آیین‌نامه مبارزه با بیماری های دامی و جلوگیری از سرایت و انتشار آنها

هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۱۲/۷ بنا به پیشنهادهای شماره ۹۴۹۵ / ۰۲۰ مورخ ۱۳۸۹/۳/۱۶ و شماره ۳۷۴۲۹ / ۰۲۰ مورخ ۱۵/ ۹ /۱۳۸۹ وزارت جهاد کشاورزی و به استناد ماده (۵) قانون سازمان دامپزشکی کشور - مصوب ۱۳۵۱ - "آیین‌نامه مبارزه با بیماری‌های دامی و جلوگیری از سرایت و انتشار آنها" را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱

در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌رود: الف
سازمان: سازمان دامپزشکی کشور. ب
دام حساس دام‌هایی که استعداد آلودگی به عامل بیماری را دارند ج
دام بیمار: دام حساسی که نشانه‌های درمانگاهی بیماری را نشان می‌دهد و ابتلاء آن به بیماری به صورت درمانگاهی و یا آزمایشگاهی، به تایید سازمان رسیده باشد. د
دام مظنون: دام حساسی که در نواحی آلوده و یا در تماس با دام بیمار باشد و یا سوابق بهداشتی مشخصی ندارد یا پاره ای از نشانه‌های از نشانه‌های درمانگاهی بیماری را نشان می‌دهد، اما بیماری به مرحله قطعیت و تشخیص نهایی نرسیده باشد. ه
- فرآورده‌های خام دامی: موادی که در زمان حیات دام، از آن به دست می‌آیند مانند پشم، کرک، مو، شیر، عسل، تخم پرندگان، اسپرم، تخم آبزیان و نوغان یا پس از کشتار یا صید به دست می‌آید، مانند گوشت، پوست، استخوان و آلایش. و
ریشه کنی: عملیات مبارزه با بیماری دامی تا زمانی که عامل بیماری از بین برود. ز
سامانه ملی مراقبت: سامانه جمع‌آوری مستمر و منظم داده‌ها، پردازش و تجزیه و تحلیل آنها به منظور ایجاد اطلاعات در راستای بهبود تصمیم‌گیری در برنامه‌های پیشگیری، کنترل و ریشه کنی بیماری‌های دامی. ح
آزمون - کشتار: برنامه‌های کنترلی که در آن دام‌های بر اساس نتایج آزمون‌های تشخیص، برای کنترل بیماری کشتار می‌شوند. ماده ۲
سازمان موظف است با بهره گیری از روش‌های مختلف، از جمله آزمون - کشتار، معدوم کردن دسته جمعی، ایمن سازی همگانی، درمان همگانی و قرنطینه، با بیماری‌های دامی دارای منشاء داخلی و یا خارجی، مبارزه کرده و آنها را کنترل و در صورت امکان ریشه کن نماید. ماده ۳
سازمان موظف است ضمن اطلاع رسانی فهرست عمومی بیماری‌های دامی، سیاست مبارزه با هر یک از بیماری‌های دامی را با توجه به وضعیت آن بیماری در کشور و ضوابط و مقررات سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE) به صورت سالیانه، تعیین، اعلام و اجرا نماید. ماده ۴
سازمان موظف است نسبت به طراحی و ایجاد سامانه‌های ملی مراقبت بیماری‌های دامی و نیز شناسایی و تعیین هویت دام، خوراک دام و فرآورده‌های دامی اقدام نماید. ماده ۵
