مصوبه درباره نظام آمادگی و رزمایش دستگاه‌های اجرایی در برابر تهدیدات
بسم الله الرحمن الرحیم «....در دفاع، ملّت ما یکپارچگی کامل دارد و هیچ چیز دیگری تاثیر نمی‌گذارد، این یک و جمهوری اسلامی خود را آماده نگه می‌دارد و آمادگی خود را حفظ می‌کند این هم نکته دوم، همه دستگاه‌های جمهوری اسلامی از وزارت دفاع، سازمان‌های ارتش و سپاه و دیگر دستگاه‌های مختلف باید این را به عنوان یک دستورالعمل بشناسند و آمادگی‌ها را روز به روز افزایش دهند.» مقام معظّم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظلّه العالی) در دیدار با فرماندهان و مسئولین ارتش جمهوری اسلامی ایران ۱۳۹۴/۱/۳۰ «لازم است اقدام‌های موثّر در حوزه پدافند غیرعامل با کار بسیجی صورت گیرد و از مصونیت کشور و آمادگی لازم دفاعی در برابر دشمن اطمینان حاصل شود.» حکم مقام معظم رهبری در انتصاب رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور - ۱۳۹۴/۶/۲۴ چهل و پنجمین جلسه کمیته دائمی (شورای عالی) پدافند غیرعامل کشور به استناد ماده ۸ اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوّب مقام معظّم رهبری و فرماندهی کلّ قوا (مدظله العالی) در تاریخ ۱۳۹۹/۰۶/۲۵ تشکیل و نظام آمادگی و رزمایش دستگاه‌های اجرایی در برابر تهدیدات موضوع مادّه نه اساسنامه، پیشنهادی آن سازمان را بررسی و به شرح زیر تصویب نمود: مقدمه با توجه به مجموعه تهدیداتی که کشور را احاطه نموده و دامنه آن متناسب با تغییر ماهیّت جنگ‌ها از مستقیم به نیابتی در حال افزایش است، لزوم افزایش آمادگی و پایداری ملی و دفاع همه جانبه در برابر تهدیدات دشمن بیش از پیش نمایان می‌گردد؛ درک چنین شرایطی نیازمند آن است که افراد کلیدی هر دستگاه یا سازمان از نظر ذهنی بتوانند به واقعیت پیامدهای ناشی از تهدیدات، نزدیک شده و با تحلیل و ارزیابی شرایط حاکم بر صحنه، ضمن اتخاد تصمیمات لازم و به موقع از اجرایی شدن آن اطمینان حاصل نمایند. به منظور ارزیابی میزان اثربخشی و کارآیی برنامه آمادگی، پاسخ و مقابله دستگاه اجرایی و جامعه در شرایط جنگ، ضروری است با برنامه‌ریزی، آموزش، تمرین و برگزاری رزمایش‌های تخصّصی با بهره گیری از تجربیات داخلی و خارجی این سطح آمادگی‌ها را ارتقاء داده و سطح آسیب پذیری کشور را به حداقل رساند؛ از این رو اجرای رزمایش‌های پدافند غیرعامل با بهره گیری از استانداردها، آموزش و ابتکارات تخصّصی و مدیریتی و تجارب حاصله از رزمایش‌های گذشته می‌تواند باعث افزایش توانمندی، آمادگی و مقابله هوشمندانه کشور در برابر انواع تهدیدات گردد. در این نظام نامه با هدف ارتقاء سطح آمادگی و قدرت پاسخگویی دستگاه‌های اجرایی کشور در شرایط بحرانی، ایجاد درک مشترک برای مسئولین از وضعیّت های غیرعادی، افزایش سرعت عمل و قدرت پاسخگویی به حوادث و سوانح و تمرین مدیریت و فرماندهی شرایط اضطراری مورد انتظار است. ماده ۱
- تعاریف و اختصارات ۱) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور ۲) کمیته دائمی: کمیته دائمی (شورای‌عالی) پدافند غیرعامل کشور ۳) آمادگی: مجموعه تدابیر و اقداماتی است که ظرفیت جامعه، زیرساخت و دستگاه‌های اجرایی مسئول را برای پاسخ موثّر به حوادث و سوانح ناشی از تهدیدات سایبری، شیمیایی، زیستی، پرتوی و نظامی افزایش می‌دهد به طوری که خسارات انسانی و مادی ناشی از آن را به‌حداقل می‌رساند. ۴) رزمایش: تمرین میدانی (با بکارگیری تجهیزات) یا ستادی (دورمیزی) است که بر اساس سناریوهای احتمالی شبیه سازی و با روش‌های گوناگون اجرا می‌گردد و باعث کشف آسیب پذیری و ارتقاء آمادگی‌های دستگاهی و انفرادی و ارزیابی کارآیی اقدامات برای مقابله با تهدیدات می‌شود. ۵) سطوح رزمایش ۵
- ۱ - رزمایش فراملی: رزمایشی که به صورت مشترک بین دو یا چند کشور بر اساس توافق نامه‌ها یا پیمان‌های بین‌المللی و منطقه ای برای ارزیابی آمادگی و مهارت‌های راهبردی و ارتقاء هماهنگی با دیگر کشورها انجام می‌شود. ۵
- ۲ - رزمایش ملی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت‌های راهبردی و عملیاتی بین چندین دستگاه و چند استان در موضوعات مشترک برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا می‌گردد. ۵
