سند ملی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
«سند ملی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی» که در جلسه ۹۰۱ مورخ ۱۴۰۳/۰۳/۲۹ شورای عالی انقلاب فرهنگی و بر اساس مصوبه جلسه ۴۷۶ شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است؛ به شرح ذیل برای اجراء ابلاغ می‌گردد: مقدمه «نکته ای که به نظر من جا دارد جمع شما به خصوص به آن بپردازد؛ مساله نشانه‌های فرهنگ کشور در بناها و کارهای عمرانی کشور است؛ یعنی هم در شهرسازی، هم در بناهای گوناگونی که در کشور ساخته می‌شود، اثر فرهنگ ملی و اسلامی در آنها ملاحظه شود؛ بی هویت و بی ریشه و چهل تکه نباشد؛ آن چنان که متاسفانه تا حالا این گونه بوده است» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۳۸۰/۰۹/۱۹). در این راستا و با ابتناء به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و تاسی از رهنمودهای امام راحل (ره) و مقام معظم رهبری (مدظله العالی) و به منظور تجلی فرهنگ الهی و حکمت هنر اسلامی در معماری و شهرسازی به مثابه یکی از مهمترین عناصر کالبدی در تمدن سازی و بستر سلوک اسلامی و زمینه ساز تعالی انسان و کیفیت سبک زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی شهروندان و به منظور بازیابی، احیاء و تقویت هویت اسلامی- ایرانی در شهر و معماری معاصر، تحقق شهر و معماری فاخر، دستیابی به معماری و شهرسازی با هویت اسلامی - ایرانی به عنوان بستر تحقق تمدن نوین اسلامی و حفاظت از بناها و بافت‌های تاریخی- فرهنگی به مثابه نشانه‌های اصیل معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی و همچنین در اجرای اقدامات ملی ۲۰ و ۲۱ راهبردهای کلان ۳ نقشه مهندسی فرهنگی مبنی بر «رعایت موازین، احکام و ارزش‌های اصیل اسلامی - ایرانی در معماری خانه و مجتمع‌های مسکونی، شهرسازی و اماکن عمومی» و «تهیه و تصویب سند جامع الگوی اسلامی - ایرانی شهرسازی و مسکن»؛ «سند ملی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی» به شرح ذیل تصویب می‌گردد: فصل اول
- کلیات
- مفاهیم و تعاریف ۱
- ۱ - هویت اسلامی - ایرانی: به معنای تعلق و تعهد افراد ایرانی به باورها و ارزش‌های دینی اسلامی، انجام رفتارها و مناسک فردی و جمعی دین دارانه، داشتن تجربه و حس دینی در بستر سرزمین، تاریخ، دولت و فرهنگ ایران است. ۲
- ۱ - شهرسازی اسلامی: مشتمل بر مبانی نظری و تئوری‌های مربوط به اصول و ارزش‌هایی است که باید در طراحی، برنامه‌ریزی و ایجاد محیط زندگی مسلمانان رعایت شوند و بر روابط انسان با محیط (طبیعی و مصنوع) و با سایر همنوعان خویش (جامعه) حاکم باشند. این اصول و ارزش‌ها از تعالیم اسلامی استخراج خواهند شد و دربردارنده عوامل مهم فرهنگ ملی که با آنها در تضاد و تناقض نباشند نیز هستند. اجمالا باید گفت که منبع اصلی اصول حاکم بر کلیه اعمال مسلمانان و از جمله شهرسازی آنها قرآن کریم و سنت پیامبر (ص) هستند. ۳
- ۱ - شهر اسلامی - ایرانی: به شهری اطلاق می‌شود که «مکان تحقق تمدن» بوده و از نظر مفهومی منبعث از اصول دین مبین اسلام و در مصداق؛ مبتنی بر ویژگی‌های بستر طبیعی، فرهنگی و تاریخی ایران بوده و در هر یک از بازه‌های زمانی متناسب با ویژگی‌ها و نیازمندی‌های مراتب گوناگون معنوی و مادی جوامع انسانی و با استفاده بهینه از علوم، فناوری و مهندسی شکل می‌گیرد. ۴
- ۱ - معماری اسلامی: معماری اسلامی، بازآفرینی و ساماندهی حکیمانه، عادلانه و منصفانه فضای زیست انسان‌ها با مواد و صورت‌های مُلکی، تامین کننده نیازهای مادی و بسترساز نیازهای روحی انسان‌ها و در جهت سعادت آنها است. ۵
