سند گسترش کاربرد فناوری نانو در افق ۱۴۰۴

هیات وزیران در جلسه ۲۳/ ۷/ ۱۳۹۶ به پیشنهاد معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، سند گسترش کاربرد فناوری نانو در افق ۱۴۰۴ را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱

• به منظور تولید ثروت و بهبود کیفیت زندگی مردم با استفاده از فناوری نانو و در راستای تحقق اهداف و سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در برنامه ششم توسعه، سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی و سیاست‌های کلی علم و فناوری و به استناد ماده (۴۳) قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور - مصوب ۱۳۹۴- و در راستای دستیابی به اهداف ماده (۵) برنامه توسعه تولید محصولات دانش بنیان موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۱۶۹۵۹/ ت۵۲۲۵۳ه- مورخ ۵/ ۹/ ۱۳۹۴، «سند گسترش کاربرد فناوری نانو در افق ۱۴۰۴» با اهداف زیر تعیین می‌شود: الف - ارتقای اثرگذاری فناوری نانو در بهبود کیفیت زندگی. ب - دستیابی کشور به جایگاه پنجم جهان در تولید علم نانو و جایگاه پانزدهم در ثبت اختراعات نانو در دفاتر معتبر جهانی. پ - کسب سهم یک تا دو درصدی از بازار جهانی فناوری نانو. ت - ایجاد جایگاه شغلی برای هشتاد هزار نفر. ماده ۲
• به منظور گسترش کاربرد و ایجاد کشش بازار برای محصولات مبتنی بر فناوری نانو با رعایت قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی در تامین نیازهای کشور و تقویت آنها در امر صادرات و اصلاح ماده (۱۰۴) قانون مالیات‌های مستقیم - مصوب ۱۳۹۱- و با توجه به تاثیرات این فناوری مانند ارتقای کیفیت و ارزش افزوده محصولات، افزایش عمر تجهیزات و ماشین آلات، افزایش کارایی (راندمان) تولید، صرفه جویی و کاهش هزینه‌ها، تولید محصولات دوستدار محیط زیست و کاهش اثرات مخرب زیست محیطی و بهبود بهره وری بخش‌ها و صنایع، دستگاه‌های اجرایی ذی ربط موظفند بررسی و تایید محصولات فناوری نانو ساخت داخل با فناوری بومی و خرید هدفمند این محصولات را در اولویت قرار دهند. تبصره
• محصولات و فناوری‌های ذکرشده در مواد (۳) تا (۱۴) این تصویب‌نامه بر اساس توانمندی‌ها و ظرفیت‌های موجود در شرکت‌های ایرانی یا نیازهای اعلام شده توسط دستگاه‌های اجرایی ذی ربط است و توانمندی‌ها و نیازهای آتی در تعامل ستاد ویژه توسعه فناوری نانو وابسته به معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور که از این پس در این تصویب‌نامه «ستاد» نامیده می‌شود با دستگاه‌های مذکور به صورت سالانه به روز خواهد شد. ماده ۳
• وزارت نیرو موظف است با رعایت قوانین نسبت به متناسب سازی مقررات و خرید محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی برای گسترش کاربرد فناوری نانو در صنایع مرتبط، ماموریت‌هایی مانند موارد زیر را اجرا کند: حوزه ماموریت برق الف - گسترش کاربرد و ارتقای استاندارد پالایش (فیلتر) هوای نیروگاهی بر اساس جدیدترین توانمندی‌های فناورانه داخلی و استانداردهای بین‌المللی. ب - بکارگیری ساز و کارهای تشویقی برای مصرف نانوپالایشگرهای (نانوفیلترهای) هوای نیروگاهی تولید داخل با فناوری بومی به منظور افزایش سهم استفاده از این نوع پالایشگرها (فیلترها) تا شصت درصد بازار پالایشگرها (فیلترهای) هوای نیروگاهی کشور تا سال ۱۴۰۰. پ - برنامه‌ریزی و تلاش برای دستیابی به دانش فنی تولید و بکارگیری ذخیره سازی‌های انرژی مبتنی بر فناوری نانو بومی در حداقل یک مرکز تولید انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۱۴۰۰. ت - تدوین آیین‌نامه و بسترسازی برای بکارگیری مقره‌های ضد رطوبت و آلودگی با استفاده از فناوری نانو بومی. ث - بکارگیری سلول‌های خورشیدی نانو پربازده ساخت داخل با فناوری بومی (با بازده بالاتر از سلول‌های خورشیدی غیرنانویی) در حداقل یک نیروگاه خورشیدی تا سال ۱۴۰۰. ج - تدوین و ابلاغ آیین‌نامه و بسترسازی برای بکارگیری نانوسیالات و نانوپوشش‌های افزایش دهنده انتقال حرارت که با فناوری بومی در داخل تولید می‌شوند، با هدف افزایش بهره وری تولید برق و ارتقای بازده نیروگاه‌ها. صنعت آب و آبفا الف - گسترش واحدهای تصفیه آب شرب و نمک زدایی آب شور، لب شور و آب دریا با در اختیار گذاشتن زیرساخت‌ها و بکارگیری سازوکارهای تشویقی با اهداف زیر: ۱- رسیدن به مقیاس تا یک میلیون مترمکعب در روز برای نمک زدایی با استفاده از فناوری نانو تولید داخل با فناوری بومی تا سال ۱۴۰۰ ۲- رسیدن به مقیاس تا یک میلیون مترمکعب در روز برای تصفیه آب شرب و با کاربری‌های تصفیه سختی، فلزات سنگین، نیترات و املاح مضر با استفاده از فناوری نانو تولید داخل با فناوری بومی تا سال ۱۴۰۰. ب - بسترسازی برای استفاده از نانوبتن‌ها، نانوپوشش‌ها و محصولات مرتبط در سازه‌های آبی و اجرای آن حداقل در یک طرح آزمونی (پایلوت) تا سال ۱۴۰۰. پ - همکاری در تدوین استانداردهای ملی، آیین‌نامه‌ها و مقررات برای ایجاد ساز و کار نظارتی مناسب جهت استفاده از فناوری نانو تا سال ۱۳۹۸ ماده ۴
• وزارت جهاد کشاورزی موظف است با رعایت قوانین نسبت به ارایه مجوزها، انجام آزمون‌ها و خرید محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی برای گسترش کاربرد فناوری نانو در صنایع ذی ربط، ماموریت‌های زیر را انجام دهد: الف
• به منظور افزایش ارزش افزوده در محصولات کشاورزی و غذایی و کاهش ضایعات، تدابیری برای حمایت از افزایش تولید و افزایش سهم یک تا دو درصدی سهم بازار محصولات زیر و بکارگیری آنها با استفاده از دانش فنی و نانو مواد افزودنی تولید داخل با فناوری بومی اتخاذ می‌شود: ۱- استفاده از بسته بندی نانو افزایش دهنده زمان نگهداری محصولات کشاورزی و میوه (پس از برداشت) با هدف کاهش ضایعات محصولات کشاورزی مربوط تا پایان سال ۱۳۹۸. ۲- افزایش سهم استفاده از پوشش‌های نانو گلخانه‌ها. ۳- افزایش سهم استفاده از کودهای نانوی آهسته رهش با هدف کاهش مصرف کود شیمیایی تا پایان سال ۱۳۹۸. ۴- افزایش سهم استفاده از نانو آفت کش زیستی (نانو آفت کش ارگانیک) آهسته رهش جهت کاهش مصرف آفت کش‌های شیمیایی تا پایان سال ۱۳۹۸. ب
• دستورالعمل‌ها و ارایه مجوز به محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی با انجام آزمون‌های عملکردی و میدانی به شرح زیر ظرف شش ماه پس از ابلاغ این تصویب‌نامه تدوین و تصویب و مجوزهای لازم ظرف یک سال پس از آن اعطا می‌شود: ۱- نانو کود ۲- نانو آفت کش ۳- نایلون‌های مقاوم گلخانه ۴- بسته بندی‌های افزایش دهنده زمان نگهداری مواد غذایی ۵ - بسته بندی‌های زیست تخریب پذیر ۶ - پاستوریزه کردن سرد شیر به کمک فرایند نانو حفره زایی (NanoCavitation) پ