رعایت شیوه‌نامه‌های سازمان درباره مراقبت و مبارزه با بیماری‌های دامی از جمله گزارش وقوع بیماری، شرایط انجام تلقیحات و معالجات دامی، عملیات بهداشتی و قرنطینه ای، نمونه برداری، آزمایش‌های غربالگری و معدوم سازی برای اشخاص حقیقی یا حقوقی که به نحوی در امور «کنترل، پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌های دام و سایر فعالیت‌های مرتبط»، «تولید، پرورش، نگهداری، توزیع، حمل و نقل، عرضه و فروش دام و سایر فعالیت‌های مرتبط» و «استحصال، جمع‌آوری، نگهداری، فراوری، بسته بندی، توزیع، عرضه، حمل و نقل خوراک دام و فرآورده‌های با منشاء دامی و سایر فعالیت‌های مرتبط» فعالیت می‌نمایند، الزامی است. تبصره سازمان موظف است ضمن نظارت بر اجرای صحیح شیوه‌نامه‌های یادشده، اقدامات لازم برای برخورد قانونی با متخلفین را به عمل آورد. ماده ۶
سازمان به عنوان تنها مرجع رسمی تایید و اعلام وقوع، شیوع، کنترل و ریشه کنی بیماری‌های دامی موظف است وضعیت بیماری‌های دامی، مناطق و منابع آلوده در کشور و راه سرایت و طرز انتشار بیماری‌ها را با بهره گیری از آزمایشگاه‌ها و درمانگاه‌های تخصصی مرجع سازمان شناسایی و اعلام نماید. تبصره اجرای پژوهش‌های کاربردی در مورد عوامل بیماری زای واگیر دامی توسط سایر اشخاص حقیقی و حقوقی صرفاً با هماهنگی و رعایت شیوه‌نامه‌های مربوط سازمان مجاز می‌باشد. ماده ۷
مایه کوبی همگانی در یک یا چند نوع دام حساس در سطوح کشور با تشخیص و اعلام سازمان اجباری است. تبصره تایید واکسن‌های مورد استفاده در کنترل بیماری از نظر سلامتی، ایمنی زایی و بی ضرری، به عهده سازمان می‌باشد. ماده ۸
سازمان مجاز است به منظور مبارزه با بیماری‌های دامی، اقدام به ضد عفونی کردن اماکن، اشیاء و لولزم و مواد آلوده نماید و در صورت غیرقابل ضدعفونی بودن با پرداخت غرامت، آنها را خراب یا معدوم کند. ماده ۹
تایید سلامتی، اثر بخشی و بی ضرری مواد مورد استفاده برای ضدعفونی اماکن، اشیاء، لوازم و مواد آلوده به منظور مبارزه با بیماری‌های دامی، به عهده سازمان می‌باشد. ماده ۱۰
اشخاص حقیقی و حقوقی که دام‌های بیمار، مظنون به ابتلای بیماری یا ناقل عامل بیماری خود را مطابق مقررات این آیین‌نامه و طی مهلت‌های اعلامی از طرف سازمان معدوم نمایند، در صورتی که دام‌های مذکور مشمول بیمه اجباری نباشند، به ازای هر واحد دام معادل هفتاد و پنج درصد (۷۵%) بهای واقعی آن را به عنوان غرامت از سازمان دریلفت می‌نمایند. تبصره ۱
در صورتی که تمام یا هر قسمت از دام ذبح شده قابل مصرف تشخیص داده شود، بهای آن از میزان غرامت مزبور کسر خواهد شد. تبصره ۲
بهای واقعی دام توسط کمیسیونی مرکب از نماینده اداره کل دامپزشکی استان، مسئول شبکه دامپزشکی شهرستان مربوط و یک نفر نماینده خبره تشکل‌های دامداران شهرستان به انتخاب تشکل‌های یادشده تعیین می‌گردد. ماده ۱۱
اشخاص حقیقی یا حقوقی که اماکن، اشیاء، و مواد آلوده متعلق به خود و غیرقابل ضد عفونی را با درخواست سازمان و مطابق مقررات این آیین‌نامه و طی مهلت‌های اعلامی از طرف سازمان خراب یا معدوم نمایند، در صورتی که اقلام فوق مشمول بیمه اجباری نباشند، معادل هفتاد و پنج درصد (۷۵%) بهای واقعی آن را به عنوان غرامت از سازمان دریافت می‌نمایند. تبصره بهای واقعی اماکن، اشیاء، لوازم و مواد آلوده توسط کمیسیونی مرکب از نماینده اداره کل دامپزشکی استان، مسئول شبکه دامپزشکی شهرستان مربوط و یک نفر نماینده خبره تشکل‌های ذیربط شهرستان به انتخاب تشکل‌های یاد شده قبل از عملیات تخریب یا معدوم کردن، تعیین می‌گردد. ماده ۱۲
