ضوابط و مقررات تأسیس مراکز و مؤسسات فرهنگی و نظارت بر فعالیت آنها
به استناد «اهداف و وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی» به ویژه بندهای ۲ و ۳ و ۴ و تبصره بند ۳ از قسمت (ب) مصوبه مورخ ۵ /۱۲ /۶۴ شورای عالی به منظور تحقق اهداف و اجرای وظایف قانونی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مصوب ۱۲ /۱۲ /۶۵ خصوصاً ۱۶ - ۱۷ - ۱۹ - ۲۲ - ۲۳ - ۲۴- ماده ۲ قانون، ضوابط و مقررات تاسیس مراکز، موسسات، کانونها و انجمنهای فرهنگی و نظارت بر فعالیت آنها بدین شرح تصویب می‌شود: فصل اول
- کلیات و تعاریف ماده ۱
- مراکز، موسسات، کانونها و انجمنهای فرهنگی، تشکیلاتی است که با اهداف و مقاصد فرهنگی اعم از انتفاعی یا غیرانتفاعی (بر طبق ماده ۵۸۴ قانون تجارت و آیین‌نامه اصلاحی ثبت تشکیلات و موسسات غیرتجاری مصوب ۱۳۳۷) و بر اساس شرایط مندرج در این ضوابط به مسئولیت اشخاص حقیقی یا حقوقی اعم از دولتی، عمومی و خصوصی، افراد واجد شرایط برای فعالیت در یک یا چند قلمرو فرهنگی، هنری و سینمایی و مطبوعاتی با سرمایه ایرانی تشکیل می‌دهند و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز تاسیس، نظارت بر فعالیتها و انحلال آنها را صادر می‌کند. ماده ۲
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر طبق مقررات و شرایط مندرج در این ضوابط پس از بررسی صلاحیت موسس یا موسسان و مدیر یا مدیران مسئول و با توجه به اهداف و موضوعات فرهنگی مندرج در این اساسنامه آنها که مصادیق و قلمرو آن حسب مورد از سوی وزارتخانه مشخص خواهد شد نسبت به صدور مجوز تاسیس تصمیم خواهد گرفت. ماده ۳
- تاسیس مراکز فرهنگی اقلیت‌های دینی رسمی کشور در محدوده امور فرهنگی آن اقلیت نیز منوط به اخذ مجوز طبق این ضوابط است. ماده ۴
- تاسیس مراکز فرهنگی موضوع این ضوابط از طرف سفارت خانه‌های کشورهای خارجی و سازمانهای آزادیبخش یا اشخاص غیرایرانی با رعایت قوانین راجع به خارجیان مقیم ایران و تایید وزارت امور خارجه طبق آیین‌نامه ای خواهد بود که به تصویب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌رسد. ماده ۵
- اهداف فرهنگی مصرح در اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران الهام بخش فعالیتها و هدفهای پیش‌بینی شده در اساسنامه مراکز، موسسات و کانونها و انجمنهای فرهنگی است و این قبیل مراکز باید در اساسنامه تنظیمی به رعایت کامل قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران و ضوابط فرهنگی ملزم شوند و فعالیت آنها منافاتی با مبانی فرهنگ عمومی نداشته باشد. فصل دوم
- شرایط موسسان و مدیرمسئول ماده ۶
- موسس یا موسسان و مدیرمسئول تشکیلات فرهنگی موضوع ماده ۱ باید واجد این شرایط باشند: ۱
- تابعیت جمهوری اسلامی ایران. بند ۲ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- نداشتن سوء پیشینه کیفری موثر به تایید مراجع ذی ربط ۳
- محجور نبودن و عدم ورشکستگی به تقلب و تقصیر. بند ۴ (اصلاحی ۱۳۸۲/۱۲/۰۵)
- دارا بودن ۲۷ سال سن بند ۵ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- انجام خدمت وظیفه عمومی و یا ارائه کارت معافیت دائم یا موقت از جمله معافیت تحصیلی و سایر معافیت‌های قانونی ۶
- داشتن امکانات کافی مناسب به تشخیص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ۷
- داشتن مدرک کارشناسی یا معادل آن به تشخیص مراجع ذی ربط. ۸
- صلاحیت علمی و تخصصی یا تجارب کافی متناسب با موضوع (برای تقاضای مراکز تک منظوره). ۹
- داشتن ۶ ماه سابقه موثر فعالیت در موسسات و مراکز فرهنگی چند منظوره (برای متقاضی مراکز چند منظوره). ماده ۷
- کارگزاران نظام گذشته اعم از: نخست وزیران، وزیران، استانداران، امرای ارتش و شهربانی و ژاندارمری، روسای سازمانهای دولتی نمایندگان مجلسین، سفرا، فرمانداران، شهرداران، روسای انجمنهای شهر و شهرستان تهران و مراکز استانها و اعضای ساواک، روسای حزب رستاخیز در تهران و مراکز شهرستانها و استانها و وابستگان رژیم سابق که در فاصله زمانی پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ تا بیست و دوم بهمن ۱۳۵۷ در آن مشاغل بوده و همچنین کسانی که در این مدت از طریق مطبوعات، رادیو، تلویزیون یا سخنرانی در اجتماعات، خدمتگزاران تبلیغاتی نظام گذشته بوده‌اند و همچنین توطئه گران و اقدام کنندگان علیه اسلام و جمهوری اسلامی ایران، از تاسیس مراکز فرهنگی موضوع این ضوابط محرومند. ماده ۸