• گسترش واحدهای تصفیه آب لب شور با فناوری بومی برای رسیدن به حداقل مقیاس پنج میلیون مترمکعب در روز برای تصفیه آب کشاورزی و با کاربری‌های تصفیه سختی، فلزات سنگین، نیترات و املاح مضر تا سال ۱۳۹۸. ماده ۵
• وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است با رعایت قوانین اقدامات زیر را برای بکارگیری محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی در حوزه‌های ذی ربط اجرا کند: الف
• سازمان غذا و دارو موظف است نسبت به انجام موارد زیر اقدام نماید: ۱- حمایت از ایجاد آزمایشگاه‌های مرجع برای ارزیابی ایمنی محصولات نانو. ۲- تسریع در فرایند ثبت و بررسی نانوداروها. ۳- حمایت از قیمت گذاری نانوداروها. ب
• حمایت و تشویق مراکز درمانی، بیمارستان‌ها، درمانگاه‌های دستگاه‌های اجرایی به استفاده از محصولات نانو سلامت محور شامل نانوداروها (نانوداروهای ضد سرطان، پادزیست (آنتی‌بیوتیک) و ضد سالک و غیره)، مکمل و داروهای گیاهی، ملزومات پزشکی (پدهای ترمیم زخم نانو و ماسک‌های (پوشانه‌های) نانو) و فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی تولید داخل. پ
• حمایت از ورود محصولات نانودارویی و فراورده‌های سلامت حوزه نانو که با فناوری بومی در داخل ساخته شده‌اند، به فهرست‌های رسمی کشور برای محصولاتی مانند: ۱- انواع نانوداروها نظیر نانوداروهای ضد سرطان. ۲- ملزومات و تجهیزات دارویی. ۳- لوازم (کیت‌) تشخیص نانو نظیر لوازم (کیت) تشخیص سلول‌های سرطانی. ۴- فراورده‌های آرایشی - بهداشتی نانو. ۵ - محصولات نانو با کاربرد در حوزه سلامت نظیر انواع رنگ و کاشی ضدباکتری یا خودتمیز شونده، مواد تمیزکننده و منسوجات نانو. ماده ۶
• وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است با رعایت قوانین به منظور حمایت و بکارگیری محصولات نانو سلامت محور ساخت داخل با فناوری بومی که مورد تایید سازمان‌های غذا و دارو و ملی استاندارد ایران هستند، در زیرمجموعه‌های خود نظیر سازمان تامین اجتماعی و شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی، موارد زیر را اجرایی نماید: الف
• پوشش بیمه ای حداکثری نانوداروها و محصولات سلامت محور نانو ساخت داخل با فناوری بومی و دارای تاییدیه‌های لازم را حمایت و تسریع کند. ب
• سازمان تامین اجتماعی استفاده از محصولات نانو سلامت محور ساخت داخل با فناوری بومی و دارای مجوز مصرف نظیر نانوداروها (نانوداروهای ضدسرطان، پادزیست (آنتی بیوتیک) و ضدسالک و غیره)، مکمل و داروهای گیاهی، ملزومات پزشکی (پدهای ترمیم زخم نانو و ماسک‌های (پوشانه‌های) نانو) و فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی، در کلیه مراکز درمانی، بیمارستان‌ها و درمانگاه‌های تحت نظر را حمایت و تشویق کند. پ
• حمایت و تشویق مجموعه‌های تولیدی و بنگاه‌های اقتصادی به تولید و بکارگیری محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی که دارای بازار مصرف مناسب هستند. ماده ۷
• وزارت نفت موظف است با رعایت قوانین اقدامات زیر را برای گسترش و بکارگیری محصولات فناوری نانو ساخت داخل که کارایی آنها به اثبات رسیده است، در صنایع و مجموعه‌های ذی ربط با درنظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی، عملیاتی نماید: الف
• حمایت از انجام آزمایش‌های میدانی و افزایش سهم خرید در حوزه‌های دارای محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی با اهداف زیر: ۱- بکارگیری نانونامیزه‌ها (نانوامولسیون‌ها) و نانوسیالات در ازدیاد برداشت از مخازن. ۲- بکارگیری نانو افزایه‌ها در سیالات حفاری به طور مشخص نانوساختارهای سیلیسی و نانولوله‌های کربنی. ۳- بکارگیری نانوبازدارنده‌های خوردگی در بخش‌های مختلف درون چاهی و سرچاهی و عملیاتی. ۴- بکارگیری سیستم‌های بازیافت بخارات هیدروکربن با نانوجاذب‌ها. ۵ - بکارگیری نانوجاذب‌ها در صنعت نفت در زمینه‌های ذخیره سازی گازها (ANG)، نم زدایی و جداسازی گازها و جذب و ذخیره سازی دی اکسیدکربن. ۶ - افزایش سهم استفاده از نانو کاتالیزگرها (نانوکاتالیست‌های) تولید داخل با فناوری بومی. ۷- افزایش استفاده از پالایشگر (فیلتر) هوای نانو تولید داخل با فناوری بومی و کیفیت اثبات شده، برای پالایشگرهای (فیلترهای) هوایی مورد استفاده در صنایع نفت تا شصت درصد میزان مصرف این نوع پالایشگرها (فیلترها) تا سال ۱۳۹۸. ۸ - بکارگیری پوشش‌های سخت و فوق سخت نانو ساختار مقاوم به سایش و خوردگی در صنعت نفت. ۹- بکارگیری سیالات نانو در واحدهای عملیاتی صنعت نفت برای بهبود انتقال حرارت. ۱۰ - بکارگیری عایق نانو و رنگ‌های نانو در واحدهای عملیاتی صنعت نفت. ۱۱- حذف لکه‌های نفتی با پدهای نانو. ۱۲- بکارگیری نانوحسگرها در صنعت نفت برای سنجش گازهای آلاینده و سمی. ۱۳- بکارگیری سامانه‌های (سیستم‌های) پساب مبتنی بر فرآیندهای فناوری نانو. تبصره
• انجام آزمون میدانی برای محصولاتی که تا کنون آزمون کارایی خود را به اتمام نرسانده‌اند، تسریع گردد و در صورت موفقیت نتایج این آزمون‌ها، افزایش سهم خرید در صنعت نفت مورد توجه قرار گیرد. ب
• شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران به منظور افزایش ارزش افزوده و جلوگیری از خام فروشی در محصولات تولیدی موظف است تدابیری برای تولید محصولات مورد تقاضا با استفاده از دانش فنی نانو و نانومواد افزودنی تولید داخل برای تامین تقاضای مواد اولیه صنایع پایین دستی از قبیل موارد زیر اتخاذ نماید: ۱- نانو چندسازه‌های بسپاری (نانوکامپوزیت‌های پلیمری) مقاوم به ضربه جهت استفاده در محصولات بسته بندی مواد شیمیایی و شوینده‌ها. ۲- نانو چندسازه‌های بسپاری (نانوکامپوزیت‌های پلیمری) ضد خش جهت کاربرد در صنعت خودرو مانند داشبورد. ۳- نانو چندسازه‌های (نانوکامپوزیت‌های) ضد باکتری برای مصارف حوزه نساجی، بهداشت و سلامت و لوازم خانگی. ۴- نانو چندسازه‌های (نانوکامپوزیت‌های) با استحکام به وزن مناسب و با طول عمر زیاد. ماده ۸
