مصوبه درباره طراحی جامع روشنایی و نورپردازی شهر تهران

مقدمه نظر به اهمیت ارتقای کیفیت سیما و منظر شهری تهران به عنوان پایتخت نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و لزوم ساماندهی وضعیت نورپردازی سطح شهر و جلوگیری از آلودگی‌های نوری و بصری و در اجرای مصوبه «الزام شهرداری تهران به تهیه و ارائه طرح جامع روشنایی و نورپردازی فضاهای شهر تهران» - ابلاغی به شماره ۱۶۶۳۹ /۱۱۹۷ /۱۶۰ به تاریخ ۱۳۸۷/۱۰/۱۲ و همچنین بندهای (ج) و (چ) ذیل ماده ۹۴ «برنامه عملیاتی پنج ساله دوم شهرداری تهران ۱۳۹۷ - ۱۳۹۳» - ابلاغی به شماره ۴۹۳۸ /۱۸۸۲ /۱۶۰ به تاریخ ۱۳۹۳/۲/۳۱ شورای اسلامی شهر تهران، شهرداری تهران مکلف است ضمن یکپارچه سازی ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط به نورپردازی نمای بیرونی اماکن و ابنیه شهری اعم از عمومی و خصوصی، در خصوص طرح‌ها و پروژه‌های نورپردازی شهری بر اساس مقررات این مصوبه اقدام نماید. ماده یکم (۱)

