مصوبه درباره نظام نامه مدیریت توسعه فرهنگ سازمانی
شورای عالی اداری در یکصد و هشتاد و دومین جلسه مورخ ۳۰ / ۵/ ۱۳۹۷ بنا به پیشنهاد سازمان اداری و استخدامی کشور، به استناد بندهای ۸ و ۱۱ ماده ۱۱۵ قانون مدیریت خدمات کشوری و در اجرای بندهای ۱، ۲۰، ۲۱ و ۲۶ سیاست‌های کلی نظام اداری ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری، حفظ حقوق مردم مندرج در فصل سوم (مواد ۲۵، ۲۶، ۲۷ و ۲۸) و ماده ۹۰ قانون مدیریت خدمات کشوری و عملیاتی کردن برنامه ششم نقشه راه اصلاح نظام اداری (موضوع تصویب‌نامه شماره ۵۶۰ /۹۳ / ۲۰۶ تاریخ ۱۳۹۳/۱/۲۰ شورای عالی اداری)، «نظام نامه مدیریت توسعه فرهنگ سازمانی» در دستگاه‌های اجرایی را به شرح پیوست (ممهور به مهر دبیرخانه شورای عالی اداری) تصویب نمود. این نظام‌نامه در ۴ فصل، ۱۴ ماده و ۱۲ تبصره تصویب و از تاریخ ابلاغ لازم‌الاجرا می‌باشد. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی اداری - حسن روحانی نظام نامه مدیریت توسعه فرهنگ سازمانی در دستگاه‌های اجرایی کشور فصل اول
- تعاریف و اختصارات ماده ۱
- تعاریف و اختصارات به کار رفته در این مصوبه به شرح زیر است: ۱
- سازمان: سازمان اداری و استخدامی کشور. ۲
- ستاد مرکزی: ستاد مرکزی راهبری و ارتقای فرهنگ سازمانی مستقر در سازمان اداری و استخدامی کشور می‌باشد. ۳
- دستگاه اجرایی: تمامی دستگاه‌های مشمول نظام نامه ذکر شده در ماده ۱۳. ۴
- معیارهای عمومی: شامل معیارهای مرتبط با اخلاق حرفه ای و فرهنگ سازمانی است که در تمام دستگاه‌های اجرایی به صورت مشترک مصداق داشته و از قوانین و مقررات مرتبط استخراج و در پیوست‌های شماره ۱ و ۲ نظام نامه درج شده است. ۵
- معیارهای اختصاصی: معیارهای ویژه عملکردی مرتبط با اخلاق حرفه ای و فرهنگ سازمانی است که در هر یک از دستگاه‌های اجرایی به صورت مجزا مصداق داشته و متناسب با ماموریت‌ها و وظایف تخصصی هر یک از دستگاه‌ها احصا می‌شود. ۶
- عوامل محتوایی: دربرگیرنده تمامی اقدمات فرآیندی، اجرایی، ساختاری و نیروی انسانی است که اجرای صحیح و دقیق آنها تضمین کننده نهادینه سازی فرهنگ سازمانی مطلوب عملکردی در نظام اداری و مدیریتی بخش دولتی و دستگاه‌های اجرایی می‌باشد. ۷
- عوامل ظاهری و نمادها: دربرگیرنده تمامی اقدامات فرآیندی، اجرایی، ساختاری و نیروی انسانی است که اجرای صحیح و دقیق آنها تضمین کننده نهادینه سازی نمادهای ظاهری فرهنگ سازمانی مطلوب در نظام اداری و مدیریتی بخش دولتی و دستگاه‌های اجرایی می‌باشد. فصل دوم
- اجراء و نهادینه سازی عوامل محتوایی فرهنگ سازمانی ماده ۲
- متغیرهای ذکر شده در قالب جداول پیوست شماره ۱ و ۲ این مصوبه به عنوان رفتارهای فردی و سازمانی (معیارهای عمومی) مرتبط با فرهنگ سازمانی تلقی شده و دستگاه‌های مشمول موظفند ضمن اهتمام جدی به عملیاتی نمودن آنها، ساز و کار لازم برای نهادینه سازی آنها در دستگاه را فراهم نمایند. ماده ۳