• وزارت راه و شهرسازی موظف است با رعایت قوانین نسبت به صدور گواهینامه فنی، تدوین یا ارتقای آیین‌نامه‌های ملی، توسعه زیرساخت‌های آزمون مرتبط با فناوری نانو و همچنین خرید و بکارگیری محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی در بخش‌های زیرمجموعه در موارد زیر اقدام نماید: موضوع ماموریت صدور گواهینامه فنی صدور گواهینامه فنی برای محصولات نانو تولید داخل با فناوری بومی زیر تا سال ۱۳۹۶: الف - قطعات پیش ساخته (پانل‌های) بتنی که در ساختار آنها از نانومواد استفاده شده است. ب - رنگ‌ها و پوشش‌های نانو دارای خواصی از قبیل ضدباکتری، خودتمیز شونده، ضد آلاینده، ضد آب و لک، ضد مه، ضد گرد و غبار، ضد خش و سایش و ضد خوردگی. پ - لوله‌ها و اتصالات فاضلابی تولید شده با فناوری نانو ت - پروفیل‌های در و پنجره تولیده شده با فناوری نانو ث - عایق‌های حرارتی، رطوبتی و صوتی تولید شده توسط فناوری نانو ج - قطعات پیش ساخته (پانل‌های) خورشیدی تولید شده توسط فناوری نانو چ - محصولات نانو مورد استفاده در راه سازی از قبیل آسفالت‌هایی که در تولید آنها از نانومواد استفاده می‌شود. تدوین و ارتقای آیین‌نامه درج موارد تصویب شده در ارتباط با محصولات نانو در مباحث مقررات ملی ساختمان با هدف ارتقای کیفیت ساخت و سازها با سرفصل‌های زیر: الف - درج الزامات مرتبط با مصالح ساختمانی نانو و نانومواد در مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی). ب - درج الزامات مرتبط با فناوری نانو در حوزه ی بتن در مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه). پ - درج الزامات مرتبط با فناوری نانو در حوزه ی فولاد در مبحث دهم (طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی). ت - درج الزامات مرتبط با مصالح عایق صدا (اکوستیک) در مبحث هجدهم (عایق بندی و تنظیم صدا). ث - درج الزامات مرتبط با مصالح کنترل کننده ی انرژی در مبحث نوزدهم (صرفه جویی در مصرف انرژی). خرید محصولات نانو بکارگیری محصولات نانو تولید داخل به شرح زیر در پروژه‌های سازمان مجری ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی: الف - شیشه کنترل کننده انرژی (LOW - E) ب - پوشش‌های آبگریز پ - کف پوش رزینی مقاوم در برابر سایش ت - نانو بتن سبک سازه ای ث - منسوجات ضد باکتری، ضد آب و لک، کندسوز، مقاوم در برابر اشعه فرابنفش ج - رنگ خودتمیز شونده چ - رنگ عایق حرارت و رطوبت ماده ۹ (اصلاحی ۱۴۰۰/۰۶/۱۷)
• وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است با رعایت قوانین نسبت به فراهم کردن مشوق‌ها، زیرساخت‌ها و تسهیلات مورد نیاز برای فعالیت شرکت‌های نانو و همچنین ارتقای استانداردها (آیین‌نامه‌ها) جهت بکارگیری محصولات نانو ساخت داخل با فناوری بومی در صنایع زیرمجموعه مانند موارد زیر اقدام کند: حوزه / صنعت ماموریت ارایه مشوق و زیرساخت‌ها الف - اختصاص جایزه صادراتی برای محصولات نوین ساخت داخل با فناوری بومی نانو ب - اختصاص بخش نانو (Nano Zone) منطبق بر ظرفیت‌های شرکت‌های نانو در حداقل سه شهرک صنعتی در تهران و سه شهرک صنعتی در شهرهای تبریز، اصفهان، شیراز و مشهد تا سال ۱۳۹۸: ۱- واگذاری حق انتفاع از زمین به صورت اقساطی با لحاظ مقررات مربوط ۲- تسهیل اخذ مجوزهای بهره‌برداری و مجوزهای افزایش تولید پ - افزایش هدفمند تعرفه واردات محصولات نانو خارجی دارای مشابه ساخت داخل در یک بازه زمانی مشخص برای افزایش رقابت پذیری محصولات نانو با فناوری بومی که فهرست این محصولات همه ساله توسط ستاد به وزارت صنعت، معدن و تجارت با تایید مراجع ذی ربط اعلام می‌شود. ت - حمایت از ایجاد و استقرار مراکز تحقیق و توسعه نانو مشترک با شرکت‌های صنعتی خارجی در شهرک‌های فناوری قطعات خودرو در کلان شهرها. صنایع خودروسازی الف - برنامه‌ریزی به منظور استفاده از نانو پالایشگرها (نانوفیلتر) هوا با هدف کاهش میزان آلودگی هوا بر اساس آخرین استانداردها. ب - تشویق خودروسازان برای استفاده از محصولات نانو تولید داخل با فناوری بومی به منظور افزایش بهره وری فرایند تولید و کیفیت، ایمنی، رفاه سرنشین و کاهش مصرف سوخت با هدف رسیدن به حداقل (۵۰) قطعه نانو در خودروهای داخلی تا سال ۱۳۹۸ مانند محصولات زیر: ۱ - استفاده از سره جوش نانو چندسازه ای (نانوکامپوزیتی) برای اتمام خطوط و تولید سایر انواع سره و اتصالات با کمک این فناوری ۲- نانوپالایشگر (نانوفیلتر) هوا ۳- نانوپالایشگر (نانوفیلتر) روغن ۴- روغن موتور ۵- سیال خنک کننده ۶- شیشه ضد آب و و لک ۷- جایگزینی شیشه با پلی اورتان مقاوم به سایش ۸- پوشش‌های سخت و مقاوم با خاصیت خود روانکاری در رینگ، پیستون، سوپاپ استکان زیرسوپابی (تایپیت‌ها)، انگشتی پیستون (گژانپین‌ها)، دریچه‌ها (ولوها) و غیره مطابق استاندارد یورو ۴ و یورو ۵ ۹- فناوری ضد آب و لک برای منسوجات و قطعات تزئینی اتاق داخل خودرو ۱۰- محصولات بسپاری (پلیمری) ضد باکتری برای تریم داخلی ۱۱- داشبورد ضد خش ۱۲- نانو کاتالیزگر (نانو کاتالیست) اگزوز ۱۳- لاستیک و تایر نانو ۱۴- سایر بخش‌های بسپاری (پلیمری) مثل سینی پروانه (سینی فن) و غیره صنایع فلزی الف - تشویق به گسترش واحدهای نیمه صنعتی (پایلوت) استخراج فلزات گرانبها از شورابه‌های معادن، لجن آندی و سرباره‌ها با کمک فناوری‌های نانو مبتنی بر توانمندی‌های داخلی تا سال ۱۳۹۸ با هدف ممانعت از خام فروشی باطله‌های با ارزش. ب - تشویق به مشارکت در طرح توسعه و تولید محصولات فولادی نانوساختار با توانمندی فناورانه بومی در صنایع فولاد زیرمجموعه. پ - بکارگیری فناوری نانو در فرآوری، استحصال و بهبود کیفیت و کاربرد مواد معدنی و محصولات صنایع معدنی. [قسمت تصفیه پساب‌های صنعتی نامعتبر، با انقضای زمان اجرا می‌باشد.] ماده ۱۰
• سازمان حفاظت محیط زیست موظف است با رعایت قوانین نسبت به گسترش و بکارگیری فناوری نانو در بخش‌های زیرمجموعه خود با رعایت ضوابط زیست محیطی، بندهای زیر را اجرایی کند: الف
• تدوین و اعمال سیاست‌های تشویقی و بازدارنده برای ترغیب صنایع نسبت به جایگزین کردن روش‌های آلاینده موجود با فناوری‌های دوستدار محیط زیست مبتنی بر محصولات نانو تولید داخل با فناوری بومی مانند موارد زیر: ۱- بکارگیری تجهیزات صنعتی پوشش دهی به روش رسوب فیزیکی بخار در مجموعه‌های صنعتی که با روش‌های آبکاری سنتی در حال کار هستند (جایگزینی با روش‌های ساخت (سنتز) آبکاری). ۲- جایگزینی پوشش‌های تبدیلی نانو زیرکونیوم با روش‌های مرسوم فسفاتی (فسفاته) و کروماتی (کروماته). ۳- استفاده از واحدهای صنعتی (پایلوت) تصفیه هوا با روش پلاسما برای کارخانجات صنعتی و محیط‌های بهداشتی. ۴- استفاده از محصولات بسپاری (پلیمری) نانوزیست تخریب پذیر. ۵ - بکارگیری سامانه‌های (سیستم‌های) نانو بومی تصفیه پساب‌های صنعتی. ب
• حمایت از طرح‌های تثبیت خاک و شن‌های روان با استفاده از فناوری نانو برای جلوگیری از انتشار ریزگردها. ماده ۱۱
• سازمان ملی استاندارد ایران موظف است (به جز دارو) با رعایت قوانین موارد زیر را برای گسترش و بکارگیری فناوری نانو اجرایی نماید: الف