تعاریف: عبارت‌های به کار رفته در این مصوبه در معانی مشروح ذیل استفاده می‌شود: ۱ - روشنایی: تامین نور فضا و محل جهت رویت، خوانایی و هدایت می‌باشد، که با نصب منابع نوری در معابر عمومی شهر کمک به سهولت تردد شهروندان (سواره و پیاده) در شهر کمک می‌نماید. ۲ - نورپردازی: استفاده از قابلیت نور به منظور تزئین فضاهای عمومی شهری و عناصر الحاقی به آن از قبیل مبلمان شهری، نقاشی دیواری، نماها، جداره و احجام هنری که مشتمل بر دو بخش نورپردازی مناسبتی یا موقت که در اعیاد و مناسبت‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و نورپردازی دائم که با نصب منابع نوری به صورت ثابت فضاهای شهری از نظر زیبایی بصری نورپردازی می‌شود. ۳ - بناهای ارزشمند تاریخی: به کلیه بناها و نمادهای شهری، بناهای تاریخی و واجد ارزش معماری ثبت شده توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور یا تائید شده به عنوان میراث معنوی اطلاق می‌شود. ۴ - فضاهای عمومی شهری: تمام بخش‌های بافت شهری که عموم مردم به صورت عادی به آن دسترسی فیزیکی دارند و در جهت منافع عمومی تامین و اداره می‌شوند. از قبیل پارک‌ها، میادین، و خیابان‌ها. ۵ - بناهای واجد ارزش شهری و شاخص: به کلیه بناها و نمادهای شهری که دارای یکی از ویژگی‌های زیر باشد اطلاق می‌شود:
به لحاظ عملکردی تا ساعاتی از شب مورد استفاده شهروندان قرار می‌گیرد.
به عنوان یک اثر هنری و معماری دارای سبک خاص است.
به لحاظ موقعیت به عنوان نشانه شهری و محلی به کار می‌رود.
تمامی بناها و ساختان‌های ساخته شده و یا در حال احداث دارای ۹ طبقه و بیشتر ماده دوم (۲)
مدیریت، نظارت و هماهنگی: به منظور ایجاد مدیریت متمرکز و تدوین ضوابط مربوط به «نورپردازی و روشنایی شهری» و تعیین و تبیین امور راهبردی و ارائه راهکارهای مناسب و متناسب با ویژگیهای شهر تهران و با لحاظ نمودن اهداف پیش‌بینی شده در قوانین و مقررات و سیاست‌ها و طرح‌های جامع شهری، سازمان زیباسازی شهر تهران به عنوان مرجع مدیریت، هماهنگی و نظارت بر امر نورپردازی شهر تهران تعیین می‌شود. هرچند تامین روشنایی و نورپردازی مکمل یکدیگر می‌باشند، لیکن ماموریت سازمان زیباسازی متوجه نورپردازی شهری است. طرح‌های مربوط به حوزه روشنایی با همکاری و هماهنگی سازمان برق منطقه ای و سازمان زیباسازی شهر تهران در تهیه نقشه و برنامه جامع عملیاتی منظر شبانه شهر تهران اعمال می‌شود. ماده سوم (۳)
چشم انداز، اهداف و ماموریت‌ها: چشم انداز: تهران جهان شهری است برخوردار از معماری شبانه و نورپردازی سرآمد در سطح منطقه مبتنی بر هویت اصیل ایرانی و اسلامی، زیبا، و هماهنگ با اصول بهره وری در مصرف انرژی. اهداف و ماموریت‌ها: کلیه اقدامات و فعالیت‌های مربوط به مدیریت نورپردازی شهری، در راستای تحقق اهداف ذیل خواهد بود: الف: ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی شهری ب: زیبایی، آرامش، شادابی، طراوت، احیاء و پویایی شبانه شهر و افزایش بازدهی عملکردی و فعالیت شهر. ج: بازنمایی هویت فضاهای شهری د: تامین امنیت شهروندان ه-: هماهنگی در نورپردازی شهری و ممانعت از آلودگی نوری و: مهندسی بهینه منابع برق، اصلاح الگوی مصرف انرژی و طراحی نورپردازی انرژی کارا ماده چهارم (۴)
وظایف و اختیارات: سازمان زیباسازی شهر تهران مکلف است با همکاری نهادهای مربوط «طرح جامع نورپردازی شهر تهران» را تهیه و در جهت نیل به اهداف پیش‌بینی شده در ماده (۳) و تحقق اجرای آن، اقدامات ذیل را معمول دارد. الف: تهیه «نقشه جامع نورپردازی شهر تهران» به همراه چارچوب‌ها، ضوابط و معیارهای کلی نورپردازی شهری جهت هماهنگی در اجرای طرح‌های مختلف در سطح شهر ظرف مدت شش (۶) ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این مصوبه. ب: تهیه «طرح تفصیلی نورپردازی شهر تهران» و شناسایی، طبقه بندی و تعیین الویت‌ها در میان فضاهای شهری جهت انجام طرح‌های نورپردازی شهری ظرف مدت شش (۶) ماه پس از تهیه و تایید نقشه جامع نورپردازی. ج: تهیه و ابلاغ دستور العمل‌های اداری و فنی مربوط به روند و شیوه‌های اجرایی نورپردازی و روشنایی شامل مراحل مختلف از مطالعات و ارائه طرح تا اجرا، تایید و نظارت بر تامین و نگهداری پروژه‌ها ظرف مدت دو (۲) ماه پس از تهیه اسناد بالادست (طرح جامع) به کمیته‌های نما و منظر شهری مناطق ۲۲ گانه شهرداری تهران. د: بررسی و تصویب طرح‌های نورپردازی شهری (اعم از دائم یا موقت) که توسط سازمان زیبا سازی در سطح شهر تهران اجرا می‌شود. ه-: انعقاد قرارداد با اشخاص حقیقی و حقوقی جهت واگذاری جزئی و کلی مطالعات، طراحی، اجرا و تامین و نگهداری پروژه‌های نورپردازی شهری. و: بررسی و تصویب طرح‌های نورپردازی (اعم از دائم یا موقت) در فضاهای عمومی شهری موضوع بند (۴) ماده یکم (۱) این مصوبه. تبصره یکم (۱):

کلیه طرح‌های مطالعاتی موضوع بندهای (الف) و (ب) متناسب با اسناد بالادست از جمله برنامه راهبردی طراحی شهری و مدیریت منظر شهری تهران و برنامه عملیاتی جامع منظر شبانه شهر تهران بندهای (پ) و (چ) ذیل ماده (۹۴) برنامه عملیاتی پنج ساله دوم شهرداری تهران صورت می‌گیرند. تبصره دوم (۲):

