پیش از دادخواست: کدام راه برای چک شما؟
| راه | چه می‌گیرد | کی |
|---|---|---|
| اجراییهٔ مستقیم از دادگاه (مادهٔ ۲۳) | کسری مبلغ چک و حق‌الوکالهٔ تعرفه | در متن چک شرط یا «بابت تضمین» نیامده باشد و گواهی بهخاطر دستور عدم پرداخت صادر نشده باشد |
| اجراییه از اجرای ثبت (مادهٔ ۲) | وجه چک یا باقی‌ماندهٔ آن | بانک مطابقت امضا را گواهی کرده باشد |
| دعوای حقوقی مطالبهٔ وجه | اصل، خسارت تأخیر از تاریخ چک، هزینهٔ دادرسی و حق‌الوکاله | همه‌جا، از جمله چک تضمینی و وقتی شرط اجراییه نیست |
| شکایت کیفری | مجازات صادرکننده؛ معمولاً اهرم پرداخت | فقط در مهلت‌های شش‌ماهه و برای چک‌هایی که قانون کیفری می‌داند |
اجراییهٔ مادهٔ ۲۳ خسارت تأخیر تأدیه را نمیگیرد. برای آن، دعوای حقوقی لازم است. جزئیات همهٔ راه‌ها و مهلت‌ها در راهنمای وصول چک برگشتی آمده است.
خواستهٔ دادخواست چک چه چیزهایی است
- اصل وجه چک.
- خسارت تأخیر تأدیه. تبصرهٔ الحاقی مادهٔ ۲ قانون صدور چک به دارندهٔ چک اجازه میدهد محکومیت صادرکننده را به همهٔ خسارت‌ها و هزینه‌هایی بخواهد که برای وصول طلب متحمل شده است. خسارت تأخیر چک از تاریخ چک حساب میشود، نه از تاریخ دادخواست. مبنای محاسبه، شاخص بانک مرکزی است (مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی).
- هزینهٔ دادرسی و حق‌الوکاله. اگر وکیل دارید، حق‌الوکاله به اندازهٔ تعرفه قابل مطالبه است.
دلایل: دو سندی که حتماً لازم است
- خود چک. اصلش نزد شماست و تصویر مصدقش پیوست دادخواست میشود.
- گواهی عدم پرداخت. طبق مادهٔ ۴ قانون صدور چک، بانک باید برگشت را در سامانهٔ یکپارچهٔ بانک مرکزی ثبت کند و گواهی را با کد رهگیری بدهد. به گواهی بدون کد رهگیری در مراجع قضایی و ثبتی ترتیب اثر داده نمی‌شود.
از چه کسانی میشود خواست
صادرکننده همیشه. ظهرنویس‌ها و ضامن هم، چون طبق مادهٔ ۳۱۴ قانون تجارت مقررات ضمانت صادرکننده و ظهرنویس‌ها در برات شامل چک هم میشود، و مادهٔ ۲۴۹ مسئولیت آن‌ها را تضامنی کرده است. یعنی می‌توانید به هر کدام جدا یا به همه با هم رجوع کنید.
دو مهلت در این رجوع مهم است:
- مادهٔ ۳۱۵ قانون تجارت: چک باید ظرف ۱۵ روز از تاریخ صدور، و اگر از شهری به شهر دیگر صادر شده، ظرف ۴۵ روز، به بانک ارائه شده باشد. وگرنه دعوا علیه ظهرنویس شنیده نمی‌شود.
- مادهٔ ۲۸۶ برای رجوع تضامنی در برات، مهلت یک‌ساله از تاریخ اعتراض را گذاشته است. اینکه این مهلت در چک چطور اعمال میشود، جای مشورت با وکیل است.
حق رجوع به صادرکننده با گذشتن این مهلت‌ها از بین نمی‌رود.
تأمین خواسته در دعوای چک
اگر می‌ترسید صادرکننده مالش را جابه‌جا کند، همراه دادخواست تأمین خواسته بخواهید. مادهٔ ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی در «اوراق تجاری واخواست‌شده» دادگاه را مکلف به قبول تأمین کرده است. در رویه، گواهی عدم پرداخت بانک برای چک همین نقش را دارد و تأمین معمولاً بدون سپردن خسارت پذیرفته میشود. هوش مصنوعی حقوقی دادرس درخواست را در همان دادخواست می‌نویسد.
پرسش‌های پرتکرار
برای مطالبهٔ وجه چک دادخواست بدهم یا اجراییه بگیرم؟
اگر در متن چک شرط یا «بابت تضمین» نیامده و گواهی بهخاطر دستور عدم پرداخت صادر نشده، اجراییهٔ مادهٔ ۲۳ سریعتر است ولی خسارت تأخیر نمیگیرد. برای خسارت تأخیر، یا وقتی شرط اجراییه نیست، دعوای حقوقی مطالبهٔ وجه لازم است.
خسارت تأخیر تأدیهٔ چک از کی حساب میشود؟
از تاریخ چک تا زمان پرداخت، بر مبنای شاخص بانک مرکزی. ماشینحساب خسارت تأخیر تأدیه عددش را میدهد.
چک تضمینی را هم میشود با دادخواست مطالبه کرد؟
اجراییهٔ مادهٔ ۲۳ و شکایت کیفری برای چک تضمینی نیست. راهش دعوای حقوقی است. اینکه دادگاه وجه را میدهد یا نه، به این بستگی دارد که تعهدی که چک برایش داده شده، نقض شده باشد.
دادخواست چک را به کدام دادگاه بدهم؟
قاعدهٔ اصلی دادگاه محل اقامت خوانده است. در دعواهای مالی، مبلغ خواسته هم تعیین می‌کند پرونده به دادگاه برود یا شورای حل اختلاف. دادرس این را در «پیش از ثبت» می‌گوید.
ظهرنویس چک را هم میشود خوانده کرد؟
بله، مسئولیتش تضامنی است. ولی اگر چک در ۱۵ روز (یا ۴۵ روز برای چک بین‌شهری) به بانک ارائه نشده باشد، دعوا علیه ظهرنویس شنیده نمی‌شود (مادهٔ ۳۱۵ قانون تجارت).