• برای اطمینان مصرف کنندگان از سلامت و کیفیت محصولات مبتنی بر فناوری نانو، نشانی به نام «نانونماد» به عنوان یک علامت رسمی دولتی به محصولات نانو اعطا می‌شود. سازمان ملی استاندارد ایران موظف است ظرف شش ماه پس از ابلاغ این تصویب‌نامه، تمهیدات و الزامات مورد نیاز را برای اجرایی شدن این نشان فراهم آورد و با همکاری ستاد و بکارگیری ظرفیت بخش خصوصی در قالب شرکت‌های بازرسی، به محصولات مبتنی بر فناوری نانو پس از ارزیابی‌های لازم، اعطا شود. آیین‌نامه نحوه اعطای این نشان با همکاری ستاد و سازمان ملی استاندارد ایران تدوین خواهد شد. ب
• استانداردهای محصولات مندرج در این تصویب‌نامه را که بکارگیری فناوری نانو در آنها با توانمندی داخلی موجب افزایش کیفیت و کارایی می‌شود، بازنگری کرده و ارتقا دهد. تبصره
• حوزه‌ها و موضوعات جدید برای ارتقای استاندارد، سالانه توسط ستاد و با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی به سازمان ملی استاندارد ایران ارایه می‌شود. پ
• حمایت از ایجاد و توسعه آزمایشگاه‌های مرجع و اندازه شناسی (مترولوژی) نانو و حمایت از تولید مواد مرجع نانو. ت
• مشارکت موثر در تدوین استانداردهای بین‌المللی فناوری نانو با رویکرد اولویت تدوین استانداردهای محصول و ایمنی محصول در راستای حفظ منافع و مصالح ملی و افزایش بازار محصولات داخلی در سراسر دنیا. ث
• تایید صلاحیت آزمایشگاه‌های آزمون مواد و محصولات مبتنی بر فناوری نانو در کلیه حوزه‌ها. ج
• کلیه تولیدکنندگان محصولات فناوری نانو که محصول آنها مشمول استاندارد می‌باشد موظفند نسبت به خوداظهاری انطباق محصول خود با استانداردهای ملی و یا بین‌المللی معتبر اقدام نمایند. مرجع ارزیابی انطباق محصولات، سازمان ملی استاندارد ایران است که طبق قوانین جاری سازمان اقدام می‌کند. ماده ۱۲
• گمرک جمهوری اسلامی ایران موظف است با رعایت قوانین با هدف پایش، کنترل و سامان دهی بازار و حمایت از تولید داخل، مقررات لازم را برای ثبت محصولات فناوری نانو در مبادی ورودی کشور به صورت خوداظهاری، تهیه و تنظیم نماید و با هماهنگی ستاد آیین‌نامه و کاربرگ‌های لازم را ظرف شش ماه پس از ابلاغ این تصویب‌نامه تدوین کند و ساز و کار اجرای این ماده از جمله توسعه سامانه کدگذاری (سیستم کد) تعرفه این کالاها (HS Code) را طراحی و پیاده سازی نماید. تبصره
• گمرک جمهوری اسلامی ایران موظف است آمار واردات و صادرات کالاهای مرتبط با فناوری نانو را به صورت ادواری در اختیار ستاد قرار دهد. ماده ۱۳
• سازمان برنامه و بودجه کشور موظف است با رعایت قوانین با همکاری معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور ردیف‌های مرتبط با محصولات نانو دارای تاییدیه از معاونت مذکور از جمله موارد زیر را که توسط یک یا چند شرکت داخلی تولید می‌شود و گواهینامه‌ها، استانداردها و مجوزهای لازم در ارتباط با تولید و کاربرد محصول را از مراجع ذی صلاح دریافت نموده‌اند، در فهرست‌های بها درج نماید و جزئیات آنها را در قالب آیین‌نامه‌ها و نشریه‌ها اعلام کند: الف - شیشه نانو کنترل کننده انرژی (شیشه نانو کم گسیل). ب - بتن سبک سازه ای نانو. پ - پروفیل‌های نانو (UPVC) برای درب و پنجره. ت - لوله‌ها و اتصالات فاضلابی مستحکم نانو از جنس (UPVC). ث - کفپوش‌های نانو ضد خش برای توقفگاه‌ها (پارکینگ‌ها) و غیره. ج - کاشی‌های ضد باکتری (آنتی باکتریال) نانو برای مراکز بهداشتی، بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها و کلیه سرویس‌های بهداشتی. چ - رنگ‌های نانو ضد باکتری (آنتی باکتریال)، ضد خش (ترافیکی)، عایق، خودتمیز شونده، تزئینی و غیره. ح - پوشش‌های نانو آبگریز یا ضد آب. تبصره
• حوزه‌ها و موضوعات جدید برای درج در فهرست‌های بها، سالانه توسط ستاد به سازمان برنامه و بودجه کشور ارایه می‌شود. ماده ۱۴
• در راستای سیاست‌های ده ساله دوم گسترش فناوری نانو در کشور و به منظور ارتقای سطح پژوهش‌های کاربردی فناوری نانو در صنعت کشور، افزایش توانمندی ایجاد و گسترش فناوری‌های نوظهور و بدیع در فناوری نانو، افزایش کمی و کیفی دستاوردهای پژوهشی با قابلیت تجاری سازی در چارچوب شرکت‌های دانش بنیان زایشی از مراکز دانشگاهی و پژوهشی یا قابل انتقال به صنایع موجود کشور و بالا بردن مهارت‌های شغلی و توانمندی‌های کارآفرینی در سرمایه‌های انسانی نانو، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است با رعایت قوانین اقدامات زیر را انجام دهد: الف
• ارزیابی و ساماندهی دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، قطب‌ها، پارک‌های فناوری و مراکز رشد فعال در فناوری نانو با تاکید بر رشد کیفی و جلوگیری از افزایش نامتوازن کمی آنها به گونه ای که طی سال‌های اجرای برنامه به صورت مستمر دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور بتواند تامین کننده دانش و فناوری‌های بومی مورد نیاز کاربردی در مراکز صنعتی و یا شرکت‌های دانش بنیان باشند. ب
• بازنگری و ساماندهی دوره‌های تحصیلات تکمیلی علوم و فناوری نانو با شرایط و رویکردهای زیر: ۱- تقاضامحور و کارآمد شدن دوره‌های تحصیلات تکمیلی فناوری نانو. ۲- در نظرگرفتن بازار کار آینده فناوری نانو و تخصص‌های مورد نیاز کشور. ۳- دارا بودن تجهیزات آزمایشگاهی آموزشی و پژوهشی مرتبط با دوره. ۴- طراحی دوره‌ها مبتنی بر آموزش همزمان مباحث عملی و نظری. ۵ - تاکید بر آموزش مهارت‌های کسب و کار و کارآفرینی. ۶ - تاکید بر دستاوردهای فناورانه (مانند اختراع و ساخت نمونه) به عنوان دستاورد دوره (با اقداماتی از قبیل صدور اجازه دفاع از پایان نامه دوره با ثبت اختراع معتبر داخلی و خارجی). پ
• جهت دهی به تعریف و انجام پایان نامه‌های تحصیلات تکمیلی و سایر پژوهش‌های حوزه فناوری نانو در راستای اولویت‌های ده ساله دوم توسعه علم و فناوری نانو و نیازهای صنایع کشور. تبصره ۱
• نیازهای صنایع کشور توسط ستاد شناسایی شده و به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعلام می‌شود. تبصره ۲
• ستاد، در ایجاد، تکمیل و گسترش زیرساختهای آزمایشگاهی و تجهیزاتی مورد نیاز برای تحقیقات در دانشگاهها و مراکز پژوهشی و فناوری با هماهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری همکاری لازم را انجام خواهد داد. ت
• حمایت از برگزاری دوره‌های توانمندسازی سرمایه‌های انسانی فناوری نانو به منظور ارتقای مهارت‌های کسب و کار و کارآفرینی با اولویت دانشجویان تحصیلات تکمیلی فناوری نانو از طریق اختصاص زیرساخت‌های مورد نیاز از قبیل فضای آموزشی، امکانات کارگاهی و خوابگاهی به دوره‌ها. ث
• معرفی شرکت‌های زایشی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور به ستاد برای انجام حمایت‌های تجاری سازی شامل ارایه یارانه دریافت مشاوره و خدمات تجاری سازی، حمایت‌های تشویقی و سرمایه‌گذاری خطرپذیر از طریق به کارگیری نهادهای تامین مالی تخصصی نظیر صندوق‌های پژوهش و فناوری. ماده ۱۵
