آیین‌نامه طبیعت گردی
هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۳/۰۱/۱۵ به پیشنهاد مشترک وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آیین‌نامه طبیعت گردی را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱
- در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱
- وزارت: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی. ۲
- کارگروه ملی: کارگروه ملی طبیعت گردی. ۳
- کارگروه استانی: کارگروه طبیعت گردی استان‌ها. ۴
- اداره کل: هر یک از ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان‌ها. ۵
- مناطق و محدوده‌های طبیعی خاص: الف
- مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست: مناطق چهارگانه شامل پارک ملی، اثر طبیعی، ملی، پناهگاه حیات وحش، منطقه حفاظت شده (موضوع بند (الف) ماده (۳) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست) مصوب ۱۳۵۳ با اصلاحات بعدی و تالاب‌ها و مناطق ثبت شده در معاهده‌های بین‌المللی. ب
- مناطق تحت مدیریت و نظارت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور: محدوده‌های اراضی جنگلی، مراتع، بیابان‌ها، کویرها و دیگر پهنه‌های طبیعی. پ
- زمین بوستان (ژئوپارک) های ملی و جهانی در داخل کشور مورد تایید فنی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور. ت
- محدوده‌های میراث طبیعی ملی و جهانی و محدوده‌های تاریخی - فرهنگی - طبیعی (ثبت شده توسط وزارت) دارای ظرفیت طبیعت گردی. ۶
- طبیعت گردی: گونه ای از گردشگری و سفر مسئولانه، غیرمصرفی و پایدار در طبیعت با تاکید بر حفظ و احیای محیط زیست، منابع طبیعی، فرهنگ، رفاه، رشد اقتصادی و احترام به جامعه محلی و اعتقادات و فرهنگ آن، تفسیر و آموزش که شامل فعالیت‌ها و خدمات گردشگری در طبیعت و مشتمل بر شاخه‌های مختلفی همچون بوم گردی (اکوتوریسم) و زمین گردشگری (ژئوتوریسم) است. ۷
- طرح طبیعت گردی: طرحی که بر پایه تعریف طبیعت گردی به منظور بهره‌برداری در مناطق طبیعی با پایبندی حداکثری به اصول حفاظت و بهره‌برداری پایدار، متناسب با حفظ ظرفیت زیستی طبیعت و با هدف ارائه خدمات طبیعت گردی تهیه و حسب مورد به تصویب نهایی کارگروه ملی یا استانی می‌رسد. ماده ۲
- دامنه شمول این آیین‌نامه مناطق و محدوده‌های طبیعی خاص می‌باشد. ماده ۳
- به منظور مدیریت کلان، برنامه‌ریزی و هماهنگی در زمینه توسعه طبیعت گردی در مناطق خاص، تشویق و ترویج طبیعت گردی و تسهیل و هدایت فعالیت‌ها و امور مندرج در این آیین‌نامه، کارگروه ملی طبیعت گردی مرکب از اعضای زیر تشکیل می‌گردد: ۱
- نماینده وزارت (معاون گردشگری به عنوان رئیس کارگروه). ۲
- نماینده وزارت جهاد کشاورزی (رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور). ۳
- نماینده سازمان حفاظت محیط زیست (معاون محیط زیست طبیعی) ۴
- نماینده وزارت صنعت، معدن و تجارت (رئیس سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور). ۵
- یک نفر متخصص حوزه طبیعت گردی. ۶
- دستیار وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در امر مردمی سازی. ۷
- نماینده دستگاه‌ها و معاونت‌های تخصصی مرتبط، حسب موضوع مورد بررسی در کارگروه (مدعو بدون حق رای). تبصره ۱
- دبیرخانه کارگروه ملی، در وزارت و دبیرخانه کارگروه استانی، در اداره کل مستقر است. تبصره ۲
- ساختار و وظایف دبیرخانه کارگروه ملی و استانی بدون توسعه تشکیلات مطابق دستورالعملی خواهد بود که به تصویب کارگروه ملی خواهد رسید. تبصره ۳
- تصمیمات کارگروه ملی به اتفاق آرای اعضای کارگروه ملی اتخاذ و توسط وزارت ابلاغ می‌گردد. تبصره ۴
- متخصص حوزه طبیعت گردی با معرفی وزارت و تایید کارگروه ملی برای مدت دو سال انتخاب می‌گردد. تبصره ۵
- اداره کل موظف است نسبت به تشکیل کارگروه‌های استانی متشکل از اعضای متناظر کارگروه ملی (به جز بند (۶)) در سطح استان و نماینده استانداری اقدام نماید. در کارگروه استان تهران، از شهردار تهران با حق رای دعوت به عمل می‌آید. ماده ۴
- دستگاه‌های عضو کارگروه ملی مکلفند نسبت به پیش‌بینی پست‌های سازمانی در ساختار اداری خود که مرتبط با طبیعت گردی در سطوح ستادی و استانی است با استفاده از ظرفیت‌های موجود و بدون توسعه تشکیلات با ساختار جدید و با همکاری سازمان اداری و استخدامی کشور در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط اقدام نمایند. ماده ۵
- وظایف کارگروه ملی در زمینه فعالیت‌ها و طرح‌های مرتبط با مناطق و محدوده‌های طبیعی خاص در چهارچوب قوانین و مقررات، به شرح زیر است: ۱
