دستورالعمل اعمال الزامات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های غیردولتی
به استناد تبصره ۱ قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور - مصوب مجلس شورای اسلامی - و ماده ۹ اساسنامه این سازمان - مصوب مقام معظم رهبری - نودمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور در تاریخ ۱۴۰۳/۰۸/۲۹ تشکیل گردید و پیشنهاد سازمان پدافند غیرعامل در خصوص اجرای نحوه اعمال الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در بخش غیردولتی را بررسی و به شرح زیر تصویب نمود: مقدمه این دستورالعمل در راستای مصون سازی زیرساخت‌های با اهمیت بالا در بخش غیردولتی و دفاع یکپارچه و منسجم در برابر تهدیدات و مخاطرات دشمن بر دارایی‌های این بخش و همچنین نحوه اعمال الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در بخش‌های غیردولتی از جمله نهادهای عمومی، غیردولتی، زیرساخت‌های واگذار شده بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی و مانند آن و حصول اطمینان از آمادگی آنها در برابر تهدیدات و مخاطرات انسان ساخت مبتنی بر قوانین و مقررات، نوع مالکیت و سطح اهمیت زیرساخت‌ها، تهیه و تنظیم شده است. ماده ۱
- تعاریف و اختصارات ۱) کارگروه (کمیته) داِئمی: کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور ۲) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل ۳) دستگاه اجرایی: دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۰۷/۰۸ و ماده (۲۹) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۴) بخش غیردولتی: انواع شرکت‌ها، موسسات، سازمان‌ها، نهادها، تشکل‌ها، انجمن‌ها، جمعیت‌ها، کانون‌ها و شوراهایی که دارای مجوز قانونی برای فعالیت هستند به استثنای وزارتخانه‌ها، موسسات و شرکت‌های دولتی مشول مواد (۱)، (۲) و (۳) قانون مدیریت خدمات کشوری و نهادهای عمومی غیردولتی که بیش از پنجاه درصد از بودجه سالانه آنها از محل منابع دولتی تآمین می‌شود. ۵) شرکت مادرتخصصی: دستگاه اجرایی که در یک حوزه تخصصی و عرصه مشخص، امور سیاست گذاری، تنظیم مقررات و ضوابط تخصصی و سایر امور اِعمال حکمرانی ملی در این حوزه را به عهده دارد، از قبیل شرکت توانیر، شرکت ملی نفت ایران، شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، شرکت ملی گاز ایران و سایر. ۶) بخش خصوصی: به واحدها یا مجموعه اشخاصی که دارای شخصیت حقوقی و حقیقی هستند و در حوزه تولید یا خدمات بخش غیردولتی با هدف کسب سود در قالب کسب و کارهای کوچک، متوسط و بزرگ، فعالیت می‌کنند اطلاق می‌شود. ۷) زیرساخت‌های با اهمیت بالا: به مجموعه ای از مراکز و تاسیسات زیربنایی و شریان‌های عمده که خدمات و نیازهای ضروری و اساسی کشور را به مردم و جامعه ارائه می‌کنند و در سطوح حیاتی، حساس، مهم و قابل حفاظت دسته بندی می‌شوند، اطلاق می‌گردد. ماده ۲
- مبانی استنادی ۱) قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور ۲) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی ۳) قانون فهرست نهادها و موسسه‌های عمومی غیردولتی ۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور - بند (الف) ماده ۶۵ ۵) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور - ماده ۵۸ ۶) قانون الحاق برخی مواد مقررات مالی دولت - ماده ۲۳ ۷) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور ۸) مصوبات کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور ۹) تعهد موضوع قرارداد واگذاری مراکز دولتی به بخش خصوصی (در اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی) ۱۰) سایر قوانین و مقررات موضوعه کشور ماده ۳
