کلیات نظام تربیت استعدادهای برتر در آموزش و پرورش
مقدمه به منظور فراهم آوردن زمینه اجرای مفاد سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، به ویژه تحقق ویژگی‌های مدرسه در افق چشم انداز ۱۴۰۴ مبنی بر «دارا بودن ظرفیت پذیرش تفاوت‌های فردی، کشف و هدایت استعدادهای متنوع فطری و پاسخگویی به نیازها، علایق و رغبت دانش آموزان در راستای مصالح و چارچوب نظام معیار اسلامی» و نیز زمینه سازی برای «رشد و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان بر پایه تنوع استعدادها و توانمندی‌های جامعه نخبگانی» مندرج در چشم انداز «سند راهبردی کشور در امور نخبگان»، «کلیات نظام تربیت استعدادهای برتر در آموزش و پرورش» به شرح زیر به تصویب می‌رسد: ماده ۱
- تعریف دانش آموز دارای استعداد برتر [پاورقی] دانش آموزی که با توجه به ویژگی‌های ذاتی خود و در مقایسه با گروه همسالان، در یک یا چند زمینه، توانایی یادگیری و درک بالاتری دارد یا در انجام ماهرانه کار و بروز قابلیت‌های شخصی در آن زمینه، صلاحیت و برجستگی خاصی نشان می‌دهد. [پاورقی] - در این متن، منظور از دانش آموز، دانش آموز دارای استعداد برتر است. شناسایی کامل و پرورش استعدادهای ویژه چنین دانش آموزی، - که شرط لازم و نه کافی برای رسیدن به مرحله نخبگی در آینده است - نیازمند ارائه خدمات و تسهیلات ویژه ای است که در نظام تربیت رسمی و عمومی باید زمینه‌های مناسب برای آن فراهم شود. ماده ۲
- اصول کلیات نظام تربیت استعدادهای برتر، در چارچوب اصول کلی تربیت رسمی و عمومی مندرج در «مبانی نظری تحول بنیادین آموزش و پرورش» مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی و ضمن رعایت آنها، بر اصول زیر تاکید دارد: ۱
- انعطاف: استفاده از برنامه‌ها و روش‌های منعطف و متنوع آموزشی و تربیتی، متناسب با علایق و نیازهای ویژه دانش آموزان و شرایط و اقتضائات نظام آموزش و پرورش و نیازهای کشور. ۲
- استمرار: شناسایی، تربیت و هدایت استعدادهای برتر به صورت مستمر، مرحله ای و فرایندی، در طول دوران تحصیل. ۳
- تلفیق: ارائه خدمات و تسهیلات آموزشی و تربیتی به دانش آموزان استعدادهای برتر در محیط‌های یادگیری دانش آموزان عادی و پذیرش حداقل تفکیک و جداسازی آنان. ۴
- تعادل: توجه به رشد متوازن و همه جانبه دانش آموزان در ساحت‌های شش گانه تربیتی مندرج در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، با تاکید بر تربیت اخلاقی، اعتقادی و عبادی. ماده ۳
- اهداف ۱
- شناسایی، تربیت و هدایت نظام مند دانش آموزان دارای استعدادهای برتر. ۲
- ارتقای معرفت و تربیت دینی، اعتلای هویت اسلامی - ایرانی و تقویت حس دلبستگی ملی دانش آموزان. ۳
- توانمندسازی دانش آموزان با رعایت عدالت آموزشی و تربیتی و ارتقای کارآمدی آنان، متناسب با نیازهای کشور. ماده ۴
- سیاست‌های اجرایی ۱
- ارائه خدمات آموزشی و پرورشی ویژه، ناظر بر تنوع بخشی به برنامه‌های درسی به شیوه تلفیقی (عدم جداسازی) با نگاه گسترش یابنده و حداکثری. ۲
- استمرار ارائه خدمات آموزشی و پرورشی به دانش آموزان در مدارس استعدادهای درخشان، به شیوه تفکیکی (جداسازی) با رویکرد اصلاحی و حداقلی. ۳
- شناسایی و هدایت نظام مند دانش آموزان برای پاسخگویی به نیازهای توسعه پایدار و متوازن کشور. ۴
- توسعه دانش تخصصی و شایستگی‌های حرفه ای معلمان برای پاسخگویی به نیازهای متنوع دانش آموزان. ۵
- گسترش ارائه خدمات آموزشی، پرورشی و پژوهشی، با تاکید بر توسعه محیط‌های متنوع یادگیری و استفاده از ظرفیت و مشارکت سایر نهادها و ارگان‌های دولتی و غیردولتی، به ویژه ستادها، سازمان‌ها و صندوق‌های ذی ربط. ماده ۵