- ۱ - معماری اسلامی - ایرانی: دارای وجوه معرفتی، معنوی و عملکردی است که شامل نقش طبیعت و گسترش آن در زندگی روزمره، امتدادیافتن معماری مسجد در همه الگوها و فرم‌های شهری، ارتباط معماری با هستی در زمینه کیهان شناسی، تقدس بخشی به فضا، بیان متانت و آرامش و سخاوت و غنای باطنی در شهر اسلامی، رمز و رمزگرایی، نور و رنگ در فضای معماری اسلامی، واقع گرایی، وحدت و یکپارچگی است. معماری اسلامی مظهر تبلور معنویت اسلامی و کلیدی برای درک معنویت است. ۶
- ۱ - شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی: عبارت است از معماری و شهرسازی که مبتنی بر آموزه‌های حکمت اسلامی و متناسب با بوم ایرانی شکل بگیرد. آموزه‌های حکمت اسلامی به عنوان مبنا و ترسیم وضع مطلوب و ویژگی‌های بوم ایرانی به عنوان شرایط موجود (تابع زمان و مکان) در شکل گیری چنین آثاری ایفای نقش می‌کنند. ۷
- ۱ - شاخص‌های شهرسازی اسلامی- ایرانی: عبارتند از؛ رعایت عدالت، خانواده محوری، حقوق شهروندی، حفظ حقوق و کرامت انسانی و روابط همسایگی، حفظ حریم امن و خصوصی، معنویت مومنانه، دسترسی به منابع و مواهب طبیعی مناسب، حفظ سلامت محیط زیست، صیانت از حق محرمیت و عدم اشراف، حفظ حقوق سالمندان و حقوق معلولان، رعایت اصول اقلیمی و محیطی، امنیت، نفی تجمل گرایی در ساخت و ساز، نمادهای دین و اخلاق، توجه به مسائل بومی- محلی، استفاده از فناوری، ممنوعیت بیگانه گرایی در نمادها، قانون مداری، آرامش روحی، غفلت زدایی و تجلی هویت الهی، سهولت زندگی، حفظ هویت و اصالت شهرها، ارزش‌های دینی ایرانیان، زیبایی، استحکام بناها، آسان سازی خدمت رسانی و توسعه فضای سبز.
- مسائل و چالش‌های حوزه شهرسازی و معماری ۱
- ۲ - بی هویتی شهرهای کشور در اثر عدم نمود شاخصه‌ها و نمادهای هویت اسلامی - ایرانی در مقایسه با نمود مظاهر غربی. ۲
- ۲ - غلبه تفکر «شهر ماشین محور» در سطوح مختلف مدیریتی، برنامه‌ریزی و طراحی شهری برخلاف رویکرد انسان محور و کرامت انسانی اسلامی ۳
- ۲ - عدم آگاهی مردم از مزایای شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و در نتیجه؛ عدم مطالبه آن به واسطه فرهنگ سازی ضعیف ۴
- ۲ - تقلیل مفهوم خانه به آپارتمان‌های خوابگاهی خالی از مولفه‌های بنیادین سکونت و زیست اسلامی ۵
- ۲ - تعارض بلندمرتبه سازی و برج سازی در شهرها با اصول و بایسته‌های فرهنگ اسلامی - ایرانی ۶
- ۲ - عدم تعادل فضایی در توزیع خدمات شهری در مناطق و نواحی مختلف شهرها بر خلاف اصل عدالت اسلامی ۷
- ۲ - عدم توجه به هویت اسلامی - ایرانی در بازسازی و احیاء بافت‌های فرسوده و قدیمی شهرها ۸
- ۲ - کمبود فضاهای فرهنگی - مذهبی عمومی در شهرها به ویژه فضاهای مذهبی در توسعه‌های جدید شهری (مجتمع‌ها، برج‌ها، شهرک‌ها و غیره) ۹
- ۲ - توزیع نامناسب جمعیت در بافت‌های شهری و معضل حاشیه نشینی ناشی از عدم برنامه‌ریزی متعادل و متناسب با عدالت اسلامی ۱۰
- ۲ - عدم تناسب قوانین وضع شده موجود در زمینه شهرسازی و معماری با اصول سبک زندگی اسلامی - ایرانی ۱۱
- ۲ - عدم تناظر طرح‌ها و برنامه‌های توسعه شهری با اصول شهرسازی و معماری اسلامی- ایرانی و ارزش‌های فرهنگی - هویتی ۱۲
- ۲ - فقدان برنامه جامع در زمینه آموزش صحیح و جامع شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در سطح آموزش عالی ۱۳
- ۲ - از بین رفتن ساختار و هویت محله ای مسجد محور در شهرهای کشور و محرومیت مردم از اثرات مثبت آن ۱۴
- ۲ - عدم بهره‌برداری لازم و کافی حکمت و هنر اسلامی و ارزش‌های متعالی و تجربیات تاریخی در معماری و شهرسازی معاصر ایران فصل دوم
- چشم انداز، اهداف، راهبردها و اقدامات:
