آیین‌نامه ساماندهی پوشش فراگیر خدمات فوریتهای پزشکی پیش بیمارستانی کشور
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۶/۹/۴ بنا به پیشنهاد شماره ۲۸۶۱۴۶ مورخ ۱۳۸۴/۱۱/۱۳ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آیین‌نامه ساماندهی پوشش فراگیر فوریتهای پزشکی پیش بیمارستانی کشور را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱
- در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف
- خدمات فوریتهای پزشکی پیش بیمارستانی: به مجموعه خدمات و مهارتهای فوری پزشکی اورژانسی که در مواقع اضطراری مانند تصادف، بیماری حاد، پدیده‌های طبیعی یا ساخته دست بشر در قالب نظام شبکه فوریتهای پزشکی کشور قبل از رسیدن بیمار یا مصدوم یا حادثه دیده به بیمارستان ارایه می‌شود، اطلاق می‌گردد. ب
- آمبولانس: مورد استفاده در پایگاهها دو نوع می‌باشد: ۱ - آمبولانس تیپ B: آمبولانسی که به منظور انتقال و یا درمانهای اولیه و پایش بیماران، طراحی و تجهیز شده است، این آمبولانس دارای تجهیزات چهارگانه اصلی شامل کپسول اکسیژن، برانکارد، کیف احیا و ساکشن می‌باشد. ۲ - آمبولانس تیپ C: آمبولانسی که به منظور انتقال بیمار و درمانهای پیشرفته طراحی و تجهیز شده است. آمبولانس تیپ (c) علاوه بر تجهیزات آمبولانس تیپ (B) مجهز به (DC) شوک نیز می‌باشد. ج
- شبکه فوریتهای پزشکی پیش بیمارستانی: شامل مرکز ارتباطات یا مرکز پیام، پایگاههای شهری، جاده ای - موقت، هوایی، ریلی و دریایی - ساحلی و موقت خواهد بود. ۱
- مرکز ارتباطات و فرماندهی عملیات: مرکز ارتباطات و فرماندهی عملیات، واحد اطلاع رسانی و فراخوان اورژانس (۱۱۵) و هماهنگ کننده پایگاههای اورژانس است که موظف می‌باشد پس از تماس افراد نیازمند، اقدام مقتضی را با هماهنگی واحدهای ذی ربط به عمل آورد. واحدهای ارتباطات در مراکز استانها، شهرهای دارای دانشگاه یا دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی و شهرهای با جمعیت بیش از (۲۵۰) هزار نفر به صورت مستقل در یک مکان مناسب قرار می‌گیرد. ۲
- مرکز پیام: در شهرستانهایی که فاقد شرایط لازم برای ایجاد مرکز ارتباطات و فرماندهی عملیات می‌باشند و جمعیت آنها کمتر از (۲۵۰) هزار نفر می‌باشد مرکز پیام ایجاد شده و به عنوان واحد اطلاع رسانی وظیفه هماهنگی و فراخوان اورژانس (۱۱۵) را به عهده دارد و در شرایط بحرانی با مرکز ارتباطات همکاری لازم را انجام خواهد داد. تبصره ۱
- فاصله دو شهر جهت راه اندازی مرکز پیام نباید کمتر از (۴۰) کیلومتر باشد. تبصره ۲
- مرکز پیام در یکی از پایگاههای اورژانس موجود ایجاد شده و استفاده از پرسنل همان پایگاه جهت انجام امور محوله در اولویت می‌باشد. ۳
- پایگاه امداد شهری: این پایگاه در مراکز شهرستانها، شهرهای دارای دانشگاه یا دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی و شهرهای با جمعیت بیش از (۵۰) هزار نفر ایجاد می‌شود. پایگاه امداد شهری با مرکز پیام و مرکز ارتباطات و فرماندهی عملیات در ارتباط بوده و دارای دو دستگاه آمبولانس می‌باشد. تبصره ۱
- در شهرهای با جمعیت بیش از (۵۰) هزار نفر به ازای هر (۶۰) هزار نفر جمعیت مازاد بر تعداد پایه (۵۰هزار نفر) یک پایگاه به همراه دو آمبولانس فعال اضافه می‌گردد. تبصره ۲
- به منظور تسریع در ارایه خدمات فوریتهای پزشکی، کاهش زمان رسیدن به صحنه حادثه و غلبه بر ترافیکهای سنگین شهری در کلان شهرها (شامل: تهران، تبریز، شیراز، مشهد، اصفهان، اهواز، قم، کرج) بایستی هر پایگاه شهری مجهز به حداقل یک دستگاه موتورسیکلت اورژانس شود که به ازای هر دستگاه موتورسیکلت (۴) نفر کاردان یا کارشناس مربوط تعریف می‌گردد. سایر شهرها بنا بر ضرورت در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرد. ۴