• وزارت آموزش و پرورش موظف است با رعایت قوانین زیرساخت‌های لازم را برای توسعه برنامه ترویج و آموزش فناوری نانو در سطح دانش آموزان، معلمان، مدیران و دانشجویان این وزارتخانه فراهم نماید و نسبت به تحقق موارد زیر اقدام کند: الف
• تلاش برای توزیع جغرافیایی مناسب فعالیت‌های ترویجی فناوری نانو در بین دانش آموزان و معلمان. ب
• تدوین و گنجاندن سرفصل‌های مرتبط با «فناوری نانو» در برنامه درسی با عنایت به مفاد سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، با رویکردهای زیر: ۱- آموزش مقدماتی فناوری نانو و شناساندن کاربردهای این فناوری در بهبود کیفیت زندگی. ۲- معرفی توانمندی‌های جمهوری اسلامی ایران در فناوری نانو به جهت ایجاد روحیه خودباوری. ۳- معرفی کسب و کارهای دانش بنیان با استفاده از مصادیق فناوری نانو. پ
• پیش‌بینی شناسه دوره (کد دوره) ضمن خدمت تخصصی برای معلمان و کارشناسان مرتبط با فناوری نانو. ت
• پیش‌بینی شناسه دوره (کد دوره) ضمن خدمت عمومی برای همه معلمان، با موضوع آموزش مقدماتی فناوری نانو و شناساندن کاربردهای این فناوری در بهبود کیفیت زندگی. ث
• فراهم نمودن شرایط لازم برای آموزش تجربی فناوری نانو در مراکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، مدارس دولتی و غیردولتی، پژوهش سراهای دانش آموزی، مراکز فنی و حرفه ای و کار و دانش و مراکز استعدادهای درخشان. ج
• افزودن شاخص‌های عملکردی مرتبط با فناوری نانو به ارزیابی و رتبه بندی پژوهش سراها بر اساس اطلاعات ستاد. چ
• فراهم نمودن شرایط لازم برای بهره‌برداری حداکثری و ارتقای سطح ایمنی آزمایشگاه‌های شبکه توانا. ح
• بهره مند سازی برگزیدگان المپیاد دانش آموزی علوم و فناوری نانو از مزایای قانونی برگزیدگان المپیادهای علمی. تبصره
• ستاد موظف است آمار و اطلاعات مورد نیاز برای اجرای بندهای فوق را در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار دهد. ماده ۱۶
• کارگروه تخصصی ایمنی کاربرد فناوری نانو با حضور نمایندگان وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، جهاد کشاورزی، علوم، تحقیقات و فناوری، سازمان‌های حفاظت محیط زیست و ملی استاندارد ایران و معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور (ستاد فناوری نانو) در ستاد توسعه فناوری نانو تشکیل می‌شود و با رعایت قوانین و مقررات مربوط و از محل اعتبارات مصوب مربوط اعمال واپایش‌های (کنترل‌های) ایمنی (از منظر زیست محیطی و بهداشتی) و تنظیم ضوابط مورد نیاز را از طریق دستگاه‌های اجرایی مسئول و مراجع ذی ربط پیگیری می‌کند. ماده ۱۷
• ستاد با همکاری سازمان برنامه و بودجه کشور وظیفه راهبری و نظارت بر اجرای این تصویب‌نامه را بر عهده دارد. ستاد موظف است به منظور تسهیل اجرای مواد مندرج در این تصویب‌نامه با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی ذی ربط و با استفاده از ساز و کارهای زیر، بخشی از منابع مالی مورد نیاز را از محل اعتبارات مصوب مربوط تحت نظر خود متناسب با پیشرفت کار اختصاص دهد: الف
• در مواردی که دستگاه‌های اجرایی یا زیرمجموعه ی آنها برای کاربری محصولات فناوری نانو نیاز به اخذ ضمانت بانکی دارند، ستاد تا سقف پنجاه درصد از هزینه‌های دریافت ضمانت (شامل سپرده و کارمزد) را متناسب با سطح توان مالی شرکت تولیدکننده ی محصول تامین می‌کند. ب
• در مواردی که بکارگیری محصولات فناوری نانو مستلزم صدور ضمانت در بازار باشد، ستاد ساز و کار اعطای این ضمانت‌ها را طراحی و ارایه می‌نماید. پ
• در مواردی که بکارگیری محصول فناوری نانو مستلزم انجام آزمون‌های عملکردی توسط سازمان خریدار باشد، ستاد تا سقف پنجاه درصد هزینه‌های ایجاد واحد نیمه صنعتی (پایلوت) (تا سقف پنج میلیارد ریال) را به صورت تسهیلات و کمک بلاعوض تامین نماید. ت
• در مواردی که تامین محصول مورد تقاضا نیاز به انجام تحقیقات کاربردی و توسعه ای داشته باشد، طرح (پروژه) تکمیلی و تطبیقی گسترش فناوری به صورت مشترک بین ستاد و دستگاه بهره بردار نهایی تعریف و حمایت می‌شود. این طرح (پروژه) توسط فناور مورد تایید ستاد انجام خواهد شد. ث
• در مواردی که بکارگیری محصول فناوری نانو مستلزم مصرف آزمایشی آن محصول باشد، خرید نمونه اولیه با یارانه خرید پنجاه درصدی به سازمان خریدار با حمایت ستاد اعطا می‌شود. ج
• به منظور پیگیری و اجرای تصویب‌نامه در دستگاه‌های اجرایی ذی ربط، کارگروه کارشناسی در داخل دستگاه تشکیل خواهد شد و ستاد، حقوق و دستمزد حداکثر دو کارشناس این کارگروه را به مدت یک سال پرداخت خواهد کرد. در صورت موثر بودن فعالیت‌های این کارگروه، پرداخت مذکور با ارزیابی ستاد به صورت سالانه قابل تمدید خواهد بود. ماده ۱۸
• سازمان برنامه و بودجه کشور موظف است با دریافت و ارزیابی گزارش عملکرد اجرایی سالیانه برنامه‌های این تصویب‌نامه و برنامه‌های آن که توسط ستاد تهیه می‌شود، اعتبارات متناسب برای تحقق اهداف آن را در لوایح بودجه سالیانه منظور کند. ماده ۱۹
• مسئولیت اجرای این تصویب‌نامه در دستگاه‌های اجرایی برعهده بالاترین مقام دستگاه است. ماده ۲۰
• کلیه دستگاه‌های اجرایی مشمول این تصویب‌نامه موظفند گزارش عملکرد شش ماهه اجرای این تصویب‌نامه را به ستاد ارایه کنند. معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور گزارش عملکرد اجرای این تصویب‌نامه را سالیانه به هیات وزیران ارایه می‌کند. تبصره۱
• سامانه پایش اجرای این تصویب‌نامه ظرف سه ماه پس از ابلاغ آن، توسط ستاد راه اندازی می‌شود. ستاد و دستگاه‌های اجرایی مندرج در این تصویب‌نامه موظفند گزارش‌های عملکرد مرتبط با حوزه فعالیت شان را در این سامانه ثبت نمایند. تبصره۲
• ستاد، هر ساله دستگاه‌های اجرایی مندرج در این تصویب‌نامه و مدیرانی که بیشترین نقش را در اجرای آن داشته باشند، معرفی و مورد تقدیر قرار می‌دهد. ماده ۲۱
• ستاد وظیفه راهبری، نظارت و ارزیابی اجرای این تصویب‌نامه را بر عهده دارد. ماده ۲۲
• برنامه‌های کلان و عملیاتی این تصویب‌نامه به همراه شاخص‌های کمی و کیفی آنها به شرح پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیات دولت است، می‌باشد. معاون اول رئیس جمهور - اسحاق جهانگیری ۱
• تعریف واژگان فناوری نانو [پاورقی]:

به کارگیری دانسته‌های علمی برای کنترل و استفاده از مواد نانومقیاس است به گونه ای که خواص و پدیده‌های مرتبط با اندازه مشاهده شود. [پاورقی] Nanotechnology اشتغال نانو:

