مصوبه درباره راهبردهای ارتقای فعالیتهای سازمان صداوسیما
سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران رسالت خطیری در توسعه فرهنگی و تحولات اجتماعی ایران برعهده دارد که از مهمترین آنها میتوان به وظایف آموزشی، خبری، هدایتی، تفریحی و تبلیغی اشاره کرد. این وظایف از نظر اغلب دانشمندان علوم ارتباطات تصریح شده است. نظریههای ارتباطات در یکصد سال گذشته، از قدرت بی رقیب و فزاینده وسایل ارتباط جمعی و نقش اول آن در ایجاد تحولات وسیع جوامع انسانی بحث کرده و از تسلّط فناوری پیشرفته ارتباطی بر فرهنگ و حیات عمومی انسانها سخن گفته است. صداوسیما بر اساس رهنمودهای حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری دانشگاه عمومی است که به عنوان مهمترین وسیله ارتباط جمعی نقش بزرگی در تحولات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایفا میکند. همچنین در این رهنمودهای ارزنده بر رسالت و وظایف خطیر صداوسیما و نقش موثر برنامههای گوناگون آن در شکوفایی فرهنگی جامعه و رفع تنگناها و چالشهای اجتماعی تاکید شده است. بر همین مبنا، اجرای سیاستهای فرهنگی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، از وظایف قانونی و رسمی صداوسیما است. قانون برنامه سوم توسعه نیز در مواد ۱۵۹ و ۱۶۷ خود سازمان صداوسیما را موظف به انجام مطالعات و تحقیقات، ارزیابی مستمر اثربخشی فعالیتها، تقویت هنرها و علوم و فنون، تکمیل پوشش جمعیتی، انعکاس و نقد عملکرد دستگاههای اجرایی، ترویج آموزشهای عمومی، فنی و حرفه ای و نظایر آن نموده است. مبتنی بر موارد فوق و در اجرای بند ج - ۲ و ج - ۳ ماده ۱۶۲ قانون برنامه سوم توسعه و مطابق با ابلاغیه شماره ۶۰۶۵/دش مورخ ۱۳۸۲/۱۲/۳ رئیس محترم جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، هیات نظارت و ارزیابی فرهنگی و علمی اقدام به ارزیابی فعالیت سازمان صدا و سیما نموده که نتایج ارزیابی به شرح ذیل به تصویب شورای عالی رسید: ۱
- فعالیتهای سازمان صداوسیما علیرغم کاستیهای موجود به طور کلی در مسیر تحقق رهنمودهای حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری و سیاستهای فرهنگی بوده و تاثیر بسزایی در تحول فرهنگی و اجتماعی ایران داشته است. ۲
- تحولات سازمان صداوسیما در ده سال گذشته و افزایش چشمگیر شبکههای ملی، استانی و بینالمللی به زبانهای مختلف حاکی از پیشرفت و موفقیت غیرقابل انکار این سازمان در توسعه کمّی میباشد. ۳
- حجم تولید و تنوع برنامهها در شبکههای مختلف برای جذب مخاطب در همه اقشار اجتماعی بیانگر اهتمام و تلاش دست اندرکاران این رسانه مهم میباشد. کمیت رو به ازدیاد برنامهها و تنوع موضوعات آن، به ویژه توجه به جوانان و زنان قابل تقدیر است. ۴
- سازمان صداوسیما در ارتقاء کیفیت تولید فیلم و سریال از طریق مجموعههای تاریخی - مذهبی موفقیتهای قابل توجهی داشته است. ۵
- سازمان صداوسیما طی برنامه سوم توسعه در بخش تولید، پخش و پوشش جمعیتی نسبتاً موفق بوده است. با این وجود پوشش جمعیتی در مناطق مرزی کشور همچنان با چالش مواجه است. سازمان در اجرای سایر مفاد مواد ۱۵۹ و ۱۶۷ قانون برنامه سوم توسعه اهتمام کافی نداشته است. ۶