- دستگاه‌های اجرایی موظفند به منظور اجرای صحیح عوامل محتوایی و نهادینه سازی فرهنگ سازمانی مطلوب عملکردی اقدامات زیر را انجام دهند: [۱ -] به منظور جذب نیروی انسانی منطبق با فرهنگ سازمانی مطلوب که در سیاست‌های کلی نظام اداری، فصل سوم و ماده (۹۰) قانون مدیریت خدمات کشوری مشخص شده است، معیارهای عمومی قابل سنجش در مرحله قبل از استخدام را به هنگام جذب نیروی انسانی مدنظر قرار داده و برای سنجش آنها، مراتب را در آزمون استخدامی (آزمون کتبی و مصاحبه فردی) دستگاه لحاظ کنند. تبصره ۱
- به منظور عملیاتی نمودن مفاد این بند، سازمان موظف است تغییرات لازم در مقررات استخدامی (جذب و گزینش) را اعمال و به تمام دستگاه‌های اجرایی ابلاغ نماید و در خصوص قوانین و مقرراتی که تغییرات آنها نیازمند تصویب مراجع فرادستی است، پیشنهاد اصلاحی تهیه و به مراجع ذیصلاح برای طی مراحل تصویب ارائه نماید. تبصره ۲
- مرکز آموزش مدیریت دولتی مکلف است با همکاری سازمان نسبت به تهیه محتوای علمی و آموزشی و روش‌های فراگیرتر آموزش‌های مورد نیاز، بر اساس معیارهای عمومی که به تایید ستاد مرکزی می‌رسد، اقدام نماید. محتوای تهیه شده باید به عنوان یکی از منابع اصلی آموزش‌های بدو و حین خدمت کارکنان (اعم از مدیران و کارمندان) مورد استفاده قرار گیرد. [۲ -] به منظور توجه ویژه به ارتقای رفتارهای فردی (معیارهای عمومی رفتاری پیوست شماره
- ۱) و رفتارهای سازمانی (معیارهای عمومی شغلی پیوست شماره
- ۲)، برنامه‌ریزی لازم برای طراحی و برگزاری دوره‌های آموزشی در سطوح مختلف با در نظر گرفتن متغیرهای جداول مذکور، انجام دهند. [۳ -] معیارهای اختصاصی فرهنگ سازمانی متناسب با وظایف و ماموریت‌های خود را تعیین و پس از تایید شورای راهبری توسعه مدیریت در قالب دوره‌های آموزشی و توجیهی، عمومی سازی نمایند و نتایج آن را در ارتقاء و انتصاب به مشاغل ملاک عمل قرار دهند. تبصره
- دستگاه‌های اجرایی موظفند یک نسخه از معیارهای تدوین شده را برای جمع بندی تجارب و فراهم شدن امکان نظارت به سازمان ارسال نمایند. ماده ۴
- دستگاه‌های اجرایی موظفند به منظور نهادینه سازی آثار عوامل محتوایی فرهنگ سازمانی مطلوب، اقدامات زیر را انجام دهند: ۱
- به منظور رعایت و نهادینه سازی رفتارهای عمومی و سازمانی (معیارهای عمومی) در بین کارمندان، ضمن اطلاع رسانی، آموزش و یادآوری قوانین و مقررات مرتبط با متغیرهای مذکور، ساز و کار تشویق و تنبیه کارمندان را در چارچوب قوانین و مقررات مربوط تهیه و پس از تایید در شورای راهبری توسعه مدیریت دستگاه عملیاتی نمایند. تبصره
- دستگاه‌های اجرایی می‌توانند، ضمن بررسی مسائل و مشکلات مربوط به معیارهای عمومی در ستاد و سازمان‌های وابسته به خود، پیشنهادهای خود را به صورت سالیانه برای در نظر گرفتن در قالب معیارهای جداول ۱ و ۲ به سازمان ارسال نمایند. ۲
- بر اساس معیارهای عمومی و اختصاصی، نسبت به ارزیابی عملکرد سالیانه تمامی کارمندان (اعم از رسمی، پیمانی قراردادی و...) اقدام نموده و نتایج آن را در تمامی مراحل استخدامی، تبدیل وضعیت، ارتقای شغلی و انتصاب به پست‌های مدیریتی و سرپرستی مبنای عمل قررا دهند. تبصره
- دستورالعمل فرایند ارزیابی عملکرد معیارهای عمومی و اختصاصی و نحوه استفاده از نتایج آن در ارزیابی سالانه، توسط سازمان ابلاغ می‌گردد. فصل سوم
- اجرا و نهادینه سازی عوامل ظاهری و نمادهای فرهنگ سازمانی ماده ۵