هر شغلی که انجام تکالیف و وظایف اصلی آن با بهره گیری از تخصص فناوری نانو انجام می‌شود. یادآوری ۱- تخصص فناوری نانو شامل موارد زیر است: • تخصص استفاده از ابزارهای فناوری نانو؛ • تخصص کار با نانومواد؛ • تخصص تولید کالای فناوری نانو، خدمت فناوری نانو یا ابزار فناوری نانو. یادآوری ۲- با توجه به ظرفیت فناوری نانو برای تاسیس شرکت‌های جدید، شاخصی را می‌توان با عنوان «مشاغل ایجاد شده با فناوری نانو» اندازه گیری کرد. این شاخص شامل مشاغل فناوری نانو و همچنین سایر فرصت‌های شغلی در این موسسات و شرکت هاست که لزوماً از فناوری نانو استفاده نمی‌کنند. سرآمدان فناوری نانو:

محققانی که دارای شرایط زیر باشند: • نویسنده اول یا نویسنده مسئول مقاله در مجلات برتر؛ • سخنران کلیدی یا مدعودر کنگره‌های معتبر بین‌المللی؛ • از طرف مجلات برتر به دستاوردهای تحقیقاتی آنها ارجاع شده باشد. کالای فناوری نانو [پاورقی]:

هر نوع کالایی که کارکرد یا ویژگی آن مبتنی بر فناوری نانو است یا با فناوری نانو بهبود یافته باشد و حداقل شامل یکی از موارد زیر باشد: الف - نانوماده تولیدشده یا نانوماده مهندسی شده؛ ب - کالای میانی نانوبهبود یا نانوپدید؛ پ - کالای نهایی نانوبهبود یا نانوپدید. یادآوری ۱- در زنجیره عرضه، یک کالای میانی را می‌توان به عنوان یک کالای نهایی در نظر گرفت، اما واسط‌های فرایندی در این تعریف قرار نمی‌گیرند. یادآوری ۲- آن دسته از سامانه‌های پیچیده مانند خودرو و هواپیما که یک یا چند قطعه فرعی آنها شامل یکی از موارد ب و پ می‌شود، نباید به عنوان کالاهای فناوری نانو در نظر گرفته شوند. حذف این موارد، از شمارش چند باره کالاهای نهایی فناوری نانو در یک زنجیره ارزش کالا جلوگیری می‌کند. [پاورقی] Nanotechnology goods خدمت فناوری نانو [پاورقی]:

خدمتی که برای ارائه آن از علم نانو و/ یا فناوری نانو استفاده می‌شود. یادآوری - خدمت فناوری نانو شامل تحقیق و توسعه در حوزه فناوری نانو نیز می‌شود. [پاورقی] Nanotechnology service ابزار فناوری نانو [پاورقی]:

ابزاری که برای سنجش مستقیم یا غیرمستقیم مشخصه‌های/ ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی نانوشیء و/ یا اندازه در محدوده نانو مقیاس، دستکاری، ساخت و/ یا تولید نانوماده استفاده می‌شود. یادآوری ۱- منظور از فرایندهای ساخت و تولید کلیه فرایندهایی است که همراه با کنترل اندازه نانومقیاس باشند. یادآوری ۲- در برخی موارد ساخت می‌تواند شامل فرایند (های) تولید نانویی نیز شود. [پاورقی] Nanotechnology tool شرکت فناوری نانو [پاورقی]:

شرکتی که حداقل در یکی از زمینه‌های تولید کالای فناوری نانو، تولید ابزار فناوری نانو و ارائه خدمت فناوری نانو فعالیت می‌کند. یادآوری - برخی از شرکت‌های فناوری نانو از کل فعالیت‌های اقتصادی خود سهم اندکی در فناوری نانو دارند، در حالی که تعدادی از آنها شرکت‌های اختصاصی فناوری نانو هستند و فعالیت اصلی آنها فناوری نانو است. [پاورقی] Nanotechnology enterprise بازار فناوری نانو تولید ایران:

بازار فناوری نانو شامل بازار کالاهای فناوری نانو، بازار ابزارهای فناوری نانو و بازار خدمات فناوری نانو و بازار دارایی‌های ناملموس است. سهم صادرات از بازار فناوری نانو:

نسبت صادرات محصولات نانو (کالا و خدمات)، دستگاههای مرتبط با فناوری نانو و قراردادهای تحقیق و توسعه نانو از کل بازار فناوری نانو. محدوده برنامه:

در این برنامه، تمامی برنامه‌های کلان و برنامه‌های عملیاتی با توجه به تمامی اجرای زنجیره علم تا ثروت تدوین شده است. در این برنامه‌ها، هر موضوعی که خارج از فضای سیاست گذاری علم و فناوری نانو و تجاری سازی این فناوری محسوب می‌شود ذکر نشده است. البته با توجه به اشتراکاتی که بین سیاست‌ها و برنامه‌ها با سیاست‌های صنعتی و تجاری وجود دارد، برنامه‌ها با توجه به این موضوعات مشترک تدوین شده‌اند. ۲

• چشم انداز و اهداف ۲
• ۱ - چشم انداز در سال ۱۴۰۴، پیشرفتهای فناوری نانو در جمهوری اسلامی ایران، با تاثیرگذاری در آبادانی کشور و تولید ثروت، موجب بهبود زندگی مردم میشود. در این سال، کشور ضمن تعامل سازنده با سایر کشورها حرکت به سمت مرجعیت جهانی در فناوری نانو را ادامه میدهد و این حرکت اثر قابل ملاحظه ای بر اقتدار علمی کشور خواهد داشت. ۲
• ۲- اهداف کلان ۱- ارتقای اثرگذاری فناوری نانو در بهبود کیفیت زندگی مردم؛ ۲- کسب سهم مناسبی از بازار جهانی فناوری نانو؛ ۳- دستیابی کشور به جایگاه مناسب در علم و فناوری نانو در بین کشورهای جهان. ۲
• ۳- شاخص‌های ارزیابی کلان ارزیابی این سند بر اساس دو دسته شاخص‌های اهداف کلان و شاخص‌های برنامه‌های کلان انجام می‌شود. شاخص‌های اهداف کلان در دو افق زمانی کوتاه مدت (۱۳۹۸) و بلندمدت (۱۴۰۴) هدفگذاری شده‌اند. ولی شاخص‌های برنامه‌های کلان برای یک دوره سه ساله (۱۳۹۸) تعریف و هدفگذاری شده‌اند و بعد از این مدت برنامه‌های کلان و شاخص‌های آنها مورد بازبینی و ویرایش قرار می‌گیرند. سال پایه برای اغلب شاخص‌ها، سال ۹۵ درنظر گرفته شده است. ولی برای برخی از شاخص‌ها که داده‌ی آنها در سال ۹۵ هنوز نهایی نشده‌، داده سال ۹۴ درج شده است. شاخص‌های کلان واحد سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ هدف گذاری سال ۱۴۰۴ میزان اشتغال ایجاد شده توسط فناوری نانو نفر ۰۰۰ /۵ ۰۰۰ /۱۸ ۰۰۰ /۸۰ حجم بازار فناوری نانو تولید ایران* میلیارد ریال ۳۱۰۰ (سال ۹۴) ۰۰۰ /۳۰ - جایگاه جهانی کشور در تعداد مقالات نانو** رتبه ۶ ۶ ۵ جایگاه جهانی کشور در شاخص اچ مقالات نانو رتبه ۱۸ ۱۵ ۱۰ جایگاه جهانی در ثبت اختراعات نانو در دفاتر ثبت اختراع معتبر رتبه ۳۲ ۲۰ ۱۵ گزارش تاثیرات فناوری نانو در بهبود زندگی مردم، سالیانه تدوین و منتشر می‌شود. به علت اینکه در حال حاضر حجم بازار جهانی فناوری نانو قابل اندازه گیری نیست، تا سال ۱۳۹۸ فقط حجم بازار محصولات نانو تولید داخل هدفگیری خواهد شد، هدفگذاری برای سال ۱۴۰۴ در سال ۱۳۹۸ انجام می‌شود. * تعداد مقالات معتبر بین‌المللی به عنوان شاخص کمیت انتشارات علمی و شاخص اچ به عنوان شاخص کیفیت انتشارات علمی منظور شده است، سایر شاخص‌های کیفیت انتشارات علمی نانو در برنامه کلان ۲ (ارتقاء کیفیت علمی و پرورش سرمایه ای انسانی کارآمد) هدف گذاری شده است. دستیابی به اهداف برنامه، مستلزم دو شرط اساسی است:
• ۱ - وجود برنامه‌های منسجم و منعطف: برنامه‌ها در دراستای اهداف کلان تدوین شده است و برای به روزرسانی و هماهنگی با اقتضائات زمانی و محیطی، دوره‌های بازنگری سه تا چهار ساله برای تدوین اسناد تکمیلی پیش‌بینی خواهد شد.