- راهکارها ۱
- تدوین ملاک‌ها، شاخص‌ها و استانداردهای شناسایی، جذب و تربیت دانش آموزان. ۲
- تدوین و اجرای برنامه‌های مناسب در تمام ساحت‌های تربیتی، با استفاده از ظرفیت و مشارکت بخش‌های دولتی و غیردولتی، به ویژه دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، مساجد، کانون‌ها و مراکز علمی - پژوهشی. ۳
- طراحی برنامه درسی و تربیتی ویژه دانش آموزان، در چارچوب سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی. ۴
- تدوین آیین‌نامه‌های آموزشی و تربیتی، با رویکرد ایجاد تسهیلات ویژه برای این دانش آموزان. ۵
- توانمندسازی مدیران، معلمان و مربیان برای شناسایی، تربیت و هدایت دانش آموزان از طریق: الف: احراز و توسعه صلاحیت‌های تخصصی و حرفه ای معلمان ذی ربط ب: افزودن مواد و سرفصل‌های مربوط به برنامه درسی تربیت معلم ج: تدوین و اجرای دوره‌های ضمن خدمت کوتاه مدت ۶
- ارائه برنامه‌های مشاوره ای ویژه خانواده‌های دانش آموزان و مشاوره‌های تحصیلی و شغلی به دانش آموزان، متناسب با استعدادها و علایق آنها و اولویت‌ها و نیازهای کشور. ۷
- برنامه‌ریزی برای توسعه «فعالیت‌های گروهی دانش آموزان» در حوزه‌های مختلف علمی، پژوهشی، فناوری، فرهنگی، هنری، اجتماعی و هدایت هدفمند آنان به مراکز تخصصی. ۸
- برنامه‌ریزی برای توسعه فعالیت‌های محیط‌های متنوع یادگیری خارج از مدرسه (پژوهش سراها، کانون‌های فرهنگی و هنری، کتابخانه‌ها، اردوگاه‌ها، ورزشگاه‌ها، مراکز آموزشی تخصصی و نظایر آن) به منظور پرورش استعدادهای خاص. ۹
- توسعه برگزاری المپیادهای دانش آموزی، مسابقات و جشنواره‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی، هنری و ورزشی. ۱۰
- حمایت‌های مادی و معنوی از دانش آموزان و طرح‌ها و ایده‌ها و فراهم آوردن تسهیلات و امکانات مناسب برای آنان، با اولویت مناطق کمتر توسعه یافته. ۱۱
- برنامه‌ریزی برای ارتباط هدفمند دانش آموزان با مراکز علمی، پژوهشی، فناوری و تولیدی و جلب مشارکت بخش غیردولتی برای حمایت مادی و معنوی از آنان. ماده ۶
- وزارت آموزش و پرورش موظف است: ۱
- اساسنامه‌ها و آیین‌نامه‌های مورد نیاز این مصوبه را، ظرف مدت شش ماه پس از ابلاغ، تهیه و به شورای عالی آموزش و پرورش ارائه کند. ۲
- از اجرای این مصوبه، ارزشیابی به عمل آورد و براساس بازخوردها، یافته‌ها و نتایج به دست آمده، نسبت به روزآمدسازی آن اقدام کند. ۳
- گزارش پیشرفت فعالیت‌ها را دو سال یک بار به شورای عالی آموزش و پرورش ارائه دهد. ۴
- ضمن رصد مستمر دانش آموزان، برای حمایت و پشتیبانی از آنها، با مراجع ذی ربط هماهنگی به عمل آورد. ماده ۷
- نظارت کلان نظارت کلان بر حسن اجرای این مصوبه به عهده شورای عالی آموزش و پرورش است. ماده ۸
- منابع منابع مالی مورد نیاز برای اجرای این مصوبه از محل منابع در اختیار وزارت آموزش و پرورش تامین خواهد شد و موارد دارای بار مالی جدید، پس از پیش‌بینی منابع در اعتبارات سنواتی وزارت آموزش و پرورش، قابل اجرا خواهد بود. موضوع: کلیات نظام تربیت استعدادهای برتر در آموزش و پرورش در نهصد و سی و دومین (۹۳۲) جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۳۹۵/۳/۱۷ به تصویب رسید. مهدی نوید - دبیر شورا علی اصغر فانی - رئیس جلسه کلیات نظام تربیت استعدادهای برتر در آموزش و پرورش، مورد تایید است. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی آموزش و پرورش - حسن روحانی