- ۳ - رزمایش منطقه ای: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت‌های راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی در حداکثر ۵ استان در موضوعات مشترک برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا می‌گردد. ۵
- ۴ - رزمایش استانی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت‌های راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی در یک استان در موضوعات مختلف برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا می‌گردد. ۵
- ۵ - رزمایش محلی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت‌های عملیاتی و تاکتیکی یک شهرستان در موضوعات مختلف برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا می‌گردد. ۵
- ۶ - رزمایش دستگاهی: سطحی از رزمایش است که برای ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت‌های راهبردی و عملیاتی در یک دستگاه برای مقابله با حوادث و تهدیدات اجرا می‌گردد. ۶) انواع رزمایش ۶
- ۱ - رزمایش ستادی (دورمیزی): در این رزمایش، هر یک از شرکت کنندگان در محیط ستادی و بدون استفاده از تجهیزات، کارکردهای مربوط به نقش خود را در شرایط اضطراری با فرض وقوع حادثه و یا تهدید تمرین کرده و به مدیر رزمایش پاسخ می‌دهند. ۶
- ۲ - رزمایش شبیه سازی (بازی جنگ): نوعی از رزمایش و تمرین است که با استفاده از تجهیزات، نرم افزارها یا جعبه شنی برنامه رزمایش واحدها و اقدامات و مراحل و تاکتیک‌ها و اقدامات خودی و دشمن بررسی و تمرین می‌شود. ۶
- ۳ - رزمایش میدانی: رزمایشی که برای بررسی مهارت‌های میدانی افراد و ارزیابی میزان آمادگی سازمانی و تجهیزاتی و هماهنگی و همکاری بین بخشی در صحنه عملیات انجام می‌شود، در این رزمایش، نیروها وارد تمرینی می‌شوند که شبیه حادثه واقعی است. ۶
- ۴ - رزمایش کنترل شده: نوعی از رزمایش است که وظایف، نقش‌ها و اقدامات از قبل طراحی و بر اساس زمان بندی و تنظیم اجرا می‌گردد و تغییر در برنامه یا وضعیّت های رزمایش انجام نمی‌شود. ۶
- ۵ - رزمایش آزاد: نوعی از رزمایش است که اقدامات بر اساس وضعیّت های مختلفی که تیم هدایت کننده اعلام می‌نماید انجام می‌شود، در این نوع رزمایش، تیم هدایت کننده، آزادی عمل داشته و نتایج عملکرد سازمان یا زیرساخت در وضعیّت های متعدد، ارزیابی می‌گردد. ۷) حوزه‌های رزمایش پدافند غیرعامل ۷
- ۱ - رزمایش پدافند زیستی: رزمایش‌هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی‌های پدافند زیستی در برابر حوادث و تهدیدات زیستی و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه‌ها در زیرساخت‌ها، دستگاه‌های اجرایی یا استان‌ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام می‌شود. ۷
- ۲ - رزمایش پدافند شیمیایی: رزمایش‌هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی‌های پدافند شیمیایی در برابر حوادث و تهدیدات شیمیایی و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه‌ها در زیرساخت‌ها، دستگاه‌های اجرایی یا استان‌ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام می‌شود. ۷
- ۳ - رزمایش پدافند پرتوی: رزمایش‌هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی‌های پدافند پرتوی در برابر حوادث و تهدیدات هسته ای و پرتوی و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه‌ها در زیرساخت‌ها، دستگاه‌های اجرایی یا استان‌ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام می‌شود. ۷
- ۴ - رزمایش پدافند سایبری: رزمایش‌هایی که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء توانایی‌های پدافند سایبری در برابر حوادث و تهدیدات سایبری و آزمون اثربخشی اقدامات و برنامه‌ها در زیرساخت‌ها، دستگاه‌های اجرایی یا استان‌ها به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام می‌شود. ۷