- چشم انداز نیل به الگوی شهرسازی و معماری تامین کننده کرامت انسانی و تجلی بخش فرهنگ و سبک زندگی و نشانه‌های شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و تحقق شهر و معماری هویت مند
- اهداف کلان:
۲
- ۱ - احیاء و تقویت هویت اسلامی - ایرانی در شهرسازی و معماری ۲
- ۲ - تجلی هویت اسلامی - ایرانی در کالبد شهرسازی و معماری ۲
- ۳ - ساماندهی سیما و منظر شهری با تاکید بر نمادها و نشانه‌های اسلامی
- اهداف خرد، راهبردها و اقدامات:
هدف ۱
- شکل دهی نظام حقوقی متناسب با شهرسازی و معماری با هویت اسلامی - ایرانی راهبرد - تدوین و بازنگری اسناد، قوانین و ضوابط موجود در زمینه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی مبتنی بر رویکرد اسلامی - ایرانی
- بازنگری مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در خصوص ضوابط و شاخص‌های لازم جهت بازیابی هویت شهرسازی و معماری اسلامی- ایرانی (مصوب ۱۳۹۱/۱۲/۱۴)، با تدبیر ضمانت اجرایی آن
- تمهید بازنگری و به روزرسانی قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران با قید اضافه شدن اعضای حقیقی و حقوقی تخصصی با رویکرد اسلامی - ایرانی به شورا و بازبینی وظایف آن
- بازنگری ضوابط و مقررات ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری (مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران) مبتنی بر رویکرد شهر اسلامی - ایرانی
- اصلاح آیین‌نامه کمیته سیما و منظر شهری (کمیته نما) با رویکرد تشویقی نسبت به رعایت اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- تهیه برنامه راهبردی ارتقا هویت بصری برای تمامی شهرهای کشور با تاکید بر محورها و میادین اصلی شهرها و با اولویت کلان شهرهای کشور
- ایجاد زمینه‌های قانونی و اجتماعی بر اساس تقدم مصالح اجتماعی بر منافع فردی و جلوگیری از سودجویی‌های فرصت طلبانه در عرصه شهرسازی و معماری با همکاری قوای سه گانه و با پیگیری شورای عالی شهرسازی و معماری
- تهیه برنامه ملی فرهنگ سازی عمومی در حوزه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در شورای فرهنگ عمومی با ملاحظات فرهنگی و اقلیمی مناطق مختلف کشور
- تهیه آیین‌نامه طراحی و ساخت مسجد و نمازخانه با رویکرد اسلامی - ایرانی به پیشنهاد مرکز رسیدگی به امور مساجد تدوین مبحث مستقل در مقررات ملی ساختمان با موضوع شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و ابلاغ آن
- اصلاح قانون سازمان نظام مهندسی و اضافه شدن مقررات مربوط به آموزش شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در راستای عمل به بند یک ماده ۲ و ۱۵ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان
- اصلاح آزمون‌های نظام مهندسی با افزودن سوالات محتوایی و فرهنگی با موضوع نقش هویت اسلامی در خلق آثار معماری و شهرسازی، توسط اساتید ذی صلاح هدف ۲
- تامین زیرساخت‌های دانشی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی راهبرد - ایجاد و همگرا کردن شبکه اساتید و دانشجویان حوزه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی تدوین «منشور شهرسازی و معماری اسلامی» با رویکرد تمدنی و پرهیز از تشبه به تمدن غرب به منظور همگرایی با شهرسازان و معماران جهان اسلام و وحدت مراکز دانشگاهی و حوزوی و تقریب مذاهب اسلامی
- ایجاد نهاد مردمی بین‌المللی از طریق ارتباط گیری با اساتید و پژوهشگران حوزه معماری و شهرسازی اسلامی در کشورهای خارجی با رعایت قوانین و مقررات مربوطه