- دستگاه‌های اجرایی مشمول مصوبه، موظفند به منظور نهادینه سازی نمادها و جنبه‌های ظاهری فرهنگ سازمانی اقدامات زیر را انجام دهند: ۱
- تعیین استانداردهای رفتاری، گفتاری و ظاهری برای تمامی مشاغل به ویژه مشاغلی که مستقیم با مراجعه کنندگان/ شهروندان در ارتباط هستند، از قبیل؛ نگهبان، متصدیان باجه‌های ارائه خدمات، مسئولین دفاتر، مسئولان روابط عمومی و مدیران در سطوح مختلف. تبصره
- استانداردهای فوق با در نظر گرفتن مفاد تصویب‌نامه حقوق شهروندی در نظام اداری (به ویژه مواد ۳، ۷ و ۱۱) به شماره ۱۱۲۷۱۲۸ مورخ ۱۳۹۵/۱۲/۲۸، ماده (۴) آیین‌نامه اجرایی مواد (۸۴)، (۸۶)، (۸۷)، (۹۰)، (۹۱) و (۹۳) قانون مدیریت خدمات کشوری به شماره ۷۷۶۸۳/ ۴۴۷۷۰ مورخ ۸ / ۴/ ۱۳۸۹، تصویب‌نامه طرح تکریم مردم و جلب رضایت ارباب رجوع در نظام اداری به شماره ۱۸۵۴۰ /۱۳.ط مورخ ۱۳۸۱/۲/۱۰ و سایر قوانین و مقررات مرتبط، توسط دستگاه‌های اجرایی تنظیم و عملیاتی می‌شود. ضروری است یک نسخه از استانداردها، برای جمع بندی تجارب، تهیه گزارش و انتشار عمومی به سازمان ارسال گردد. ۲
- تعیین استانداردهای تمامی فعالیت‌های اداری و پشتیانی در چهت ایجاد و تقویت انضباط اداری و مالی از قبیل: نحوه پذیرایی در جلسات در سطوح مختلف سازمانی، نگهداری فضاها و ساختمان‌ها، بهره براری از تجهیزات اداری و وسایل نقلیه، خرید، نگهداری و تخصیص امکانات و وسایل انجام وظایف متناسب با سطح سازمانی، برگزاری همایش‌ها و نشست‌های علمی و اداری، مراسم فرهنگی و مناسبتی. ماده ۶
- دستگاه‌های اجرایی موظفند به منظور نهادینه سازی نظم و انضباط اداری و مالی، نسبت به تهیه و تنظیم دستورالعمل‌های اجرایی مربوط به قوانین و مقررات مرتبط با نظم بخشی اداری و مالی نظیر؛ مقررات ورود و خروج، مرخصی، آموزش، پاسخگویی و رعایت حقوق شهروندی، حفظ، نگهداری و بهره‌برداری اصولی از ابنیه و اموال و تجهیزات سازمانی و رعایت موازین اخلاقی و استانداردهای ظاهری و پوشش مناسب به همراه ساز و کارهای تشویقی و تنبیهی مستخرج از قوانین و مقررات پس از تصویب شورای راهبری توسعه مدیریت دستگاه اقدام نماید. ماده ۷
- دستگاه‌های اجرایی موظفند نتایج اجرایی این فصل را در قالب چک لیست مشخص و به صورت ادواری چهارماهه مورد ارزیابی قرار داده و نتایج آن را مبنای تشویق و تنبیه کارکنان قرار دهند. تبصره
- چک لیست مذکور، نحوه و فرآیند تشویق و تنبیه کارکنان به تایید شورای راهبری توسعه مدیریت دستگاه می‌رسد. فصل چهارم
- ارکان ماده ۸
- راهبری ارتقای فرهنگ سازمانی در نظام اداری کشور در قالب ستاد مرکزی مستقر در سازمان اداری و استخدامی کشور با ترکیب اعضاء و ماموریت به شرح زیر انجام خواهد شد: ۱
- ترکیب اعضاء:
- رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور: رئیس ستاد
- معاون نوسازی اداری سازمان اداری و استخدامی کشور: نائب رئیس
- یک نفر از معاونان سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به انتخاب رئیس سازمان مذکور
- رئیس مرکز آموزش مدیریت دولتی