شهرداران مناطق ۲۲ گانه (کمیته‌های نما و منظر شهری) موظفند پس از ابلاغ دستورالعمل‌ها (موضوع بند (ج)) نسبت به اجرای آن و تدوین و اعمال ضوابط تنبیهی و تشویقی در جهت اجرای بهتر این مصوبه اقدام نمایند پنجم (۵)

کمیته فنی نورپردازی شهری: با عنایت به ضرورت سیاست گذاری، برنامه‌ریزی، هدایت و نظارت بر طرح‌ها و پروژه‌های نورپردازی «کمیته فنی نورپردازی شهری» با ترکیب ذیل تشکیل می‌شود: ۱ - مدیرعامل سازمان زیباسازی و یا نماینده تام الاختیار ایشان (دبیر کمیته) ۲ - شش نفر از متخصصین و صاحب نظران مرتبط با موضوع نورپردازی به ترتیب با تخصص‌های: معماری، طراحی شهری، بهداشت محیط، بهداشت روان، برق و سیستم‌های روشنایی و فلسفه هنر (با مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری) ۳ - مدیر کل معماری و ساختمان از معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران ۴ - دو نفر کارشناس متخصص به عنوان نمایندگان شورای اسلامی شهر تهران به انتخاب کمیسیون‌های معماری و شهرسازی (با تخصص در رشته معماری یا طراحی شهری و نورپردازی) و سلامت، محیط زیست و خدمات شهری (با تخصص بهداشت محیط) به تایید شورای اسلامی شهر تهران. تبصره:

معاونین شهردار تهران و سایر افراد متناسب با موضوع به جلسات کمیته فنی نورپردازی دعوت می‌شوند «کمیته فنی نورپردازی شهری» موظف است به نمایندگی از شهرداری تهران و شورای اسلامی شهر تهران بر فرآیند سفارش و مراحل اجرای طرح جامع نورپردازی شهر تهران و سایر وظایف و اختیارات مندرج در ماده (۴) این مصوبه مبتنی بر اهداف ذکر شده در ماده (۳) نظارت نماید. ماده ششم (۶)

مشخصات طرح جامع: طرح جامع نورپردازی شهر تهران می‌بایست پاسخگوی چشم انداز، اهداف و ماموریت‌های مندرج در ماده سوم (۳) این مصوبه باشد. همچنین فرایند و مکانیزم صدور مجوز و برنامه اجرایی لازم برای کلیه اشخاص حقیقی یا حقوقی متقاضی ارائه و انجام طرح‌ها و پروژه‌های نورپردازی مکان‌های مندرج در ماده یکم (۱) اعم از دائم یا موقت را مشخص نماید. تبصره:

سازمان زیباسازی شهر تهران موظف است تا تصویب طرح جامع ظرف مدت یک (۱) ماه از لازم الاجرا شدن این مصوبه، دستورالعمل اولیه بررسی طرح‌های نورپردازی را تهیه و به شهرداران مناطق ۲۲ گانه (کمیته‌های نما و منظر شهری مناطق) ابلاغ نماید. ماده هفتم (۷)

نحوه ارائه طرح‌ها و انجام پروژه‌های نورپردازی شهری قبل از تصویب طرح جامع: تا قبل از تصویب طرح جامع و تفصیلی نورپردازی شهر تهران، کلیه طرح‌های نورپردازی فضاهای عمومی و ساختمان‌های واجد ارزش شهری و شاخص، مذکور در ماده یکم (۱) توسط «کمیته فنی نورپردازی شهری» مورد بررسی قرار می‌گیرد. سایر اشخاص حقیقی و حقوقی متقاضی نورپردازی موظفند قبل از هر اقدام تقاضای کتبی خود را به همراه مدارک ذیل به «کمیته‌های نما و منظر شهری مناطق ۲۲ گانه شهر تهران» ارائه نمایند. ۱ - نقشه مسطحاتی مکان با مقیاس مناسب و جانمایی چراغ‌های پیشنهادی ۲ - اعمال مشخصات فنی چراغ‌ها و منابع نوری ۳ - نقشه نمای مورد نظر و تصاویر مدل نورپردازی ۴ - در صورتی که محل مورد تقاضا واجد ارزش تاریخی باشد، اخذ موافقت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران نیز ضروری می‌باشد. تبصره:

کمیته فنی نورپردازی شهری و کمیته‌های نما و منظر شهری مناطق موظفند حداکثر ظرف مدت دو (۲) هفته نسبت به بررسی و اعلام نظر مبتنی بر دستورالعمل اجرایی جهت صدور مجوز اقدام نمایند. ماده هشتم (۸)

صدور مجوز بهره‌برداری: مناطق ۲۲ گانه شهرداری (کمیته‌های نما و منظر شهری) پس از اجرای طرح توسط متقاضی نسبت به تطبیق آن با طرح مصوب اقدام و در صورت عدم مغایرت و رعایت ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط، حداکثر ظرف مدت یک هفته نسبت به صدور مجوز بهره‌برداری اقدام خواهند نمود. در خصوص طرح‌هایی که توسط سازمان زیباسازی بررسی و تایید می‌شود پس از تایید اجرای صحیح آن بر اساس طرح مصوب توسط سازمان زیباسازی، صدور مجوز بهره‌برداری بر عهده منطقه می‌باشد. تبصره:

برای کلیه ساختمان‌های مشمول طرح‌های جامع و تفصیلی نورپردازی شهر تهران صدور گواهی پایان کار نهایی ساختمان منوط به اخذ مجوز بهره‌برداری و تاییدیه اتمام پروژه نورپردازی آن ساختمان می‌باشد. شهرداری تهران مکلف است نسبت به شناسایی ساختمان‌های ساخته شده که بدون صدور مجوز از سوی مناطق اقدام به نورپردازی می‌نمایند، اقدام و ضوابط تنبیهی را اعمال نماید. ماده نهم (۹):

از تاریخ لازم الاجرا شدن این مصوبه، کلیه مصوبات و دستورالعمل‌های مغایر با آن لغو و بلااثر می‌شود.