- تاسیس انجمن علمی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در سطح کشور برای همکاری و هم افزایی پژوهشگران و اساتید شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- ایجاد بانک اطلاعاتی از کلیه اساتید و پژوهشگران شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و اقدامات علمی و اجرایی آنها جهت هم افزایی و همکاری بین پژوهشگران و بهره‌برداری علمی هدف ۳
- دستیابی به طرح‌ها و برنامه‌های متناسب با اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی راهبرد ۱ - اصلاح ساختار فرآیند تهیه و تصویب طرح‌های معماری و شهرسازی مبتنی بر رویکرد شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی با رعایت تشریفات قانونی مربوطه
- شفافیت و سیستمی شدن فرآیندهای تهیه و تصویب طرح‌ها و برنامه‌های حوزه معماری و شهرسازی به ویژه طرح جامع و تفصیلی شهرها
- تشکیل کمیته فنی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران متشکل از یک فقیه و متخصصان معماری و شهرسازی اسلامی جهت بررسی و ارزیابی طرح‌ها و برنامه‌های معماری و شهرسازی کشور با رویکرد اسلامی - ایرانی
- تشکیل کمیته فنی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در کمیسیون ماده ۵ متشکل از یک فقیه و متخصصان معماری و شهرسازی اسلامی جهت بررسی و ارزیابی طرح‌ها و برنامه‌های معماری و شهرسازی با رویکرد اسلامی - ایرانی
- تشکیل کمیسیون تخصصی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در شوراهای اسلامی شهر جهت تهیه، کنترل و ارزیابی طرح‌ها و پایش مصوبات شورا با رویکرد اسلامی - ایرانی
- مردمی سازی و افزایش مشارکت مردم (به صورت مستقیم و جمع سپاری و نیز از طریق نمایندگان شوراهای اسلامی شهر و روستا) در فرآیندهای برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه ای، فرآیندهای تصویب برنامه و نیز نظام اجرایی راهبرد ۲ - استفاده از ظرفیت‌های برنامه ای موجود جهت تحقق اصول شهرسازی و معماری اسلامی- ایرانی در طرح‌ها
- بهره گیری از ظرفیت طرح‌های ویژه بافت‌های تاریخی و فرسوده در راستای احیاء و روزآمدن نمودن اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- تهیه طرح‌ها و برنامه‌های حفاظت و احیاء بافت‌های تاریخی با ارزش با تاکید بر احیاء کیفیات و اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- بهره‌برداری از فرصت توسعه و ساخت شهرها و شهرک‌های جدید در راستای پیاده سازی اصول و الگوسازی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- حمایت از توسعه زیرساخت‌ها و خدمات و مراکز سکونتی و فعالیتی در مناطق جنوب و شرق کشور در جهت آمایش سرزمین و تحقق سیاست‌های اقتصاد دریامحور راهبرد ۳ - متناسب سازی محتوای طرح‌ها و برنامه‌های معماری و شهرسازی با اصول و کیفیات شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- الزام رعایت ضوابط مصوب موجود در زمینه معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی در تهیه طرح‌ها و برنامه‌های شهرسازی و معماری
- تهیه پیوست فرهنگی برای طرح‌ها و پروژه‌های بزرگ معماری و شهرسازی با هماهنگی و تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- تهیه و ارائه الگوهای پایه معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی جهت کاربست آنها در طرح‌ها و برنامه‌ها
- تهیه و ارائه راهنماهای طراحی شهری و معماری بر مبنای اصول و کیفیات شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی جهت هدایت و کنترل طرح‌ها و برنامه‌ها
- توجه به اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و بعد فرهنگی معماری و شهرسازی در تهیه همه طرح‌های تخصصی مثل طرح جامع، طرح تفصیلی، طرح جامع مسکن، طرح بافت‌های فرسوده و...