- یک نفر از معاونان هر یک از وزارتخانه‌های؛ کشور، علوم، تحقیقات و فناوری، فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و آموزش و پرورش به انتخاب وزرای ذیربط برای دوره دو ساله
- دو نفر صاحب نظر در مسائل مدیریت و فرهنگ سازمانی به انتخاب رئیس ستاد برای دوره دو ساله
- رئیس امور مدیریت عملکرد و ارتقاء فرهنگ سازمانی سازمان اداری و استخدامی کشور عضو و دبیر ستاد ۲
- ماموریت‌های اصلی:
- بررسی و تعیین ضرورت‌ها، اولویت‌ها، برنامه‌ها و فعالیت‌ها در خصوص فرهنگ سازمانی عمومی و اختصاصی
- بررسی و تعیین سیاست‌های لازم در زمینه ایجاد، ارتقاء و نهادینه سازی فرهنگ سازمانی در نظام اداری جهت ارائه به دولت و شورای عالی اداری
- اتخاذ تصمیم به منظور ایجاد هماهنگی و وحدت رویه در برنامه‌ها و فعالیت‌های دستگاه‌های اجرایی در زمینه بهبود فرهنگ سازمانی عمومی
- بررسی و تعیین سیاست‌های لازم برای جلب مشارکت‌ها و نظارت سازمان یافته مردم در توسعه فرهنگ سازمانی از طریق تشکل‌های مردم نهاد
- تصویب طرح‌های راهبردی ویژه برای بهبود وضعیت فرهنگ سازمانی در نظام اداری
- بررسی و تایید گزارش سالانه وضعیت فرهنگ سازمانی در نظام اداری کشور، قبل از انتشار و ارائه به مراجع ذیربط. ماده ۹
- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همکاری سازمان، زمینه و مشوق‌های لازم جهت سوق دادن رساله‌های مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد، به سمت مطالعات مرتبط با ارتقای فرهنگ سازمانی مطلوب ترسیم شده در این نظام نامه را فراهم می‌نمایند. ماده ۱۰
- سازمان مکلف است با استفاده از ظرفیت‌های موجود در مرکز آموزش مدیریت دولتی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی مجاز نسبت برگزاری نشست‌ها، کارگاه‌های آموزشی، سمینارها و همایش‌های ویژه فرهنگ سازمانی با در نظر گرفتن سطوح سازمانی و مدیریتی به صورت ادواری و با زمان بندی مشخص، اقدام نموده و ضمن مستندسازی آنها نسبت به انتشار دستاوردها، تالیفات و بولتن‌های علمی و ترویجی اقدام نماید. تبصره ۱
- مرکز آموزش مدیریت دولتی تمامی فعالیت‌های آموزشی و ترویجی سمعی و بصری تولید شده در قالب مفاد این ماده را تلخیص و در قالب فیلم، نماهنگ و سایر روش‌های ممکن تنظیم و برای استفاده دستگاه‌های اجرایی و پخش در رسانه‌های جمعی و اجتماعی به ویژه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران آماده می‌کند. تبصره ۲
- سازمان می‌تواند حسب مورد از ظرفیت‌های موجود در تشکل‌های حرفه ای و سازمان‌های عمومی غیردولتی در نهادینه سازی فرهنگ سازمانی در دستگاه‌های اجرایی استفاده نماید. ماده ۱۱
- وزارتخانه‌های؛ علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر دستگاه‌های اجرایی مرتبط، موظفند همکاری لازم با سازمان را به منظور ترویج و نهادینه سازی فرهنگ سازمان مطلوب در نظام اداری به عمل آورند. تبصره
- وظیفه ترویج، نهادینه سازی فرهنگ سازمانی مطلوب و نظارت بر تحقق اهداف این نظام نامه در دستگاه‌های اجرایی استان بر عهده شورای راهبری توسعه مدیریت استان بوده و این شورا گزارش‌های ادواری لازم را به استاندار و سازمان اداری و استخدامی کشور ارائه می‌نماید. ماده ۱۲
