آیین‌نامه ارزیابی پیامدهای زیست‌محیطی طرحها و پروژه‌ها
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۶/۱۲/۲۷ بنا به پیشنهاد شماره ۳۲۹۲۸ - ۵۲ مورخ ۱۳۸۳/۷/۲۵ سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد ماده (۱۰۵) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تنفیذی در ماده (۷۱) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۳- تصویب نمود: ماده ۱
- عبارات و اصطلاحات ذیل در معانی مشروح مربوط به کار می‌رود: الف
- سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست ب
- ارزیابی پیامدهای زیست محیطی: فرآیند مطالعاتی منظمی است که با هدف پیش‌بینی و شناسایی مجموعه آثار و پیامدهای زیست محیطی محتمل یک طرح یا پروژه در مرحله امکان سنجی یا مکان یابی به اجرا در می‌آید و طی آن گزینه‌ها و تمهیدات عملی لازم و کافی مطابق با ضوابط و استانداردهای مربوط برای رفع یا کاهش آثار سوء زیست محیطی پیش‌بینی شده مطالعه و ارایه می‌شود. ج (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- کارگروه تخصصی: به منظور بررسی و تایید نوع و مقیاس پروژه‌های جدید مشمول ارزیابی، تعیین نوع پروژه‌های نیازمند مطالعات ارزیابی مخاطرات زیست محیطی جهت پیشنهاد به کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست کارگروه تخصصی با ترکیب زیر تشکیل می‌شود:
- معاون محیط زیست انسانی سازمان (رئیس کارگروه).
- نماینده وزارت جهاد کشاورزی.
- نماینده وزارت کشور.
- نماینده. وزارت صنایع و معادن.
- نماینده وزارت مسکن و شهرسازی.
- نماینده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
- نماینده معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور.
- نماینده دستگاه مرتبط با دستور کار کارگروه.
- نماینده وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح.
- نماینده وزارت راه و ترابری.
- نماینده وزارت نفت د (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- طرحها و پروژه‌های بزرگ تولیدی و خدماتی مشمول این ضوابط؛ مواردی هستند که قبلاً مطابق پیوست شماره (۱) این تصویب‌نامه که تایید شده به مهر «پیوست تصویب‌نامه هیات وزیران می‌باشد» به تصویب شورای عالی حفاظت محیط زیست رسیده‌اند. این فهرست می‌تواند به پیشنهاد مشترک سازمان و دستگاههای اجرایی مربوط و پس از تایید کارگروه تخصصی با تصویب هیات وزیران بازنگری، اصلاح و تکمیل شود. ه (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- - ناظر یا ناظرین معتمد: اشخاص حقیقی یا حقوقی هستند که از سوی سازمان تعیین و نظارت بر اجرای صحیح مفاد گزارش ارزیابی زیست محیطی طرحها و پروژه‌های بزرگ را بر عهده می‌گیرند. و
- مناطق ویژه زیستی: مناطقی از عرصه‌های آبی و خشکی هستند که دارای ارزشهای اکولوژیک طبیعی و انسانی ویژه بوده و در برگیرنده منابع و سیماهای طبیعی و فرهنگی تجدیدناپذیر، زیستگاههای حساس، آسیب پذیر، منحصر به فرد غیرقابل جانشین و نیز دارای تنوع زیستی و گونه‌های نادر و در معرض خطر تهدید می‌باشند، این گونه مناطق به علت محدودیت برد زیست محیطی در مقابل عوامل زیانبار بیرونی مانند انواع آلودگی‌ها و دخالت‌ها و ساخت و سازهای بشری به شدت حساس و آسیب پذیر می‌باشند. تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- فهرست مناطق ویژه زیستی هر سال پس از تصویب کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست توسط سازمان اعلام خواهد گردید. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- سازمان موظف است برای اطلاع مجریان طرحها از محدوده مناطق حفاظت شده، نقشه پهنه بندی حساسیت محیطی ایران را مطابق مصوبات کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست و به صورت مختصات دار (GIS) تهیه و منتشر نماید و حداقل دوره اعتبار آن را تعیین نماید. نقشه منتشره تا انتشار نقشه جدید، معتبر می‌باشد. ز (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- گزارش ارزیابی اجمالی: بر اساس سرفصل‌های مطالعاتی پیوست شماره (۳) که تایید شده به مهر پیوست تصویب‌نامه هیات وزیران می‌باشد تهیه می‌شود. در حداقل زمان ممکن با نگرش جامع و اجمالی سرفصل‌های مطالعاتی مورد اشاره تهیه و ارایه می‌شود. هدف عمده در این مطالعات، پیش‌بینی اثرات مهم و ماندگار طرح مورد نظر در محیط زیست و کمک به انتخاب فوری گزینه‌های طرح می‌باشد. ح (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- گزارش ارزیابی تفصیلی: گزارشی است که به همان جنبه‌ها و نکاتی که در گزارش ارزیابی اجمالی اشاره شده می‌پردازد لیکن مطالب ارایه شده در زمینه تشریح وضع موجود محیط زیست، جنبه‌های زیست محیطی طرح و شعاع تاثیرگذاری آنها و نهایتاً تمهیدات مربوط با عمق و دقت بیشتری تهیه و ارایه می‌شود. اینگونه گزارشات تا حد امکان کمّی و مدلل می‌باشند هدف عمده در این مطالعات دقّت بخشیدن به پیش‌بینی اثرات و تصمیمات متخذه و نهایتاً ارتقای کیفی تمهیدات پیشنهادی می‌باشد که شرح خدمات آن با استفاده از متن پیوست شماره (۲) که تایید شده به مهر «پیوست تصویب‌نامه هیات وزیران» می‌باشد در مقیاس دقیقتر توسط دستگاه اجرایی ذی ربط با همکاری سازمان تهیه می‌شود. ماده ۲ (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- مجری یا مجریان کلیه طرحها و پروژه‌های بزرگ تولیدی، خدماتی و زیربنایی مکلفند در مرحله امکان سنجی و مکان یابی طرحها و پروژه‌های خود، نسبت به انجام مطالعات ارزیابی پیامدهای زیست محیطی آن مطابق این ضوابط اقدام نموده و گزارش مطالعات مربوطه را به تایید کارگروه ذیل برسانند: الف - معاون محیط زیست انسانی (رئیس کارگروه) ب - مدیرکل بخشی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور. پ - نماینده تام الاختیار رئیس دستگاه اجرایی (حداقل در سطح مدیر کل) تبصره دبیرخانه کارگروه در سازمان حفاظت محیط زیست خواهد بود. ماده ۳
- سازمان مکلف است با همکاری دستگاه اجرایی مربوط، دستورالعمل‌های نحوه انجام مطالعات ارزیابی پیامدهای زیست محیطی طرحها و پروژه‌های مشمول ارزیابی را با هماهنگی قبلی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور تهیه و منتشر نماید. رعایت مفاد دستورالعمل‌های یادشده توسط مجری یا مجریان طرحها و پروژه‌های مشمول ارزیابی الزامی است. تبصره
- دستگاههای مربوط می‌توانند با هماهنگی و تایید سازمان راساً نسبت به تهیه و تدوین دستور العمل‌های ارزیابی طرحها و پروژه‌های مربوط اقدام نماید. ماده ۴
- گزارش مطالعات ارزیابی پیامدهای زیست محیطی که به اختصار گزارش خوانده می‌شود الزاماً باید با رعایت دستورالعمل‌های موضوع ماده (۳) در ۶ فصل به شرح زیر تنظیم و به سازمان تحویل گردند. الف - فصل اول: شامل اهداف و ضرورت اجرای طرح، قوانین و استانداردهای زیست محیطی مربوطه ب - فصل دوم: شامل تشریح موقعیت استقرار، گزینه‌های فنی و مکانی، فازبندی و طرح توسعه، تامین مواد، ریزفعالیت‌ها، فرآیند، ظرفیت، منابع و مواد اولیه مورد نیاز و نحوه تامین آنها، نیروی انسانی، آلودگی‌های تولیدی، کم و کیف تخریب در محیط زیست و منابع ایجاد آن در طرح سوانح زیست محیطی ج - فصل سوم: شامل تشریح محیط زیست وضع موجود در سه زیر بخش به شرح محیط فیزیکی و شیمیایی، محیط طبیعی و محیط اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی د - فصل چهارم: شامل پیش‌بینی اثرات و پیامدهای زیست محیطی طرح ه- - فصل پنجم: شامل تجزیه و تحلیل مجموعه آثار و پیامدهای زیست محیطی طرح و استنتاج و - فصل ششم: شامل ارایه برنامه اقدامات اصلاحی و برنامه مدیریت و پایش زیست محیطی طرح تبصره ۱
- ارزیابی باید برای هر دو دوره ساخت و بهره‌برداری طرح یا پروژه تهیه شود و تمهیدات لازم برای کاهش اثرات منفی زیست محیطی و مسئولیت اجرا و زمان هر اقدام مشخص گردد. ماده ۵
- مطالعات ارزیابی آن قسمت از طرحها و پروژه‌های مشمول اعم از خطی و یا نقطه ای که در داخل مناطق حفاظت شده واقع شده‌اند به صورت تفصیلی خواهد بود. تبصره