در صورت ممانعت صاحب دام از اجرای عملیات کشتار یا معدوم کردن دام بیمار، مظنون یا ناقل عامل بیماری و یا ممانعت از تخریب یا معدوم سازی اماکن، اشیاء و لوازم و مواد آلوده در مهلت‌های تعیین شده، سازمان موظف است با موافقت وزارت جهاد کشاورزی و هماهنگی با نیروی انتظامی نسبت به کشتار یا معدوم کردن دام‌های مذکور و یا تخریب و معدوم سازی اماکن، اشیاء و لوازم و مواد آلوده اقدام نماید. تبصره میزان پرداخت غرامت موضوع مواد (۱۰) و (۱۱) این آیین‌نامه در خصوص اشخاص موضوع این ماده معادل بیست (۲۰) درصد بهای واقعی دام می‌باشد. ماده ۱۳
رعایت ضوابط و مقررات بهداشتی و قرنطینه ای ویژه هر بیماری با تشخیص و اعلام سازمان به صورت منطقه ای یا سراسری، اجباری است. سازمان موظف است مراتب را به نحو مقتضی جهت اطلاع عموم و یا اشخاص ذینفع اعلام نماید. تبصره ۱
صاحب و یا متصدی دام مکلف است به محض اعلام سازمان، ضوابط قرنطینه ای مربوط را به طور کامل و دقیق، رعایت نمایند. تبصره ۲
در طول مدت قرنطینه، صاحب یا صاحبان دام‌ها، خوراک دام و فرآورده‌های دامی قرنطینه شده، به هیچ وجه مجاز به خروج موارد یادشده از منطقه قرنطینه و نقل و انتقال آن‌ها بدون مجوز سازمان نمی‌باشند. تبصره ۳
در صورت عبور و مرور و نقل و انتقال دامهای قرنطینه شده بدون اخذ مجوز از سازمان یا شیوع مجدد بیماری دامی ناشی از عدم رعایت مفاد این ماده از جمله ورود غیر مجاز دام و یا مواد آلوده به منطقه ریشه کنی، سازمان مکلف است ضمن کاهش میزان غرامت موضوع مواد (۱۰) و (۱۱) این آیین‌نامه به سطح بیست (۲۰) درصد، متخلفین را به مراجع قضایی معرفی نماید. تبصره ۴
پس از تایید ریشه کنی هر یک از بیماری‌های دامی توسط سازمان یا سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE) (حسب مورد) و اعلام آن از سوی سازمان، خرید و فروش و حمل و نقل دام‌های حساس در داخل منطقه ریشه کنی و ورود یا خروج دام از کشور یا منطقه مزبور با کسب مجوزهای مربوط بلامانع است. ماده ۱۴
سازمان موظف است به منظور اعمال مقررات بهداشتی و قرنطینه ای و با رعایت قوانین و مقررات مربوط نسبت به تشکیل و استقرار یگان حفاظت دامپزشکی و تجهیز پست‌های قرنطینه ای در مناطق و اماکن مورد نیاز اقدام نماید. ماده ۱۵
دستگاه‌های اجرایی و نیروی انتظامی مومظفند در اجرای مفاد این آیین‌نامه با اعلام سازمان اقدامات لازم را به عمل آورند. ماده ۱۶
اعمال مقررات موضوع این آیین‌نامه در مورد جانوران وحشی موجود در مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست با هماهنگی سازمان یادشده می‌باشد. ماده ۱۷
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است نسبت به اطلاع رسانی به موقع وقوع بیماری‌های دامی با اعلام سازمان، اقدام نماید. ماده ۱۸
