تصویب‌نامه درباره موافقتنامه چابهار
هیات وزیران در جلسه ۱۳۹۵/۲/۱۹ به پیشنهاد شماره ۰۲/ ۱۰۰/ ۳۷۸۱ مورخ ۱۳۹۵/۲/۴ وزارت راه و شهرسازی و در اجرای ماده (۲) آیین‌نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق‌های بین‌المللی - مصوب ۱۳۷۱- تصویب کرد: وزارت راه و شهرسازی مجاز است با هماهنگی معاونت حقوقی رئیس جمهور (امور توافق‌های بین‌المللی) و وزارت امور خارجه نسبت به انجام مذاکره، پیش امضا (پاراف) و امضای موقت موافقت نامه تاسیس دالان حمل و نقل و گذر بین‌المللی بین دولت‌های جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند (موافقت نامه چابهار) در چارچوب متن پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیات دولت است، ظرف سه سال از تاریخ ابلاغ این تصویب‌نامه اقدام و مراحل قانونی را تا تصویب نهایی پیگیری کند. اسحاق جهانگیری - معاون اول رئیس جمهور پیش نویس موافقتنامه تاسیس دالان حمل و نقل و گذر بین‌المللی بین دولت‌های جمهوری اسلامی ایران، افغانستان و جمهوری هند (موافقتنامه چابهار) دولت‌های جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند که در این پس طرفهای متعاهد نامیده می‌شوند: با تمایل به پشتیبانی و تحکیم همکاری‌ها و توسعه روابط اقتصادی بین ملت‌های خود همچنین در سطوح منطقه ای و جهانی؛ با درک نیاز افغانستان به عنوان کشور محصور در خشکی، برای دسترسی به دریاهای آزاد از طریق بند چابهار طبق کنوانسیون‌های بین‌المللی مربوط؛ با در نظر گرفتن بندر چابهار به عنوان یکی از کانون‌های (هاب‌های) اصلی منطقه ای در همکاری‌های حمل و نقلی میان سه طرف متعاهد با هدف بهره گیری از امکانات ریلی، جاده ای و یا هوایی و امکانات گمرکی بندر چابهار و منطقه آزاد و صنعتی چابهار با ابراز تمایل خویش نسبت به توسعه و بهبود توانمندی‌های خود جهت تسهیل حمل و نقل و گذر کالا و مسافر براساس قوانین ملی موجود و طبق کنوانسیون‌های بین‌المللی و استانداردهای حمل و نقل که طرفها عضو آن می‌باشند. با تاکید بر بهره‌برداری از سایر زیرساختهای موجود و آینده حمل و نقل و به منظور حمل و نقل و گذر کالا و مسافر از طریق قلمرو خود با تاکید بر اهمیت بندر چابهار به عنوان کانون (هاب) توسعه همکاری‌های حمل و نقلی و گذری میان سه کشور با یادآوری یادداشت تفاهم منعقده در دی ماه ۱۳۸۱ برابر با ژانویه ۲۰۰۳ میلادی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند در خصوص توسعه زیرساختهای حمل و نقلی و گذری در قلمرو سه کشور به شرح زیر توافق نموده‌اند: ماده ۱ تعاریف تعاریف و اصطلاحات به کار رفته در این موافقتنامه دارای معانی زیر می‌باشند: الف) متصدی حمل و نقل: هر شخص حقیقی یا حقوقی که در قلمرو یک طرف طبق قوانین ملی خود به ثبت رسیده و مجاز به انجام عملیات حمل و نقل بین‌المللی کالا و مسافر باشد؛ ب) محلی درون مرزی به عنوان مرکز پشتیبانی مرتبط با یک یا چند شیوه مختلف حمل و نقل برای جا به جایی، نگهداری و بازرسی نظارتی کالاهای در حال حرکت در تجارت بین‌المللی و اعمال تشریفات و کنترل گمرکی حاکم؛ پ) کارگروه پیگیری: واحدی که به شورای هماهنگی کمک می‌کند و متشکل از نمایندگان تمامی طرفهای متعاهد و مسئول تنظیم تمام فعالیت‌ها در چارچوب موافقتنامه می‌باشد؛ ت) طرفهای موسس: به طور مشترک جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند؛ ث) کالا: تمامی انواع کالاها و اقلام (با کدهای سیستم هماهنگ) که متصدی حمل و نقل، حمل آن را به استناد قرارداد حمل از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی برعهده می‌گیرد؛ ج) کالاهای خطرناک: هر نوع ماده، فرآورده یا ضایعات به رسمیت شناخته شده بین‌المللی که به دلیل خصوصیات خود، می‌تواند در فرآیند حمل و نقل، بارگیری یا تخلیه، باعث انفجار، آتش سوزی یا آسیب رساندن به کالاها، زیرساختهای حمل و نقلی و نیز زندگی، سلامت، محیط زیست و امنیت ملی شود؛ چ) فرودگاه بین‌المللی: محل‌هایی که هواپیماها فرود می‌آیند و برای حمل و نقل بین‌المللی هوایی باز است و برای تخلیه و بارگیری کالا و پیاده و سوار کردن مسافر استفاده می‌گردد؛ ح) بندر بین‌المللی: محل‌هایی که کشتی‌ها در آن پهلو می‌گیرند، و بر روی کشتیرانی دریایی بین‌المللی باز است و از آن برای بارگیری و تخلیه انواع کالا و سوار و پیاده کردن مسافر استفاده می‌شود؛ خ) دالان حمل و نقل و گذر بین‌المللی: شبکه ای از نظام‌های حمل و نقل اصلی که طرفها را به یکدیگر مرتبط می‌نماید و به منظور حمل و نقل بین‌المللی از طریق بندر چابهار در نظر گرفته شده است؛ د) حمل و نقل بین‌المللی: جابه جایی قانونی کالا و مسافر با استفاده از شیوه‌های مختلف حمل و نقل (زمینی، دریایی و یا هوایی) از قلمروهای ملی طرفها؛ ذ) سرمایه‌گذاری: هرگونه سرمایه‌گذاری که از طرف هر واحد، موسسه مالی یا اهداء کننده (ملی یا بین‌المللی) در جهت توسعه پروژه زیر ساخت حمل و نقلی در مسیر دالان حمل و نقل و گذر بین‌المللی تامین شود؛ ر) حمل و نقل چند وجهی: حمل کالا با استفاده از حداقل دو شیوه مختلف حمل و نقلی؛ ز) مسافر: هر شخص حقیقی که به طور قانونی توسط حمل و نقل زمینی، دریایی یا هوایی یا ترکیبی از آنها، از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی از یک نقطه به نقطه دیگر مسافرت نماید؛ ژ) کالاهای فاسد شدنی؛ هر نوع کالایی که نیاز به اقدامات حفاظتی و روند گذر سریع در عبور از مرز (زمینی، دریایی یا هوایی) و از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی داشته باشد؛ س) گذر: حمل و نقل کالا و مسافر از قلمرو یک طرف از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی که نقاط مبداء و مقصد آن خارج از قلمرو آن طرف باشد؛ ش) حمل و نقل: روش‌هایی برای انجام جابه جایی کالا و مسافر از طریق جاده، ریل، دریا و هوا یا ترکیبی از هر یک از آنها؛ ص) حمل و نقل کالا و مسافر: حمل و نقل کالا و مسافر توسط یک یا چند شیوه مختلف حمل و نقل از یک نقطه به نقطه دیگر در ازای دریافت هزینه حمل. ماده ۲ حیطه شمول کلی ۱
- مفاد این موافقتنامه، حمل و نقل و گذر بین‌المللی کالا و مسافر از طریق قلمرو طرفها به وسیله هر شیوه حمل و نقل در طول مسیرهای مصوب شورای هماهنگی که طبق ماده (۹) این موافقتنامه تشکیل خواهد شد را تنظیم می‌کند. ۲
- مقام‌های صلاحیتدار طرفها برای اجرای این موافقتنامه به شرح زیر خواهند بود:
- در جمهوری اسلامی ایران: وزارت راه و شهرسازی
- در جمهوری اسلامی افغانستان: وزارت حمل و نقل و هواپیمایی کشوری
- در جمهوری هند: (توسط دولت هند اعلام خواهد شد) ۳
- این موافقتنامه بر حقوق و تعهدات هر یک از طرفها ناشی از پیمان‌ها و موافقتنامه‌های بین‌المللی موجود که طرفها عضو آنها هستند، از جمله آن‌هایی که بین طرفها منعقد شده است، تاثیر نخواهد گذاشت. چنانچه مفاد این موافقتنامه با سایر تعهدات بین‌المللی طرفها مغایرت داشته باشد، طرفها می‌توانند موضوع را در شورای هماهنگی مورد بحث قرار دهند. ماده ۳ اهداف اهداف موافقتنامه به شرح زیر می‌باشد: ۱
- ایجاد دالان حمل و نقل قابل اعتماد به منظور حمل و نقل و گذر روان کالا و مسافر از طریق بندر چابهار بین جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند ۲
- افزایش اثر بخشی دالان حمل و نقل با هدف بهینه سازی هزینه‌های حمل و نقل ۳
- جذب گذر کالا و مسافر کشورهای دیگر از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی ۴
- تسهیل دسترسی به بازارهای بین‌المللی با استفاده از حمل و نقل زمینی، دریایی و یا هوایی از طریق بندر چابهار ۵
- تامین امنیت سفر و اجرای استانداردهای بین‌المللی ایمنی در خصوص حمل و نقل و گذر کالا و مسافر و نیز حفاظت محیط زیست میان طرفهای متعاهد ۶
- ساده سازی، هماهنگی و استانداردسازی تشریفات حاکم بر حمل و نقل و بین‌المللی کالا و مسافر طبق کنوانسیون‌ها و موافقت نامه‌های بین‌المللی که طرفها عضو آنها می‌باشند. ماده ۴ دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی ۱
- طرفها، مسیرهای دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی را تعیین و زیرساختهای حمل و نقلی را که در حمل و نقل کالا و مسافر مورد استفاده قرار خواهند گرفت، مشخص خواهند نمود. ۲
- طرفهای تلاش خواهند نمود تمام اقدامات لازم را به منظور ارائه کمک به یکدیگر از طریق سرمایه‌گذاری در ترغیب پروژه‌های زیرساختهای حمل و نقل در مسیر دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی انجام اتخاذ نمایند. ۳
- بنادر خشک هر طرف متعاهد که در دالان‌های گذر تعیین شده قرار دارند، به عنوان نقاط مبدا یا مقصد تلقی خواهند شد. ماده ۵ توسعه تسهیلات و حمل و نقل و گذر بین‌المللی کالا و مسافر ۱
- طرفها در حین اجرای این موافقتنامه طبق قوانین ملی خود تسهیلات موثر در زمینه حمل و نقل و گذر بین‌المللی کالا و مسافر از طریق قلمرو خود را فراهم خواهند کرد. ۲
- طرفهای متعاهد صدور روادید را تسهیل خواهند نمود. ۳
- طرفهای متعاهد اقداماتی را به منظور تسهیل تردد وسایل نقلیه در مسیر دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی اتخاذ خواهند نمود. ماده ۶ قواعد حاکم بر حمل و نقل کالاهای خطرناک، ممنوعه یا دارای استفاده دوگانه ۱
- براساس این موافقتنامه حمل و نقل و گذر کالاهای خطرناک، ممنوعه یا دارای استفاده دوگانه، از طریق قلمرو یک طرف، بدون اخذ مجوز قبلی از طرف مربوط ممنوع می‌باشد. ۲
- طرفها این کالاها را مشخص خواهند کرد و متعاقباٌ فهرستی به وسیله کارگروه پیگیری که طبق ماده (۱۰) این موافقتنامه تشکیل می‌شود، گردآوری خواهد شد. کارگروه پیگیری، فهرست کالاهای مشخص شده را برای تصویب به شورای هماهنگی ارسال خواهد نمود. ۳
- کشور امین اسناد و دبیرخانه موافقتنامه، فهرست تصویب شده را برای آگاهی، به طرفها خواهد رساند. ماده ۷ قواعد حاکم بر حمل و نقل کالاهای فاسد شدنی طرفهای متعاهد، گذر کالاهای فاسد شدنی از طریق مرزهای طرفها را بدون هرگونه تاخیر غیرمتعارف، تسریع و تسهیل خواهند نمود. ماده ۸ حقوق و عوارض گمرکی ۱
- طرفهای متعاهد اقدامات لازم را به منظور استاندارد سازی، ساده سازی و هماهنگ سازی قواعد و تشریفات گمرکی حاکم بر کالا و مسافر در مسیر دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی اتخاذ خواهند نمود. ۲
- طرفها تلاش خواهند نمود مالیات‌ها، مالیات‌های غیرمستقیم و سایر حقوق عوارض دولتی از جمله هزینه‌های خدمات ارایه شده برای کالاهای گذری را کاهش دهند. ۳