- پایگاه امداد جاده ای: پایگاه جاده ای در جاده‌ها و در مبادی شهرهای با جمعیت کمتر از (۵۰) هزار نفر با فاصله حداکثر (۴۰) کیلومتر و با در نظر گرفتن حداکثر زمان رسیدن به محل حادثه (۱۵) دقیقه ایجاد می‌شود. هر پایگاه جاده ای دارای یک دستگاه آمبولانس فعال بوده و با مرکز ارتباطات و فرماندهی عملیات و یا مرکز پیام در ارتباط می‌باشد. تبصره
- آمبولانس مورد استفاده در پایگاههای شهری و جاده ای بایستی دارای شرایط آمبولانس تیپ (B) بوده و به ازای هر سه پایگاه یک آمبولانس پشتیبان در نظر گرفته می‌شود. ۵
- پایگاه امداد فوریتهای پزشکی موقت: پایگاههایی که در ایام ویژه به منظور آمادگی و توان عملیاتی بیشتر در مکانهایی که افزایش جمعیت و یا تردد بیش از حد معمول دارند، راه اندازی می‌شوند. ۶
- پایگاه امداد هوایی: پایگاه هوایی در مسیرهای صعب العبور، محورهای حادثه خیز، محورهایی که میزان تردد در آنها بالا باشد و نیز در مناطقی که دسترسی زمینی به محل امکانپذیر نباشد با درنظر گرفتن امکان استفاده از بالگرد در طول روز استقرار می‌یابد. ۷
- پایگاه امداد دریایی - ساحلی: امداد ساحلی و دریایی به دو روش امداد دریایی و امداد ساحلی انجام می‌شود. ۱ - ۷ - امداد دریایی: پایگاههایی که بیماران و مصدومین جزایر جنوب کشور را به مراکز درمانی انتقال می‌دهد. ۲ - ۷ - امداد ساحلی: در خط ساحلی استانهای شمالی کشور در نقاط طرح سالم سازی دریا به صورت فصلی و با استفاده از نیروی انسانی موجود در طرح یادشده، استقرار می‌یابد. ۸
- پایگاه امداد ریلی: پایگاه ریلی در مسیر راه‌آهن سراسر کشور که دسترسی جاده ای به آن امکان پذیر نمی‌باشد و با در نظر گرفتن شرایط استقرار پایگاه جاده ای استقرار می‌یابد. ماده ۲
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است اجرای طرح پوشش فراگیر نظام فوریتهای پزشکی پیش بیمارستانی را به گونه ای راهبری و ساماندهی نماید که تا پایان برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - زمان رسیدن بر بالین بیمار در شهرها در هشتاد درصد (۸۰%) موارد کمتر از (۸) دقیقه و در جاده‌ها در هشتاد درصد (۸۰%) موارد کمتر از (۱۵) دقیقه باشد. ماده ۳
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است دستورالعمل‌های لازم مربوط به چگونگی ارایه خدمات فوریتهای پزشکی پیش بیمارستانی را حداکثر تا سه ماه پس از تصویب آیین‌نامه تهیه و ابلاغ نماید. ماده ۴
- در اجرای ماده (۸۸) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت - مصوب ۱۳۸۰- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است در راه اندازی پایگاههای شهری و جاده ای، استفاده از خدمات بخش غیردولتی را در اولویت قرار دهد، به نحوی که حداقل پنجاه درصد (۵۰%) پایگاهها تا پایان برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - از طریق واگذاری به بخش غیردولتی اداره گردد. تبصره
- با توجه به حساسیت مرکز ارتباطات (Dispatch) و مرکز پیام، واگذاری فعالیت‌های واحد یادشده به بخش خصوصی ممنوع می‌باشد. ماده ۵
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است در مناطقی که پایگاه امداد و نجات هلال احمر جمهوری اسلامی ایران حائز شرایط مربوط باشند در چارچوب عقد قرارداد براساس طرح پوشش فراگیر کشور، در پایگاههای موجود نسبت به ارایه خدمات اقدام نماید. ماده ۶
- ارایه خدمات اورژانس پیش بیمارستانی به صورت رایگان خواهد بود. ماده ۷
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است نسبت به تهیه طرح تفصیلی پوشش فراگیر فوریتهای پزشکی کشور براساس این آیین‌نامه اقدام و ظرف مدت سه ماه پس از تصویب این آیین‌نامه به دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور و سایر مراجع مربوط ابلاغ نماید. ماده ۸