- تدوین سیاست‌های اجرایی، دستورالعمل‌های اجرایی و تخصصی و ساز و کارهای نظارتی با مشارکت دستگاه‌های ذی ربط. ۲
- تصویب و نظارت بر اجرای طرح‌های طبیعت گردی با رعایت ضوابط عرصه و حریم میراث طبیعی و تاریخی - فرهنگی ثبت شده. ۳
- حمایت از طراحی و معرفی محصولات، مناطق و مسیرهای جدید و مستعد طبیعت گردی در کشور و معرفی آنها در سطح ملی و بین‌المللی. ۴
- معرفی و ویژند (برند) سازی تولیدات و محصولات محلی در سطح اثرگذاری طرح‌های طبیعت گردی. ۵
- حمایت و پشتیبانی از فعالان حوزه طبیعت گردی و تبادل تجربیات و ارتباطات در سطح بین‌المللی. ۶
- حمایت و پشتیبانی از طرح‌های توانمند سازی جوامع محلی در راستای توسعه طبیعت گردی. ۷
- تهیه پیوست‌های فرهنگی مورد نیاز طرح طبیعت گردی و تدوین دستورالعمل‌های لازم برای ساماندهی و نظارت برگشت (تور) های طبیعت گردی. ۸
- بسترسازی و تسهیل شرایط حضور خانواده‌ها در طبیعت و ترویج سفرهای خانواده محور. ۹
- برنامه‌ریزی جهت ایجاد بسترهای لازم برای هوشمند سازی فرآیندها و استفاده از ابزار رقومی در توسعه طبیعت گردی کشور. ۱۰
- برنامه‌ریزی در زمینه ساز و کارهای حفاظتی، نظارتی و اجرایی ظرفیت برد گردشگری در مقصدها و مناطق مستعد طبیعت گردی. ۱۱
- تدوین دستورالعمل ساماندهی و نظارت بر بیراهه نوردی (آفرود سواری) در عرصه‌های طبیعی کشور. ماده ۶
- دستگاه‌های عضو کارگروه ملی موظفند دستورالعمل و ضوابط مرتبط با طرح‌های طبیعت گردی در مناطق تحت مدیریت خود را در کارگروه ملی اعلام و نسبت به رفع موانع موجود اقدام نمایند. ماده ۷
- اجرای طرح‌های طبیعت گردی در اراضی ملی واقع در مناطق چهارگانه و تالاب‌های تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی با اولویت جوامع محلی و رعایت قوانین و مقررات طبق طرحی که به تصویب نهایی کارگروه ملی می‌رسد، انجام می‌شود. سازمان یادشده با رعایت ضوابط زیست محیطی، نسبت به انعقاد قرارداد استفاده از منافع فعالیت‌های تفرجی بدون واگذاری عرصه و اعیان و بدون ایجاد هرگونه حقوق مکتسبه، برای مدتی معین با قابلیت تمدید برای اشخاص مورد تایید یا معرفی شده توسط وزارت اقدام می‌نماید. تبصره ۱
- کلیه طرح‌های طبیعت گردی در داخل مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست، تابع ضوابط ابلاغی و برنامه مناطق تفرجی مندرج در طرح‌های مدیریت این مناطق می‌باشند. تبصره ۲
- طرح‌های طبیعت گردی مشمول گزارش ارزیابی اثرات زیست محیطی باید بر اساس مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست مورد ارزیابی محیط زیستی قرار گرفته و مجوز لازم را اخذ نمایند. تبصره ۳
- مشوق‌های حمایتی وزارت که منطبق با ضوابط دستگاه‌های عضو کارگروه ملی باشد، در عرصه‌های طرح‌های طبیعت گردی قابل تسری می‌باشد. ماده ۸
- اجرای طرح‌های طبیعت گردی مصوب کارگروه ملی واقع در عرصه‌های تحت اختیار سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، منوط به انعقاد قرارداد با سازمان مذکور در قالب ماده (۳) قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب ۱۳۴۶ با اصلاحات بعدی است. ماده ۹
- سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور مکلفند در صورت عدم انجام تعهدات توسط مجری طرح، مراتب را به وزارت جهت پیگیری ایفای تعهدات توسط مجری اعلام نموده و در صورت عدم انجام تعهدات، اقدامات قانونی لازم را به عمل آورند. نظارت بر حسن جریان خدمات طبیعت گردی بر اساس طرح مصوب بر عهده وزارت می‌باشد. تبصره ۱
- تعهدات مجری در قبال وزارت برای اجرای طرح‌های طبیعت گردی باید به دستگاه‌های ذی ربط اعلام و در قراردادهای مربوط قید شود. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۲/۲۶)
- مجوز بهره‌برداری هرگونه فعالیت گردشگری مطابق ضوابط آیین‌نامه ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه بندی و نرخ گذاری تاسیسات گردشگری و نظارت بر آنها، موضوع تصویب‌نامه شماره ۷۵۷۹۱ /۵۱۰۰۱ه- مورخ ۱۳۹۴/۰۶/۱۱ با اصلاحات بعدی آن و سایر مقررات گردشگری از سوی وزارت صادر می‌شود. ماده ۱۰
- اعتبارات مورد نیاز برای اجرای تعهدات این آیین‌نامه از محل اعتبارات مصوب مربوط دستگاه‌های عضو کارگروه ملی تامین می‌گردد. ماده ۱۱
- وزارت مکلف است ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه با همکاری و مشارکت دستگاه‌های عضو کارگروه ملی شرح خدمات طرح‌های طبیعت گردی را تهیه و ابلاغ نماید. ماده ۱۲
- تصویب‌نامه شماره ۲۷۳۱۳ /ت۳۳۴۷۲ه- مورخ ۱۳۸۴/۰۵/۰۵ با اصلاحات بعدی آن لغو می‌گردد. معاون اول رئیس جمهور - محمد مخبر