• ۲ - تامین منابع مالی مورد نیاز: یکی از پیش نیازهای اصلی برای دستیابی به اهداف کلان، فعال سازی منابع مالی به ویژه منابع بخش خصوصی است که این امر به واسطه سرمایه‌گذاری بخش دولتی (شامل بودجه ستاد و سرمایه‌گذاری سایر دستگاه‌های دولتی) در حوزه نانو محقق خواهد شد. بنابراین دستیابی به اهداف بالا، ارتباط مستقیم با میزان بودجه سالانه دولت دارد. دستیابی به سهم دو درصدی از بازار جهانی نیازمند تخصیص دو درصد بودجه سالانه دولت‌های جهان است. ۳
• حوزه‌های اولویت دار حوزه‌های اولویت دار فناوری نانو در ۱۰ سال آینده، بر اساس معیارهای کلی اولویت‌های کلان علم و فناوری کشور (اولویت‌های علم و فناوری در نقشه جامع علمی کشور)، نیازها، معضلات و مزیت‌های کشور و فرصت‌های خوش آتیه در فناوری نانو در ۶ بخش و موضوع زیر انتخاب شده‌اند: ۱ - سلامت و بهداشت ۲ - انرژی ۳ - آب و محیط زیست ۴ - ساخت و ساز ۵ - ماشین آلات و تجهیزات ۶ - نانومواد ۴
• برنامه‌های کلان: اهداف، شاخص‌ها و برنامه‌های عملیاتی برنامه کلان ۱) ترویج و آموزش عمومی نانو برای افزایش مشارکت ذینفعان در توسعه و به کارگیری فناوری نانو (ترویج و فرهنگ سازی) اهداف برنامه کلان «ترویج و فرهنگ سازی» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - تقویت گفتمان درون زای فناوری نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ درصد افراد با نگرش عالی نسبت به توسعه فناوری در ایران ۲۸ درصد ۵۰ درصد هدف ۲ - ارتقای ظرفیت نیروی انسانی برای توسعه فناوری نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد افراد آموزش دیده در برنامه‌های ترویج فناوری نانو ۱۷۰۰۰۰ نفر ۲۵۰۰۰۰ نفر سهم اشتغال برگزیدگان و فعالان ترویج ۲۰ درصد ۴۰ درصد تناسب جغرافیایی برنامه‌های آموزشی فناوری نانو ۱۰ استان ۱۵ استان هدف ۳ - تسهیل ورود فناوری نانو به صنایع کشور شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ درصد بنگاههای آشنا شده با توانمندی‌های داخلی فناوری نانو از میان بنگاههای هدف (اولین پیمایش در سال ۹۶ انجام می‌شود) ۶۰ درصد برنامه‌های عملیاتی: ۱. فعال سازی زیرساخت‌های فرهنگی کشور برای پشتیبانی از توسعه فناوری نانو ۲. توسعه کمی و کیفی باشگاه دانش آموزی فناوری نانو و شبکه توانا ۳. توسعه بنیاد آموزش نانو و شبکه نهادهای ترویجی فناوری نانو ۴. توسعه شبکه مروجین صنعتی و خانه ی نانو و صنعت ۵. ایجاد زیرساخت رصد فناوری نانو برنامه کلان ۲) ارتقای کیفیت علمی و پرورش سرمایه‌های انسانی کارآمد (توسعه سرمایه انسانی و کیفیت علمی) اهداف برنامه کلان «توسعه سرمایه انسانی و کیفیت علمی» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - حرکت به سمت مرجعیت علمی در حوزه‌های منتخب شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد محققان ایرانی تراز اول جهان ۹ ۲۵ تعداد مقالات در مجلات برتر بین‌المللی ۴۳ ۲۰۰ سهم مقالات نانوی برتر از کل مقالات نانو ۵ /۰ درصد ۵ درصد هدف ۲ - افزایش متناسب کمی و کیفی دستاوردهای علمی شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ جایگاه جهانی کشور در میانگین ارجاع به مقالات نانو ۲۴ ۱۵ سهم تحقیقات دانشگاهی هدفمند و دارای دستاورد فناورانه ۵ درصد ۲۰ درصد هدف ۳ - ارتقاء آموزش برنامه محور سرمایه انسانی متناسب با نیاز شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ سهم فارغ التحصیلان نانو شاغل در حوزه فناوری نانو از کل فارغ التحصیلان نانو ۱۰ درصد ۲۰ درصد برنامه‌های عملیاتی:
• ۱ - حمایت عمومی [پاورقی ۱] از تحقیقات فناوری نانو
• ۲ - حمایت از سرآمدان [پاورقی ۲] علم و فناوری نانو
• ۳ - توانمندسازی سرمایه‌های انسانی (شامل توانمندی‌های فنی و کسب و کار)
• ۴ - حمایت از تحقیقات مبتنی بر برنامه‌های کاربردی صنعتی [پاورقی ۱] این حمایت مطابق با آیین‌نامه‌های موجود برای حمایت تشویقی، شامل تمامی محققات فناوری نانو می‌شود. [پاورقی ۲] در این برنامه از محققات منتخب و برتر که با عنوان "سرآمدان علم و فناوری نانو" شناخته می‌شوند مطابق با آیین‌نامه‌های مصوب حمایت صورت می‌گیرد. برنامه کلان ۳) مدیریت توسعه فناوری با هدایت محققان و فناوران مستعد برای شکل گیری صنعت نانو (توسعه فناوری‌های کلیدی) اهداف برنامه کلان «توسعه فناوری‌های کلیدی» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - دستیابی به فناوری‌های منتخب شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد فناوری‌های نوآورانه با پشتیبانی تحقیق و توسعه مداوم ۴۵ ۱۰۰ هدف ۲ - افزایش کمی و کیفی دستاوردهای فناورانه درمحیط‌های علمی شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد شرکت‌های فناور با نقش آفرینی محققان نانو ۵۰ ۱۵۰ تعداد پتنت به ازای هر ۱۰۰ مقاله ۹ /۱ درصد ۵ درصد سهم فناوری از دستاوردهای موسسات (شدت کار فناورانه در ۳۰ موسسه برتر تحقیقاتی نانو) ۴ درصد ۱۵ درصد برنامه‌های عملیاتی:
• ۱ - ترویج گفتمان تولید فناوری در محیط‌های تحقیقاتی
• ۲ - حمایت‌های هدفمند برای ایجاد و توسعه فناوری‌های منتخب برنامه کلان ۴) سازماندهی و توسعه خدمات زیرساخت‌های تجاری سازی (خدمات و زیرساخت‌های تجاری سازی) اهداف برنامه کلان «خدمات و زیرساخت‌های تجاری سازی» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - تسریع فرآیند و افزایش نرخ موفقیت فناوری‌ها برای ورود به بازار شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ نرخ تجاری سازی فناوری‌های عرضه شده ۳۸ درصد (سال ۹۴) ۵۰ درصد متوسط زمان تجاری سازی فناوری‌های عرضه شده ۴۵ ماه (سال ۹۴) ۳۶ ماه برنامه‌های عملیاتی:
• ۱ - توسعه شبکه خدمات تجاری سازی
• ۲ - آموزش فناوران و شرکت‌های تولیدی، خدمانی و کارگزاران انتقال فناوری
• ۳ - تامین و توسعه زیرساخت فیزیکی استقرار صنعت نانو
• ۴ - بکارگیری زیرساخت‌های تامین مالی کشور رای توسعه صنعت و بازار نانو
• ۵ - حمایت از تولید، حفاظت و بکارگیری دارایی‌های فکری
• ۶ - ارتقای سخت افزاری و نرم افزاری شبکه آزمایشگاهی فناوری نانو برنامه کلان ۵) ارتقای صنایع موجود و ایجاد صنایع جدید بر پایه فناوری نانو (توسعه صنعت نانو) اهداف برنامه کلان «توسعه صنعت نانو» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - ایجاد و توسعه بنگاه‌های صنعتی تولید کننده محصولات نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد شرکت‌های نانو ۱۵۷ ۶۰۰ تعداد خط تولید نانو راه اندازی شده با دانش طراحی / ماشین آلات ایرانی ۲۲ ۳۵ تعداد کالا و ابزار نانو ۳۶۱ ۱۵۰۰ حجم سرمایه‌گذاری در تولید محصولات نانو ۸۰۰ میلیارد ریال (سال ۹۴) ۰۰۰ /۱۰ میلیارد هدف ۲ - ارتقاء بهره وری صنایع غیرنانو با فناوری و محصولات نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد بنگاه‌های صنعتی غیرنانو که فناوری نانو سبب بهبود بهره وری / ارتقای زیست محیطی آنها شده است. ۶۱ تجمعی: ۳۰۰ اثرات اقتصادی به کارگیری فناوری‌ها و محصولات نانو در صنایع غیرنانو و میزان بهبود بهره وری و ارتقای زیست محیطی به صورت سالانه گزارش می‌شود. برنامه‌های عملیاتی
