مصوبه درباره تهیه طرح توسعه مناطق و مبادی مرزی کشور
در راستای پیگیری بیانات ریاست محترم جمهوری در تاریخ ۱۳۹۹/۴/۱۲ مبنی بر ضرورت آبادانی منطقه سومار به عنوان یکی از نقاط مرزی مهم برای تجارت و تبادل کالا با کشور عراق و در چارچوب گردش کار مندرج در فراز ۱۰ ماده ۱ فصل یکم آیین‌نامه نحوه بررسی و تصویب طرح‌های توسعه و عمران، ضرورت تهیه "طرح ویژه توسعه منطقه مرزی با مرکزیت شهر سومار"، پس از هماهنگی‌های استانی در جلسه مورخ ۱۳۹۹/۷/۲ کارگروه زیربنایی، توسعه روستایی، عشایری، شهری و آمایش سرزمین و محیط زیست و جلسه مورخ ۱۳۹۹/۷/۲۴ شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان کرمانشاه به تایید رسید. پیرو مصوبه شورای برنامه‌ریزی استان، موضوع تهیه طرح ویژه مذکور در جلسه مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۲۹ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مطرح و شورای عالی پس از استماع گزارش و نظرات اعضا و ریاست شورای عالی در خصوص ضرورت تحول کارکردی مرز و مناطق مرزی در توسعه فضایی کشور، به شرح زیر اتخاذ تصمیم کرده و مصوب نمود: طرح راهبردی یکپارچه توسعه مناطق و مبادی مرزی کشور موقعیت ممتاز و قلمرو جغرافیایی وسیع کشور ایران با پتانسیل‌ها و مزیت‌های متنوع در سطح آن، داشتن هم پیوندی‌های عمیق تاریخی و مرزهای مشترک طولانی با چندین کشور با توانایی‌ها و نیازهای مختلف؛ انجام برنامه‌ریزی دقیق با هدف توسعه و بهینه کردن روابط با کشورهای همسایه و بهره مندی حداکثری از آن در مقیاس‌های ملی، منطقه ای و محلی را ضروری می‌نماید. تحقق بایسته هدف کلان مذکور تاکنون به دلیل وجود برخی کاستی‌ها و نارسایی‌ها با محدودیت‌هایی روبرو بوده که از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود: ۱ - عدم وجود تسهیلات و زیرساخت‌های مناسب بویژه راه‌های مواصلاتی در جهت تسهیل در انتقال کالا و انجام مبادلات مرزی. ۲ - عدم استفاده کافی از پتانسیل‌ها و مزیت‌های نسبی و خاص موجود در هر یک از مناطق مرزی و پس از کرانه آنها در انجام و توسعه مبادلات. ۳ - عدم برخورداری حداکثری مناطق مرزی از فرصت و مزایای ارتباط و مبادلات مرزی در جهت رفع تنگناها و ارتقاء سطح توسعه. ۴ - نبود برنامه مدون و یکپارچه با هدف و دستور کار مشخص و زمینه محور به منظور استفاده حداکثری اقتصاد ملی، منطقه ای و محلی از مبادلات مذکور، هماهنگ کردن فعالیت‌های تجاری مبادی مرزی کل کشور، استقرار و توزیع برنامه‌ریزی شده کانون‌های تولید در ارتباط مستقیم و معنادار با نیازمندی‌های کشورهای همسایه و منابع و ظرفیت‌های موجود در مناطق مرزی. بر این اساس، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جهت رفع کاستی‌ها و مسائل مربوط به مناطق مرزی و رونق و توسعه بیش از پیش حوزه مناطق مذکور و پیوند کارآمد آن با تامین نیازهای توسعه کشور از مقیاس ملی تا محلی؛ مقرر نمود طرح ویژه ای تحت عنوان "طرح ویژه توسعه یکپارچه مناطق و مبادی مرزی کشور" با محوریت و کارفرمایی معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و با همکاری دیگر دستگاه‌های ذیربط تهیه گردد. اهداف، محدوده، نحوه بررسی و تصویب، نحوه تهیه چارچوب و شرح خدمات، نحوه انتخاب مهندسین مشاور دارای صلاحیت و تشکیل کمیته تخصصی راهبری طرح مورد نظر به شرح زیر خواهد بود: ۱) اهداف تهیه طرح اهداف تهیه طرح یاد شده عبارتند از: ۱