مصوبه درباره طراحی جامع روشنایی و نورپردازی شهر تهران

تعاریف: عبارت‌های به کار رفته در این مصوبه در معانی مشروح ذیل استفاده می‌شود: ۱ - روشنایی: تامین نور فضا و محل جهت رویت، خوانایی و هدایت می‌باشد، که با نصب منابع نوری در معابر عمومی شهر کمک به سهولت تردد شهروندان (سواره و پیاده) در شهر کمک می‌نماید. ۲ - نورپردازی: استفاده از قابلیت نور به منظور تزئین فضاهای عمومی شهری و عناصر الحاقی به آن از قبیل مبلمان شهری، نقاشی دیواری، نماها، جداره و احجام هنری که مشتمل بر دو بخش نورپردازی مناسبتی یا موقت که در اعیاد و مناسبت‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و نورپردازی دائم که با نصب منابع نوری به صورت ثابت فضاهای شهری از نظر زیبایی بصری نورپردازی می‌شود. ۳ - بناهای ارزشمند تاریخی: به کلیه بناها و نمادهای شهری، بناهای تاریخی و واجد ارزش معماری ثبت شده توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور یا تائید شده به عنوان میراث معنوی اطلاق می‌شود. ۴ - فضاهای عمومی شهری: تمام بخش‌های بافت شهری که عموم مردم به صورت عادی به آن دسترسی فیزیکی دارند و در جهت منافع عمومی تامین و اداره می‌شوند. از قبیل پارک‌ها، میادین، و خیابان‌ها. ۵ - بناهای واجد ارزش شهری و شاخص: به کلیه بناها و نمادهای شهری که دارای یکی از ویژگی‌های زیر باشد اطلاق می‌شود:
به لحاظ عملکردی تا ساعاتی از شب مورد استفاده شهروندان قرار می‌گیرد.
به عنوان یک اثر هنری و معماری دارای سبک خاص است.
به لحاظ موقعیت به عنوان نشانه شهری و محلی به کار می‌رود.
تمامی بناها و ساختان‌های ساخته شده و یا در حال احداث دارای ۹ طبقه و بیشتر ماده دوم (۲)
مدیریت، نظارت و هماهنگی: به منظور ایجاد مدیریت متمرکز و تدوین ضوابط مربوط به «نورپردازی و روشنایی شهری» و تعیین و تبیین امور راهبردی و ارائه راهکارهای مناسب و متناسب با ویژگیهای شهر تهران و با لحاظ نمودن اهداف پیش‌بینی شده در قوانین و مقررات و سیاست‌ها و طرح‌های جامع شهری، سازمان زیباسازی شهر تهران به عنوان مرجع مدیریت، هماهنگی و نظارت بر امر نورپردازی شهر تهران تعیین می‌شود. هرچند تامین روشنایی و نورپردازی مکمل یکدیگر می‌باشند، لیکن ماموریت سازمان زیباسازی متوجه نورپردازی شهری است. طرح‌های مربوط به حوزه روشنایی با همکاری و هماهنگی سازمان برق منطقه ای و سازمان زیباسازی شهر تهران در تهیه نقشه و برنامه جامع عملیاتی منظر شبانه شهر تهران اعمال می‌شود. ماده سوم (۳)
چشم انداز، اهداف و ماموریت‌ها: چشم انداز: تهران جهان شهری است برخوردار از معماری شبانه و نورپردازی سرآمد در سطح منطقه مبتنی بر هویت اصیل ایرانی و اسلامی، زیبا، و هماهنگ با اصول بهره وری در مصرف انرژی. اهداف و ماموریت‌ها: کلیه اقدامات و فعالیت‌های مربوط به مدیریت نورپردازی شهری، در راستای تحقق اهداف ذیل خواهد بود: الف: ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی شهری ب: زیبایی، آرامش، شادابی، طراوت، احیاء و پویایی شبانه شهر و افزایش بازدهی عملکردی و فعالیت شهر. ج: بازنمایی هویت فضاهای شهری د: تامین امنیت شهروندان ه-: هماهنگی در نورپردازی شهری و ممانعت از آلودگی نوری و: مهندسی بهینه منابع برق، اصلاح الگوی مصرف انرژی و طراحی نورپردازی انرژی کارا ماده چهارم (۴)
وظایف و اختیارات: سازمان زیباسازی شهر تهران مکلف است با همکاری نهادهای مربوط «طرح جامع نورپردازی شهر تهران» را تهیه و در جهت نیل به اهداف پیش‌بینی شده در ماده (۳) و تحقق اجرای آن، اقدامات ذیل را معمول دارد. الف: تهیه «نقشه جامع نورپردازی شهر تهران» به همراه چارچوب‌ها، ضوابط و معیارهای کلی نورپردازی شهری جهت هماهنگی در اجرای طرح‌های مختلف در سطح شهر ظرف مدت شش (۶) ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این مصوبه. ب: تهیه «طرح تفصیلی نورپردازی شهر تهران» و شناسایی، طبقه بندی و تعیین الویت‌ها در میان فضاهای شهری جهت انجام طرح‌های نورپردازی شهری ظرف مدت شش (۶) ماه پس از تهیه و تایید نقشه جامع نورپردازی. ج: تهیه و ابلاغ دستور العمل‌های اداری و فنی مربوط به روند و شیوه‌های اجرایی نورپردازی و روشنایی شامل مراحل مختلف از مطالعات و ارائه طرح تا اجرا، تایید و نظارت بر تامین و نگهداری پروژه‌ها ظرف مدت دو (۲) ماه پس از تهیه اسناد بالادست (طرح جامع) به کمیته‌های نما و منظر شهری مناطق ۲۲ گانه شهرداری تهران. د: بررسی و تصویب طرح‌های نورپردازی شهری (اعم از دائم یا موقت) که توسط سازمان زیبا سازی در سطح شهر تهران اجرا می‌شود. ه-: انعقاد قرارداد با اشخاص حقیقی و حقوقی جهت واگذاری جزئی و کلی مطالعات، طراحی، اجرا و تامین و نگهداری پروژه‌های نورپردازی شهری. و: بررسی و تصویب طرح‌های نورپردازی (اعم از دائم یا موقت) در فضاهای عمومی شهری موضوع بند (۴) ماده یکم (۱) این مصوبه. تبصره یکم (۱):