- به منظور تشویق دستگاه‌های مشمول این مصوبه و نهادینه سازی فرهنگ سازمانی مطلوب، سازمان اقدام به طراحی و اجرای "جایزه ملی فرهنگ سازمانی" خواهد نمود. تبصره ۱
- نحوه، فرآیند و چگونگی ارزیابی عملکرد و انتخاب دستگاه‌ها در سطوح مختلف، حداکثر تا ۶ ماه پس از ابلاغ این مصوبه توسط سازمان تنظیم و پس از تایید ستاد مرکزی ابلاغ می‌شود. تبصره ۲
- سازمان موظف است میزان پیشرفت و ارتقای فرهنگ سازمانی در دستگاه‌های اجرایی مشمول را اندازه گیری و نتایج آن را به صورت سالیانه به شورای عالی اداری و هیات وزیران گزارش نموده و به نحو مقتضی به صورت عمومی منتشر کند. ماده ۱۳
- تمامی دستگاه‌های اجرایی موضوع بند (ب) ماده (۱) قانون برگزاری مناقصات مصوب سال ۱۳۸۳ و دستگاه‌های موضوع تبصره ذیل آن و نیز سایر دستگاه‌هایی که به نحوی از بودجه عمومی دولت استفاده می‌کنند، مشمول این مصوبه بوده و در این نظام نامه دستگاه اجرایی نامیده می‌شوند. ماده ۱۴
- بالاترین مقام دستگاه‌های اجرایی، مسئول راهبری ارتقای فرهنگ سازمانی و حسن اجرای این مصوبه بوده و گزارش نحوه اجرای آن توسط دبیرخانه شورای عالی اداری به شورا ارائه می‌گردد. پیوست شماره ۱ معیارهای عمومی رفتاری بعد مولفه متغیر استناد قانونی رفتارهای فردی اخلاق درونی (۱) روحیه خودکنترلی بند ۲۱ س.ک.ن.ا روحیه امانت داری بند ۲۱ س.ک.ن.ا و ماده ۹۰ ق.م.خ.ک برخورداری از ارزش‌های اسلامی صداقت بند ۱ س.ک.ن.ا و ماده ۹۰ ق.م.خ.ک انصاف بند ۱ س.ک.ن.ا و ماده ۹۰ ق.م.خ.ک تقوی بند ۱ س.ک.ن.ا اخلاق اسلامی بند ۱ س.ک.ن.ا و فصل سوم ق.م.خ.ک رعایت کرامت انسانی بند ۱ س.ک.ن.ا روحیه خدمت گزاری به مردم فصل سوم ق.م.خ.ک اخلاق بیرونی (۲) برخورداری از وجدان کاری بند ۲۱ س.ک.ن.ا رعایت انضباط اجتماعی بند ۲۱ س.ک.ن.ا روحیه تفکر صرفه جویی بند ۲۱ س.ک.ن.ا روحیه تفکر ساده زیستی بند ۲۱ س.ک.ن.ا روحیه تفکر حفظ بیت المال بند ۲۱ س.ک.ن.ا توجه به سرمایه انسانی و اجتماعی بند ۱ س.ک.ن.ا رعایت اخلاق اداری فصل سوم ق.م.خ.ک رعایت منشور اخلاقی فصل سوم ق.م.خ.ک روحیه گشاده رویی ماده ۹۰ ق.م.خ.ک روحیه تعلق سازمانی - 1-Morality
- 2-Ethics پیوست شماره ۲- معیارهای عمومی شغلی بعد مولفه متغیر استناد قانونی رفتارهای سازمانی تفکر خلاق برخورداری از تفکر نوآوری بند ۲۶ س.ک.ن.ا داشتن ابتکار بند ۲۶ س.ک.ن.ا برخورداری از تفکر پویا بند ۲۶ س.ک.ن.ا تفکر سیستمی و توجه به کار بهبود مستمر بند ۲۶ س.ک.ن.ا انجام وظایف به نحو احسن فصل سوم ق.م.خ.ک استانداردسازی خدمات فصل سوم ق.م.خ.ک دقت در انجام وظایف ماده ۹۰ ق.م.خ.ک سرعت در انجام وظایف ماده ۹۰ ق.م.خ.ک رفتار شهروندی سازمانی قانون گرایی بند ۲۰ س.ک.ن.ا و ماده ۹۰ ق.م.خ.ک مسئولیت پذیری اداری بند ۲۰ س.ک.ن.ا مسئولیت پذیری اجتماعی بند ۲۰ س.ک.ن.ا پاسخگویی بند ۲۰ س.ک.ن.ا و فصل سوم ق.م.خ.ک تکریم شهروندان و ارباب رجوع بند ۲۰ س.ک.ن.ا اجتناب از برخورد سلیقه ای و فردی (برخورد یکسان با شهروندان) بند ۲۰ س.ک.ن.ا و فصل سوم ق.م.خ.ک آگاه سازی مردم از حقوق و تکالیف فصل سوم ق.م.خ.ک تامین حقوق مردم و مراجعان فصل سوم ق.م.خ.ک توجه به حقوق و منافع عمومی - شفافیت در عملکرد - نتیجه گرایی -