• ۱ - حمایت از شرکت‌های نوپا و طرح‌های نوآورانه برای اثبات و توسعه کاربرد محصولات
• ۲ - شناسایی و تولید نانومواد دارای بازار
• ۳ - توسعه و تولید تجهیزات و ماشین آلات صنعتی
• ۴ - حمایت از ایجاد امکانات پیش تولید (نانوفب) و خدمات فنی
• ۵ - کمک به کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در صنعت نانو
• ۶ - توسعه شبکه تبادل فناوری به منظور حمایت از بکارگیری فناوری نانو در صنایع برنامه کلان ۶) پیاده سازی نظام استاندارد، کنترل کیفی و ایمنی فناوری نانو (استاندارد و ایمنی) اهداف برنامه کلان «استاندارد و ایمنی» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - تضمین کیفیت و ایمنی محصولات، فرایندها و محیط‌ها ی کاری نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد استانداردهای ملی فناوری نانو ۶۰ ۲۰۰ تعاداد استانداردهای بین‌المللی فناوری نانو که با نقش آفرینی جمهوری اسلامی ایران تدوین شده است. ۳ ۱۰ سهم محصولات نهایی دارای گواهی کیفیت و ایمنی معتبر (اولین پیمایش در سال ۹۶ انجام میشود) ۶۰ درصد سهم محیط‌های تحقیق و توسعه دارای شناسنامه ایمنی (اولین پیمایش در سال ۹۶ انجام میشود) ۷۰ درصد سهم محیط‌های تولیدی دارای شناسنامه ایمنی (اولین پیمایش در سال ۹۶ انجام میشود) ۵۰ درصد هدف ۲ - ارتقاء استانداردها با تاکید بر به کارگیری محصولات در بخش‌های صنعتی و اقتصادی هدف شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ تعداد استانداردهای ملی ارتقاء یافته ۱ ۲۵ برنامه‌های عملیاتی:
• ۱ - تدوین و استقرار استانداردهای ملی و بین‌المللی، راهنماها و دستورالعمل‌ها
• ۲ - فعال سازی ظرفیت‌های نهادهای تنظیم گر برای استفاده حداکثر از محصولات فناوری نانو
• ۳ - پیاده سازی و اجرای سیستم جامع ارزیابی، نظارت و مجوزدهی و اعطای نانونماد
• ۴ - پیاده سازی نظام ملی نانومترولوژی
• ۵ - ترویج، اطلاع رسانی و آموزش درباره استاندارد و ایمنی نانو
• ۶ - راهبری تحقیقات در حوزه استاندارد و ایمنی نانو
• ۷ - تشخیص و مدیریت جنبه‌های اخلاقی و اجتماعی فناوری نانو برنامه کلان ۷) توسعه و مدیریت بازار محصولات نانو اهداف برنامه کلان «توسعه و مدیریت بازار محصولات نانو» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - توسعه بازار مطمئن و پایدار برای محصولات نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ حجم بازار فناوری نانو تولید ایران ۳۱۰۰ میلیارد ریال (سال ۹۴) ۳۰ هزار میلیارد ریال تعداد نشان‌های تجاری (شامل علائم تجاری و علائم جمعی) شناخته شده در بازار ۴۵ ۶۰ هدف ۲ - ورود موفق فناوری و محصولات داخلی به بازارهای خارجی شاخص سال پایه (۱۳۹۵) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ سهم صادرات از بازار فناوری نانو ۳۵ درصد (سال ۹۴) ۵۰ درصد تعداد شرکت‌های بین‌المللی ایرانی ۲ ۲ برنامه‌های عملیاتی:
• ۱ - ایجاد ابزارهای حمایتی و تسهیل گری برای توسعه بازار داخلی محصولات
• ۲ - ایجاد برندها و نشان‌های تجاری محصولات
• ۳ - ارتقاء توانمندی صادراتی بنگاه‌ها و حمایت از صادرات محصولات نانو
• ۴ - پایش و ارزیابی بازار محصولات نانو برنامه کلان ۸) ارتقای همکاری‌ها و تعاملات بین‌المللی (همکاری‌های بین‌المللی) اهداف برنامه کلان «همکاری‌های بین‌المللی» و شاخص ارزیابی آنها هدف ۱ - تاثیرگذاری کشور در تصمیم گیری‌های بین‌المللی شاخص سال پایه (۱۳۹۳) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ میزان مشارکت موثر کشور در مجامع منطقه ای و بین‌المللی نانو مشارکت موثر در مجامع ANF ISO مشارکت فعال در تمامی عرصه‌های بین‌المللی تاثیرگذار شامل مجامع: UNESCO، ECONANO، NANOSUR، COMSTECH و..... هدف ۲ - ارتقاء سهم همکاری‌های بین‌المللی در توسعه بازار نانو شاخص سال پایه (۱۳۹۳) هدف گذاری سال ۱۳۹۸ نسبت تعداد شرکت‌های با فعالیت بین‌المللی از تعداد کل شرکت‌های نانو کشور در حال اجرای پیمایش - هدف ۳ - ارتقاء تبادل دانش در عرصه بین‌المللی شاخص وضعیت موجود هدف گذاری سال ۱۳۹۸ سهم همکاری‌های بین‌المللی در انتشارات علمی نانو ۱۷ درصد ۲۵ درصد برنامه‌های عملیاتی:
• ۱ - عضویت و حضور فعال کشور در مجامع و شبکه‌های منطقه ای و جهانی یا مشارکت فعال در تاسیس آنها
• ۲ - زمینه سازی و ایجاد زیرساخت توسعه همکاری‌های بین‌المللی و توانمندسازی نهادهای داخلی برای حضور در عرصه بین الملل ۵
• ساز و کار اجرایی نمودن و نظارت بر اجرای برنامه ۵ -۱ - وظایف ستاد ویژه توسعه فناوری نانو در سیاست گذاری و ارزیابی در ادامه حرکت توسعه فناوری نانو به منظور اجرای مدل بومی سیاست گذاری و بر پایه تجربیات کسب شده در برنامه‌ریزی توسعه این فناوری در کشور، فعالیت‌هایی برای اطمینان از طی شدن کامل چرخه سیاست گذاری طراحی شده است. این فعالیت‌ها در برنامه پیشرفت فناوری نانو در پنج برنامه عملیاتی در این زمینه تنظیم شده است که عبارتند از: ۱ - راهبری تحقیقات سیاستی و تدوین اسناد سیاست گذاری پیشرفت فناوری نانو ۲ - پایش و ارزیابی راهبردی توسعه نانو و تعیین جایگاه بین‌المللی کشور در علم، فناوری و نوآوری نانو ۳ - شناسایی و بهره گیری از زیرساخت‌های نهادی و ساختاری کشور برای پیاده سازی سیاست‌های توسعه فناوری نانو (مهندسی نهادی و ساختاری) ۴ - مدیریت دانش و اطلاعات فرایندهای توسعه فناوری نانو ۵ - تبیین الگوی پیشرفت فناوری نانو با مستندسازی تجربیات و دانش کسب شده و انتشار آن (سیاست گذاری) ۵
• ۲ - تامین مالی • سرمایه‌گذاری در فناوری نانو در قوانین برنامه‌های پنج ساله ششم و هفتم کشور و همچنین قوانین بودجه سالانه به گونه ای پیش‌بینی شود که چشم انداز و اهداف کلان توسعه فناوری نانو در کشور را محقق سازد. بدیهی است دستیابی به اهداف این برنامه، متناسب با میزان بودجه اختصاص یافته خواهد بود. • دستگاه‌های دولتی مجاز هستند بخشی از بودجه سنواتی خود را برای توسعه فناوری نانو در حوزه ماموریت شان اختصاص دهند. • ستاد ویژه توسعه فناوری نانو می‌تواند بخشی از بودجه سنواتی خود را به صورت تشویقی برای جذب سرمایه‌های بخش خصوصی و دولتی هزینه نماید. • دولت می‌تواند برای تشویق بخش خصوصی (داخلی و خارجی) به سرمایه‌گذاری در فناوری نانو، تسهیلات و سایر مشوق‌ها مانند معافیت‌های مالیاتی، تعرفه ای، بیمه ای و... را منظور کند.