اگر مهریه‌ای که سال‌ها پیش در عقدنامه نوشته شده «وجه رایج» باشد، یعنی مبلغی به ریال یا تومان، امروز همان عدد پرداخت نمی‌شود. قانون می‌گوید باید به نرخ روز حساب شود. این راهنما نشان می‌دهد نرخ روز دقیقاً یعنی چه و با چه فرمولی به دست می‌آید.
قانون چه می‌گوید؟
طبق مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به مجرد عقد مالک مهر می‌شود. تبصرهٔ همین ماده می‌گوید اگر مهریه وجه رایج باشد، «متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه» از سال عقد تا زمان پرداخت محاسبه می‌شود؛ شاخصی که بانک مرکزی اعلام می‌کند. مگر اینکه زن و شوهر هنگام عقد به شکل دیگری توافق کرده باشند.
فرمول محاسبه
آیین‌نامهٔ اجرایی همین تبصره، شاخص «سال قبل» از پرداخت را ملاک گذاشته است. نظریهٔ مشورتی ادارهٔ کل حقوقی قوه قضاییه هم «سال قبل» را سال شمسیِ پیش از سال پرداخت خوانده است. پس:
مهریهٔ به نرخ روز = مبلغ مهریه × شاخص سال قبل از پرداخت ÷ شاخص سال عقد
شاخص هر سال، میانگین سالانهٔ شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی است که بانک مرکزی منتشر می‌کند.
یک مثال عددی
فرض کنید عقد در سال ۱۳۹۵ بوده و مهریه ۱۰ میلیون تومان وجه نقد. مطالبه در سال ۱۴۰۵ است، پس شاخص سال ۱۴۰۴ ملاک است.
| سال | شاخص سالانه (پایهٔ ۱۳۹۵) | |
|---|---|---|
| سال عقد | ۱۳۹۵ | ۱۰۰ |
| سال قبل از پرداخت | ۱۴۰۴ | ۱۹۶۱٫۶ |
شاخص ۱۴۰۴ تقسیم بر شاخص ۱۳۹۵ می‌شود ۱۹٫۶۱۶؛ یعنی قیمت‌ها در این فاصله حدود بیست برابر شده است. ۱۰ میلیون تومان ضرب در همین عدد می‌شود حدود ۱۹۶ میلیون تومان.
عددها از جدول شاخصی است که ماشین‌حساب مهریهٔ دادرس با آن حساب می‌کند. رقم نهایی را دادگاه یا اجرای ثبت با شاخص رسمی روز اعلام می‌کند.
حالت‌هایی که حساب فرق می‌کند
- مهریهٔ سکه یا طلا: سکه وجه رایج نیست و شاخص تورم به آن نمی‌خورد. همان تعداد سکه، به قیمت روز پرداخت، حساب می‌شود.
- مطالبه در سال عقد یا سال بعد از آن: در این حالت «سال قبل از پرداخت» بعد از سال عقد نیست و چیزی برای تعدیل وجود ندارد؛ همان مبلغ عقدنامه ملاک است.
- پرداخت از ترکهٔ شوهر فوت‌شده: در این حالت تاریخ فوت مبنای محاسبه است، نه تاریخ مطالبه.
- اوایل سال: گاهی شاخص سال قبل هنوز منتشر نشده است. آن وقت آخرین شاخص منتشرشده به کار می‌رود و وقتی شاخص رسمی آمد، عدد عوض می‌شود.
- توافق هنگام عقد: اگر زوجین هنگام عقد روش دیگری برای محاسبه گذاشته باشند، همان توافق مقدم است.
