مصوبه درباره تصویب طرحهای توسعه و عمران نواحی ایلام، اورامانات و اسلام‌آباد غرب
شورای عالی شهرسازی و معماری ایران متعاقب مصوبه شماره ۳۰۰/۱۲۶۱۶ مورخ ۱۳۹۳/۳/۱۷ و مصوبه شماره ۳۰۰ /۱۸۰۱۴ مورخ ۱۳۹۳/۴/۱۱، در جلسه مورخ ۱۳۹۶/۳/۸ که با حضور وزیر محترم نیرو و استانداران محترم استانهای کرمانشاه و ایلام برگزار شد و پیرو صورتجلسه کمیته تخصصی فرادست، موضوع طرحهای توسعه و عمران نواحی اورامانات، اسلام آباد غرب استان کرمانشاه و نواحی شمالی و جنوبی استان ایلام را مورد بحث و بررسی قرار داد و مسائل، موضوعات و موارد مختلف مربوط به این طرحها را در چهار سطح به شرح زیر مصوب نمود: الف
- دغدغه هائی که به دلیل اهمیت بسیار از طرف شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به هیات محترم دولت و سایر مراجع و دستگاههای ذیربط اعلام گردد:
- پروژه‌هایی از این دست در رده مگا پروژه‌های توسعه ای دسته بندی می‌شوند. بر اساس مطالعات و بررسیهای متاخر در سطح جهانی، کلیه این پروژه‌ها ویژگی‌هایی را دارا می‌باشند، که عدم توجه به آنها در نظام برنامه‌ریزی فضایی هر کشور باعث می‌شود تا فرصت‌های اندک حاصل از اجرای این پروژه‌ها به حجم تهدیدهای ذاتی موجود در آنها افزوده و پس از دوره زمانی کوتاهی به مسئله و معضله ای افزون تبدیل شوند. اصلی ترین ویژگی‌های چنین پروژه‌هایی بر اساس این مطالعات در سطح بیش از ۵۰ کشور جهان به ترتیب عبارتند از:
- همواره خواست و اراده ای سیاسی، این پروژه‌ها را تعریف و ضروری نموده و عملاً مشاوران در کلیه مراحل موظف به توجیه این خواست و اراده هستند و خصوصاً مطالعات و ارزیابی‌های همه جانبه و راهبردی زیست محیطی در مراحل نخست گرفتار این معضل می‌گردند.
- فواید و آثار مثبت حاصل از این پروژه‌ها پس از اجرا، بسیار کمتر از پیش بینی‌های صورت گرفته در مطالعات و طرحهای توجیهی نخست بوده و بر عکس آثار زیانبار و تهدیدها بسیار بیشتر از موارد احتمالی پیش‌بینی شده می‌باشند.
- هزینه‌های مالی و زمانی این پروژه‌ها بسیار بیشتر از هزینه‌های پیش‌بینی شده بوده و از آنجا که در اغلب موارد این هزینه‌ها از محل اعتبارات ملی و صندوق‌های ذخیره در مقیاس ملی تامین می‌شود، با تصویب و اجرای این طرحها بودجه عمومی کشورها تا سالها دچار صدمه و دردسر خواهد شد.
- اثرات وسیع زیست محیطی این پروژه‌ها که در مرحله مطالعات و ارزیابی غالباً به صورت شکلی و تشریفاتی صورت گرفته، پس از اجرا، مصائب بسیاری را در سطح محلی، ملی و حتی منطقه ای به دنبال خواهد داشت.
- مجزا و منفرد دیدن این گونه پروژه‌ها و ایزوله ساختن آنها باعث می‌شود تا ساختار فضایی موجود (روابط میان کالبد، انسان، فعالیت)، فارغ از کارآمدی یا ناکارآمدی آن، تحت تاثیر جدی قرار گرفته و به ناکارآمدی بیشتر این ساختار در سطح مناطق منجر شده و به ایجاد زحمت و مشکلات بیشتر برای مردم و ساکنان مناطق تحت تاثیر بیانجامد.