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است با استقرار پایگاههای اورژانس در مراکز بهداشتی درمانی روستایی که با پایگاه اورژانس پیش بیمارستانی حداقل (۴۰) کیلومتر فاصله دارند و در مسیر راههای اصلی کشور قرار ندارند، به روستاییان و عشایر کل کشور خدمات فوریتهای پزشکی ارایه نماید. ضوابط و شرایط امداد روستایی، عشایری طی دستورالعملی، توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با هماهنگی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور اعلام خواهد شد. ماده ۹
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است با توجه به تغییر در تقسیمات کشوری و احداث جاده‌های اصلی جدید هرسال نسبت به بازنگری در طرح پوشش فراگیر نظام فوریتهای پزشکی در چارچوب موارد یادشده اقدام نماید این تغییرات پس از تایید معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور با رعایت قوانین و مقررات مربوط قابل اجرا می‌باشد. ماده ۱۰
- در راستای امدادرسانی فوریتهای پزشکی به مصدومان ناشی از حوادث اعم از شهری، جاده ای و غیرمترقبه، وزارتخانه‌های کشور، راه و ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات، نیرو، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و همچنین نیروهای نظامی (پس از اخذ مجوز کلی فرماندهی کل قوا) و غیرنظامی و سایر سازمانهای دولتی و غیردولتی و موسسات تابعه، مکلف به همکاری لازم با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشند. تبصره
- مصادیق و نحوه همکاری دستگاههای یادشده در قالب تفاهم نامه بین وزارت بهداشت و هریک از دستگاهها، تعیین خواهد شد. ماده ۱۱
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است جهت ارتقاء سطح علمی و مهارتهای پرسنل فوریتهای پزشکی، دوره‌های آموزشی لازم را از طریق دانشکده‌ها و دانشگاه علوم پزشکی در دستور کار خود قرار دهد. تبصره
- وزارت بهداشت برای اعتلای سطح آگاهیهای مردم در مورد فوریتهای پزشکی برنامه‌های آموزشی عمومی را از طریق صدا و سیما و یا سایر دستگاههای مربوط و یا رسانه‌های جمعی دیگر ارایه خواهد نمود. ماده ۱۲
- پایگاهها و مراکز ارایه دهنده خدمات فوریتهای پیش بیمارستانی مکلفند از آمبولانس صرفاً جهت انتقال بیماران و مصدومین به مراکز درمانی استفاده نمایند. ماده ۱۳
- استانداردها و ضوابط مربوط به تعداد افراد شاغل در مراکز ارتباطات، پیام، پایگاههای شهری، جاده ای، ریلی، هوایی، دریایی، ساحلی و موتوری طی دستورالعملی، توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با هماهنگی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور اعلام خواهد شد، تا زمان اعلام دستورالعمل مذکور استانداردها و ضوابط مندرج در آیین‌نامه اجرایی بند) الف) ماده (۱۹۳) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۷۹ - قابل اجرا می‌باشد. ماده ۱۴
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است به منظور تکمیل طرح پوشش فراگیر فوریتهای پزشکی کشور نسبت به ارایه طرح ساماندهی اورژانس بیمارستانی متناسب با طرح ساماندهی اورژانس پیش بیمارستانی کشور به مراجع ذی ربط در برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - اقدام لازم به عمل آورد. ماده ۱۵
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است: الف
- به منظور انتقال مصدومین نیازمند به خدمات فوریتهای پزشکی در شرایط بحرانی و همچنین انتقال بیماران و مصدومین از مراکز با امکانات محدود به مراکز تخصصی پزشکی پنج درصد (۵%) کلیه آمبولانسها اعم از آمبولانسهای فعال و آمبولانسهای پشتیبانی اورژانس ۱۱۵ دانشگاهها و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی را به عنوان واحد مراقبتهای ویژه سیار یا (MICU) اختصاص دهد. تبصره