- بهسازی، تعمیر و بازسازی طرحهای موجود در این مناطق بلامانع است. ماده ۶ (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- کارگروه موضوع ماده (۲) نظرات کارشناسی دفتر ارزیابی اثرات زیست محیطی سازمان را در مورد گزارش ارزیابی اجمالی، حداکثر ظرف مدت یک ماه و در مورد گزارش تفصیلی ظرف (۳) ماه پس از دریافت گزارش از مجری، از طریق سازمان به متقاضی طرح اعلام می‌نماید. عدم اعلام نظر در موعد مقرر به منزله تایید گزارش می‌باشد. تبصره ۱
- رئیس کارگروه می‌تواند در موارد خاص برای یکبار مهلت بررسی گزارش ارزیابی اجمالی را به مدت یکماه و بررسی گزارش تفصیلی را به مدت دو ماه تمدید نماید. تبصره ۲
- در صورتی که گزارشی ناقص بوده یا اطلاعات و مدارک کامل نباشد، مهلت یاد شده از زمان تکمیل گزارش محاسبه می‌شود. در هر صورت اعلام کسری اطلاعات و توضیحات تکمیلی می‌بایستی حداکثر ظرف (۲) هفته انجام شود. ماده ۷
- سازمان نظر کارگروه موضوع ماده (۲) در خصوص گزارش مطالعات را به یکی از سه شکل زیر به مجری طرح ابلاغ خواهد نمود. الف - موافقت ب - موافقت مشروط ج - مخالفت بدین معنی که مجری باید گزینه‌های دیگری را مطالعه و معرفی نماید. ماده ۸
- در مورد آن دسته از طرحها و پروژه‌هایی که احتمال بروز مخاطرات و سوانح زیست محیطی توام می‌باشند، تهیه و ارایه گزارش ارزیابی مخاطرات زیست محیطی مذکور به صورت ضمیمه گزارش ارزیابی مربوطه الزامی است. فهرست مکانی و نوع پروژه‌های مشمول تهیه گزارش ارزیابی مخاطرات زیست محیطی توسط کارگروه تخصصی ارزیابی تهیه و به تصویب کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست خواهد رسید. ماده ۹
- به استناد ماده (۷۱) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، رعایت نتایج ارزیابی و راهکار‌های طرح و پروژه‌هایی که به تایید کارگروه موضوع ماده (۲) می‌رسد توسط مجری یا مجریان طرحها و پروژه‌های مذکور الزامی است. در این راستا، به منظور اطمینان از رعایت ملاحظاتی که در گزارش ارزیابی پیش‌بینی شده یا شرایطی که در هنگام تصویب توسط کارگروه موضوع ماده (۲) تعیین می‌شود. مجریان باید طبق روال یا دستور العملی که سازمان تعیین می‌کند، با استفاده از ناظران معتمد نسبت به ارایه گزارشات عملکرد ادواری به سازمان اقدام نمایند. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۸۸/۰۳/۲۴)
- تاییدیه صلاحیت ناظران معتمد بر اساس ضوابطی که به پیشنهاد سازمان به تصویب کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست خواهد رسید توسط سازمان صادر می‌گردد. تبصره ۲
- سازمان مکلف است نسبت به تهیه دستور العمل‌ها و شاخص‌های پایش و ارزیابی طرحها و پروژه‌های عمرانی که توسط ناظران معتمد صورت می‌گیرد ظرف (۶) ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه اقدام نماید. ماده ۱۰
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان‌ها مکلفند اعتبارات لازم برای انجام مطالعات ارزیابی زیست محیطی مربوط به طرحها و پروژه‌های دولتی مشمول ارزیابی اثرات زیست محیطی را که دستگاهها در سقف بودجه سنواتی خود پیشنهاد می‌نمایند در بودجه سال آتی منظور نمایند. ماده ۱۱
- دستگاههای اجرایی موظفند کلیه نتایج مطالعات ارزیابی را در حین اجرا رعایت نمایند. ماده ۱۲
- مجریان آن دسته از طرحهای موضوع این آیین‌نامه که مفاد تعهدات، تمهیدات و شروط مندرج در گزارش ارزیابی یا مجوز زیست محیطی را به مورد اجرا در نیاورند، در دو نوبت از سوی سازمان برای آنان اخطاریه صادر خواهد شد و در صورت عدم توجه به اخطاریه‌های صادره تحت پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت. ماده ۱۳
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور مکلف است با همکاری سازمان، گزارش عملکرد سالانه حُسن اجرای مفاد این ضوابط را تهیه و به هیات دولت ارایه نماید. پرویز داودی - معاون اول رئیس جمهور