- هزینه‌های خدمات ارایه شده توسط تامین کنندگان حمل و نقل از بخش‌های دولتی و خصوصی را می‌توان در مورد کالاها و مسافرهای گذری وضع نمود. ماده ۹ شورای هماهنگی ۱
- طرفها به منظور اجرای این موافقتنامه «شورای هماهنگی» متشکل از معاونین وزیر یا دبیرهای وزارتخانه مربوط یا نمایندگان قانونی آنها را (طبق بند (۲) ماده «۲» با وظائف زیر تشکیل خواهند داد: الف) نظارت بر حسن اجرای این موافقتنامه؛ ب) تصویب اصلاحات پیشنهادی موافقتنامه؛ پ) تصویب پیشنهادات مربوط به بهبود جریان گذر کالا و مسافر و افزایش جذابیت دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی ارایه شده توسط کارگروه پیگیری؛ ت) تصویب مسیرهای دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی ارایه شده توسط کارگروه پیگیری؛ ث) تصویب پیشنهادهایی به منظور کاهش میزان مالیات‌ها، عوارض و هزینه‌های حمل و نقل و گذر کالا و مسافر از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی با استفاده گسترده از حمل و نقل چند وجهی، ارایه شده توسط کارگروه پیگیری؛ ج) تصمیم‌گیری در خصوص نتایج مطالعات انجام شده توسط کارگروه پیگیری با هدف کاهش میزان مالیات‌ها و تعرفه‌ها یی که در حال حاضر در بنادر، گمرکات، پایانه‌های مرزی جاده ای، فرودگاه‌ها و در مسیرهای جاده ای، دریایی و ریلی توسط طرفها وضع گردیده است و سایر پیشنهادها؛ ۲
- شورای هماهنگی اولین نشست خود را ظرف سه ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این موافقتنامه به منظور تنظیم آیین کار شورای هماهنگی و نیز ساز و کار عملکرد کارگروه پیگیری برگزار خواهد نمود. ۳
- شورای هماهنگی حداقل سالی یکبار، به طور متناوب براساس حروف الفبای انگلیسی، در قلمرو طرفها یا بنا به درخواست هر یک از طرفها تشکیل جلسه خواهد داد. ۴
- تصمیم‌های شورای هماهنگی به اتفاق آرا اتخاذ خواهد شد. ماده ۱۰ کارگروه پیگیری ۱
- اولین جلسه کارگروه پیگیری ظرف مدت دو ماه از اولین اجلاس شورای هماهنگی تشکیل خواهد شد. نعاقباً کارگروه پیگیری حداقل سالی یکبار و پیش از برگزاری اجلاس شورای هماهنگی و بنا به درخواست هر یک از اعضاء تشکیل جلسه خواهد داد. ۲
- رئیس هیات نمایندگی هر طرف متعاهد در کارگروه پیگیری در سطح مدیرکل /دبیر مشترک یا مقام همتراز خواهد بود. نام اعضای کارگروه پیگیری از طریق مجاری دیپلماتیک اعلام خواهد شد. ۳
- زمان دقیق و محل برگزاری جلسه کارگروه پیگیری با هماهنگی کشورهای عضو تعیین و از طریق مجاری دیپلماتیک اطلاع رسانی خواهد شد. ۴
- کارگروه پیگیری دارای وظایف زیر می‌باشد: الف) تعیین مسیرهای دالان‌های حمل ونقل و گذر بین‌المللی؛ ب) مطالعه پیرامون موضوعات مربوط به مالیات‌ها، هزینه‌ها و تعرفه‌هایی که در حال بنادر، راه آهن‌ها، جاده‌ها و و مبادی ورودی مرزی هر طرف متعاهد اعمال گردیده و ارائه پیشنهادهایی که به شورای هماهنگی به منظور افزایش جذابیت دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی؛ پ) مطالعه پیرامون موضوعات مربوط به تسهیلات حمل و نقل و زیرساختهای حمل و نقل موجود و آتی در قلمرو طرفها، در صورت ضرورت؛ ت) تهیه پیشنهادهایی جهت تحقق اهداف این موافقتنامه به نحوی که با قوانین ملی هر طرف متعاهد مغایرت نداشته باشد. ث) تدوین پیش نویس پروتکل‌های عملیاتی لازم مانند پروتکل‌های مربوط به حمل و نقل و گذر، تشریفات گمرکی، امور کنسولی و بندری ظرف مدت زمان