- ۵ - رزمایش پدافند ترکیبی (نظامی): رزمایش‌هایی که با فرض وقوع بسته ای از تهدیدات نظامی (محدود یا گسترده، تروریستی، خرابکارانه) سایبری، شیمیایی، زیستی و پرتوی، طرح ریزی گردیده و به صورت میدانی یا ستادی، شبیه سازی، کنترل شده یا آزاد انجام می‌شود. ۸) رزمایش مشترک: تمرینی است که برای بررسی، ارزیابی و ارتقاء سطح آمادگی و مهارت‌های تکنیکی و تاکتیکی بین دو یا چند دستگاه اجرایی و یا به صورت مشترک بین بخش‌های کشوری و لشکری در راستای دستیابی به توان مشترک مقابله و پاسخ به تهدیدات طراحی و اجرا می‌گردد. ۹) تهدید: هر عنصر یا وضعیّتی که پیش شرط وقوع یک حادثه یا رویداد ناگوار باشد و موجودیت منافع، امنیّت ملی یا ارزش‌های حیاتی کشور را به خطر اندازد، تهدید محسوب می‌گردد. ۱۰) پاسخ (واکنش): مجموعه فعالیت‌ها و اقدامات طرح ریزی شده از قبیل؛ هشدار سریع، تخلیه، جستجو، نجات و امداد، تامین امنیّت و نظیر آن است که به منظور پیشگیری، مقابله و کنترل پیامدهای حادثه آغاز شده و متناسب با ویژگی‌های هر بحران اجرا می‌شود. ۱۱) تهدیدات ترکیبی: به تهدیداتی که ترکیبی از دو یا چند تهدید از حوزه‌های مختلف تهدیدات نظامی، زیستی، پرتوی، شیمیایی، سایبری و فناورانه و سایر حوزه‌ها به صورت همزمان باشد، اطلاق می‌گردد. ۱۲) سناریو: سناریو تصویری از آینده ممکن و محتمل است، سناریو ابزاری برای تحلیل سیاست‌ها و شناخت شرایط، تهدیدات، فرصت‌ها، نقاط ضعف و قوت و نیازمندی هاست، برنامه‌ریزی در سطوح مختلف از کارکردهای موثّر سناریوهاست. ۱۳) تاب آوری: به توانایی یک نظام، جامعه، دستگاه اجرایی و یا زیرساخت در معرض مخاطرات، برای ایستادگی، تحمّل، سازگاری و حفظ کارکرد، تطبیق و برگشت پذیری در برابر حوادث و تهدیدات گفته می‌شود. ۱۴) دستگاه اجرایی: وفق ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، کلیه وزارتخانه‌ها، موسسات دولتی، موسسات یا نهادهای عمومی غیردولتی، شرکت‌های دولتی و کلیه دستگاه‌هایی که شمول قانون بر آنها مستلزم تصریح و یا ذکر نام است از قبیل شرکت ملی نفت ایران، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، بانک مرکزی، بانک‌ها و بیمه‌های دولتی، دستگاه‌های اجرایی نامیده می‌شوند. ماده ۲
- اسناد بالادستی ۱) رهنمودها، احکام، منویات و تدابیر مقام معظّم رهبری (مدظله العالی) ۲) سیاست‌های کلی نظام در موضوع پدافند غیرعامل ابلاغی مقام معظّم رهبری (مدظله العالی) ۳) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور ۴) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران ۵) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور ۶) سند راهبردی پدافند غیرعامل کشور ۷) سند تقسیم کار ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء (ص) برای شرایط جنگ (بخش پدافند غیرعامل) ماده ۳
- دامنه شمول دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، نیروهای مسلح و آحاد مردم مشمول این نظام نامه می‌باشند. ماده ۴
- هدف ارزیابی آمادگی دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۳ این نظام نامه در برابر حوادث، تهدیدات و اقدامات خصمانه دشمن در راستای ارتقاء پایداری، تاب آوری و تداوم کارکردهای ضروری کشور و صیانت از مردم با تاکید بر اجرای رزمایش‌های پدافند غیرعامل ماده ۵
- منظور ۱) ارتقای آمادگی‌های سازمانی، مدیریتی، تجهیزاتی، نیروی انسانی و برنامه ای در تمام ابعاد (بخشی، گروهی، موضوعی) ۲) الزام دستگاه‌های اجرایی مشمول این نظام نامه به تدوین طرح‌های پاسخ به تهدیدات و حوادث ۳) شناسایی آسیب پذیری‌ها و نقاط ضعف و اقدام برای رفع آنها با اصلاح و بروزرسانی طرح‌ها و دستورالعمل‌های آمادگی ۴) ارزیابی میزان اثربخشی و کارآیی برنامه آمادگی مقابله دستگاه‌های اجرایی برای شرایط بحران ناشی از جنگ ماده ۶
- تهدیدات محتمل در این نظام نامه، تهدیدات زیر در چارچوب اساسنامه سازمان به عنوان تهدیدات پایه معرفی می‌شوند؛ الف) تهدیدات شیمیایی ب) تهدیدات پرتوی ج) تهدیدات زیستی د) تهدیدات سایبری/ الکترونیک و الکترومغناطیس ه) تهدیدات نظامی و امنیّتی و) تهدیدات ترکیبی ماده ۷