آیین‌نامه‌های "جلوگیری از مرض هاری مصوب ۱۳۱۸" و "مبارزه با بیماری مشمشه مصوب ۱۳۱۹" و تصویب نامه‌های شماره ۱۰۱۲۴/ت۳۰۰۲۸ه- مورخ ۱۳۸۳/۱۲/۲۴ و شماره ۷۶۱۸۷/ت۳۰۰۲۸ه- مورخ ۱۳۸۳/۱۲/۲۴ هیات وزیران" لغو می‌شوند. محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور

در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌رود: الف
سازمان: سازمان دامپزشکی کشور. ب
دام حساس دام‌هایی که استعداد آلودگی به عامل بیماری را دارند ج
دام بیمار: دام حساسی که نشانه‌های درمانگاهی بیماری را نشان می‌دهد و ابتلاء آن به بیماری به صورت درمانگاهی و یا آزمایشگاهی، به تایید سازمان رسیده باشد. د
دام مظنون: دام حساسی که در نواحی آلوده و یا در تماس با دام بیمار باشد و یا سوابق بهداشتی مشخصی ندارد یا پاره ای از نشانه‌های از نشانه‌های درمانگاهی بیماری را نشان می‌دهد، اما بیماری به مرحله قطعیت و تشخیص نهایی نرسیده باشد. ه
- فرآورده‌های خام دامی: موادی که در زمان حیات دام، از آن به دست می‌آیند مانند پشم، کرک، مو، شیر، عسل، تخم پرندگان، اسپرم، تخم آبزیان و نوغان یا پس از کشتار یا صید به دست می‌آید، مانند گوشت، پوست، استخوان و آلایش. و
ریشه کنی: عملیات مبارزه با بیماری دامی تا زمانی که عامل بیماری از بین برود. ز
سامانه ملی مراقبت: سامانه جمع‌آوری مستمر و منظم داده‌ها، پردازش و تجزیه و تحلیل آنها به منظور ایجاد اطلاعات در راستای بهبود تصمیم‌گیری در برنامه‌های پیشگیری، کنترل و ریشه کنی بیماری‌های دامی. ح
آزمون - کشتار: برنامه‌های کنترلی که در آن دام‌های بر اساس نتایج آزمون‌های تشخیص، برای کنترل بیماری کشتار می‌شوند. ماده ۲
سازمان موظف است با بهره گیری از روش‌های مختلف، از جمله آزمون - کشتار، معدوم کردن دسته جمعی، ایمن سازی همگانی، درمان همگانی و قرنطینه، با بیماری‌های دامی دارای منشاء داخلی و یا خارجی، مبارزه کرده و آنها را کنترل و در صورت امکان ریشه کن نماید. ماده ۳
سازمان موظف است ضمن اطلاع رسانی فهرست عمومی بیماری‌های دامی، سیاست مبارزه با هر یک از بیماری‌های دامی را با توجه به وضعیت آن بیماری در کشور و ضوابط و مقررات سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE) به صورت سالیانه، تعیین، اعلام و اجرا نماید. ماده ۴
سازمان موظف است نسبت به طراحی و ایجاد سامانه‌های ملی مراقبت بیماری‌های دامی و نیز شناسایی و تعیین هویت دام، خوراک دام و فرآورده‌های دامی اقدام نماید. ماده ۵
رعایت شیوه‌نامه‌های سازمان درباره مراقبت و مبارزه با بیماری‌های دامی از جمله گزارش وقوع بیماری، شرایط انجام تلقیحات و معالجات دامی، عملیات بهداشتی و قرنطینه ای، نمونه برداری، آزمایش‌های غربالگری و معدوم سازی برای اشخاص حقیقی یا حقوقی که به نحوی در امور «کنترل، پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌های دام و سایر فعالیت‌های مرتبط»، «تولید، پرورش، نگهداری، توزیع، حمل و نقل، عرضه و فروش دام و سایر فعالیت‌های مرتبط» و «استحصال، جمع‌آوری، نگهداری، فراوری، بسته بندی، توزیع، عرضه، حمل و نقل خوراک دام و فرآورده‌های با منشاء دامی و سایر فعالیت‌های مرتبط» فعالیت می‌نمایند، الزامی است. تبصره سازمان موظف است ضمن نظارت بر اجرای صحیح شیوه‌نامه‌های یادشده، اقدامات لازم برای برخورد قانونی با متخلفین را به عمل آورد. ماده ۶