لازم مورد توافق برای حسن اجرای این موافقتنامه؛ ج) تدوین پیشنهادهایی برای یکنواخت و هماهنگ سازی سیاست‌های حمل و نقلی و گذری با هدف توسعه دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی، زیرساختهای حمل و نقل ضروری، پایانه‌های مرزی جاده ای و بنادر، ظرفیت سازی و آموزش؛ چ) تدوین پیشنهادهایی به منظور افزایش جریان کالاها و مسافران گذری از طریق دالان‌های حمل و نقل و گذر بین‌المللی؛ ح) تهیه گزارش‌های ادواری و جامع در خصوص پیشرفت اجرای این موافقتنامه ماده ۱۱ حل و فصل اختلاف‌ها ۱
- هرگونه اختلاف ناشی از تفسیر یا اجرای این موافقتنامه از طریق مذاکره بین طرفهای مربوط حل و فصل خواهد شد. ۲
- چنانچه طرفهای اختلاف، ظرف مدت (۹) ماه از شروع مذاکرات، نتوانند اختلاف را حل و فصل کنند، اختلاف به شورای هماهنگی ارجاع خواهد شد. ۳
- چنانچه شورای هماهنگی نتواند اختلاف را ظرف مدت یک سال از زمان ارجاع به آن، حل و فصل نماید، اختلاف به داوری ارجاع خواهد شد. طرفهای اختلاف در مورد روش داوری توافق خواهند کرد. ماده ۱۲ الحاق ۱
- این موافقتنامه برای الحاق هر کشوری، مفتوح می‌باشد. ۲
- هر کشوری که قصد الحاق به این موافقتنامه را داشته باشد، کشور امین اسناد و دبیرخانه را از قصد خود برای الحاق آگاه خواهد نمود. ۳
- الحاق کشور درخواست کننده منوط به موافقت تمامی طرفها می‌باشد. ماده ۱۳ کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی ۱
- جمهوری اسلامی ایران کشور امین اسناد و محل استقرار دبیرخانه دائمی این موافقتنامه خواهد بود. کشور امین اسناد نسخه‌های تصدیق شده این موافقتنامه را به طرفها ارسال خواهد نمود. ۲
- دبیرخانه، طرفهای متعاهد را از الحاق یا کناره گیری هر طرف از این موافقتنامه مطلع خواهد نمود. ماده ۱۴ اصلاحات اصلاحات این موافقتنامه پس از تصویب شورای هماهنگی و امضای تمامی طرفها با رعایت ماده (۱۵) این موافقتنامه لازم الاجرا و جزء لاینفک این موافقتنامه خواهند شد. ماده ۱۵ اعتبار و لازم الاجرا شدن ۱
- این موافقتنامه سی (۳۰) روز پس از تاریخ آخرین اطلاعیه کتبی هر یک از طرفهای متعاهد به کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی از طریق مجاری دیپلماتیک مبنی بر انجام تمامی تشریفات قانونی ضروری خود، برای مدت ده سال لازم الاجرا خواهد شد. کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی، طرفهای دیگر را از اطلاعیه مزبور آگاه خواهند ساخت. ۲
- پس از مدت مزبور این موافقتنامه همچنان معتبر خواهد ماند، مگر اینکه یکی از کشورهای موسس قصد خود را به طور کتبی از طریق مجاری دیپلماتیک برای کناره گیری از موافقتنامه به اطلاع کشور امین اسناد و دبیرخانه دائمی برساند. در این صورت این موافقتنامه شش ماه بعد نسبت به آن طرف فسخ شده تلقی خواهد شد. ۳
- هر طرف متعاهد دیگر، غیر از طرفهای موسس نیز می‌تواند به همین روش کناره گیری نماید. این موافقتنامه شامل یک مقدمه و پانزده ماده در شهر... در تاریخ... هجری شمسی برابر با.... میلادی، در سه نسخه اصلی هر یک به زبانهای فارسی، دری، پشتو، هندی و انگلیسی تنظیم گردید که تمامی آنها از اعتبار یکسان برخوردار می‌باشند. برای گواهی مراتب فوق، تام الاختیار طرفها این موافقتنامه را امضا کرده‌اند. در صورت اختلاف، متن انگلیسی مورد ملاک خواهد بود. از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران از طرف دولت جمهوری اسلامی افغانستان از طرف دولت جمهوری هند