- استفاده از پتانسیل و مزیت‌های نسبی هر یک از مناطق مرزی و توجه به ویژگی‌های خاص هر یک از آنها، خلق فرصت و ظرفیت سازی در مناطق مرزی با محوریت لجستیک، تجارت و فعالیت‌های تولیدی و صنعتی صادرات محور. ۲
- انجام برنامه‌ریزی در جهت استفاده معقول و حداکثری از امکانات و ظرفیت‌های محلی مناطق مرزی در جهت افزایش مبادلات، کاهش هزینه‌ها و سودآوری بیشتر فعالیت‌های تولیدی و بازرگانی. ۳
- تقسیم کار بهینه و هم افزا بین هسته‌های فعال تجاری در مناطق مرزی کشور. ۴
- تمهید یکپارچگی و ساماندهی فضایی مطلوب کانون‌های جمعیتی، تولیدی، بازرگانی و محورهای ارتباطی در مناطق مرزی کشور و پس کرانه‌های آنها. ۵
- انجام برنامه‌ریزی و اعمال معیارها و استانداردهای از پیش اندیشیده شده در زمینه تامین و ایجاد تسهیلات و زیرساخت‌های مورد نیاز در مناطق مرزی در حوزه‌های لجستیکی و حمل و نقل، اقامتی، سکونتی، تفریحی، تجارت و بازرگانی، درمانی، آموزش و توسعه انسانی مورد نیاز جهت پشتیبانی مبادلات مرزی، تقویت و پشتیبانی فعالیت‌های تولیدی و اقتصاد محلی و منطقه ای. ۶
- بهره مندی برنامه‌ریزی شده و هدفمند ساکنین جوامع محلی مراکز جمعیتی مناطق مذکور از مزایای فعالیت مبادی و پایانه‌های مرزی در جهت رفع محرومیت، حل مسائل معیشتی، رونق اقتصادی و معیشت و سکونت پایدا در مناطق مرزی. ۷
- جلوگیری از تبعات منفی ناشی از فعالیت‌ها و داد و ستدهای مرزی از جمله گسترش قاچاق، سوداگری و بورس بازی زمین، تخریب محیط زیست، عدم استفاده صحیح از منابع و سرمایه‌های موجود بویژه زمین، تشدید تخلفات در حوزه ساخت و ساز و ضوابط و مقررات شهرسازی، تغییر کاربری اراضی خارج از اصول و چارچوب‌های تعیین شده. ۲) محدوده طرح محدوده کالبدی طرح، مبادی ۲۰ گانه مرزی کشور و پس از کرانه‌های آنها که فعالیت غالب اقتصادی ساکنین در بخش‌های مختلف اقتصادی در ارتباط مستقیم با نوع و نحوه فعالیت مبادی یاد شده می‌باشد، را پوشش خواهد داد. حدود دقیق آن در مرحله اول تهیه طرح توسط مهندسین مشاور تعیین و برای بررسی و تایید اولیه به کمیته تخصصی راهبری طرح و سپس برای تصویب به شورای عالی پیشنهاد خواهد شد. مطالعات تشخیص، تحلیل و برنامه‌های پیشنهادی طرح بایستی سطوح زیر را شامل شود:
- سطح فرامرزی و بین‌المللی - سطح ملی و منطقه ای - سطح محلی (مشتمل بر مبادی ۲۰ گانه به شرح فهرست پیوست) ۳) چارچوب و شرح خدمات طرح طرح در دو مرحله زیر تهیه خواهد شد: الف) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه مناطق مرزی کشور ب) برنامه‌ریزی عملیاتی مبادی مرزی ۲۰ گانه کشور. معاونت شهرسازی و معماری و وزارت راه و شهرسازی با همکاری کمیته تخصصی راهبری طرح تدوین اصول رویه ای و محتوایی، رویکردهای بنیادین و آغازین طرح و چارچوب شرح خدمات طرح در دو