- چرخه آمادگی گام‌های چرخه آمادگی عبارتند از؛ ۱) طراحی: شامل تهیه طرح‌های آمادگی اعم از؛ طرح‌های پاسخ به حوادث و تهدیدات، طرح‌های تداوم کارکردهای ضروری طرح‌های تاب آوری و حفظ پایداری، طرح حفاظت از زیرساخت، طرح صیانت از مردم و مدیریت افکار عمومی و سایر ۲) سازماندهی: سازماندهی ساختارها، ظرفیت‌ها، نیروی انسانی، تجهیزات در دستگاه‌های اجرایی برابر طرح مصوّب و تقسیم وظایف انجام شده، ۳) آموزش: آموزش عمومی، تخصّصی و دستگاهی برابر مفاد طرح شامل: نقش‌ها و وظایف، راهبرد و تاکتیک مقابله، تجهیزات تخصّصی و هماهنگی‌های لازم به عناصر و ساختارهای مشارکت کننده در طرح، ۴) تجهیز: تامین تجهیزات عمومی و تخصّصی لازم برای اجرا در طرح‌های مقابله و تداوم کارکرد و حصول اطمینان از آماده به کار بودن تجهیزات، ۵) تمرین: کاربرد راهبردها و تاکتیک‌ها، تجهیزات و ابزار و تکرار نقش‌ها و وظایف (گروهی و انفرادی) تا کسب مهارت و افزایش سرعت عمل، ۶) رزمایش (اجرا): تمرین میدانی (با بکارگیری تجهیزات) یا ستادی (دورمیزی) طرح‌های پاسخ و تداوم کارکرد در مقیاس‌های گروهی، بخشی یا موضوعی که در انواع مختلف و سطوح متفاوت با الزامات ضروری آن انجام می‌شود. ۷) ارزیابی و مستندسازی: با سازماندهی تیم‌های تخصّصی ارزیاب و بازبینه (چک لیست) های لازم مبتنی بر اهداف آمادگی نسبت به کشف اشکالات، ضعف‌ها و نواقص و تجربیات و نقاط قوت اقدام نموده و ضمن مستندسازی نسبت به برطرف نمودن اشکالات و نواقص در قالب برنامه‌های اجرایی دستگاه اقدام می‌شود. ۸) بازخورد و اصلاح: اشکالات، نواقص و ضعف‌های کشف شده در ارزیابی‌ها پس از برگزاری جلسات خبرگی نقد و بررسی در قالب اصلاح برنامه (اصلاح طرح، بازنگری وظایف و نقش‌ها، ارتقاء راهبردها، تکمیل آموزش‌ها، اصلاح تاکتیک‌ها، هماهنگی‌ها و ارتقاء تجهیزات) در برنامه سالانه و جاری قرار می‌گیرند. ۹) به روزرسانی طرح‌ها: طرح‌ها مجدداً بررسی و نسبت به کفایت پاسخ گویی به تهدیدات بروزرسانی شوند، بررسی و رصد شرایط تهیه طرح شامل ظرفیت‌ها و قابلیت‌های دستگاه و تغییر در ماهیّت تهدیدات در به روز رسانی طرح‌ها موثّر هستند. تبصره: در این نظام نامه به اجرای رزمایش‌های پدافند غیرعامل پرداخته شده است؛ سایر گام‌های آمادگی در قالب دستورالعمل‌های جداگانه تهیه و ابلاغ می‌شوند. ماده ۸
- گام‌های رزمایش گام‌های رزمایش که برای اجرای رزمایش پدافند غیرعامل لازم و ضروری هستند، عبارتند از: ۱) تهیه برنامه و تعیین اعتبارات رزمایش ۲) برآورد تهدیدات و تعیین سناریو پایه ۳) طراحی (طرح پاسخ) ۴) بررسی، تائید و تصویب طرح رزمایش ۵) آموزش عمومی و تخصّصی نیروهای رزمایش ۶) تجهیز ابزار و تجهیزات طرح رزمایش ۷) تمرین و مهارت افزایی ۸) اجرای رزمایش میدانی ۹) نظارت، ارزیابی و بازخورد ۱۰) اصلاح و تکمیل و بروزرسانی طرح‌ها گام‌های رزمایش در پیوست (الف) تشریح شده است. ماده ۹
- الزامات آمادگی و اجرای رزمایش ۱) مدیریت و فرماندهی: رئیس دستگاه اجرایی موظف به رصد، کنترل، هدایت، برنامه‌ریزی، نظارت و ارتقاء مولفه (گام) های آمادگی و رزمایش‌های پدافند غیرعامل است و برنامه ی اجرا، تمرین و رزمایش طرح‌های پاسخ، تداوم کارکرد، حفاظت از زیرساخت و صیانت از مردم را پیاده سازی می‌کند. فرماندهی، هدایت، کنترل و ایمنی رزمایش به عهده فرمانده رزمایش است که توسط رئیس دستگاه اجرایی تعیین می‌شود، فرمانده رزمایش پاسخگوی اُمور رزمایش بوده و باید تدابیر، سیاست‌ها، خط مشی‌ها و اصول ایمنی رزمایش را از طریق سلسله مراتب، دریافت و اجرا کند. فرمانده صحنه توسط فرمانده رزمایش تعیین می‌شود و مسئول هدایت و راهبری تیم‌های عملیاتی رزمایش و اجرای اقدامات در صحنه است. ۲) سازماندهی: رئیس دستگاه اجرایی موظف است با مشارکت مسئول حراست دستگاه، فرمانده بسیج دستگاه و مسئول پدافند غیرعامل دستگاه نسبت به سازماندهی عملیاتی اقدام نموده، ساختار و سازمان مورد نیاز برای طرح‌های آمادگی را تهیه و آنها را در رزمایش‌های پدافند غیرعامل ارزیابی کند و از آمادگی در برابر هر نوع حادثه، اطمینان حاصل کرده و به مراجع ذی ربط پاسخگو باشد. ۳) طرح ریزی: کلیه مراکز و دستگاه‌های