- مطالعات و تحقیقات درون سازمانی رشد خوبی داشته است، اما پژوهشهای انجام یافته برون سازمانی درباره برنامههای سازمان صداوسیما و اثربخشی آن اندک است. ۷
- رویکرد تجمل گرایی و تبلیغ مصرف گرایی در سریالهای تاثیرگذار و تبلیغات تجاری به چشم میخورد که با الگوی مطلوب زندگی خانوادگی و فرهنگ اسلامی ایرانی مغایرت دارد، همچنین در برنامههای سازمان صداوسیما به قشر متوسط که اکثریت جامعه را تشکیل میدهد، توجه کافی نمیشود. ۸
- تهیه کنندگان برنامههای سازمان صداوسیما به ابلاغ و ترویج پیامهای آموزشی، تربیتی و اعتقادی به صورت ظریف و نامحسوس کمتر توجه نشان دادهاند. ۹
- تجلی ارزشهای دینی در برنامههای اعتقادی و بزرگداشت مناسبتها رویکرد قابل تقدیر سازمان صداوسیما را نشان میدهد. چگونگی و میزان معرفی نمادها، ارزشها و رفتارهای دینی و جنبههای تربیتی و فرهنگ سازی این برنامهها با توجه به انبوه مخاطبان جوان و نوجوان قابل تامل است. ۱۰
- سازمان صداوسیما به بررسی و نقد عملکرد دستگاههای کشور و ایجاد روحیه پاسخگویی در جامعه به ویژه در سال پایانی برنامه سوم توسعه توجه کرده است؛ اما توسعه کمی و ارتقاء کیفی این بررسیها نیاز به تلاش گسترده تری دارد. ۱۱
- سازمان صداوسیما در برنامههای کارشناسی از صاحبه نظران و اندیشمندان طراز اول و شناخته شده در مجامع علمی و تخصصی کمتر استفاده میکند، این امر میتواند به نارضایتی نخبگان منجر شود. ۱۲
- بخشی از فرهنگ سازیهای سازمان صداوسیما در حوزه روابط خصوصی و اجتماعی به کاهش حساسیتهای جامعه در رعایت حدود مسائل شرعی و ترویج گناه دامن زده است. ۱۳
- سازمان صداوسیما در پخش برخی برنامههای دینی و مداحیهای مناسبتی برای جلوگیری از ارائه مطالب غیرمستند تلاش چندانی انجام نداده است. ۱۴
- محیط درونی سازمان صداوسیما در کم رنگ کردن ارزشها تاثیرگذار است. این ویژگی با گسترش شکاف گفتمانی میان مدیریت و بدنه همراه است به طوری که فضای درون سازمان را بعضاً فاقد صبغه ارزشی ساخته است. شورای عالی انقلاب فرهنگی براساس نتایج ارزیابی فوق راهبردها و راهکارهای ارتقای فعالیت سازمان صدا و سیما را به شرح ذیل تصویب نمود: ۱
- برنامه ریزیها و برنامه سازیهای سازمان بیش از گذشته باید مبتنی بر نتایج مطالعات و تحقیقات باشد. تشویق تحقیقات برون سازمانی برای ارتقاء کیفیت تولید و پخش برنامههای صداوسیما ضروری است. ۲
- با توجه به کمبود ارزیابیهای برون سازمانی از صداوسیما، بر انجام این ارزیابیها و نیز افکارسنجی نخبگان و مخاطبان و استفاده از نظرات منتقدان در سیاستگذاری، برنامهریزی، تولید و پخش تاکید میشود. همچنین سازمان صداوسیما در حوزههای تخصصی باید توجه بیشتری به استماع مداوم نظرات خارج سازمان معطوف نماید. ۳
- شورای نظارت بر سازمان صداوسیما به عنوان یک دستگاه نظارتی تحت نظر قوای سه گانه کشور بایستی در چارچوب وظایف قانونی خود نقش موثری را در نظارت بر سیاستها، راهبردها و رویکردها و ارزیابی محتوای برنامهها و اثربخشی محصولات برعهده گیرد. ۴
- ضرورت دارد سازمان صداوسیما در معرفی دانشگاهیان و متخصصان و بهره مندی از آنان علاوه بر معیارهای عمومی مورد نظر سازمان، به مراتب علمی و تخصصی ایشان توجه کافی مبذول کند. ۵