- با توجه به چنین اختصاصات از یک سو و اشتیاق مدیران و مسئولین کشور و دستگاههای مختلف در تعریف چنین پروژه‌هایی در سطح ملی، منطقه ای و محلی که با رویای توسعه و پیشرفت می‌شود، در بازنگری طرح کالبدی ملی و حتی در قالب مطالعه ای مجزا بایدها و نبایدهای چنین پروژه‌هایی از جانب شورای عالی شهرسازی و معماری به هیات دولت و سایر دستگاههای ذیربط اعلام گردد. امید است این تلاش به باز تعریفی از توسعه در سطح کشور منجر شده و از حجم معضلات کاسته و زمینه ساز مدیریت خردمندانه فضای سرزمین گردد. ب
- تقدیر از اقدامات صورت گرفته:
- با توجه به سوابق موجود در دبیرخانه و مقایسه آن با سایر پروژه‌های از این دست در کشور، اقدام وزارت نیرو در طرح موضوع در شورای عالی و پیشنهاد بررسی تاثیرات این طرح در حوزه نفوذ آن در دو استان کرمانشاه و ایلام، اقدامی قابل تقدیر است. هر چند این هماهنگی و مطالعه و بررسی چنین پروژه‌هایی با توجه به موارد پیش گفته در بند الف، در مراحل اولیه می‌تواند بر کارآمدی آن بیافزاید. هماهنگی و سرعت عمل وزارت نیرو پس از مصوبه شورای عالی (مورخ ۱۳۹۳/۴/۱۱) در انعقاد قرارداد طرح و پیگیریهای متعاقب نیز قابل توجه و تقدیر می‌باشد، که منجر به تسریع در تهیه و طی مراحل استانی این طرح گردیده است. این نمونه می‌تواند مورد توجه سایر دستگاهها در اقدامات و پروژه‌های توسعه ای - به ظاهر بخشی- ایشان قرار گیرد.
- اهتمام مقامات استانی دو استان خصوصاً استانداران محترم استانهای کرمانشاه و ایلام در زمینه تسریع در بررسی و تایید چهار طرح ناحیه ای در مقایسه با سوابق موجود در دبیرخانه قابل تقدیر بوده و امید آن می‌رود اسناد این طرحها با نظارت استانداران محترم در عرصه عمل مورد توجه و اهتمام کلیه دستگاههای استانی قرار گرفته و شاهد ارتقای کارآمدی این طرحها و پروژه مذکور و کاهش تهدیدهای ناشی از آن باشیم.
- تلاش مشاور در انجام مطالعات همه جانبه و نیز ابتکار عمل در بهینه سازی زمان انجام پروژه و همینطور نزدیک ساختن طرحهای ناحیه ای به اسنادی قابل اتکا (در حدّ معرفی پروژه‌ها با شناسنامه ای مشخص و عملیاتی) قابل توجه می‌باشد. با توجه به تکلیف شورای عالی در مصوبه مورخ ۱۳۹۶/۱/۲۸، الگوی انجام این طرح (شامل ضرورت بازنگری، نحوه سفارش، نحوه تامین هزینه، الگوی تهیه طرح و...) به عنوان الگوی قابل بررسی جهت اصلاح شرح خدمات تیپ ۱۹ مورد توجه کمیته تخصصی فرادست قرار گرفته و و نتیجه به شورای عالی گزارش شود. ج
- موضوعاتی که رعایت آنها در اسناد طرحهای ناحیه ای بررسی شده، الزامیست:
- با توجه به دغدغه‌های مذکور در بخش‌های قبل لازم است مشاور، چهار طرح ناحیه ای را با شمردن تهدیدها و فرصت‌های ناشی از اجرای پروژه و با تاکید بر نحوه مقابله با تهدیدهای احتمالی ناشی از اجرای پروژه انتقال آب، بازآرائی نموده و اسناد را بر این اساس تنظیم نماید.
- بانک اطلاعاتی تهیه شده در این مطالعه می‌تواند به عنوان مبنای فرآیند مونیتورینگ و هدایت اقدامات توسعه ای در دو استان، مدّنظر قرار گرفته و ضمن تکمیل داده‌ها به عنوان راهنمای کلیه اقدامات توسعه ای در این دو استان لحاظ گردد.(در همین رابطه پروژه‌های در حال اجرا مورد بررسی و لحاظ قرار گرفته و کلیه آمارها و سرشماریها بر اساس آخرین سرشماری به روز شده و نتایج تغییرات احتمالی در اسناد طرح درج گردد.)
- لازمه کاهش تهدیدها و کارآمدی فرصتها به منظور ارتقاء توسعه در این دو استان، قرارگیری اسناد و ضوابط این طرح در دستور کار کارگروهها و شورای برنامه‌ریزی و کلیه دستگاههای اجرایی می‌باشد. لذا می‌بایست ارتباط مقامات استانی با مشاور طرح به صورت مستمر و در جریان دوره زمانی برقرار و فرآیند توسعه و تکمیل طرح و انطباق اقدامات با آن لحاظ گردد.
- راهنمای نقشه‌ها و عناوین مطابق مصوبات شورای عالی اصلاح گردد.