اجرایی مشمول این نظام نامه متناسب با ماموریت خود موظّف به تهیه و تدوین طرح‌های پاسخ، تداوم کارکرد، تاب آوری، حفاظت از زیرساخت، صیانت از مردم، مدیریت افکار عمومی و سایر طرح‌ها، آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های مورد نیاز بوده و پس از تمرین و رزمایش، آنها را متناسب با نتایج ارزیابی و تهدیدات بروزرسانی نمایند. ۴) زیرساخت: به منظور ارتقاء سطح آمادگی دستگاه اجرایی لازم است زیرساخت‌های فرماندهی، ارتباطات و زیربنایی اعم از اسکان، حمل و نقل، بهداشت و درمان، غذا و دارو، آب و انرژی (سوخت و برق) و سایر، برابر طرح‌های مصوّب آمادگی پیش‌بینی و در دستگاه اجرایی ایجاد گردند. ۵) تجهیزات: کلیه مراکز و دستگاه‌های اجرایی مشمول موظفند نسبت به تامین تجهیزات عمومی و تخصّصی مورد نیاز برای اجرای طرح‌های مصوّب آمادگی و رزمایش اقدام کرده و از آماده بکاربودن و کفایت تجهیزاتی اطمینان حاصل کنند. نیروی انسانی مشارکت کننده در رزمایش‌ها و تجهیزاتی که در طرح‌های رزمایش هر دستگاه و استان پیش‌بینی شده است توسط دستگاه مسئول اجرای رزمایش، تامین می‌شوند. ۶) مهارت: به منظور افزایش سطح بهره وری و کارآیی انفرادی و گروهی تیم‌های عملیاتی جهت پاسخ به موقع و موثّر به تهدیدات و حوادث رئیس دستگاه اجرایی موظّف است نسبت به ارتقاء مهارت‌های نیروی انسانی اقدام نماید؛ راهبردها، تاکتیک‌ها، وظایف، نقش‌های اساسی و روش‌های بکارگیری تجهیزات و سایر موارد مورد نیاز متناسب با هر طرح آمادگی باید در دوره‌های عمومی و تخصصی آموزش داده شوند، کارگروه‌های مورد نیاز برای آن تعیین شده و آموزش‌های کافی تا حصول اطمینان از فراگیری انجام شود. ۷) هماهنگی و ارتباطات: به منظور هم افزایی و پاسخ سریع و مناسب و کسب موفقیت در عملیات، ضروری است برابر طرح‌های مصوّب، هماهنگی‌های درون و برون سازمانی صورت گرفته و بسترهای مورد نیاز پیش‌بینی و ایجاد گردد. دستگاه اجرایی مسئول اجرای رزمایش موظف است هماهنگی و ارتباطات لازم برای اجرای رزمایش را با سطوح بالاتر، همجوار و دستگاه‌های تحت کنترل و مشارکت کننده در رزمایش تامین و ایجاد نموده و از رعایت اصول ایمنی رزمایش اطمینان حاصل نماید. ۸) نظارت، ارزیابی و مستندسازی: رئیس دستگاه اجرایی مسئولیت ارزیابی، تجزیه و تحلیل و کشف نواقص و اشکالات و مستندسازی رخدادها، حوادث و پیامدهای آنها را بر عهده دارد و گزارش آمادگی و اجرای رزمایش‌های پدافند غیرعامل در برابر تهدیدات و مخاطرات مبتنی بر طرح‌های پاسخ و مقابله را به سازمان ارائه می‌کند. مسئول نظارت و ارزیابی رزمایش نسبت به تشکیل تیم‌های ارزیاب و مستندساز به منظور تحلیل، ارزیابی، بررسی و کشف اشکالات و نواقص، متناسب با اهداف رزمایش اقدام می‌کند. ۹) بودجه و اعتبارات: تامین اعتبارات مورد نیاز تهیه طرح‌های آمادگی و رزمایش، آموزش‌ها، تمرینات و اجرای رزمایش‌ها به عهده رئیس دستگاه اجرایی است که در قالب برنامه‌های سالانه آن دستگاه، پیش‌بینی و تامین می‌شود. اعتبارات مازاد اجرای رزمایش‌های بین دستگاهی که در سطح ملی یا منطقه ای طرح ریزی می‌شوند، در برنامه سالانه سازمان برآورد، پیش‌بینی و تامین می‌شود. ماده ۱۰
- نقش‌ها و مسئولیت‌ها مسئولیت اجرا، هدایت و راهبری، نظارت و ارزیابی و تصویب طرح‌های رزمایش در سطوح مختلف آن، برابر جدول زیر تعیین می‌گردد؛ سطوح رزمایش مسئولیت اجرا تصویب طرح هدایت و راهبری نظارت و ارزیابی فراملی دولت / دستگاه اجرایی شورای عالی امنیّت ملی سازمان کمیته دائمی ملی دولت / دستگاه اجرایی کمیته دائمی سازمان کمیته دائمی / دستگاه اجرایی منطقه ای وزارت کشور / سازمان سازمان / کمیته دائمی سازمان سازمان / وزارت کشور استانی استاندار سازمان استاندار سازمان دستگاهی رئیس دستگاه اجرایی سازمان سازمان / دستگاه اجرایی سازمان / استانداری / وزارت کشور محلی مسئول دستگاه استانی استاندار فرماندار / شهردار سازمان / مدیر کل پدافند استان مشترک دستگاه اجرایی / سازمان کمیته دائمی / سازمان کمیته دائمی / سازمان سازمان ماده ۱۱