- حوزه شمول این دستورالعمل برای کلیه دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های غیردولتی (در چارچوب قوانین و مقررات) لازم الاجرا می‌باشد. تمشیت و راهبری اجرای آن در نیروهای مسلح (با رعایت مفاد این مصوبه) از طریق شورای راهبردی پدافند غیرعامل نیروهای مسلح انجام می‌شود. ماده ۴ -هدف هدف از تدوین این دستورالعمل ایجاد وحدت رویه، یکپارچگی و هم افزایی در برنامه‌ها و اقدامات پدافند غیرعامل در بخش غیردولتی و حصول اطمینان از اجرای الزامات و ملاحظات، ضوابط و استانداردهای پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های با اهمیت بالا در این بخش، در برابر تهدیدات و مخاطرات انسان ساخت است. ماده ۵
- منظور ۱) تبیین چگونگی اعمال و ترسیم الگوی اجرای ضوابط و مقررات پدافند غیرعامل در بخش غیردولتی ۲) سطح بندی مراکز زیر ساختی بخش غیردولتی ۳) حصول اطمینان از آمادگی مراکز زیرساختی بخش غیردولتی ۴) آموزش عمومی، ترویج و فرهنگ سازی مفاهیم پدافند غیرعامل در بخش غیردولتی ماده ۶
- اصول احکام ۱) یکپارچگی، هماهنگی و هم افزایی ۲) پیش‌بینی و پیشگیری ۳) خودحفاظتی ۴) محرمانگی تخصصی ۵) تبعیت از ضوابط و مقررات تخصصی ۶) صیانت از دارایی‌ها ۷) تاب آوری و تداوم کارکرد ۸) تامین امنیت متناسب با سطح اهمیت ۹) مدیریت ریسک و کنترل مخاطرات ۱۰) کاهش مستمر آسیب پذیری‌ها ۱۱) آمادگی مستمر و بسیج منابع ۱۲) تسهیل گری و حمایت ماده ۷
- تهدیدات و مخاطرات تهدیدات موضوع این دستورالعمل شامل انواع تهدیدات دشمن و سلاح‌های نامتعارف نظیر هسته ای، الکترونیکی، زیستی، شیمیایی و یارانیکی (سایبری) و سایر تهدیدات نوین و نو پدید با منشا دشمن و ترکیبی ار آنهاست که با هدف تخریب و اختلال در عملکرد زیر ساخت‌ها در آینده با آن مواجه خواهیم شد. تهدیدات پایه مفروض در این دستورالعمل عبارتند از: ۱) اقدامات تروریستی و ضد امنیتی ۲) تهدیدات از درون دشمن پایه ۳) عملیات پهپادی و ریزپرنده ۴) مخاطرات ذاتی زیرساخت‌ها ۵) تهدیدات سایبری مراکز بخش غیردولتی ۶) اقدامات خرابکارانه (تهدیدات از درون) ۷) تهدیدات ترکیبی ماده ۸
- ماموریت دستگاه‌های اجرایی با دریافت ابلاغ سیاست‌ها، اصول و الزامات و استانداردهای پدافند غیرعامل از سازمان، نسبت به سازماندهی، طرح ریزی، برنامه‌ریزی، هدایت، کنترل و نظارت، پیاده سازی ضوابط و رعایت الزامات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های با اهمیت بالای بخش غیردولتی زیر ربط، به شرح ذیل اقدام می‌کنند: ۱) رصد و پایش و تشخیص تهدیدات زیرساختی و ارزیابی و تعیین تهدیدات پایه مترتب بر دارایی‌های بخش غیردولتی، ۲) طبقه بندی و سطح بندی روز آمد زیرساخت‌ها و دارایی‌های حوزه‌های با اهمیت بالای بخش غیردولتی، ۳) کاهش مستمر آسیب پذیری در زیرساخت‌های بخش غیردولتی متناسب با سطح اهمیت آنها، ۴) کاهش و خنثی سازی مخاطرات درونی و ذاتی زیرساخت‌های دارای پتانسیل خطر در زمان طراحی و ساخت توسط بخش غیردولتی، ۵) بازرسی عملیاتی و احصاء آسیب پذیری‌ها و امن سازی اضطراری زیرساخت‌های کلیدی، ۶) حصول اطمینان از پیاده سازی برنامه‌های عملیاتی زیرساختی، اجرای ضوابط پدافند غیرعامل و مصوبات کمیته دائمی و مصون سازی زیرساخت‌های بخش غیردولتی در برابر تهدیدات، ۷) سازماندهی ظرفیت‌های بخش غیردولتی و هماهنگی و هم افزایی عملیاتی پاسخ در شرایط خاص و ایجاد آمادگی لازم در زیرساخت‌های با اهمیت بالا، ۸) توانمندسازی مدیران و کارکنان بخش غیردولتی با آموزش، فرهنگ سازی و ترویج فرهنگ پدافند غیرعامل، ماده ۹