- مناسب است مخاطب شناسی در سازمان صداوسیما به صورت علمی و مستمر انجام گیرد و برنامهها بر اساس شناخت دقیق مخاطبان عام و خاص، گرایشها و نیازهای آنان در چارچوب سیاستها و راهبردهای فرهنگی کشور تهیه شود. به نظر میرسد تجارب بلند مدت رادیو در افزایش اثربخشی میان مخاطبان، میتواند مورد توجه بیشتر بخشهای دیگر واقع شود. ۶
- توجه به شاخصهای ارزشی و فرهنگ عدالت، قناعت، انفاق، کار و تلاش، ترویج فرهنگ رفتار علوی، تشویق روی آوردن جوانان به حرفههای گوناگون، افزایش مهارتهای مربوط به سبک زندگی، اهتمام به محیط زیست، پرهیز از تبلیغ اسراف و تبذیر خصوصاً در سریالها و آگهیهای تجارتی، رعایت معیارهای فرهنگ اسلامی در خرید فیلمها و مجموعههای خارجی و عنایت به قشر متوسط جامعه ایران ضروری است. ۷
- ضروری است مقابله موثر و هوشمندانه تر با ابعاد گسترده تهاجم فرهنگی مورد توجه برنامه ریزان و تهیه کنندگان برنامههای شبکهها قرار گیرد و با واقع نمایی در حجم و ارزشهای مثبت و منفی دستاوردها و الگوهای فرهنگ و تمدن غربی و با ترویج علمی و هنرمندانه فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی برای رشد آگاهیهای اجتماعی و فرهنگی مردم تلاش مضاعفی مبذول شود. ۸
- توجه حرفه ای سازمان به گردش باز و در عین حال هدایت شده اطلاعات و اخبار و انعکاس مدبرانه دیدگاهها و تحلیلهای مختلف به منظور تنویر افکار و خنثی سازی جریانهای نامطلوب اطلاع رسانی خارجی و شایعات داخلی مورد تاکید است. ۹
- استفاده گسترده تر و عمیق تر از منابع غنی زبان و ادبیات فارسی و معرفی مفاخر فرهنگی و ادبی در قالب برنامههای جذاب و متنوع برای تقویت همبستگی و هویت ملّی و تکریم ارزشهای انسانی و اسلامی ضروری است. همچنین برای جلوگیری از غلط خوانی در برنامهها و کژتابیهای نازل زبانی در طنزهای سازمان صداوسیما و تعریف دقیق زبان معیار شفاهی از طریق هم اندیشی و همکاری با مراکز علمی زبان و ادب فارسی تاکید میشود. ۱۰
- سازمان صداوسیما باید با هدف تقویت هویت دینی، همبستگی ملی، امید به زندگی و اعتقاد اجتماعی و رشد خلاقیت، کارآفرینی، نواندیشی و بینش علمی؛ نکات آموزشی و تربیتی را به طور غیرمستقیم، جاذب و غیرتصنعی در برنامههای تفریحی و سرگرم کننده بگنجاند و بر رعایت احکام شرعی و آداب اسلامی تاکید ورزد. ۱۱
- اجتناب از ترویج موسیقی مبتذل و غربی و تاکید بر موسیقی مشروع، هنری، فاخر و اصیل ایرانی، شناخت موسیقی ملی، مذهبی و عرفانی، گسترش تحقیقات علمی درباره موسیقی، هم اندیشی با موسیقی شناسان متعهد، معرفی آرشیو گنجینه موسیقی سازمان صداوسیما به جهانیان، تولید و پخش موسیقی آرام بخش و نیز موسیقی خاطره انگیز انقلاب مورد اهتمام قرار گیرد. ۱۲
- بر استفاده از متخصصان کارآمد و هنرمندان جوان در حوزه هنر، حمایت از تله تئاترها، ارتباط با مراکز معتبر دانشگاهی، پرهیز از تکراری بودن سوژهها و کنترل هزینهها در تهیه تئاتر و سریال تاکید میشود. ۱۳
- نظارت محتوایی بر فیلمهای سینمایی و سریالها، باید مبتنی بر هنجارسازی و تعیین معیار باشد. در این ارتباط بر واقعی کردن هزینههای تولید، حمایت از سینمای ایران به ویژه سینمای معنوی، افزایش روشنگری سینمایی در میان مخاطبان و پرهیز از ترویج خشونت و ابتذال، حذف افراط و تفریط در گزینش فیلمها و دوبله مناسب تاکید میشود. ۱۴
- تدوین شاخصهای مناسب برای ارزیابی کمّی و کیفی برنامههای معارف اسلامی، افزایش پوشش جمعیتی و همچنین راه اندازی یک شبکه بینالمللی معارف اسلامی در طراز جهانی ضروری به نظر میرسد. ۱۵
- در برنامههای ورزشی سازمان صداوسیما با اذعان به سودمندی هیجانهای مثبت ورزش قهرمانی و ترویج ورزشهای ملّی و بازیهای بومی و قومی، اشاعه فرهنگ صحیح ورزش و توجه بیشتر به گسترش ورزش همگانی به ویژه تشویق زنان خانه دار و دختران به فعالیت بدنی و ورزش پایه و نیز توجه به جنبههای علمی ورزش و ارزیابی عملکرد دستگاههای ذیربط بیش از پیش لازم به نظر میرسد. ۱۶
- بر بهره گیری سازمان صداوسیما از الگوی اخلاقی و تربیتی مبتنی بر آداب دینی در برنامههای کودکان و نوجوانان و ایجاد پشتوانه علمی در این برنامهها مبتنی بر نتایج تحقیقات مراکز علمی و استفاده از صاحب نظران تعلیم و تربیت تاکید میشود. همچنین توجه به فرایند اجتماعی کردن کودکان و نوجوانان، آموزش مسئولیت پذیری، رعایت حقوق شهروندی، کمک به رشد فکری و ذهنی و بارور شدن خلاقیت کودکان و نوجوانان باید تقویت شود. ۱۷
- لازم است سازمان صداوسیما برای ارتقای روحیه مودّت و عشق ورزی، آرامش، امنیت و سلامت خانوادههای ایرانی و در جهت کاهش آسیبهای روانی - اجتماعی و خشونت خانگی تلاش مضاعفی به عمل آورد. ۱۸
- سازمان صداوسیما باید تدابیر لازم را برای رقابتی کردن تولید برنامهها از طریق ایجاد فرصتهای برابر برای سایر بخشهای عمومی و خصوصی کشور اتخاذ نماید. ۱۹
- سازمان صداوسیما باید به عنوان پیشگام در جنبش آزاداندیشی مبتنی بر آموزههای مقام معظم رهبری و با رعایت اخلاق، منطق و آزادی، افزون بر تداوم این رویکرد در حوزه سیاست در سایر زمینههای فکری، علمی و فرهنگی با برگزاری مجالس مناظره و با فراخوانی اندیشمندان برجسته به این نهضت رونق بخشد. ۲۰
- ضمن توجه به جایگاه قانونی سازمان صداوسیما و وظایف این سازمان برای استفاده گسترده تر از تواناییهای علمی کشور بر گزارش دهی، پاسخگویی و شفافیت سازمان تاکید میشود. ۲۱
- لازم است سازمان صداوسیما از طریق مهندسی مجدد شبکههای سازمان با هدف ایجاد رقابت در گستره جهانی و جلب رضایت مخاطبان با مشربهای مختلف، مشروط بر رعایت حداقل معیارها و ضوابط و نیز توسعه کیفی شبکههای معیار و رسمی کشور، راههای تازه ای را بیازماید. ۲۲
- سازمان صداوسیما باید تمهیدات لازم را برای تربیت هنرمندان و مجریان متعهد و متدین با وضع ضوابط ویژه فراهم نماید. همکاری این سازمان با دانشگاهها و دانشکدههای هنر برای تربیت و انتخاب هنرمندانی که از ذوق و احساس دینی برخوردارند، مورد توصیه موکد است. ۲۳
- سازمان صداوسیما موظف است تدابیر لازم را برای اجرای صحیح و کامل مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی به ویژه سیاستهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و پیشنهادهای این ارزیابی، اتخاذ و نتیجه را ظرف مدت شش ماه به شورای عالی گزارش نماید. این مصوبه در جلسه ۵۶۹ مورخ ۱۳۸۴/۷/۱۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی - محمود احمدی نژاد