تصویب‌نامه درباره سند راهبردی توسعه گردشگری

هیات وزیران در جلسه ۱۳۹۹/۴/۲۹ به پیشنهاد شماره ۴۶۳۲۲ /۹۶۲۱۰۰ مورخ ۱۳۹۶/۱۲/۲۸ وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و به استناد بند (الف) ماده (۱۰۰) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تصویب کرد: کلیه دستگاه‌های مقرر در سند راهبردی توسعه گردشگری به شرح پیوست که تاییدشده به مهر دفتر هیات دولت است، موظف به اجرای اقدامات مربوط به سند مذکور هستند. اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور سند راهبردی توسعه گردشگری ۱

• مقدمه سند راهبردی توسعه گردشگری با مشخص نمودن خطوط کلان سیاستی بر اساس حوزه مداخلات اصلی حوزه گردشگری، پایه و مبنای اجرایی شدن برنامه ملی توسعه گردشگری خواهد بود. در این راستا، این سند به منظور ایجاد زمینه تدوین برنامه ملی گردشگری و پیاده سازی اهداف آن در پویاترین حالت ممکن و منطبق با رویکرد افزایش بهره وری و همچنین دستیابی به شاخص‌های توسعه پایدار گردشگری تدوین شده است. ۲
• در این سند، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف - گردشگری: مجموعه فعالیت‌هایی که فرد یا افراد در مسافرت‌های داخلی یا خارجی و به صورت فردی یا گروهی که بیش از (۲۴) ساعت باشد و به منظور کسب و کار نباشد، انجام می‌دهند. ب - سند: سند راهبردی توسعه گردشگری. پ - برنامه‌ریزی راهبردی: ابزاری که سازمان‌ها را قادر می‌سازد ضمن شناخت محیط و پیگیری مداوم آن، مسیر مناسبی را جهت ادامه فعالیت و رشد و گسترش در پیش گیرند. ت - مقصد گردشگری: هر کشور، شهر، ناحیه یا محدوده جغرافیایی که از لحاظ جاذبه‌های گردشگری و امکانات، قابلیت و توان لازم برای پذیرش گردشگر را داشته باشد. ث - توسعه پایدار: توسعه به نحوی که نیازهای نسل کنونی را بدون به مخاطره انداختن توانایی نسل‌های بعدی برای برآوردن نیازهایشان، تامین کند. ج - گردشگری پایدار: نوعی از گردشگری که آثار اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی فعلی و آتی خود را کاملاً مد نظر قرار می‌دهد و در قبال این اثرات مسئول و متعهد است و به تامین نیازهای بازدیدکنندگان، صنعت گردشگری، محیط زیست و جامعه میزبان می‌پردازد. چ - برنامه ملی: برنامه ملی توسعه گردشگری، به عنوان برنامه اجرایی این سند، شامل تنظیم و تدوین چهارچوب توسعه بلندمدت برای گردشگری و یک برنامه اقدام کوتاه مدت برای فعالیت‌ها و اقدامات اولویت دار می‌شود. ۳
• چشم انداز سند ایران به سبب برخورداری از منابع غنی جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی، با تمرکز بر گردشگری می‌تواند با راهبردها و برنامه‌های منظم و منسجم، وابستگی خود را به منابع نفتی کاهش دهد و به عنوان یک منبع پایدار از حوزه گردشگری بهره مند شود. بنابراین گردشگری باید به سمت توسعه پایدار (اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیست محیطی) حرکت کند و در راستای توسعه ظرفیت‌ها و ارتقای قابلیت‌های موجود در زمینه‌های میراث فرهنگی (ملموس و غیرملموس)، میراث طبیعی، دانش‌ها و هنرهای سنتی، فناوری بومی و صنایع دستی گام بردارد. از سوی دیگر، با در نظر داشتن سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه ابلاغی مقام معظم رهبری و لزوم حرکت کشور به سمت اقتصاد بدون اتکا به نفت، صنعت گردشگری می‌تواند نقش اساسی را در تنوع بخشی اقتصادی ایفا کند. جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴ بر اساس ارزش‌های حاکم بر کشور، با اتخاذ رویکرد توسعه پایدار، همه جانبه و متوازن، استفاده منطقی از میراث تاریخی، فرهنگی و طبیعی و استفاده حداکثری از مشارکت بخش خصوصی به عنوان یکی از پیشران‌های توسعه کشور، از نظر توسعه یافتگی صنعت گردشگری جزء کشورهای برتر منطقه خواهد بود. ۴
• بیانیه ماموریت فراهم ساختن زمینه توسعه گردشگری جمهوری اسلامی ایران به گونه ای که به موجب آن حفظ، تقویت و عرضه هویت فرهنگی و ارزش‌های حاکم بر جامعه، ارتقای آگاهی و فرهنگ سازی در زمینه گردشگری، بهبود رقابت پذیری کشور در این حوزه، ارتقای کیفیت تجربه گردشگر از طریق نوآوری و تنوع بخشی به محصولات گردشگری، توزیع متوازن زمانی و مکانی سفر در کشور، تسهیل ورود به فضای کسب و کار گردشگری، اشتغال زایی، ارزآوری و درآمدزایی و هدایت ذی نفعان اصلی در توسعه صنعت گردشگری در راستای رویکرد گردشگری پایدار حاصل شود. ۵
• ارزش‌ها الف - توسعه گردشگری در راستای تقویت هویت دینی - ملی. ب - صیانت از ارزش‌های ایرانی - اسلامی، تنوع قومی، میراث فرهنگی و طبیعی و احیا، ترویج و توسعه هنرهای سنتی و صنایع دستی. پ - رعایت منشور (کد) اخلاق گردشگری. ت - تاکید بر الگوی توسعه گردشگری جامعه محور. ث - بهره مندی و دسترسی عادلانه همگانی به سفر. ج - رعایت اصول توسعه پایدار در گردشگری. ۶
• اهداف کلان الف - اهتمام به تحکیم هویت فرهنگی، حفظ ارزش‌ها، میراث طبیعی، فرهنگی و صنایع دستی. ب - معرفی کشور به عنوان مقصد گردشگری و معرفی آثار میراث فرهنگی و طبیعی ایران به سایر ملل. پ - بهبود فضای کسب و کار و افزایش اشتغال کارآمد با تاکید بر جوامع محلی، جوانان و زنان در صنعت گردشگری از طریق فرهنگ سازی. ت - ارتقای سطح رفاه و نشاط اجتماعی. ث - تقویت همکاری‌های نهادی و بین بخشی در راستای توسعه صنعت گردشگری. ج - تقویت مشارکت بخش عمومی - خصوصی در راستای افزایش رقابت پذیری گردشگری. چ - ارتقای کیفیت تجربه گردشگران. ح - همکاری در توسعه متوازن منطقه ای کشور. خ - افزایش سهم خدمات گردشگری از درآمدهای ملی. د - تلاش در راستای تحقق اهداف دیپلماسی عمومی و دیپلماسی فرهنگی کشور با بهبود تصویر ذهنی از ایران در سطح بین‌المللی. ۷
• حوزه همکاری دستگاه‌های مرتبط با گردشگری با توجه به نیاز مبرم گردشگری کشور به وجود نقشه راهی به عنوان تعیین کننده خط مشی اصلی توسعه گردشگری، سند بر اساس اسناد بالادستی حوزه گردشگری تهیه و تدوین شده است. بدیهی است سند مذکور به دلیل ماهیت فرابخشی گردشگری، باید با همکاری نهادهای مختلف اجرا و پیاده سازی شود. بر همین اساس تمامی دستگاه‌ها و نهادهای دولتی ذی ربط در سطوح ملی، استانی، شهرستانی و محلی و بخش خصوصی مربوط، ملزم به همکاری و هماهنگی در برنامه‌های کاری خود با رویکردهای سند هستند و در این راستا ضروری است از تخصیص بودجه برای پیاده سازی برنامه‌ها اطمینان حاصل کنند. بنابراین موارد زیر به عنوان زمینه‌های همکاری بین دستگاهی از میان وظایف ذاتی دستگاه‌ها احصا (جدول شماره (۱)) و بر اساس راهبردهای کلان سند حاضر، در قالب احکام (جدول شماره (۲)) آمده است. در جدول مربوط به احکام، مقصود از وزارتخانه، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است. جدول شماره (۱) ردیف دستگاه همکار اصلی حوزه همکاری ۱ وزارت امور خارجه الف - تهیه بسته اجرایی دیپلماسی گردشگری ب - تسهیل و تسریع صدور و لغو روادید پ - تنظیم موافقتنامه‌ها برای لغو روادید ۲ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی الف - شناساندن فرهنگ و هنر ایرانی به جهانیان از طریق فعالیت‌های فرهنگی - تبلیغاتی در داخل و خارج از کشور ب - بهره گیری از ابزار و امکانات به منظور ترویج و معرفی میراث فرهنگی و قابلیت‌های گردشگری کشور در سطح بین‌المللی و داخلی ۳ وزارت راه و شهرسازی الف - اثرگذاری بر توسعه گردشگری با تهیه و ارایه پیشنهادهای موثر بر گردشگری و طرح‌های توسعه شهری و منطقه ای به مراجع ذی ربط ب - توسعه و گسترش زیرساخت‌های حمل و نقل گردشگری پ - ارایه پیشنهادهای لازم جهت به روزرسانی، بازنگری یا تکمیل قوانین و مقررات ناظر بر نحوه بهره‌برداری از حمل و نقل هوایی، زمینی و ریلی ۴ وزارت اطلاعات الف - تسهیل روند تایید و اعطای روادید به گردشگران خارجی ب - بررسی مسایل امنیتی در ارتباط با متقاضیان روادید ورود به کشور پ - واپایش (کنترل) مسایل امنیتی در ارتباط با گردشگران خارجی در زمان اقامت در کشور ت - مشارکت در سیاست گذاری و توافقات مربوط به لغو روادید با سایر دولت‌ها ث - تسریع و تسهیل در پاسخ به استعلامات امنیتی متقاضیان تاسیس موسسات گردشگری و مراکز اقامتی ۵ وزارت کشور الف - فراهم کردن موجبات حفظ امنیت گردشگران ب - ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌های اطلاعاتی، انتظامی و نظامی پ - سیاستگذاری، راهبری و نظارت بر امور مربوط به اتباع خارجی ت - تشکیل و مدیریت کمیسیون ارتقای امنیت گردشگران خارجی ث - زمینه سازی برای فعالیت مطلوب تشکل‌های غیردولتی ۶ نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران الف - تامین امنیت گردشگران ب - واپایش (کنترل) مدارک گذرنامه ای گردشگران در مرزهای ورودی به منظور تنظیم آمارهای گردشگری پ - نظارت بر اماکن اقامتی و تاسیسات گردشگری ۷ مرکز آمار ایران احصا و جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات صنعت گردشگری و ارایه آن به دستگاه‌های ذی ربط در حوزه گردشگری ۸ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی توسعه و همگام سازی آموزش‌های سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور در حوزه گردشگری با سیاست‌های وزارتخانه ۹ وزارت صنعت، معدن و تجارت سیاست گذاری و تخصیص جوایز صادراتی، شرکت در نمایشگاه‌ها و نظایر آن ۱۰ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری الف - برگزاری رویدادهای آموزشی و هم اندیشی‌ها (سمینارها) ب - برنامه‌ریزی و اجرای دوره‌های آموزشی مرتبط با گردشگری در مقاطع مختلف دانشگاهی پ - برقراری تعامل با مراکز آموزشی و دانشگاهی سایر کشورها ۱۱ وزارت آموزش و پرورش آموزش مفاهیم و ارتقای سواد گردشگری در برنامه‌های آموزشی مدارس ۱۲ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی الف - توسعه زیرساخت‌های گردشگری سلامت ب - توسعه و ترویج گردشگری طب سنتی پ - تهیه و ارایه داده و اطلاعات مرتبط با حوزه گردشگری ت - نظارت موثر بهداشتی برای ارتقای کیفی خدمات گردشگری ۱۳ وزارت امور اقتصادی و دارایی تهیه بسته مشوق‌های رونق اقتصاد گردشگری با همکاری دستگاه‌های ذی ربط ۱۴ وزارت جهاد کشاورزی واگذاری اراضی برای طرح‌های سرمایه‌گذاری گردشگری با در نظر داشتن ملاحظات زیست محیطی ۱۵ سازمان صدا و سیما الف - تهیه و پخش محصولات رسانه ای با موضوعات میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی در سطح داخلی و بین‌المللی ب - آگاه سازی و ترویج فرهنگ سفر و گردشگری ۱۶ سازمان حفاظت محیط زیست مدیریت فعالیت‌های گردشگری در مناطق تحت مدیریت سازمان ۱۷ بنیاد شهید و امور ایثارگران الف - شناساندن فرهنگ جهاد، ایثار و شهادت به عنوان جاذبه فرهنگی گردشگری کشور برای گردشگران داخلی و خارجی ب - برقراری تعامل با نهادها و موسسات مرتبط سایر کشورها در جهت توسعه گردشگری صلح و جنگ ۱۸ وزارت نیرو بهره گیری از ظرفیت پهنه‌های اطراف سدها و تاسیسات آبی برای توسعه گردشگری ۱۹ معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور همکاری در زمینه توسعه گردشگری در فضای مجازی و گردشگری مجازی پاورقی ۱: بسته اجرایی، مجموعه ای از چندین پروژه به هم پیوسته یا خوشه ای از پروژه‌های متجانس و به هم مرتبط اولویت دار است که به منظور حل یک مشکل اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی در چهارچوب اهداف برنامه به اجرا در می‌آید. جدول شماره (۲) ردیف احکام مجری ۱ الف - وزارت امور خارجه با همکاری وزارتخانه و با هدف افزایش ورود گردشگران خارجی به کشور، بسته دیپلماسی گردشگری را به گونه ای تهیه کند که به ایجاد و ترویج تصویر ذهنی مثبت از ایران در کشورهای بازار هدف گردشگری مورد نظر وزارتخانه منجر شود. ب - وزارت امور خارجه با همکاری وزارتخانه و وزارت اطلاعات، پیشنهادهای لازم را جهت لغو روادید دوجانبه یا یک جانبه بر اساس بازارهای هدف مورد نظر وزارتخانه بررسی، تنظیم و به هیات وزیران ارایه کند. وزارت امور خارجه ۲ الف - وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بخشی از سیاست‌های تولید آثار فرهنگی را به شناساندن موضوعات میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران به جهانیان اختصاص دهد و زمینه نشر آن را در رسانه‌های بین‌المللی فراهم سازد. ب - سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، با ارتقای سطح دانش و بینش رایزنان فرهنگی نسبت به موضوعات میراث فرهنگی و گردشگری، از ظرفیت آنان به عنوان رایزنان گردشگری در سایر کشورها استفاده کند. پ - سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ضمن اعلام تقویم برگزاری رویدادها و هفته‌های فرهنگی به وزارتخانه، از ظرفیت این برنامه‌ها در کشورهای بازار هدف گردشگری به منظور معرفی قابلیت‌های گردشگری ایران بهره‌برداری کند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۳ الف - وزارت راه و شهرسازی در جهت توسعه مقاصد گردشگری، سیاست‌های حمایتی را در حوزه قیمت گذاری حمل و نقل هوایی تنظیم کند. ب - سازمان ملی زمین و مسکن در اجرای ماده (۲۲) قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۱) - مصوب ۱۳۸۰ -، با مشارکت وزارتخانه، نسبت به معرفی زمین‌های مناسب برای تاسیسات گردشگری اقدام کند. پ - شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در بررسی و تصویب طرح‌های توسعه و عمران و مطابق با مطالعات انجام شده، پهنه‌های مناسب استقرار کاربری‌های گردشگری را در نظر بگیرد. ت - وزارت راه و شهرسازی سیاست‌های توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل مسافری خود را با لحاظ سیاست‌های توسعه صنعت گردشگری تعیین و اجرا کند. تبصره - برنامه اجرایی این جزء به صورت سالانه توسط وزارت راه و شهرسازی و وزارتخانه تدوین و اعلام خواهد شد. ث - وزارت راه و شهرسازی به منظور صدور مجوز تاسیسات گردشگری بر اساس ضوابط وزارتخانه برای بخش خصوصی، در چهارچوب ماده (۱۷) قانونی ایمنی راه‌ها و راه‌آهن - مصوب ۱۳۴۹- با اصلاحات بعدی آن، نسبت به معرفی و جانمایی عرصه‌های دارای قابلیت ایجاد مجتمع‌های تفریحی و گردشگری در محورهای مواصلاتی، آزادراه‌ها و بزرگراه‌ها اقدام کند. وزارت راه و شهرسازی ۴ الف - طرح‌های مربوط به احداث و بهره‌برداری از تاسیسات گردشگری در مقیاس استانی، صرفاً در شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان طرح، بررسی و تصویب شود. ب - شوراهای اسلامی شهر و بخش نسبت به اعمال حداکثری تخفیفات و معافیت‌های مورد نیاز در نحوه محاسبه عوارض، هزینه‌های صدور پروانه ساختمانی و تغییر کاربری در چهارچوب مصوبات مربوط اقدام کنند. پ - استانداران از ظرفیت همه کارگروه‌های استان در راستای دستیابی به اهداف توسعه گردشگری استان و نیز تسهیل و تسریع در سرمایه‌گذاری‌ها و صدور مجوز در حوزه گردشگری بهره‌برداری کنند. وزارت کشور ۵ الف - نیروی انتظامی دسترسی به آمار و اطلاعات روزانه مربوط به ورود و خروج گردشگران و اماکن اقامتی را برای وزارتخانه برقرار کند. ب - نیروی انتظامی با همکاری وزارتخانه در خصوص نحوه برخورد با گردشگران در مبادی ورودی و خروجی و اعمال واپایش (کنترل) های نامحسوس در مقصدهای گردشگری نیروهای خود را آموزش دهد. پ - نیروی انتظامی نقاط ناامن و حادثه خیز مشخص شده برای گردشگران را به وزارتخانه اعلام کند تا نسبت به اطلاع رسانی در خصوص آنها اقدام شود. ت - نیروی انتظامی شرایط تردد تورها در مسیرهای گردشگری مجاز را تسهیل و امنیت آنها را فراهم کند. ث - نیروی انتظامی با رعایت ضوابط و استانداردهای مورد نظر وزارتخانه نسبت به اجرای برنامه‌های آموزشی نیروهای انتظامی پلیس شهری در امر خدمات دهی به گردشگران اقدام کند. ج - نیروی انتظامی امنیت اجرای جشنواره‌های فرهنگی، سنتی، هنری و موسیقی زنده در تاسیسات گردشگری دارای مجوز از نهادهای ذی ربط را تامین و موارد مربوط به تخلفات و پیشنهادهای خود را به نهادهای مسئول منعکس کند. نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران ۶ مرکز آمار ایران با همکاری وزارتخانه، طرح حساب‌های اقماری گردشگری را اجرا کند. سازمان برنامه و بودجه کشور ۷ سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور، سرفصل‌های دروس مربوط به رشته‌های زیرمجموعه گردشگری را متناسب با نیازهای بخش گردشگری و با همکاری وزارتخانه بازبینی کند. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ۸ الف - وزارت صنعت، معدن و تجارت با همکاری و هماهنگی وزارتخانه، برنامه‌های ترویج و معرفی قابلیت‌های گردشگری را از طریق رایزنان بازرگانی اجرا کند. ب - وزارت صنعت، معدن و تجارت نسبت به تهیه دستورالعمل تخصیص جوایز صادراتی و شرکت در نمایشگاه‌ها با همکاری وزارتخانه و بر اساس اولویت بازارها و محصولات گردشگری اقدام کند. پ - وزارت صنعت، معدن و تجارت، نسبت به ساماندهی و ارتقای بازارهای موجود و راه اندازی بازارچه‌های خوداشتغالی در شهرها، به ویژه محوطه‌ها و مسیرهای گردشگری، به صورت دایمی و موقت اقدام کند. وزارت صنعت، معدن و تجارت ۹ الف - وزارت علوم، تحقیقات و فناوری سرفصل‌های مربوط به رشته‌های گردشگری در تمام دانشگاه‌های زیرمجموعه خود را متناسب با نیازهای احصاشده بخش گردشگری کشور، با همکاری وزارتخانه بازبینی کند. ب - وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همکاری وزارتخانه، عهده دار آموزش و تربیت نیروی انسانی پژوهشگر، متعهد و خلاق است که بتواند صنعت گردشگری را راهبری کند و تنگناهای اجرایی آن را برطرف سازد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ۱۰ الف - وزارت آموزش و پرورش، مفاهیم برنامه‌های آموزشی و تربیتی مرتبط با میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی را با همکاری وزارتخانه تدوین و اجرا کند. ب - وزارت آموزش و پرورش برنامه‌های مرتبط با ارتقای آگاهی‌های عمومی گردشگری را با همکاری وزارتخانه تدوین و اجرا کند. وزارت آموزش و پرورش ۱۱ الف - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی آمار و اطلاعات مرتبط با گردشگری سلامت را در اختیار دستگاه‌های ذی ربط قرار دهد. ب - امور تشخیص، درمان و پیگیری درمان گردشگران سلامت به عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. به منظور تمشیت امور گردشگری سلامت، تعیین ضوابط تخصصی و اطلاعات مربوط به توانمندی‌های کشور در زمینه پزشکی و بهداشتی بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و صدور و تمدید مجوز تسهیل گری در این خصوص به عهده وزارتخانه است. پ - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای ارایه خدمات تشخیص، درمان و آمور پزشکی به گردشگران سلامت، با شرکت‌های خدمات مسافرتی و جهانگردی دارای مجوز از وزارتخانه همکاری کند. ت - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نظارت‌های بهداشتی خود را با هدف حمایت از صنعت گردشگری اعمال کند. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ۱۲ وزارت امور اقتصادی و دارایی، بسته رونق اقتصاد گردشگری را به صورت سالانه با همکاری وزارتخانه و سایر دستگاه‌های ذی ربط، متناسب با تغییر و تحولات اقتصادی تنظیم کند. وزارت امور اقتصادی و دارایی ۱۳ وزارت جهاد کشاورزی (سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور) با همکاری وزارتخانه، ساز و کارهای مناسب جهت بهره‌برداری مطلوب از عرصه‌های جنگلی دارای ظرفیت اجرای طرح‌های گردشگری را تدوین کند. وزارت جهاد کشاورزی ۱۴ معاونت حقوقی رئیس جمهور با همکاری وزارتخانه، منشور حقوق گردشگران، ارایه کنندگان خدمات و جامعه محلی را هم راستا با منشور (کدهای) اخلاق گردشگری تدوین کند و به تصویب برساند. معاونت حقوقی رئیس جمهور ۱۵ الف - سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در راستای ترویج و توسعه گردشگری، اقدامات زیر را با همکاری وزارتخانه اجرا کند:
• تهیه و پخش برنامه‌های آموزش و ترویج فرهنگ سفر در جامعه به منظور توسعه گردشگری داخلی و پذیرش گردشگران خارجی.
• پوشش رویدادهای گردشگری در سطح استانی، ملی و برون مرزی.
• تولید و پخش برنامه، فیلم و مستندهای مرتبط با موضوع گردشگری به منظور توسعه گردشگری داخلی و جذب گردشگران خارجی.
• همکاری در بهره‌برداری از آرشیوهای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و وزارتخانه برای تولید محتوای گردشگری. ب - سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در راستای ارتقای فرهنگ عمومی گردشگری، با همکاری وزارتخانه نسبت به تهیه و اجرای برنامه با موضوع گردشگری به صورت مستمر در شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی پرمخاطب در چهارچوب قوانین اقدام کند. تبصره - تهیه محتوا بر عهده وزارتخانه است. سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران ۱۶ الف - سازمان حفاظت محیط زیست با مشارکت وزارتخانه، دستورالعمل‌ها و ضوابط طبیعت گردی در مناطق تحت مدیریت را تدوین کند. ب - اجرای طرح‌های طبیعت گردی در محدوده پهنه‌های تفرجی مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست با اولویت مشارکت جامعه محلی و بخش غیردولتی، پس از طرح و تصویب در کمیته ملی طبیعت گردی بر اساس دستورالعمل مشترک انجام خواهد شد. تبصره - دستورالعمل‌ها و ضوابط طبیعت گردی در مناطق حفاظت شده چهارگانه با محوریت کمیته ملی طبیعت گردی در صورت لزوم بازبینی و ابلاغ خواهد شد. پ - کلیه طرح‌های گردشگری کشور که مشمول انجام مطالعات ارزیابی زیست محیطی هستند، قبل از صدور مجوز اجرا، مکلف به ارایه گزارش ارزیابی اثرات زیست محیطی و اخذ تاییدیه از سازمان حفاظت محیط زیست هستند. تبصره - سازمان حفاظت محیط زیست به منظور تسریع فرایندهای سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری، حداکثر ظرف دو ماه نسبت به بررسی گزارش و پاسخگویی به متقاضی اقدام کند. سازمان حفاظت محیط زیست ۱۷ الف - وزارت اطلاعات پاسخ به استعلام‌های تعیین صلاحیت امنیتی متقاضیان تاسیس مراکز گردشگری و تاسیسات گردشگری را تسریع و تسهیل کند. ب - وزارت اطلاعات در راستای جذب بیشتر گردشگران خارجی، پاسخ به استعلام‌های صدور روادید از سوی وزارت امور خارجه را تسریع کند. پ - وزارت اطلاعات با هدف جلوگیری از نفوذ عوامل و جاسوس‌های تشکیلات (سرویس‌های) اطلاعاتی بیگانه، نسبت به اشراف اطلاعاتی بر گردشگران خارجی و اماکن و تاسیسات گردشگری اقدام کند. ت - وزارت اطلاعات از طریق وزارتخانه نسبت به آموزش راهنمایان گردشگری و مالکان، مدیران و کارکنان تاسیسات گردشگری در زمینه مسایل امنیتی اقدام کند. ث - وزارت اطلاعات به منظور مدیریت مسایل امنیتی مرتبط با گردشگری و ایجاد هم افزایی در رسیدگی به موضوعات امنیتی گردشگران، نسبت به تشکیل کارگروه امنیت گردشگری با مشارکت نیروی انتظامی و وزارتخانه‌های امور خارجه و کشور و وزارتخانه اقدام کند. ج - وزارت اطلاعات تحت عنوان دفتر بررسی و همکاری نسبت به هم افزایی با وزارتخانه، همچنین ایجاد شرایط و بستر مساعد جهت افزایش گردشگران خارجی و تسهیل در فرایندهای اداری و نظارت بر تاسیسات گردشگری بدون توسعه ساختار اداری اقدام کند. وزارت اطلاعات ۱۸ الف - وزارت ورزش و جوانان به منظور ارتقای امور گردشگری ورزشی، آموزش و توانمندسازی و مدیریت تسهیل گری در این حوزه، ضوابط فنی مراکز و جایگاه (سایت) های ورزشی را تدوین و تعیین کند. صدور مجوز فعالیت‌های گردشگری ورزشی بر عهده وزارتخانه است. ب - وزارت ورزش و جوانان برای امور گردشگری ورزشی با شرکت‌های مسافرتی و جهانگردی دارای مجوز از وزارتخانه همکاری کند. پ - وزارت ورزش و جوانان نسبت به معرفی سازمان‌های مردم نهاد جوانان علاقه مند به فعالیت و همکاری در حوزه گردشگری به وزارتخانه و سایر دستگاه‌ها و نهادهای ذی ربط اقدام کند. ت - وزارت ورزش و جوانان اقدامات لازم برای احیا و توسعه ورزش‌های سنتی و بازی‌های بومی محلی را در راستای توسعه گردشگری ورزشی انجام دهد. وزارت ورزش و جوانان ۱۹ در اجرای بند (ب) ماده (۹۷) قانون برنامه ششم توسعه، تولیت آستان‌ها و اماکن زیارتی با همکاری وزارتخانه نسبت به توسعه زیرساخت‌های گردشگری مذهبی و زیارتی کشور با توجه به استانداردهای گردشگری اقدام کنند. تولیت آستان قدس رضوی، تولیت حرم حضرت معصومه (س)، تولیت آستان مقدس شاهچراغ ۲۰ معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور با همکاری وزارتخانه، بسته حمایتی توسعه اشتغال گردشگری پایدار در مناطق روستایی را تهیه کند. معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور ۲۱ الف - سازمان اسناد و کتابخانه ملی کلیه اطلاعات دیداری و شنیداری موجود در آرشیو خود را با رعایت مقررات در قالب رقومی (دیجیتال) و به منظور بهره‌برداری در اختیار وزارتخانه و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران قرار دهد. ب - سازمان اسناد و کتابخانه ملی منابع نوشتاری قابل ثبت در حافظه ملی یا حافظه جهانی را کارشناسی و احصا کند و پس از ثبت، جهت بهره‌برداری و اطلاع رسانی و قرارگرفتن در فهرست منابع مکتوب گردشگری به وزارتخانه اعلام کند. پ - سازمان اسناد و کتابخانه ملی نسبت به ایجاد فرصت برای تورهای گردشگری به منظور بازدید از کتابخانه ملی و آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی اقدام کند. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ۲۲ الف - وزارت نیرو در راستای استفاده از دریاچه‌ها، سدها و منابع و مجاری آبی برای فعالیت‌های گردشگری نظیر ماهی گیری تفریحی، ورزش‌های آبی و سایر فعالیت‌های گردشگری در چهارچوب قوانین و مقررات همکاری کند. ب - وزارت نیرو زمینه استقرار تاسیسات گردشگری در حریم پهنه‌ها، منابع، مجاری و تاسیسات آبی را در چهارچوب قوانین و مقررات فراهم آورد. پ - وزارت نیرو تعرفه آب و برق تاسیسات گردشگری را که دارای مجوز یا پروانه بهره‌برداری معتبر هستند، فارغ از میزان مصرف و نوع کاربری، بر اساس تعرفه‌های بخش صنعت محاسبه و دریافت کند. ت - وزارت نیرو در جهت معرفی و واگذاری اراضی همجوار منابع، مجاری و تاسیسات آبی دارای قابلیت گردشگری در چهارچوب قوانین و مقررات همکاری کند. وزارت نیرو ۲۳ معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارتخانه، ضوابط و دستورالعمل‌های لازم برای تسهیل فعالیت در کسب و کارهای مجازی و ارایه خدمات پشتیبان به گردشگران و شرکت‌های گردشگری را تدوین و متقاضیان فعالیت در حوزه گردشگری در فضای مجازی را برای اخذ مجوز تخصصی از وزارتخانه دلالت کند. معاونت علمی و فناوری رئیس جمهور ۲۴ الف - وزارتخانه به منظور رفع مشکلات رفاهی گردشگران و ساماندهی واحدهای غیرمجاز و ارتقای کیفیت خدمات واحدهای بین راهی در مجاورت راه‌های کشور، نسبت به ساماندهی، صدور و تمدید مجوز ایجاد، اصلاح، تکمیل و بهره‌برداری واحدهای پذیرایی منفرد بین راهی در چهارچوب قوانین و مقررات موجود اقدام کند. ب - تعیین و تایید صلاحیت علمی و فنی برای صدور مجوز فعالیت مشاوران حقیقی و حقوقی در حوزه فعالیت‌های گردشگری بر عهده وزارتخانه است. پ - وزارتخانه نسبت به تدوین ضوابط و استانداردهای آموزشی حرفه ای نیروی انسانی مشاغل مرتبط با حوزه گردشگری و نظارت بر اجرای آنها اقدام کند. ت - وزارتخانه با همکاری دستگاه‌های ذی ربط، ساعات فعالیت محوطه‌ها، بناها و اماکن تاریخی - فرهنگی و تفریحی شهر را متناسب با نیاز و حضور گردشگران، به ویژه در ساعات غیراداری، تعیین کند. نیروی انتظامی در هماهنگی با وزارت کشور نسبت به تامین امنیت این گونه فضاها اقدام لازم را انجام دهد. ث - وزارتخانه در راستای توسعه حقوق جامعه میزبان نسبت به مدیریت تاثیرات گردشگری اقدام کند. ج - وزارتخانه نسبت به تعریف و ایجاد مسیرهای گردشگری شهری روزانه و شبانه اقدام و همه ساله به دیگر نهادها اعلام کند تا تامین امنیت و تقویت زیرساخت‌های مسیرهای فوق به عنوان یکی از اهداف مهم در برنامه‌ریزی توسعه ای این نهادها مد نظر قرار گیرد. چ - وزارتخانه ذی نفعان حوزه گردشگری را برای بهره مندی از ظرفیت‌های گردشگری سازمان اسناد و کتابخانه ملی تشویق و ترغیب کند. ح - وزارتخانه به منظور اثرگذاری دستاوردهای دوران دفاع مقدس و ترویج فرهنگ جهاد، ایثار و شهادت با همکاری دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی مرتبط، نسبت به معرفی و بهره مندی از ایثارگران توانمند به منظور خدمات رسانی، اشتغال و کارآفرینی ایشان در حوزه فعالیت‌های گردشگری اقدام کند. خ - وزارتخانه با همکاری بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و بنیاد شهید و امور ایثارگران و به منظور ارتقای جایگاه گردشگری صلح و جنگ در صنعت گردشگری کشور، در خصوص ایجاد هم افزایی بین زیرساخت‌های گردشگری کشور و آثار و یادمان‌های باقی مانده از دفاع مقدس (در موزه‌های دفاع مقدس و مناطق جنگی غرب کشور و موارد مشابه) اقدام لازم را به عمل آورد. وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پاورقی ۲: حساب اقماری گردشگری، روشی برای اندازه گیری سهم مستقیم اقتصادی مصارف گردشگری در یک اقتصاد ملی است. ۸
• الزامات تحقق و پیاده سازی سند الف - تکمیل و به روزآوری برنامه ملی گردشگری کشور توسط وزارتخانه حداکثر یک سال پس از ابلاغ سند. ب - پایش و ارزیابی پیاده سازی احکام مصوب در سند به صورت سالانه توسط سازمان برنامه و بودجه کشور با همکاری وزارتخانه. پ - انتشار گزارش پیشرفت اقدامات انجام شده وفق سند راهبردی توسعه گردشگری به صورت دو سالانه توسط وزارتخانه. ت - ایجاد هماهنگی و هم افزایی بین دستگاهی در توسعه گردشگری از طریق تشکیل شورای راهبری و نظارت بر تحقق سند راهبردی توسعه گردشگری با محوریت وزارتخانه و با حضور دستگاه‌های ذی ربط. ۹
• راهبردهای کلان و سیاست‌های توسعه گردشگری و اقدامات اساسی برای حل چالش‌های مربوط به صنعت گردشگری به شرح زیر است: ردیف راهبردهای کلان سیاست‌های اجرایی ۱ توسعه مدیریت گردشگری الف - سیاست گذاری و تصمیم‌گیری منطقه ای به کمک کارگروه‌های منطقه ای (چنداستانی) بین ذی نفعان کلیدی (دولتی، خصوصی و عمومی) ب - ارتقای جایگاه و نقش راهبردی وزارتخانه در ساختار حاکمیتی کشور پ - اتخاذ الگوی مدیریت منطقه ای مقصدهای گردشگری ت - اتخاذ شیوه مدیریت یکپارچه صنعت گردشگری در سطوح فرابخشی و بین بخشی ث - واگذاری امور تصدی گری به تشکل‌های حرفه ای و تخصصی گردشگری با رویکرد مشارکت عمومی - خصوصی (PPP) ج - کاهش تمرکزگرایی در حوزه گردشگری از طریق توان بخش خصوصی و سازمان‌های مردم نهاد (NGO ها) چ - اصلاح ساختار قوانین و مقررات به منظور تسهیل فرایندهای بخش گردشگری ح - اتخاذ الگوی توسعه گردشگری جامعه محور و به صورت درون زاد با تکیه بر توانمندسازی جوامع محلی ۲ توسعه سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری الف - هدایت و مدیریت سرمایه‌گذاری منابع در گردشگری متناسب با اهداف، اولویت‌ها و نظام سلسله مراتبی توسعه مقصدها ب - تسهیل فرایندهای موجود در محیط کسب و کارهای گردشگری و افزایش زمینه‌های مشارکت بخش خصوصی پ - تدقیق، بسترسازی و آماده سازی فرصت‌های سرمایه‌گذاری خارجی برای مناطق دارای اولویت ۳ توسعه زیرساخت‌های گردشگری الف - ایجاد امکان دسترسی همگان به منابع و امکانات گردشگری ب - تسهیل دسترسی به خدمات حمل و نقل (هوایی، ریلی، جاده ای و دریایی) در مقصدهای گردشگری داخلی و بازارهای هدف گردشگری پ - توسعه زیرساخت‌های فناوری نوین و اطلاعاتی در مقصدهای گردشگری ت - اعمال ملاحظات زیست محیطی در توسعه زیرساخت‌ها و امکانات گردشگری ث - ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز مناطق گردشگری از قبیل راه، خدمات رفاهی و اقامتی با استفاده از سرمایه گذری [گذاری] بخش خصوصی ۴ توسعه تسهیلات و خدمات گردشگری الف - بهبود کیفیت محصولات و خدمات گردشگری ب - استفاده از فناوری‌های نوین در توسعه تاسیسات، خدمات، بازاریابی، مدیریت و سایر بخش‌های مرتبط با صنعت گردشگری پ - استفاده از ظرفیت مشارکت جوامع محلی در ارایه خدمات و تسهیلات به گردشگران ت - تنوع بخشی به خدمات و تسهیلات گردشگری ۵ توسعه منابع و جاذبه‌های گردشگری الف - تنوع بخشی به محصولات گردشگری مبتنی بر اهداف، سیاست‌ها، ارزش‌ها و قابلیت‌های مناطق با مشارکت بخش عمومی و خصوصی (PPP) ب - تنوع بخشی به فعالیت‌های گردشگری در مقصدهای گردشگری و افزایش مدت ماندگاری و هزینه کرد آنها پ - توسعه فعالیت‌های گردشگری بر اساس ساختار نظام سلسله مراتبی قطب‌ها، محورها و کانون‌های گردشگری ت - توسعه محصول گردشگری برای علایق ویژه با بهره‌برداری از جاذبه‌های منحصر به فرد ث - توسعه محورهای گردشگری فرهنگی با تکیه بر منابع تاریخی و فرهنگی منحصر به فرد ج - توسعه گردشگری مذهبی در سطح داخلی و بین‌المللی با جذب گردشگران مسلمان و غیرمسلمان و معرفی فرهنگی اسلامی و شیعی به جهان چ - توسعه محصولات گردشگری مکمل، سازگار با هویت و ویژگی منابع اصلی ح - توسعه گردشگری علمی در سطوح ملی و بین‌المللی با تکیه بر جاذبه‌های طبیعی و تاریخی در حوزه‌های زمین گردشگری (ژئوتوریسم) و موارد مشابه ۶ توسعه منابع انسانی الف - آموزش نیروی انسانی از دو بعد دانشی و مهارتی ب - ترویج فرهنگ سفر و گردشگری از طریق آموزش‌های اجتماعی و عمومی پ - ارتقای سطح مهارت‌های کاربردی نیروی انسانی صنعت گردشگری و آگاه سازی عمومی لازم به گردشگران و جامعه ۷ توسعه برنامه‌های بازاریابی الف - ورود به بازارهای نوظهور و افزایش سهم بازارهای موجود گردشگری ب - تمرکز بر جذب تقاضاهای بازارهای هدف با قدرت هزینه کرد بالاتر پ - ورود به بازارهای خاص (Niche Market) مبتنی بر ارزش‌های حاکم بر جمهوری اسلامی ایران ت - تطبیق عرضه و تقاضای گردشگری در طراحی محصول و برنامه‌ریزی بازاریابی ث - تقویت دیپلماسی گردشگری کشور ج - توسعه و ترویج گردشگری داخلی به منظور تقویت شناخت، تحکیم همبستگی، توزیع ثروت و نشاط اجتماعی اقدامات اساسی ۱
• یکپارچه سازی نظام آماری گردشگری. ۲
• ارزیابی ظرفیت‌های گردشگری مناطق و اجرای طرح‌های توسعه بر مبنای مزیت رقابتی آن‌ها. ۳
• استفاده از ظرفیت‌های محلی در قالب شرکت‌های خصوصی و تعاونی‌های محلی جهت سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری. ۴
• اعطای مشوق به سرمایه گذاران، جهت توسعه زیرساختها و تسهیلات نوین همساز با محیط زیست و مصالح بومی. ۵
• ایجاد پنجره واحد صدور مجوزها و کاهش دیوان سالاری. ۶
• اولویت دهی به سرمایه گذاران محلی و منطقه ای در طرح‌های توسعه گردشگری. ۷
• تسهیل فرایند صدور روادید و تشریفات ورود اتباع خارجه. ۸
• پیشنهاد بازنگری قوانین و مقررات جهت افزایش امکان دسترسی همگان به منابع گردشگری عمومی و جلوگیری از بهره‌برداری خصوصی از منابع مانند سواحل و رودخانه‌ها. ۹
• مدیریت عرضه و تقاضای ناوگان حمل و نقل. ۱۰
• توسعه زیرساخت‌ها در مقصدهای دارای اولویت گردشگری با همکاری‌های بین دستگاهی. ۱۱
• ارتقای استانداردها و کیفیت شبکه و ناوگان خدمات حمل و نقل در مقصدهای گردشگری. ۱۲
• تنوع بخشی به خدمات و تسهیلات گردشگری به ویژه در زمینه اقامت و پذیرایی جهت تامین نیازهای گروه‌های مختلف گردشگران. ۱۳
• استفاده از روش‌های الکترونیکی و افزایش زمینه‌های مشارکت گردشگران و ذی نفعان در ارزیابی و اطلاع رسانی کیفیت خدمات گردشگری. ۱۴
• طراحی و توسعه تسهیلات و خدمات اقامتی و پذیرایی با بهره گیری از دانش بومی در سطح منطقه ای و محلی. ۱۵
• استفاده از تجارب و استانداردهای خدمات گردشگری زنجیره‌های بین‌المللی. ۱۶
• یکپارچه سازی زنجیره تامین خدمات گردشگری در بستر اینترنت به منظور مدیریت بهینه عرضه و تقاضا. ۱۷
• استفاده از روش‌های نوین مدیریت، عملیات و ارایه خدمات در کسب و کارهای گردشگری به منظور ارتقای بهره وری و کاهش قیمت تمام شده خدمات گردشگری. ۱۸
• بسترسازی، تسهیل فرایندها و تقویت زمینه فعالیت شرکت‌های نوآفرین (استارت آپ‌ها) در ارایه خدمات گردشگری. ۱۹
• ارزیابی و درجه بندی، کیفیت سنجی و اعطای گواهینامه‌های مربوط به کیفیت برای انواع خدمات گردشگری. ۲۰
• نیازسنجی، طراحی و بازنگری دوره‌های کوتاه مدت آموزش گردشگری، با هدف تربیت نیروی انسانی مورد نیاز صنعت گردشگری و بازآموزی شاغلین این صنعت. ۲۱
• برقراری پیوند بین صنعت اعم از بخش دولتی و خصوصی، انجمن‌ها، گروه‌های مردم نهاد و دانشگاه. ۲۲
• برقراری ارتباط با سازمان‌های بین‌المللی در زمینه آموزش‌های گردشگری. ۲۳
• طراحی و اجرای دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی توانمندسازی نیروی انسانی مرتبط با بخش گردشگری، با مشارکت بخش خصوصی. ۲۴
• افزایش سطح آگاهی عمومی و فرهنگ سازی در زمینه سفر و گردشگری، از طریق تعامل با دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط از قبیل وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. ۲۵
• بخش بندی بازار و به هنگام سازی فهرست کشورهای بازار هدف گردشگری جمهوری اسلامی ایران. ۲۶
• توسعه انواع رویدادهای مکمل و متنوع در ارتباط با محصول گردشگری اصلی مقصدها. ۲۷
• اجرای برنامه‌های بازاریابی به منظور جذب بازار هدف منطقه ای با قدرت هزینه کرد بالا. ۲۸
• تهیه و اجرای برنامه یکپارچه بازاریابی و تبلیغات گردشگری. ۲۹
• طراحی و اجرای بسته دیپلماسی گردشگری جمهوری اسلامی ایران در محیط بین الملل. ۳۰
• توزیع مطلوب زمانی و مکانی سفرها در مقصدهای گردشگری. ۳۱
• توسعه انواع فعالیت‌های گردشگری سلامت بر اساس قابلیت‌ها، مزیت‌ها و بازارهای هدفمند.