- تدبیر و نحوه اجرا سازمان بر اساس مصوبات کمیته دائمی و با همکاری دستگاه‌های اجرایی نسبت به تدوین و ابلاغ اصول، الزامات، ملاحظات، ضوابط تخصصی و فنی پدافند غیرعامل در سطوح راهبردی و عملیاتی به دستگاه‌های اجرایی اقدام می‌نماید. دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های مادرتخصصی هدایت کننده بخش‌های خصوصی در چارچوب سیاست‌ها و الزامات و ضوابط و ملاحظات ابلاغی سازمان در حوزه‌های با اهمیت بالا، نسبت به تدوین و تنظیم الزامات و ملاحظات و استانداردها و ضوابط تخصصی پدافند غیرعامل در حوزه‌های ذی ربط، اقدام می‌کنند. سازمان با همکاری دستگاه‌های اجرایی، اعمال الزامات و ملاحظات و ضوابط تخصصی پدافند غیرعامل زیرساخت‌های بخش غیردولتی را در گام‌های زیر راهبری، هدایت نظارت می‌نماید: ۱) تدوین شیوه‌نامه‌های تخصصی پدافند غیرعامل: دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های مادرتخصصی با تشکیل و سازماندهی کمیته پدافند غیرعامل خود، نسبت به تدوین شیوه‌نامه‌ها، استانداردها، و ضوابط فنی و تخصصی پدافند غیرعامل هر بخش، در چارچوب مصوبات کمیته دائمی و الزامات، ملاحظات و ضوابط تخصصی و فنی پدافند غیرعامل سازمان، اقدام و به بخش‌های غیردولتی ذی ربط ابلاغ می‌نماید. مسئولیت اجرای الزامات، ملاحظات و ضوابط تخصصی و فنی پدافند غیرعامل در حوزه‌های ذی ربط با دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های مادرتخصصی بوده و پاسخگو هستند. ۲) اجرا در بخش‌های غیردولتی: مسئولیت قانونی اجرای ضوابط و الزامات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های با اهمیت بالا و مراکز ضروری بخش غیردولتی به عهده بالاترین مقام مسئول است و باید پاسخگو باشد. بالاترین مقام مسئول در بخش غیردولتی با تشکیل و سازماندهی کمیته پدافند غیرعامل، نسبت به تهیه برنامه پدافند غیرعامل و تامین منابع مالی لازم برای اجرای آن اساس دستورالعمل‌ها و شیوه‌نامه‌های تخصصی پدافند غیرعامل ابلاغی از دستگاه اجرایی اقدام می‌نماید. دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های مادرتخصصی موظفند جزئیات چگونگی اعمال و اجرای موارد زیر را در زیرساخت‌های بخش غیردولتی بر اساس مفاد سند نظام فنی تخصصی حفاظت از زیرساخت‌های کشور - مصوبه شماره ۱۲۹۲۲/۱/۶۰ مورخ ۱۴۰۲/۰۸/۰۱ کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور- و سایر الزامات و ضوابط پدافند غیرعامل به هر بخش، ابلاغ نموده و بر حسن انجام آن نظارت کنند: الف
- در زیرساخت‌ها و مراکز در حال بهره‌برداری:
- شناسایی و ارزیابی تهدیدات و سناریو پایه
- ارزیابی مخاطرات و ریسک
- اَمن سازی اضطراری
- کاهش و مدیریت ریسک
- تهیه و تدوین طرح‌های عملیاتی
- اجرا و پیاده سازی
- نظارت بر اجرا
- به روزرسانی و ارزیابی مجدد اقدامات ب
- در زیرساخت‌ها و مراکز جدید:
- انجام مطالعات توجیهی و مکان یابی
- ارزیابی دارایی‌ها
- ارزیابی و برآورد تهدید و آسیب پذیری
- ارزیابی و پایش مخاطرات
- بررسی و ارزیابی پیامدها