- تکالیف و وظایف ۱) دستگاه‌های اجرایی مشمول این نظام نامه که دارای زیرساخت‌ها و مراکز ویژه، حیاتی، حساس، مهم و قابل حفاظت هستند به طور سالانه موظّف به اجرای حداقل یک رزمایش تخصّصی پدافند غیرعامل در هر یک از انواع ستادی (دورمیزی) و میدانی هستند. ۲) استانداران و دستگاه‌های اجرایی استانی موظّفند نسبت به انجام رزمایش‌های پدافند شیمیایی، پدافند پرتوی، پدافند زیستی و پدافند مردم محور به صورت سالانه - حداقل یکبار - برابر چرخه رزمایش و آمادگی اقدام نمایند. ۳) دستگاه‌های اجرایی موظفند تقویم رزمایش‌های سالانه پدافند غیرعامل خود را به سازمان ارسال نمایند، رزمایش‌های سالانه پدافند غیرعامل در سطوح ملی و منطقه ای برای مراکز ویژه، حیاتی و حساس، پس از تصویب در کمیته دائمی جهت اجرا به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ می‌گردد. تبصره
- تقویم رزمایش‌های سالانه پدافند غیرعامل در سایر سطوح و مراکز توسط سازمان تصویب و ابلاغ می‌گردد. ۴) سازمان ضمن ارزیابی، هدایت و کنترل رزمایش‌های پدافند غیرعامل در کشور، گزارشی از میزان آمادگی دستگاه‌های اجرایی در برابر تهدیدات و تعیین نقاط ضعف و قوت آنها به صورت نوبه ای به کمیته دائمی، ستاد کل نیروهای مسلح و شورای عالی امنیّت ملی ارسال کرده و برنامه ی اجرایی رفع اشکالات و نواقص را به دستگاه اجرایی ذی ربط ارائه نماید. گزارش میزان آمادگی استان‌ها و شهرستان‌ها و دستگاه‌های اجرایی مستقر در آنها، به روسای کمیته پدافند غیرعامل استان و دستگاه اجرایی نیز ارائه می‌گردد. ۵) سازمان موظف است دستورالعمل‌ها و ضوابط اجرایی رزمایش‌های پدافند غیرعامل در انواع و سطوح مختلف و شیوه‌نامه طراحی و سناریونویسی رزمایش‌های تخصّصی پدافند غیرعامل را تدوین و ابلاغ کند. ۶) سازمان موظّف است با همکاری دستگاه‌های اجرایی ملی و استانی، رزمایش فراملی در زیرساخت‌های مشترک با کشورهای همسایه را طرح ریزی نماید؛ رزمایش‌های فراملی در قالب همکاری‌های مشترک آمادگی و مقابله با تهدیدات و حوادث شیمیایی، پرتوی، میکروبی و زیستی درچارچوب سیاست‌های دفاعی با تصویب شورای عالی امنیّت ملی و نظارت کمیته دائمی، توسط سازمان هدایت، طرح ریزی، آموزش و ارزیابی می‌گردد. تبصره
- وزارت امور خارجه موظف است نسبت به ایجاد هماهنگی با کشورهای مشارکت کننده اقدام نموده و همکاری و مشارکت لازم را با سازمان در اجرای رزمایش‌های فراملی به انجام رساند. ۷) وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح - سازمان پژوهش‌های نوین دفاعی (سپند) - به عنوان مرکز اقدام و عمل کلی قرارگاه‌های تخصّصی پدافند غیرعامل (پدافند پرتوی، پدافند شیمیایی، پدافند زیستی) موظّف است از توانمندی‌ها و ظرفیت‌های تولید تجهیزات و لوازم مورد نیاز متناسب با طرح‌های آمادگی و رزمایش، پشتیبانی و حمایت نماید. ۸) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظّف به ارتقاء آمادگی زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی کشور و افزایش توانمندی و تاب آوری شبکه تجهیزاتی و نیروی انسانی برای مقابله و پاسخ در چارچوب طرح‌های مصوّب آمادگی و رزمایش، متناسب با انواع تهدیدات و مخاطرات شیمیایی، زیستی و پرتوی می‌باشد. ۹) وزارت جهاد کشاورزی موظّف به ارزیابی زیرساخت‌های رصد و پایش تهدیدات حوزه ماموریت خود، ارتقاء آمادگی تجهیزاتی و نیروی انسانی، افزایش پایداری و تداوم کارکردهای اساسی در چارچوب طرح‌های مقابله و پاسخ، تداوم کارکرد، حفاظت از زیرساخت، صیانت از مردم و سایر طرح‌ها در حوزه‌های غذا، دام و نباتات با اجرای رزمایش‌های تخصّصی پدافند غیرعامل می‌باشد. ۱۰) وزارت راه و شهرسازی موظّف به ایجاد زیرساخت‌ها و تجهیزات لازم در حوزه‌های حمل و نقل، هواشناسی و مانند آن به منظور ارتقاء آمادگی‌ها در اجرای رزمایش‌های پدافند غیرعامل حوزه‌های پرتوی، شیمیایی، زیستی و نظامی در چارچوب طرح‌های پاسخ و تداوم کارکرد قرارگاه‌های تخصّصی می‌باشد. ۱۱) سازمان بسیج مستضعفین موظّف است نسبت به سازماندهی ساختارهای پدافند شیمیایی، زیستی، پرتوی، مردم محور و تامین تجهیزات لازم در سازمان بسیج