کمیته فنی نورپردازی شهری: با عنایت به ضرورت سیاست گذاری، برنامه‌ریزی، هدایت و نظارت بر طرح‌ها و پروژه‌های نورپردازی «کمیته فنی نورپردازی شهری» با ترکیب ذیل تشکیل می‌شود: ۱ - مدیرعامل سازمان زیباسازی و یا نماینده تام الاختیار ایشان (دبیر کمیته) ۲ - شش نفر از متخصصین و صاحب نظران مرتبط با موضوع نورپردازی به ترتیب با تخصص‌های: معماری، طراحی شهری، بهداشت محیط، بهداشت روان، برق و سیستم‌های روشنایی و فلسفه هنر (با مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری) ۳ - مدیر کل معماری و ساختمان از معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران ۴ - دو نفر کارشناس متخصص به عنوان نمایندگان شورای اسلامی شهر تهران به انتخاب کمیسیون‌های معماری و شهرسازی (با تخصص در رشته معماری یا طراحی شهری و نورپردازی) و سلامت، محیط زیست و خدمات شهری (با تخصص بهداشت محیط) به تایید شورای اسلامی شهر تهران. تبصره:

مشخصات طرح جامع: طرح جامع نورپردازی شهر تهران می‌بایست پاسخگوی چشم انداز، اهداف و ماموریت‌های مندرج در ماده سوم (۳) این مصوبه باشد. همچنین فرایند و مکانیزم صدور مجوز و برنامه اجرایی لازم برای کلیه اشخاص حقیقی یا حقوقی متقاضی ارائه و انجام طرح‌ها و پروژه‌های نورپردازی مکان‌های مندرج در ماده یکم (۱) اعم از دائم یا موقت را مشخص نماید. تبصره:

نحوه ارائه طرح‌ها و انجام پروژه‌های نورپردازی شهری قبل از تصویب طرح جامع: تا قبل از تصویب طرح جامع و تفصیلی نورپردازی شهر تهران، کلیه طرح‌های نورپردازی فضاهای عمومی و ساختمان‌های واجد ارزش شهری و شاخص، مذکور در ماده یکم (۱) توسط «کمیته فنی نورپردازی شهری» مورد بررسی قرار می‌گیرد. سایر اشخاص حقیقی و حقوقی متقاضی نورپردازی موظفند قبل از هر اقدام تقاضای کتبی خود را به همراه مدارک ذیل به «کمیته‌های نما و منظر شهری مناطق ۲۲ گانه شهر تهران» ارائه نمایند. ۱ - نقشه مسطحاتی مکان با مقیاس مناسب و جانمایی چراغ‌های پیشنهادی ۲ - اعمال مشخصات فنی چراغ‌ها و منابع نوری ۳ - نقشه نمای مورد نظر و تصاویر مدل نورپردازی ۴ - در صورتی که محل مورد تقاضا واجد ارزش تاریخی باشد، اخذ موافقت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران نیز ضروری می‌باشد. تبصره:

صدور مجوز بهره‌برداری: مناطق ۲۲ گانه شهرداری (کمیته‌های نما و منظر شهری) پس از اجرای طرح توسط متقاضی نسبت به تطبیق آن با طرح مصوب اقدام و در صورت عدم مغایرت و رعایت ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط، حداکثر ظرف مدت یک هفته نسبت به صدور مجوز بهره‌برداری اقدام خواهند نمود. در خصوص طرح‌هایی که توسط سازمان زیباسازی بررسی و تایید می‌شود پس از تایید اجرای صحیح آن بر اساس طرح مصوب توسط سازمان زیباسازی، صدور مجوز بهره‌برداری بر عهده منطقه می‌باشد. تبصره:

از تاریخ لازم الاجرا شدن این مصوبه، کلیه مصوبات و دستورالعمل‌های مغایر با آن لغو و بلااثر می‌شود.