ماده ۴۶۹ قانون مجازات اسلامی

بر اساس نظر مشهور فقها، عاقله باید دارای ویژگی‌های ذیل باشد:

۱- باید مرد باشد.

۲- باید بالغ باشد.

۳- باید عاقل باشد.

۴- باید در هنگام پرداخت، تمکن پرداخت خونبها را دارا باشد. لذا معسر به معنای فرد فقیر و ناتوان از پرداخت دیه مسئولیتی ندارد، البته ادعای اعسار، امری خلاف اصل است و مدعی اعسار باید آن را ثابت نماید، ملاک عدم توانایی در پرداخت دیه، زمان پرداخت است نه زمان وقوع قتل.

۵- باید پدر، پسر یا از خویشان پدری یا پدری و مادری مرتکب باشد.

مشهور فقها معتقدند در فرض پرداخت دیه توسط عاقله، وی حق مراجعه به مرتکب را ندارد، البته گروهی معتقدند اگر عاقله توان پرداخت مقداری از دیه یا تمام آن را نداشته باشد، حق مراجعه به جانی را دارد. همچنین در خصوص مسئولیت همشهریان جانی در پرداخت دیه میان فقها اختلاف نظر وجود دارد.