ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی

متن قانون

ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی: قصاص مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس، اعضاء و منافع است که به‌شرح مندرج در کتاب سوم این قانون اعمال می‌شود.

توضیح واژگان

قصاص: «قصاص» در لغت، به معنای پیروی کردن از جنایتکار یا انجام کاری همانند کار او است.
مجازات اصلی: مجازاتی که برای هر یک از جرایم بر حسب نوع و شدت و بدون توجه به آثار تبعی آن‌ها در قانون تعیین می‌شود و قاضی باید حین صدور رأی صریحاً آن را در حکم خود قید نماید، مجازات اصلی نام دارد. اعمال این نوع مجازات، هدف اصلی وضع قوانین بوده و اجرای آن بر سایر مجازات‌ها مقدم است.
جنایت عمدی: «عمد» در لغت به معنای قصد است لذا جنایت عمد را می‌توان جنایتی دانست که مرتکب در آن قصد جدی و اطمینان به ارتکاب رفتار و نتیجه آن دارد. در این نوع جنایات، مرتکب قصد ارتکاب جنایت دارد و از وسایلی نیز ممکن است استفاده کند که نوعاً منجر به نتیجه مقصود می‌شوند.
جنایت بر نفس: جنایت بر نفس اعم از قتل عمدی و سقط جنین عمدی است که به دلیل آن حیات موجود زنده انسانی عمداً سلب می‌شود. گفتنی است اینکه در جنایت بر نفس قتل لزوماً عمدی باشد محل مناقشه است اما در عرف قضائی بر قتل غیرعمدی و خطئی جنایت بار نمی‌شود. همان‌طور که به قاتل غیرعمد جانی گفته نمی‌شود اما بر این که مرتکب قتل عمدی را جانی گویند، تردیدی وجود ندارد.
جنایت بر عضو: جنایت بر عضو را عده‌ای تحت عنوان جنایت بر اطراف نیز تعریف نموده‌اند و آن را هر جنایتی می‌دانند که منجر به قطع یا کسر اعضاء بدن شود از قبیل: شکسته شدن یا جابجایی استخوان یا بریدن گوش یا دست. جنایت بر عضو را جنایتی کمتر از نفس تعریف کرده‌اند ولو آنکه به اعضای مشهور بدن نظیر دست یا پا وارد نشده و به اعضای دیگری نظیر شکم یا کمر، جراحاتی وارد شده باشد، چنین جنایاتی را باید موجب قصاص تلقی کرد.
جنایت بر منافع: مقصود از جنایت بر منافع، جنایتی است که نفع عضو بدن انسان را کاهش دهد یا از بین ببرد، بدون آنکه نقص یا قطع عضوی رخ دهد یا آنکه جراحتی وارد شود، از جمله مهمترین این منافع، حواس پنج‌گانه است. از بین رفتن منفعت یا حس مهم، موجب تعلق دیه کامل خواهد بود، ولی اگر اهمیت آن حس و منفعت چندان زیاد نباشد، دیه کمتر یا ارش تعلق خواهد گرفت؛ مثلاً دیه از بین رفتن حس لامسه یا چشایی برخلاف سایر حواس، موجب ارش است.

توضیح واژگان

قصاص: «قصاص» در لغت، به معنای پیروی کردن از جنایتکار یا انجام کاری همانند کار او است.
مجازات اصلی: مجازاتی که برای هر یک از جرایم بر حسب نوع و شدت و بدون توجه به آثار تبعی آن‌ها در قانون تعیین می‌شود و قاضی باید حین صدور رأی صریحاً آن را در حکم خود قید نماید، مجازات اصلی نام دارد. اعمال این نوع مجازات، هدف اصلی وضع قوانین بوده و اجرای آن بر سایر مجازات‌ها مقدم است.
جنایت عمدی: «عمد» در لغت به معنای قصد است لذا جنایت عمد را می‌توان جنایتی دانست که مرتکب در آن قصد جدی و اطمینان به ارتکاب رفتار و نتیجه آن دارد. در این نوع جنایات، مرتکب قصد ارتکاب جنایت دارد و از وسایلی نیز ممکن است استفاده کند که نوعاً منجر به نتیجه مقصود می‌شوند.
جنایت بر نفس: جنایت بر نفس اعم از قتل عمدی و سقط جنین عمدی است که به دلیل آن حیات موجود زنده انسانی عمداً سلب می‌شود. گفتنی است اینکه در جنایت بر نفس قتل لزوماً عمدی باشد محل مناقشه است اما در عرف قضائی بر قتل غیرعمدی و خطئی جنایت بار نمی‌شود. همان‌طور که به قاتل غیرعمد جانی گفته نمی‌شود اما بر این که مرتکب قتل عمدی را جانی گویند، تردیدی وجود ندارد.
جنایت بر عضو: جنایت بر عضو را عده‌ای تحت عنوان جنایت بر اطراف نیز تعریف نموده‌اند و آن را هر جنایتی می‌دانند که منجر به قطع یا کسر اعضاء بدن شود از قبیل: شکسته شدن یا جابجایی استخوان یا بریدن گوش یا دست. جنایت بر عضو را جنایتی کمتر از نفس تعریف کرده‌اند ولو آنکه به اعضای مشهور بدن نظیر دست یا پا وارد نشده و به اعضای دیگری نظیر شکم یا کمر، جراحاتی وارد شده باشد، چنین جنایاتی را باید موجب قصاص تلقی کرد.
جنایت بر منافع: مقصود از جنایت بر منافع، جنایتی است که نفع عضو بدن انسان را کاهش دهد یا از بین ببرد، بدون آنکه نقص یا قطع عضوی رخ دهد یا آنکه جراحتی وارد شود، از جمله مهمترین این منافع، حواس پنج‌گانه است. از بین رفتن منفعت یا حس مهم، موجب تعلق دیه کامل خواهد بود، ولی اگر اهمیت آن حس و منفعت چندان زیاد نباشد، دیه کمتر یا ارش تعلق خواهد گرفت؛ مثلاً دیه از بین رفتن حس لامسه یا چشایی برخلاف سایر حواس، موجب ارش است.

ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی

متن قانون

توضیح واژگان

ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی

متن قانون

توضیح واژگان

۶ بخش تحلیلی دیگر روی همین ماده