سطح فوق را به عهده خواهد داشت. چارچوب و شرح خدمات تهیه طرح یاد شده در فرآیند انتخاب مهندسین مشاور برای تهیه طرح با توجه به اهداف ذکر شده در این مصوبه، از سوی مهندسان مشاور داوطلب شرکت در فراخوان تدقیق و پیشنهاد می‌شود. مهندسان مشاور ذیصلاح شهرسازی و برنامه‌ریزی فضایی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی معتبر و دارای ظرفیت علمی - تخصصی می‌توانند داوطلب تهیه این طرح در مراحل دوگانه آن باشند. ۴) نحوه بررسی و تصویب طرح فرآیند بررسی و تصویب طرح مورد نظر به شرح زیر خواهد بود: الف) مرحله اول: برنامه‌ریزی راهبردی توسعه مناطق مرزی کشور ۱ - بررسی و اظهارنظر در کمیته تخصصی راهبری طرح ۲ - بررسی و اظهارنظر در کمیته فنی شماره ۵ شورای عالی شهرسازی و معماری ۳ - بررسی و تصویب در شورای عالی شهرسازی و معماری ب) مرحله دوم: برنامه‌ریزی عملیاتی مبادی مرزی ۲۰ گانه کشور ۱ - بررسی و تایید طرح هر یک مبادی در شورای برنامه‌ریزی و توسعه استانهای مرتبط ۲ - بررسی و تصویب در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران پ) کمیته تخصصی راهبری طرح به منظور هدایت طرح در راستای اهداف و دستور کار مورد نظر و پیشبرد صحیح و سریع امور آن کمیته ای تخصصی با حضور صاحبه نظران حقیقی (به انتخاب دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران با اولویت اعضای حقیقی کمیته‌های فنی شورای عالی) و نمایندگان سازمان برنامه و بودجه و وزارتخانه‌های کشور، امور خارجه، امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، معاونتهای شهرسازی و معماری و حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی تشکیل خواهد شد. مدیر کل دفتر طرح ریزی شهری و طرح‌های توسعه و عمران دبیری کمیته تخصصی راهبری طرح را به عهده خواهد داشت. ت) نحوه انتخاب و انعقاد قرارداد با مهندسین مشاور
- معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی مسئولیت انتخاب و انعقاد قرارداد با مهندس /مهندسان مشاور یا مجری /مجریان منتخب را طبق مقررات بر عهده خواهد داشت. ادارات کل راه و شهرسازی استانهای مرتبط موظف به همکاری کامل در فرآیند تهیه و بررسی طرح خواهند بود.
- تامین اعتبارات مالی لازم برای تهیه طرح توسط سازمان برنامه و بودجه انجام و به وزارت راه و شهرسازی تخصیص داده خواهد شد. پیوست فهرست مبادی مرزی کشور فهرست مبادی مرزی مورد نظر این طرح به شرح زیر است. این فهرست حسب نظر و اعلام رسمی مراجع ذیصلاح قابل تغییر خواهد بود: ۱ - اینچه برون
- ۲ - دره گز و لطف آباد
- ۳ - سرخس
- ۴ - تایباد، دوغارون
- ۵ - نهبندان ماهرود
- ۶ - زابل، میلک
- ۷ - میرجاوه
- ۸ - کوهک، سروان
- ۹ - پیشین
- ۱۰ - ریمدان، گواتر
- ۱۱ - شلمچه
- ۱۲ - سوسنگرد، چزابه
- ۱۳ - مهران، دهلران
- ۱۴ - خسروی، سومار
- ۱۵ - باشماق، بانه و مریوان
- ۱۶ - تمرچین، سرو، رازی، بازرگان و ماکو
- ۱۷ - ارس، جلفا و نوردوز
- ۱۸ - پارس آباد، گرمی و بیله سوار
- ۱۹ - آستارا
- ۲۰ - امیرآباد معاون شهرسازی و معماری و دبیر شورای عالی معماری ایران - فرزانه صادق مالواجرد