- ارزیابی و مدیریت ریسک ۳) آموزش، فرهنگ سازی و توانمندسازی کارکنان: دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های مادرتخصصی نسبت به آموزش، ترویج، فرهنگ سازی و توانمندسازی مدیران و کارکنان بخش‌های غیردولتی ذی ربط اقدام و با انجام بازرسی‌های عملیاتی از اعمال و اجرای ضوابط و مقررات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های با اهمیت بالا در این بخش‌ها اطمینان حاصل نمایند. ۴) برنامه‌ریزی اجرایی، تمرین و رزمایش: همه واحدها و اشخاص بخش‌های غیردولتی دارای زیرساخت‌های با اهمیت بالا از جمله اتحادیه‌های صنفی، تعاونی‌ها و شرکت‌های دارای زیرمجموعه در بخش‌های غیردولتی ضمن تشکیل کمیته پدافند غیرعامل آن مجموعه نسبت به برنامه‌ریزی اجرایی، آموزش و تمرین و رزمایش تخصصی برای پیاده سازی اصول، ضوابط و الزامات پدافند غیرعامل و حصول اطمینان از اجرای آن در زیرمجموعه‌های خود اقدام و نتایج را به دستگاه‌های اجرایی گزارش نمایند. سازمان با راهبری رزمایش‌های پدافند غیرعامل بر اجرای ضوابط و آمادگی زیرساخت‌های بخش غیردولتی نظارت می‌کند. ۵) نظارت: دستگاه‌های اجرایی نسبت به اجرای برنامه‌های پدافند غیرعامل و نظارت اجرایی و تدوین گزارش‌های نوبه ای از اقدامات انجام شده و تجزیه و تحلیل تخصصی در ارتقاء مصونیت، کاهش آسیب پذیری، ارتقاء تاب آوری در برابر انواع تهدیدات و مخاطرات در زیرساخت‌های بخش غیردولتی اقدام می‌کند. ۶) بازرسی عملیاتی: دستگاه‌های اجرایی با همکاری سازمان به منظور حصول اطمینان از اجرای ضوابط و مقررات وضع شده، با بازرسی عملیاتی موردی و نوبه ای و نظارت در اجرا، گزارش میزان پیشرفت و هرگونه مشکلات و چالش‌های احتمالی در اجرا و تخلف و استنکاف از رعایت دستورالعمل‌ها را در بخش‌های غیردولتی احصاء و به سازمان و کمیته دائمی گزارش می‌نمایند. تبصره
- رعایت الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در مورد فعالیت‌های مرتبط با سرمایه گذاران خارجی بر عهده دستگاه اجرایی ذی ربط و بخش غیردولتی متولی (کارفرما، مجری، ناظر) است. ماده ۱۰
- وظایف دستگاه‌های اجرایی و سازمان ۱) فهرست شرکت‌ها و مراکز زیرساختی بخش غیردولتی، توسط دستگاه‌های اجرایی به سازمان اعلام شود. ۲) دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های مادرتخصصی مکلف هستند اجرای ضوابط و الزامات پدافند غیرعامل را در بخش‌های غیردولتی هدایت، نظارت، راهبری، پیگیری و محقق نمایند. ۳) دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های دولتی و مادرتخصصی، اتحادیه‌ها، اصناف و مناطق آزاد و سایر اشخاص ذی ربط در بخش غیردولتی مکلفند در فرایند صدور پروانه، موافقت اصولی، پروانه بهره‌برداری، تمدید پروانه بهره‌برداری و مجوز تغییر کاربری، ضوابط و الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل را اعمال نمایند. ۴) به منظور حصول اطمینان از رعایت الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در اجرای طرح‌های عمرانی و زیرساخت‌های جدید بخش غیردولتی، دستگاه‌های اجرایی موظف به انجام آزمون پایداری طرح در برابر تهدیدات بر اساس طرح پایه، صحت سنجی اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل و اخذ تاییدیه پدافند غیرعامل از سازمان، برای صدور پایان کار می‌باشند. ۵) دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های دولتی و مادرتخصصی نسبت به تهیه و اجرای برنامه‌های اجرایی و عملیاتی در حوزه‌های تخصصی CBRNE در برابر تهدیدات پایه در مراکز زیرساختی بخش غیردولتی اطمینان حاصل نمایند. [پاورقی ۱] پاورقی ۱- Chemical,Biological,Radiological,Nuclear,Explosives ۶) شرکت‌های دارای زیرمجموعه‌های بزرگ (هلدینگ‌ها) نسبت به سازماندهی ساختاری و تعیین مدیریت متمرکز واحد (فرماندهی واحد) به منظور تهیه و اجرای برنامه‌های عملیاتی پاسخ مشترک، هماهنگ و هم افزا به تهدیدات اقدام گردد ۷) وزارت اقتصاد و دارایی (سازمان امور مالیاتی کشور) به منظور تشویق. بخش غیردولتی و تعاونی‌ها به اعمال و اجرای ضوابط و ملاحظات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌ها و مراکز با اهمیت بالا در چارچوب قوانین و مقررات کشور و اختیارات آن سازمان نسبت به تعیین و اعمال معافیت‌ها و امتیازات قانونی سرمایه‌گذاری یا پذیرش سرمایه‌گذاری به عنوان مالیات قانونی و قابل پرداخت در زیرساخت‌ها با هماهنگی و تنظیم توافق نامه و نظارت سازمان اقدام کند. ۸) مناطق آزاد و ویژه اقتصادی مکلفند نسبت به اجرای ضوابط، مقررات، الزامات و استانداردهای پدافند غیرعامل و اجرای این دستورالعمل اقدام نمایند. ۹) سازمان خصوصی سازی موظف است در فرایند واگذاری مراکز زیرساختی با اهمیت بالا به بخش غیردولتی رعایت الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل را به عنوان "شرط ضمن واگذاری" اعمال نماید. ۱۰) سازمان پدافند غیرعامل کشور: ۱
- نسبت به تهیه نگاشت تخصصی الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در حوزه‌های تخصصی اقدام و انتظارات و اقدامات مورد نظر را تنظیم و به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ کند. ۲
- نسبت به بررسی و تایید نگاشت تخصصی ضوابط و مقررات و استانداردهای تخصصی بخشی که توسط دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت‌های مادرتخصصی تنظیم شده است، اقدام کند. ۳
- به منظور حصول اطمینان از اجرای دستورها و بازخوردگیری از صحت و دقت دستورالعمل‌ها و استانداردها، نسبت به بازرسی‌های عملیاتی و نظارت تخصصی در این حوزه اقدام کند. ۴
- نسبت به تنظیم گزارش میزان اعمال الزامات و ملاحظات و کاهش مخاطرات و اثر تهدیدات بر آن به صورت نوبه ای اقدام و موارد احتمالی تخلف و استنکاف را برابر مقررات پیگیری کند. ماده ۱۱
- اعتبارات و منابع مالی مورد نیاز برای اجرای تکالیف مقرر در این دستورالعمل، حسب مورد باید در بودجه سالانه دستگاه اجرایی مربوط منظور شود. اشخاص بخش غیردولتی دارای زیرساخت‌های با اهمیت بالا مکلفند منابع مالی مورد نیاز برای اجرای ضوابط و الزامات پدافند غیرعامل را در حوزه خود، منظور کنند. تبصره
- رعایت زمان بندی تحقق الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در بخش‌های غیردولتی، در چارچوب توافق نامه فیمابین بخش غیردولتی با دستگاه‌های اجرایی یا سازمان الزامی است. ماده ۱۲
- دستگاه‌های اجرایی موظفند هرگونه قصور و کوتاهی در اجرای این دستورالعمل را به سازمان گزارش کنند تا برابر مقررات با فرد متخلف برخورد شود. هر نوع استنکاف از اجرای این دستورالعمل، وفق تبصره ۱ قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور و ماده ۲۶ اساسنامه سازمان، رسیدگی قضایی می‌شود. ماده ۱۳
- سازمان بر حسن اجرای این دستورالعمل، نظارت کرده و اجرای آن را به صورت سالانه به کمیته دائمی گزارش نماید. ماده ۱۴
- این تصویب‌نامه مشتمل بر چهارده ماده و دو تبصره در نودمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی به تاریخ بیست و نهم آبان ماه سال یکهزار و چهارصد و سه هجری شمسی به تصویب رسید. دستورالعمل نحوه اعمال الزامات و ملاحظات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های با اهمیت بالای بخش غیردولتی مشتمل بر چهارده ماده و دو تبصره که در تاریخ ۱۴۰۳/۰۸/۲۹ در نودمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور به تصویب رسید، به استناد تبصره ۱ قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور برای اجرا، ابلاغ می‌گردد. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور سرلشکر پاسدار محمد باقری