سازمان به عنوان تنها مرجع رسمی تایید و اعلام وقوع، شیوع، کنترل و ریشه کنی بیماری‌های دامی موظف است وضعیت بیماری‌های دامی، مناطق و منابع آلوده در کشور و راه سرایت و طرز انتشار بیماری‌ها را با بهره گیری از آزمایشگاه‌ها و درمانگاه‌های تخصصی مرجع سازمان شناسایی و اعلام نماید. تبصره اجرای پژوهش‌های کاربردی در مورد عوامل بیماری زای واگیر دامی توسط سایر اشخاص حقیقی و حقوقی صرفاً با هماهنگی و رعایت شیوه‌نامه‌های مربوط سازمان مجاز می‌باشد. ماده ۷
مایه کوبی همگانی در یک یا چند نوع دام حساس در سطوح کشور با تشخیص و اعلام سازمان اجباری است. تبصره تایید واکسن‌های مورد استفاده در کنترل بیماری از نظر سلامتی، ایمنی زایی و بی ضرری، به عهده سازمان می‌باشد. ماده ۸
سازمان مجاز است به منظور مبارزه با بیماری‌های دامی، اقدام به ضد عفونی کردن اماکن، اشیاء و لولزم و مواد آلوده نماید و در صورت غیرقابل ضدعفونی بودن با پرداخت غرامت، آنها را خراب یا معدوم کند. ماده ۹
تایید سلامتی، اثر بخشی و بی ضرری مواد مورد استفاده برای ضدعفونی اماکن، اشیاء، لوازم و مواد آلوده به منظور مبارزه با بیماری‌های دامی، به عهده سازمان می‌باشد. ماده ۱۰
اشخاص حقیقی و حقوقی که دام‌های بیمار، مظنون به ابتلای بیماری یا ناقل عامل بیماری خود را مطابق مقررات این آیین‌نامه و طی مهلت‌های اعلامی از طرف سازمان معدوم نمایند، در صورتی که دام‌های مذکور مشمول بیمه اجباری نباشند، به ازای هر واحد دام معادل هفتاد و پنج درصد (۷۵%) بهای واقعی آن را به عنوان غرامت از سازمان دریلفت می‌نمایند. تبصره ۱
در صورتی که تمام یا هر قسمت از دام ذبح شده قابل مصرف تشخیص داده شود، بهای آن از میزان غرامت مزبور کسر خواهد شد. تبصره ۲
بهای واقعی دام توسط کمیسیونی مرکب از نماینده اداره کل دامپزشکی استان، مسئول شبکه دامپزشکی شهرستان مربوط و یک نفر نماینده خبره تشکل‌های دامداران شهرستان به انتخاب تشکل‌های یادشده تعیین می‌گردد. ماده ۱۱
اشخاص حقیقی یا حقوقی که اماکن، اشیاء، و مواد آلوده متعلق به خود و غیرقابل ضد عفونی را با درخواست سازمان و مطابق مقررات این آیین‌نامه و طی مهلت‌های اعلامی از طرف سازمان خراب یا معدوم نمایند، در صورتی که اقلام فوق مشمول بیمه اجباری نباشند، معادل هفتاد و پنج درصد (۷۵%) بهای واقعی آن را به عنوان غرامت از سازمان دریافت می‌نمایند. تبصره بهای واقعی اماکن، اشیاء، لوازم و مواد آلوده توسط کمیسیونی مرکب از نماینده اداره کل دامپزشکی استان، مسئول شبکه دامپزشکی شهرستان مربوط و یک نفر نماینده خبره تشکل‌های ذیربط شهرستان به انتخاب تشکل‌های یاد شده قبل از عملیات تخریب یا معدوم کردن، تعیین می‌گردد. ماده ۱۲