اقدام کند و ظرفیت‌های نیروی بسیج در دستگاه‌های اجرایی و سایر اقشار را در چارچوب طرح‌های آمادگی و رزمایش پدافند غیرعامل، سازماندهی و آموزش داده و در رزمایش‌ها به صورت فعّال شرکت نماید. ۱۲) نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (ناجا) موظّف است با ایجاد زیرساخت‌های لازم و تامین تجهیزات مورد نیاز، آمادگی‌های کافی برای مقابله با تهدیدات و مخاطرات شیمیایی، پرتوی و زیستی در چارچوب طرح‌های آمادگی و پاسخ ایجاد نموده و با آموزش‌ها و تمرینات لازم و تخصّصی در رزمایش‌های پدافند غیرعامل مشارکت و همکاری نماید. ۱۳) سازمان صدا و سیما و مراکز استانی تابعه، ضمن ارتقاء آمادگی‌های درون سازمانی در برابر تهدیدات، مسئول آگاهی بخشی، اطلاع رسانی و اجرای آموزش‌های عمومی مورد نیاز و مناسب برای اجرای رزمایش در جامعه مخاطب پیرامون محیط رزمایش هستند. راه اندازی رادیو رزمایش جهت آموزش محدود پدافند غیرعامل در حوزه‌های تخصّصی (شیمیایی، پرتوی و زیستی) و توجیه افکار عمومی در اجرای رزمایش‌ها ضرورت داشته و مورد تاکید است. ۱۴) استانداران موظّفند درچارچوب برنامه‌های امنیّتی - دفاعی استان نسبت به سازماندهی قرارگاه‌های استانی پدافند شیمیایی، پرتوی، زیستی، سایبری و مردم محور و تهیه طرح‌های پاسخ، تداوم کارکردها، حفاظت از زیرساخت‌ها، صیانت از مردم و برنامه‌های آمادگی و رزمایش استانی اقدام نمایند. وزارت کشور مسئول سیاست گذاری امنیّتی، هدایت و پشتیبانی استان‌ها در اجرای رزمایش‌ها بوده و هماهنگی بین استان‌ها در رزمایش‌های ملی و منطقه ای را ایجاد نماید. ۱۵) دستگاه‌های اجرایی و نهادهای عمومی موظّفند در حوزه وظایف و ماموریت‌های قانونی خود، نسبت به ارتقاء آمادگی درون سازمانی با اجرای طرح‌های پاسخ، تداوم کارکردها، حفاظت از زیرساخت‌ها و صیانت از مردم در چارچوب دستورالعمل‌های سازمان عمل نمایند و با طرح ریزی و برنامه‌ریزی سالانه، رزمایش‌های پدافند غیرعامل را اجرا کرده و نسبت به اصلاح و رفع اشکالات و نواقص کشف شده از رزمایش‌ها در قالب برنامه‌های جاری و سالانه اقدام و گزارش اجرای آن را به سازمان ارائه کنند. ۱۶) دستگاه‌های اجرایی موظفند هرگونه قصور و کوتاهی در مصون سازی و ایجاد آمادگی و مقابله با تهدیدات و انجام رزمایش‌های پدافند غیرعامل در قالب این نظام نامه در زیرساخت‌ها و مراکز حیاتی و حساس و مهم که احتمال وقوع مخاطرات امنیّتی در آن وجود دارد به سازمان پدافند غیرعامل گزارش نمایند. ۱۷) سازمان پدافند غیرعامل مکلّف است به عنوان راهبر، هادی و ناظر اجرای مقررّات و ضوابط پدافند غیرعامل گزارش تخلّفات صورت گرفته را به مراجع قضایی ذی ربط اعلام نماید. ۱۸) قوه قضاییه هرگونه کوتاهی در انجام اقدامات ایجاد و حفظ آمادگی دستگاه‌ها که منجر به ایجاد مخاطرات امنیّتی می‌گردد، به تشخیص سازمان، پیگیری قضایی نموده و وفق مقررّات و قوانین امنیّتی و دفاعی اقدام کند. ۱۹) سازمان بازرسی کل کشور اجرای برنامه رزمایش سالانه دستگاه‌های اجرایی را در برنامه‌های بازرسی برنامه‌ریزی شده سالانه درج نموده و نتایج آن را به سازمان و کمیته دائمی گزارش نماید. ۲۰) رزمایش‌های مشترک در قالب برنامه سالانه رزمایش‌های پدافند غیرعامل کشور با پیشنهاد سازمان یا دستگاه‌های اجرایی به تصویب رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی می‌رسد و با هماهنگی کامل فیمابین حوزه‌های لشکری و کشوری اجرا می‌شوند. ماده ۱۲
- سازمان با همکاری دستگاه‌های اجرایی ذی ربط، اسناد تفصیلی، دستورالعمل‌ها و طرح‌های عملیاتی مورد نیاز برای پیاده سازی سایر گام‌های آمادگی این نظام را تهیه و به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ می‌نماید. ماده ۱۳
- سازمان مسئول نظارت بر حسن اجرای این نظام نامه بوده و هر نوع اصلاح و بازنگری برای آن، با پیشنهاد سازمان به تصویب کمیته دائمی می‌رسد. ماده ۱۴
- این تصویب‌نامه در چهارده ماده و شصت و سه بند و سه تبصره در چهل و پنجمین جلسه کمیته دائمی به تاریخ بیست و پنجم شهریورماه سال یکهزار و سیصد و نود و نه هجری شمسی به تصویب رسید. نظام آمادگی و رزمایش دستگاه‌های اجرایی در برابر تهدیدات مشتمل بر چهارده ماده و شصت و سه بند و سه تبصره که در تاریخ ۱۳۹۹/۰۶/۲۵ در چهل و پنجمین جلسه کمیته دائمی (شورای عالی) پدافند غیرعامل کشور به تصویب رسید، به استناد تبصره یک ماده نه اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوّب مقام معظّم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) جهت اجرا ابلاغ می‌گردد. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور - سرلشکر پاسدار محمّد باقری پیوست: گام‌های رزمایش گام اول / برنامه رزمایش:
در این مرحله ضرورت اجرای رزمایش بر اساس تهدیدات محتمل به مرجع تصویب کننده اجرای رزمایش اعلام و اجرای رزمایش در برنامه‌های آتی دستگاه پیش‌بینی و اعتبارات لازم برای آن منظور می‌گردد. گام دوم / سناریو:
در این مرحله سناریو بر اساس محتمل ترین تهدیدات، تدوین و جهت بررسی و تصویب به مبادی مربوطه ارسال می‌گردد. گام سوم / طراحی:
تعیین اهداف اجرای رزمایش، شناخت محیط رزمایش از قبیل وسعت، اقلیم، جمعیت و تحلیل سایر ویژگی‌های موثر بر رزمایش، احصاء نقاط قوت و ضعف، فرماندهی صحنه، هماهنگی با دستگاه‌های محلی و مواردی از این قبیل باید در طراحی رزمایش رعایت و لحاظ شوند. گام چهارم / تصویب:
طرح رزمایش نیازمند تائید از طرف مراجع ذی صلاح بوده و اجرای گام‌های بعدی رزمایش منوط به تصویب طرح رزمایش می‌باشد. گام پنجم / آموزش:
آموزش مسئولین و کارکنان، آموزش کارگروه‌های تخصّصی و تیم‌های عملیاتی، آموزش نخبگان جامعه و مردم و آگاهی بخشی و اطلاع رسانی مناسب و به هنگام، گام پنجم از اجرای رزمایش است که باید به صورت دقیق و منظّم با برنامه‌ریزی همسو و هماهنگ با طرح کلی رزمایش پیاده سازی و اجرا گردد؛ برگزاری کارگاه‌های آموزشی - توجیهی طرح و سناریوی رزمایش و تهیه پیوست‌های تخصّصی مربوط به رزمایش برای تمام بازیگران اصلی و حتی افرادی که به صورت غیرمستقیم با رزمایش ارتباط دارند بخشی از فعالیت‌های مربوط به این بخش است. گام ششم / تجهیز:
در این مرحله با برآورد و تامین اعتبارات تخصصی نسبت به سازماندهی تیم‌ها و کارگروه‌های تخصصی به ادوات و تجهیزات مورد نیاز اجرای رزمایش اقدام می‌شود و زیرساخت‌هایی که در طرح رزمایش مورد ارزیابی قرار می‌گیرند مجهّز شده و از آمادگی تجهیزات و نگهداری مناسب و اصولی ادوات و تاسیسات اطمینان حاصل می‌شود، نظارت مستمر بر تعمیرات و نگهداری تجهیزات پیش از اجرای رزمایش بسیار اهمیت دارد. گام هفتم / تمرین:
آشنایی مسئولین، کارکنان، سازمان‌های مشارکت کننده، مردم و کارگروه‌ها با نقش خود در رزمایش نیازمند تمرین و تکرار است، تمرینات بخشی کارگروه‌ها درحوزه فعالیت اختصاصی و تکرار وظایف افراد بازیگر و دارای نقش، اجرای رزمایش را مطلوب تر و اثربخش تر خواهد کرد. افزایش سرعت عمل، حفظ خونسردی و دقت نظر در تصمیم گیری‌ها در حین رزمایش نتیجه تمرین و تکرار است. گام هشتم/ رزمایش میدانی:
رزمایش می‌بایست بر اساس طرح ابلاغی در تاریخ مشخص و با حضور همه تیم‌های مشارکت کننده اجرا گردد. گام نهم / نظارت، ارزیابی و بازخورد:
ارزیابی و نظارت بر رزمایش با هدف شناسایی نقاط ضعف و آسیب پذیری‌ها، برآورد نیازها و تشخیص میزان کمبودها و خلاء‌های کارکردی صورت می‌گیرد و توصیه می‌شود به منظور احصاء نتایج واقع گرایانه و شناسایی دقیق تر کاستی‌ها، گروه داوران از سازمان‌هایی مستقل و آشنا با ماموریت و عملکرد زیرساختی که رزمایش در آن اجرا می‌شود، انتخاب گردند. جلسه تحلیل و ارزیابی رزمایش برای همه مدیران اجرایی و دست اندرکاران اجرای رزمایش بلافاصله پس از پایان رزمایش برگزار می‌شود. گام دهم / اصلاح و تکمیل:
پس از انجام مراحل ارزیابی، پیشنهاداتی برای اصلاح اقدامات، دستورالعمل‌ها و فرایندها در راستای ارتقاء پایداری سازمان، تداوم کارکردهای مرکز، مصون سازی و کاهش آسیب پذیری و تسهیل مدیریت بحران‌ها ارائه می‌گردد که سازمان مجری رزمایش باید تا برگزاری رزمایش بعدی به رفع نواقص و معایب و اجرایی نمودن پیشنهادات ارائه شده مبادرت نماید.