- پیشگامی نهادهای حاکمیتی و انقلابی در رعایت و کاربست اصول و کیفیات شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در فعالیت‌های عمرانی مربوطه
- به مسابقه گذاشتن طراحی پروژه‌های بزرگ مقیاس معماری و شهرسازی دولتی و عمومی با تاکید بر توجه به اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی با نظارت معاونت معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی راهبرد ۴ - حمایت و تقویت مهندسین مشاور و گروه‌های متشکل معماران و شهرسازان جوان و متعهد به مبانی و اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- تشکیل و حمایت از شرکت‌های دانش بنیان در زمینه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- اختصاص درصدی از بودجه پروژه‌های معماری و شهرسازی نهادهای حاکمیتی، ویژه استعدادیابی و توسعه دفاتر کوچک طراحی معماری و شهرسازی با استفاده از ظرفیت‌های نوآورانه همچون مسابقات، فرآیندهای نوآوری باز، رویدادهای کارآفرینی، جمع سپاری و...
- اخذ گواهینامه بازآموزی و دانش افزایی در زمینه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی توسط شرکت‌های مهندسی مشاور به عنوان شرط ارتقاء رتبه هدف ۴
- دستیابی به الگوهای عینی از شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در مرحله اجرا راهبرد ۱ - اصلاح فرآیندهای اجرایی و نظارتی حوزه ساخت و ساز با رویکرد اجرایی سازی اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی، با رعایت قوانین و مقررات مربوطه
- تشکیل کمیته نظارت بر اجرایی سازی قوانین و ضوابط موجود در حوزه معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی در وزارت راه و شهرسازی
- برگزاری دوره‌های دانش افزایی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی برای مدیران و کارشناسان معماری و شهرسازی و دفاتر فنی سازمان‌ها و ادارات مربوطه مانند شهرداری‌ها، ادارات راه و شهرسازی، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و...
- قرار گرفتن اصول و ضوابط شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی به عنوان یکی از ملاک‌های مهم تصمیم‌گیری کمیسیون‌های ماده ۵ و ماده ۱۰۰
- اختصاص شعب قضایی ویژه رسیدگی به جرایم ارتکابی در حوزه‌های معماری و شهرسازی توسط رئیس قوه قضاییه
- اصلاح نظام مالی شهرداری‌ها و جلوگیری از درآمدزایی شهرداری‌ها با نقض اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و نیز التزام شهرداری‌ها و دهیاری‌ها به کاهش درآمدهای ناپایدار وابسته به ساخت وساز از طریق بازگرداندن مابه‌التفاوت افزایش درآمدهای ناشی از ساخت و ساز نسبت به سال پایه (۱۴۰۲) به خزانه داری کل کشور
- ایجاد سامانه و نظام رتبه بندی شهرها و شهرداری‌های کشور بر اساس میزان تحقق کیفیات و اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی راهبرد ۲ - الزام پیمانکاران و مجریان به رعایت اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در پروژه‌های معماری و شهرسازی، با رعایت قوانین و مقررات مربوطه
- کنترل رعایت ضوابط شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی به هنگام صدور پروانه ساختمان
- اعطای پایان کار به پروژه‌ها و طرح‌ها به شرط رعایت ضوابط و مقررات مصوب شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی راهبرد ۳ - حمایت از طرح‌ها و پروژه‌های شهرسازی و معماری اسلامی- ایرانی در مرحله اجرا
- پیشنهاد وضع مقررات مربوط به معافیت‌های مالی و بسته‌های تشویقی برای شرکت‌های تعاونی مسکن، انبوه سازان، مجریان، سرمایه گذاران و پیمانکاران طرح‌های متناسب با اصول و معیارهای شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- ایجاد یک نظام رتبه بندی بر اساس پایبندی به ضوابط معماری و شهرسازی اسلامی برای پیمانکاران، مجریان و دفاتر معماری و معرفی و تشویق رتبه‌های برتر راهبرد ۴ - الگوسازی اجرایی و عینی در تحقق شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- حمایت از پژوهش‌های نوآورانه و فن آور در زمینه تکنیک‌های ساخت بومی (صنعت ساختمان سازی)
- اجرای طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی و ساختمانی مبتنی بر اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی به ویژه توسط نهادهای عمومی، دولتی و انقلابی
- حفاظت، مرمت و احیاء شواهد و الگوهای شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی، موجود در بناها و بافت‌های واجد ارزش تاریخی و میراث فرهنگی کشور به عنوان امانتی از نسل‌های گذشته
- ارتقاء کیفیت شاخص‌های عدالت در مسکن و شهرسازی نظیر کاهش دوره انتظار برای مسکن متناسب با نیاز خانواده، سکونت پایدار و کاهش نسبت اجاره نشینی، کاهش نگاه سوداگرانه و سرمایه ای به زمین و مسکن، توسعه مسکن معیشت محور و مولد، ارتقاء کیفیت سکونت، کاهش بدمسکنی و بی مسکنی، توسعه متوازن منطقه ای، کاهش تراکم جمعیتی و ساختمانی در کلان شهرها، احیای روستاها و شهرهای کوچک، افزایش دسترسی به خدمات محله ای، و مناسب سازی شهر برای گروه‌های مختلف اعم از توان یابان جسمی و ذهنی، جانبازان، سالمندان، زنان و کودکان و رصد دائمی آن در شهرها و مجتمع‌های سکونتی
- نهادینه سازی روابط سلسله مراتب خدمات و فضاهای شهری از مقیاس ملی و منطقه ای (سند آمایش سرزمین) تا مقیاس شهری، محله و واحد همسایگی و توسعه روابط و تعاملات خانه، مسجد، مدرسه، محله و مراکز آموزشی، درمانی، ورزشی، اجتماعی و اقتصادی با محوریت مساجد، حسینیه‌ها، تکایا، حرم‌های اهل بیت (علیهم السلام) و امام زادگان واجب التعظیم، مقبره الشهدا و سایر مراکز مذهبی
- التزام به کاهش آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی در سکونت گاه‌ها (به ویژه اعتیاد، حاشیه نشینی، طلاق و مهاجرت از روستاها) و شهرسازی و معماری تسهیل کننده سبک زندگی خانواده محور و اسلامی - ایرانی
- حفاظت از محیط زیست و اجتناب از هرگونه آسیب رساندن به آن، با التزام به شهرسازی و معماری سازگار با اقلیم (به ویژه در جهت کاهش مصرف آب) و ایجاد امکان ارتباط مستمر انسان با نشانه‌های الهی در بستر شهر و معماری اسلامی - ایرانی هدف ۵
- ارتقاء سطح آگاهی عمومی مردم و جامعه تخصصی در حوزه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی راهبرد ۱ - آگاهی بخشی عمومی در خصوص مسائل و آسیب‌های معماری و شهرسازی منبعث از نگاه سرمایه داری و الگوهای غربی و نقد عمومی فرایند نوسازی در حوزه معماری و شهرسازی
- ساخت مستندها و برنامه‌های تلویزیونی با موضوع نقد اقدامات مغایر با اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی از جمله تظاهرات تجملی و بیان مشکلات و مضرات خانه‌های آپارتمانی و برج نشینی
- ساخت مستندها و برنامه‌های تلویزیونی تاریخی با موضوع نقد طرح‌های عمرانی و ساختمانی غیرهویتی زمان پهلوی و نقد حریم زدایی و عفاف زدایی از معماری به ویژه معماری خانه‌ها.