در صورت ممانعت صاحب دام از اجرای عملیات کشتار یا معدوم کردن دام بیمار، مظنون یا ناقل عامل بیماری و یا ممانعت از تخریب یا معدوم سازی اماکن، اشیاء و لوازم و مواد آلوده در مهلت‌های تعیین شده، سازمان موظف است با موافقت وزارت جهاد کشاورزی و هماهنگی با نیروی انتظامی نسبت به کشتار یا معدوم کردن دام‌های مذکور و یا تخریب و معدوم سازی اماکن، اشیاء و لوازم و مواد آلوده اقدام نماید. تبصره میزان پرداخت غرامت موضوع مواد (۱۰) و (۱۱) این آیین‌نامه در خصوص اشخاص موضوع این ماده معادل بیست (۲۰) درصد بهای واقعی دام می‌باشد. ماده ۱۳
رعایت ضوابط و مقررات بهداشتی و قرنطینه ای ویژه هر بیماری با تشخیص و اعلام سازمان به صورت منطقه ای یا سراسری، اجباری است. سازمان موظف است مراتب را به نحو مقتضی جهت اطلاع عموم و یا اشخاص ذینفع اعلام نماید. تبصره ۱
صاحب و یا متصدی دام مکلف است به محض اعلام سازمان، ضوابط قرنطینه ای مربوط را به طور کامل و دقیق، رعایت نمایند. تبصره ۲
در طول مدت قرنطینه، صاحب یا صاحبان دام‌ها، خوراک دام و فرآورده‌های دامی قرنطینه شده، به هیچ وجه مجاز به خروج موارد یادشده از منطقه قرنطینه و نقل و انتقال آن‌ها بدون مجوز سازمان نمی‌باشند. تبصره ۳
در صورت عبور و مرور و نقل و انتقال دامهای قرنطینه شده بدون اخذ مجوز از سازمان یا شیوع مجدد بیماری دامی ناشی از عدم رعایت مفاد این ماده از جمله ورود غیر مجاز دام و یا مواد آلوده به منطقه ریشه کنی، سازمان مکلف است ضمن کاهش میزان غرامت موضوع مواد (۱۰) و (۱۱) این آیین‌نامه به سطح بیست (۲۰) درصد، متخلفین را به مراجع قضایی معرفی نماید. تبصره ۴
پس از تایید ریشه کنی هر یک از بیماری‌های دامی توسط سازمان یا سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE) (حسب مورد) و اعلام آن از سوی سازمان، خرید و فروش و حمل و نقل دام‌های حساس در داخل منطقه ریشه کنی و ورود یا خروج دام از کشور یا منطقه مزبور با کسب مجوزهای مربوط بلامانع است. ماده ۱۴
سازمان موظف است به منظور اعمال مقررات بهداشتی و قرنطینه ای و با رعایت قوانین و مقررات مربوط نسبت به تشکیل و استقرار یگان حفاظت دامپزشکی و تجهیز پست‌های قرنطینه ای در مناطق و اماکن مورد نیاز اقدام نماید. ماده ۱۵
دستگاه‌های اجرایی و نیروی انتظامی مومظفند در اجرای مفاد این آیین‌نامه با اعلام سازمان اقدامات لازم را به عمل آورند. ماده ۱۶
اعمال مقررات موضوع این آیین‌نامه در مورد جانوران وحشی موجود در مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست با هماهنگی سازمان یادشده می‌باشد. ماده ۱۷
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است نسبت به اطلاع رسانی به موقع وقوع بیماری‌های دامی با اعلام سازمان، اقدام نماید. ماده ۱۸
آیین‌نامه‌های "جلوگیری از مرض هاری مصوب ۱۳۱۸" و "مبارزه با بیماری مشمشه مصوب ۱۳۱۹" و تصویب نامه‌های شماره ۱۰۱۲۴/ت۳۰۰۲۸ه- مورخ ۱۳۸۳/۱۲/۲۴ و شماره ۷۶۱۸۷/ت۳۰۰۲۸ه- مورخ ۱۳۸۳/۱۲/۲۴ هیات وزیران" لغو می‌شوند. محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور