مشترک با فعالان بازار توزیع به منظور توسعه شبکه فروش در کشورهای هدف صادرات. ۱۰
- بررسی برنامه سایر کشورهای تولید کننده و مدیریت بازار با لحاظ حضور رقبای جدید. ۱۱
- تعدیل نرخ اخذ عوارض صادرات از بسته‌های بیش از ۳۰ گرم زعفران با توجه به شرایط کشت و قیمت زعفران. ۱۲
- اعمال تعرفه ترجیحی برای زعفران در موافقت نامه‌ها و مذاکرات با کشورهای هدف صادراتی. ۱۳
- برقراری مشوق‌های لازم جهت افزایش صادرات زعفران به صورت بسته بندی شده. ۱۴
- تنظیم بازار و کنترل هدفمند و متمرکز نوسانات قیمت‌ها. ۱۵
- راه اندازی بورس کالای زعفران. ۱۶
- ایجاد سایت جامع اطلاع رسانی زعفران ایران. فصل چهارم
- بهبود و توسعه تحقیقات زعفران: الف
- چشم انداز: کاربرد دارویی، خوراکی و صنعتی زعفران تاکنون جایگاه حقیقی خود را پیدا نکرده است، انجام تحقیقات مناسب و آشکارسازی این خواص، علاوه بر ایجاد بازارهای جدید، باعث بهبود جایگاه ارز آوری و افزایش ارزش افزوده زعفران می‌گردد. تا کنون شش مورد جشنواره ملی زعفران،۳ کنگره بین‌المللی زعفران و ۳ مورد همایش ملی علمی در خصوص زعفران برپا شده است و بالغ بر مقاله علمی معتبر در زمینه زعفران انتشار یافته است که با اجرای این برنامه باید تا سال ۱۴۰۰ سالانه ۵۵ مقاله و در مجموع بیش از ۵۵۰ عنوان تحقیق جدید در حوزه‌های مورد نیاز زعفران بر اساس راهبردها و راهکارهای تعریف شده انجام و انتشار یابد. ب
- راهبرد: توسعه تحقیقات علمی و کاربردی تولید،فرآوری،بسته بندی، توزیع و صادرات زعفران و محصولات جانبی آن. ج
- راهکارها: ۱
- انجام طرح‌های تحقیقاتی با اولویت پروژه‌های ذیل: ۱ - ۱ - تعیین روشهای مناسب کشت زعفران در مناطق مختلف. ۱ - ۲ - بررسی روشهای تغذیه گیاهی زعفران. ۱ -۳ - تهیه مدل شبیه سازی رشد و عملکرد زعفران. ۱ - ۴ - بررسی سیستم‌های آبیاری مناسب در زراعت زعفران، ۱ - ۵ - بررسی تاثیر شرایط اقلیمی بر تولید زعفران. ۱ - ۶ - تعیین روشهای تولید ارگانیگ زعفران. ۱ - ۷ - بررسی روشهای نگهداری گل و خشکاندن زعفران. ۱ - ۸ - مطالعه و ارزیابی اثرات مکانیزاسیون بر تولید زعفران. ۱ - ۹ - طراحی و ساخت ماشین آلات مورد نیاز تولیده فرآوری و بسته بندی زعفران. ۱ - ۱۰ - شناسایی، ارزیابی و معرفی روشهای جدید کنترل کیفی فرآوری و بسته بندی زعفران. ۱ - ۱۱ - مطالعه امکان کاربرد فناوری‌های نوین (نانو) در تولید و فرآوری زعفران. ۱ - ۱۲ - انواع بسته بندی مورد مصرف در بازارهای جهانی. ۱ - ۱۳ - میزان مصرف داخلی زعفران و عوامل موثر بر آن. ۱ - ۱۴ - بررسی استفاده از سایر اندامهای گل زعفران. ۱ - ۱۵ - بررسی تولید فرآورده‌های جدید از زعفران. ۱ - ۱۶ - بررسی مشکلات مصرف فرآورده‌های زعفران برای گروه‌های هدف (انسانی). ۱ - ۱۷ - بررسی کاربردهای دارویی زعفران. ۱ - ۱۸ - مقایسه تطبیقی استانداردها، روشهای آزمون و کیفیت زعفران تولیدی در جهان. ۱ - ۱۹ - بررسی مشکلات موجود در صادرات زعفران. ۱ - ۲۰ - مطالعه شناخت بازار و برنامه‌ریزی راهبردی برند سازی. ۱ - ۲۱ - بررسی و مطالعه وضعیت انتقال و درآمد زعفران کاران. ۲