- از پیشنهاد روستاهای موجود به عنوان نقاط واجد پتانسیل جهت تبدیل شدن به شهر پرهیز و آلترناتیوهای لازم جهت ارتقاء کیفی و کمی روستاهای موجود و بهره مندی آنها از خدمات بیشتر پیشنهاد و اعمال گردد.
- کلیه اقدامات توسعه ای و شرایط و الزامات آن از قبیل پیش‌بینی و یا ایجاد مناطق آزاد تجاری، مناطق ویژه، شهرهای جدید و... به طور مشخص در مجموعه ضوابط طرحهای ناحیه ای مورد نظر، اعلام گردد. بدیهی است رعایت سیاستها و ضوابط این طرحها در کلیّه پیش بینی‌ها، مکانیابی‌ها و اقدامات توسعه ای در این نواحی الزامیست.
- آخرین وضعیت پاکسازی میادین مین در مناطق مختلف در ۴ ناحیه، از وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح استعلام و در اسناد لحاظ گردد.
- در صورت نیاز، بازنگری طرحهای توسعه و عمران سکونتگاههای واقع در این چهار ناحیه در انطباق با خروجیهای مطالعات حاضر در دستور کار ادارات کل راه و شهرسازی دو استان قرار گیرد.
- شیوه تحقق افزایش مشارکت عمومی و نهادهای محلی به منظور ارتقاء نظارت عمومی در اجرای این طرحها و راهکارهای عملی لازم جهت دستیابی به سطوحی از توسعه از پایین به بالا توسط مشاور تصریح و تعیین گردد.
- آموزش‌های لازم به کلیّه ذی نفعان و ذی نفوذان و نهادهای ذی مدخل توسط مشاور در سریعترین زمان ممکن به عمل آمده و گزارش آن به دبیرخانه ارسال گردد.
- با توجه به الزامات دفاعی، امنیتی مناطق مرزی کشور به ویژه مناطق غربی در انجام مطالعات طرح، تهیه پیوست دفاعی امنیتی و پدافند غیرعامل مورد تاکید قرار می‌گیرد.
- با توجه به لزوم تهیه پیوست میراث فرهنگی برای پروژه‌های مختلف بویژه طرحهای توسعه و عمران و با توجه به چالش‌های زیادی که در ارتباط با محوطه‌های باستانی مهم برای توسعه منابع آبی صورت گرفته، داشتن پیوست میراث فرهنگی از الزامات است.
- اسناد طرح (شامل اسناد مطابق طرحهای ناحیه ای مصوب) حداکثر ظرف مدت یک ماه و پس از اعمال اصلاحات، توسط دبیرخانه شورای عالی بررسی و توسط دبیر شورا به عنوان اسناد نهایی طرحهای توسعه و عمران ناحیه ای نواحی اورامانات و اسلام آباد غرب و نواحی شمالی و جنوبی ایلام ابلاغ گردد. د. موارد پیشنهادی شورا بر مبنای اجزای مطالعات ارائه شده:
شورای عالی شهرسازی و معماری، با در نظر داشتن وظائف و اختیارات خویش از یک سو و بخش‌های قابل تامّل مطالعات صورت گرفته از سوی دیگر، پیشنهاد می‌نماید: ۱
- گزارش به انضمام سازمان توسعه ای پیشنهادی و کلیه پروژه‌های پیشنهادی در طرحهای نواحی مورد بحث، به سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال و به موازات آن پروژه‌ها توسط وزارت نیرو به وزارتخانه‌ها و دستگاههای ذیربط ارائه و دستگاهها نسبت به تدقیق و تعیین اولویت بر اساس برنامه‌های بخشی اقدام و نتایج به سازمان برنامه و بودجه اعلام شود. پیگیری این فرایند توسط کارفرمای پروژه مورد انتظار است. خروجی نهایی این فرایند می‌تواند در طرحها توسط مشاور لحاظ و در دستور کار مقامات محلی قرار گیرد. ۲
- ابهام مطرح شده توسط نماینده سازمان حفاظت محیط زیست در شورای عالی شهرسازی و معماری درباره مطالعات ارزیابی راهبردی زیست محیطی برای پروژه انتقال آب، توسط سازمان حفاظت محیط زیست و همکاری کارفرما پیگیری و نتیجه به شورای عالی اعلام گردد. مراتب جهت استحضار و صدور دستور انعکاس و اقدام اعلام می‌شود. معاون معماری و شهرسازی و دبیر شورای عالی معماری و شهرسازی - پیروز حناچی