- آمبولانس مورد استفاده واحد مراقبتهای ویژه بایستی دارای شرایط آمبولانس تیپ (C) و یا تیپ (B) با تجهیزات آمبولانس تیپ (C) براساس کتابچه استاندارد خودروی ملی شماره (۴۳۷۴) و موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران باشد. ب
- با توجه به وجود مناطق کوهستانی، سردسیر و صعب العبور در کشور، ده درصد (۱۰%) کل آمبولانسهای پیش‌بینی شده تا پایان برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - را از نوع کمک دار (4WD) اختصاص دهد. ج
- به منظور ارایه خدمات فوریتهای پزشکی در حوادث دسته جمعی و حوادث غیرمترقبه و لزوم انتقال سریعتر بیماران، به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت یک اتوبوس آمبولانس اختصاص دهد. ماده ۱۶
- سازمانهای راهداری و حمل و نقل جاده ای، بنادر و کشتیرانی و شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران در تامین مکان فیزیکی مناسب جهت استقرار پایگاههای اورژانس جاده ای، دریایی و ریلی، همکاری لازم را به عمل خواهند آورد. ماده ۱۷
- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف است: الف - کلیه جاده‌های اصلی و کلیه نقاط حادثه خیز جاده ای را تا پایان برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - و کلیه جاده‌های فرعی را تا پایان برنامه پنجم توسعه کشور اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران زیر پوشش تلفن همراه قرار دهد. ب - ارتباطات رادیویی اورژانس کشور را تامین نماید. ج - زیرساختهای ارتباطی اورژانس کشور را تامین نماید. ماده ۱۸
- وزارت کشور، شهرداریها و نیروی انتظامی با هماهنگی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همکاری لازم جهت تامین فضای فیزیکی مناسب و امکانات زیستی را جهت استقرار پایگاه اورژانس شهری و جاده ای فراهم آورند. تبصره
- پایگاههای شهری، جاده ای و روستایی حتی الامکان در بیمارستانها، مراکز بهداشتی درمانی و همچنین مراکز آتش نشانی، کلانتری‌ها و مراکز راهنمایی و رانندگی راه اندازی شوند. ماده ۱۹
- به منظور ارایه خدمات اورژانس از طریق بالگرد، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مکلف است با هماهنگی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نسبت به تنظیم توافقتنامه جهت استفاده از امکانات آن نیروها در شرایط عادی و بحران اقدام نماید. ماده ۲۰
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است: کلیه برنامه‌های مندرج در طرح پوشش فراگیر کشور را همه ساله براساس شاخص‌های ذیل و در راستای اهداف کمی برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳ - پایش نموده و نتایج آن را به مراجع مربوط نظارتی ارایه نماید. الف - درصد پوشش خدمات پیش بیمارستانی در حوادث ترافیکی ب - درصد افزایش ماموریتهای اورژانس پ - میانگین زمان رسیدن آمبولانس بر بالین بیمار ت - درصد راه اندازی پایگاه براساس تقسیم بندی سنواتی در قالب پوشش فراگیر ث - درصد رضایت مندی خدمات گیرندگان ج - میزان ارتقاء آموزشی حین خدمت و بدو خدمت پرسنل ماده ۲۱
- به منظور افزایش بهره وری و تسریع در ارایه خدمات فوریتهای پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است ظرف مدت شش ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه ساختار ارایه خدمات موجود را بازبینی نموده و پیشنهاد ساختار یکپارچه فوریتهای پزشکی را به هیات وزیران ارایه دهد. ماده ۲۲
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است با هماهنگی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور ظرف مدت شش ماه طرح چگونگی استفاده از صنعت بیمه در ارایه خدمات فوریتهای پزشکی را جهت تصویب، به هیات وزیران ارایه نماید. ماده ۲۳
- اعتبارات مورد نیاز برای اجرای این تصویب‌نامه توسط معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور همه ساله در بودجه سنواتی پیشنهاد خواهد شد. معاون اول رئیس جمهور - پرویز داودی