- انجام مطالعات شناسایی انواع زعفران تولیدی در کشور و ثبت آنها. ۳
- توسعه تحقیقات کاربردی زعفران با همکاری تولیدکنندگان و مصرف کنندگان عمده آن. ۴
- انجام تحتیقات مرتبط با خواص دارویی زعفران و تولید لوازم بهداشتی و رنگهای خوراکی و صنعتی از آن. ۵
- گسترش تحقیقات در خصوص طراحی خطوط صنایع تبدیلی و تکمیلی و فرمولاسیون مشتقات حاصل از زعفران. ۶
- ایجاد مرکز مطالعات راهبردی زعفران (تولید، فرآوری، بازاریابی و صادرات) با مشارکت صاحبان صنایع،تجار و نمایندگان تولید کنندگان و با هدف ارایه راهبردهای ملی - بین‌المللی و انجام تحقیقات کاربردی صنعتی زعفران. ۷
- تجهیز و ایجاد ایستگاه‌های تحقیقاتی زعفران به منظور انتقال یافته‌های تحقیقاتی و آگاهی بخشی به زعفران کاران. ۸
- ایجاد کتابخانه و بانک اطلاعات زعفران. ۹
- ثبت ژنتیکی زعفران زراعی ایران. ۱۰
- ارزیابی استانداردهای بین‌المللی ۱ - ۳۶۳۲ ISO و استاندارد روشهای آزمون ۲ - ۳۶۳۲ ISO و مقایسه تطبیقی با فرآیند تدوین و اصلاح استانداردهای داخلی و صادراتی. فصل پنجم
- بهبود و تدوین استاندارهای زعفران: الف
- چشم انداز: اجرای استاندارد، باعث تنظیم فرآیند تولید، فرآوری و بسته بندی زعفران شده و شرایط نگه داری و انبارداری زعفران را بهبود داده و همچنین باعث افزایش کیفیت همکاری‌های تجاری، بازاریابی و بازاررسانی می‌شود و در نتیجه آن رضایت مندی مشتریان، تجار و مصرف کنندگان افزایش می‌یابد. در حال حاضر زعفران ایران در ذیل کمیته ادویه و چاشنی سازمان استاندارد جهانی قرار دارد و با دور بودن از اجرای استانداردهای مورد نیاز زعفران، ضرر و زیان فراوانی را در عرصه رقابت با رقبای جهانی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان کشور در پی داشته است. در حال حاضر سازمان ملی استاندارد ایران ۱۲ استاندارد در خصوص ویژگی‌ها (درجه بندی، نشانه گذاری و اوزان) روشهای آزمون، نمونه برداری، میکروبیولوژی، مواد افزودنی را تعریف نموده که کلیه واحدهای بسته بندی موظف به رعایت آنها برای زعفران صادراتی می‌باشند و بر این اساس علامت استاندارد ایران بر روی بسته زعفران صادراتی الصاق می‌گردد. با اجرای این برنامه تا سال ۱۴۰۰ باید زعفران از زیرمجموعه کمیته ادویه و چاشنی خارج و کمیته مستقل زعفران وابسته به سازمان استاندارد جهانی با استقرار دبیرخانه آن در ایران تشکیل شود. همچنین علاوه بر استانداردهای اجباری فعلی زعفران صادراتی، باید استانداردهای بین‌المللی ۱ - ۳۶۳۲ ISO و ۲ - ۳۶۳۲ ISO نیز در مورد زعفران اجباری شود. همچنین با اجرای این برنامه باید تمام استانداردهای مربوط به درجه بندی و بسته بندی زعفران تا سال ۱۴۰۰ اجباری شوند. ب