- ترغیب، گسترش و حمایت از نهادها و تشکل‌های علمی - فرهنگی مردم پایه و فراهم کردن زمینه‌های نظارت همگانی و مطالبات مردمی در ارتقاء کیفیات شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در محیط‌های شهری و روستایی راهبرد ۲ - ترویج و آگاهی بخشی ویژگی‌ها و جاذبه‌های شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- تولید محتواها و برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی در راستای نشر اصول، ارزش‌ها، زیبایی‌ها و منافع شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی و تبدیل تحقق معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی به عنوان یک مطالبه و ذائقه عمومی
- اصلاح محتوای کتاب‌های درسی دانش آموزان و اجرای برنامه ای تربیتی و اردویی در مدارس جهت آشنایی با زیبایی‌ها و اهمیت معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی در زندگی انسان
- افزایش سطح آگاهی مردم از حقوق شهروندی، حقوق اجتماعی و اسلامی در زمینه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- استفاده از ظرفیت تبلیغی حوزه‌های علمیه و سازمان تبلیغات اسلامی در راستای ترویج معماری و شهرسازی متناسب با سبک زندگی اسلامی
- استفاده از آگهی نماها و تابلوهای تبلیغات شهری جهت ترویج ارزش‌های معماری و شهرسازی اسلامی توسط نهادهای متولی به ویژه شهرداری‌ها راهبرد ۳ - حمایت، تبلیغ و ترویج فعالیت‌ها و اقدامات اثرگذار در کشور در حوزه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی
- ساخت مستندها و برنامه‌های تلویزیونی با موضوع معرفی معماران شاخص متعهد و به نام و معرفی آثار معماری و شهرسازی شاخص بعد از انقلاب اسلامی ایران
- شناسایی مالکان، سازنده‌ها، معماران و افراد علاقمند به معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی و معرفی آنها به همراه ساختمان ساخته شده در برنامه‌های فرهنگی حوزه سبک زندگی تلویزیون به عنوان الگوهای موفق
- برگزاری برنامه‌های استعدادیابی در حوزه معماری و شهرسازی اسلامی - ایرانی و کشف استعدادهای برتر در این حوزه
- حمایت از سمن‌های حامی میراث تاریخی و فرهنگی شهرسازی و معماری و نشر اصول شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی توسط آنها در جامعه راهبرد ۴ - گفتمان سازی در سطح متخصصین معماری و شهرسازی با رویکرد هویتی
- برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی در زمینه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی در سطح حوزه و دانشگاه
- برگزاری مسابقات دانشجویی و تخصصی سالیانه در امور (طراحی‌ها، رساله‌ها و...) با هویت اسلامی - ایرانی
- برگزاری جشنواره ملی و بین‌المللی معماری و شهرسازی فجر انقلاب اسلامی توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فصل سوم
- سیاست گذاری، نظارت و اجرا ۱
- سیاست گذاری و نظارت کلان در حوزه شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی به عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است. ۲
- سیاست گذاری اجرایی، هماهنگی، راهبری اجرایی سازی و پایش اجرای سند و ایجاد نظام مدیریت اجرایی و عملیاتی کردن سیاست‌های این سند در راستای ایجاد سبک و الگوی شهرسازی و معماری اسلامی - ایرانی با همکاری و هماهنگی وزارت راه و شهرسازی و سایر دستگاه‌ها ذی ربط به عهده شورای عالی شهرسازی و معماری است. ۳
- تعیین وظایف هر یک از دستگاه‌ها و نهادها به منظور تحقق راهبردها و انجام اقدامات و همچنین اولویت بندی اقدامات و تعیین ساز و کار هماهنگی میان دستگاه‌ها با تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری انجام خواهد شد. ۴
- شورای عالی معماری و شهرسازی ضمن ارائه گزارش سالانه اجرای سند به شورای عالی انقلاب فرهنگی، حداکثر هر پنج سال یکبار روزآمدسازی سند را جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد می‌نماید. این سند مشتمل بر یک مقدمه و سه فصل در جلسه ۹۰۱ مورخ ۱۴۰۳/۰۳/۲۳ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجراء است. سرپرست ریاست جمهوری و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی - محمد مخبر