- راهبردها: ۱ - استانداردسازی زعفران و فرآیند تولید، فرآوری و بسته بندی آن با هدف بهبود کیفیت و حذف زعفران تقلبی. ۲ - فراهم آوردن زیرسااخت‌ها و مقدمات لازم برای اجباری شدن استانداردهای مختلف مربوط به زعفران. ج
- راهکارها: ۱
- تدوین استانداردهای لازم با اولویت موارد زیر توسط موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران با همکاری وزارت جهاد کشاورزی: ۱ - ۱ - استاندارد زعفران فاقد هرگونه سم و کود شیمیایی (ارگانیک). ۱ - ۲ - استاندارد ویژگیهای زعفران مصارف داخلی. ۱ - ۳ - استاندارد ویژگیهای زعفران صادراتی. ۱ - ۴ - استاندارد انواع بسته بندی برای زعفران. ۱ - ۵ - استاندارد بسته بندی زعفران مصارف داخل. ۱ - ۶ - استاندارد بسته بندی زعفران صادراتی (با لحاظ داشتن معیارهای IFOAM - BIO- - ISO FDA کشور مقصد). ۱ - ۷ - استاندارد بسته بندی زعفران ارگانیک. ۱ - ۸ - استاندارد ویژگیهای خامه زعفران. ۱ - ۹ - استاندارد بسته بندی خامه زعفران. ۱ - ۱۰ - استاندارد عصاره آبی زعفران. ۱ - ۱۱ - استاندارد بسته بندی عصاره آبی زعفران. ۱ - ۱۲ - استاندارد ویژگیهای قرص زعفران. ۱ - ۱۳ - استاندارد بسته بندی قرص زعفران. ۱ - ۱۴ - استاندارد ویژگیهای زعفران فریز شده. ۱ - ۱۵ - استاندارد زعفران خشک شده به روش فریز درایر. ۱ - ۱۶ - استاندارد بسته بندی زعفران خشک شده به روش فریز درایر. ۱ - ۱۷ - استاندارد روش اندازه گیری میزان ازت زعفران. ۱ - ۱۸ - استاندارد پیاز زعفران. ۲
- انجام اصلاح استانداردهای موجود با اولویت موارد زیر: ۲ - ۱ - انجام اقدامات لازم برای درج وزن مشخص (حداکثر ۳۰ گرم) و دستورالعمل مصرف زعفران و بند نشانه گذاری در استاندارد ۱ - ۲۵۹. ۲ -۲ - اصلاح بند نشانه گذاری در استاندارد شماره ۲ - ۲۵۹. ۲ - ۳ - گنجانیدن روش تشخیص رنگهای افزودنی غیر از رنگهای اسیدی مصنوعی در استاندارد ۱ - ۲۵۹. ۳
- تجدیدنظر در استاندارد ملی آیین کار زعفران و خروج زعفران از کمیته ادویه و چاشنی سازمان جهانی استاندارد (ISO). ۴
- اقدام به منظور ایجاد و استقرار دبیرخانه کمیته مستقل زعفران وابسته به سازمان استاندارد جهانی در ایران. ۵
- انجام اقدامات لازم به منظور اجرای استانداردهای بین‌المللی ۱ - ۳۶۳۲ ISO و استاندارد روشهای آزمون ۲ - ۳۶۳۲ ISO. ۶
- تدوین و اجرای طرح ملی آموزش استاندارد به گروه‌های هدف فعال (تولید کنندگان، واحدهای فرآوری و...) زعفران.