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با مصاحبه‌ها و بررسیهای لازم و کافی ظرف یک ماه درباره تایید صلاحیت یا عدم پذیرش تقاضا اعلام نظر خواهد نمود و در صورت اعلام موافقت اصولی با تقاضا، موسس یا موسسان موظفند در مدت یکماه از تاریخ اعلام نسبت به ارائه اساسنامه و تحقق شرایط مندرج در آن که در این ضوابط به آن تصریح شده اقدام نمایند. ماده ۹
- موسس یا موسسان در قبال سیاستهای فرهنگی و خط مشی کلی و مدیر مسئول در قبال فعالیتها و امور اجرایی مرکز فرهنگی مسئولند و وظایف و مسئولیتهای هر یک باید به تفکیک اساسنامه پیشنهادی منظور شود. فصل سوم
- شرایط و ضوابط مندرج در اساسنامه ماده ۱۰
- اساسنامه مرکز فرهنگی موضوع این آیین‌نامه باید واجد این نکات باشد: ۱
- ذکر اهداف فرهنگی و مصادیق فعالیتها و انطباق آنها با شرایط مندرج در این ضوابط و شیوه نامه‌های صادر شده در محدوده وظایف و اختیارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ۲
- ذکر نام و نوع فعالیت (غیرتجاری انتفاعی یا غیرانتفاعی) تابعیت و سرمایه و مدت فعالیت و التزامات قانونی مرکز فرهنگی. ۳
- ارکان و تشکیلات مرکز (موسس یا موسسان، هیات مدیره و مدیرعامل یا مدیرمسئول، مجامع عمومی و نحوه تشکیل جلسات و رسمیت آنها و نصاب مقرر برای تصمیم‌گیری با تعیین حدود و وظایف و اختیارات و مسئولیتهای هر یک به تفکیک). ۴
- سرمایه اولیه و منابع تامین درآمد و دارائی و وضع امور مالی و محاسباتی و نحوه تقسیم سود (در مورد مراکز انتفاعی) یا تخصیص درآمدها (در مورد مراکز غیرانتفاعی) و چگونگی تامین هزینه‌ها و زیانهای احتمالی. ۵
- چگونگی اداره و عضوپذیری مراکز فرهنگی در آینده. ۶
- شرایط انحلال و تعیین تکلیف اموال مرکز فرهنگی پس از انحلال. ۷
- سایر شرایط و ضوابط با توجه به ضوابط و اهداف فرهنگی و بر اساس مقررات حاکم بر موسسات غیرتجاری که با مقاصد فرهنگی و در قلمرو یک یا چند فعالیت پیش‌بینی شده در ماده یک فعالیت می‌کنند. تبصره ۱
- اساسنامه پیشنهادی متضمن موارد یاد شده در ماده ۱۰ باید در دو نسخه تنظیم و به همراه صورت جلسات پس از امضا به تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برسد. تبصره ۲
- در انجمنهای فرهنگی (ادبی، هنری) که نوع فعالیت آنها غیرانتفاعی است تعداد موسسان نباید از ۳ نفر کمتر باشد ولی در موسسات فرهنگی که در قلمرو یک فعالیت فرهنگی تاسیس می‌شوند رعایت این شرط الزامی نیست و موسسات و مراکز فرهنگی که در قلمرو دو فعالیت موضوع این ضوابط تاسیس می‌شوند تعداد موسسان نباید از تعداد فعالیتهای فرهنگی پیش‌بینی شده در اساسنامه آنها کمتر باشد. فصل چهارم
- نحوه بررسی تقاضای تاسیس و نظارت بر مراکز فرهنگی و چگونگی رسیدگی به تخلفات ماده ۱۱
- به منظور بررسی تقاضاهای دریافتی و تحقیق و رسیدگی به صلاحیت متقاضیان و مدیران مسئول و صدور موافقت اصولی تاسیس مراکز فرهنگی و نظارت بر عملکرد آنها و نیز رسیدگی به موارد تخلف و تعلیق یا لغو جواز صادر شده هیاتی به تشخیص و تعیین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی متشکل از افراد و مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحت عنوان «هیات رسیدگی به امور مراکز فرهنگی» تشکیل می‌شود. ۱
- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یا نماینده تام الاختیار وزیر (رئیس هیات). ۲
- معاونان امور فرهنگی، هنری، مطبوعاتی، سینمائی و سمعی و بصری و پژوهشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ۳
- سه نفر از صاحبه نظران امور هنری، فرهنگی و سینمائی به انتخاب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی. ماده ۱۲
- اعضای هیات با حکم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب می‌شوند و مدت عضویت افراد منتخب ۲ سال و تجدید انتخاب آنان برای دوره‌های بعدی بلامانع است. ماده ۱۳
- جلسات هر ۱۵ روز یکبار تشکیل خواهد شد، دعوت از اعضاء و تنظیم دستور جلسه و تهیه صورت جلسات و امور اجرایی هیات نسبت به پذیرش تقاضاها و بررسی مدارک و طرح شکایات را دبیر هیات که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به این سمت منصوب می‌کند انجام خواهد داد و دبیرخانه هیات به تعداد کافی کارمند دفتری و کارشناس امور حقوقی و فرهنگی خواهد داشت. تبصره
- مصوبات با امضا رئیس هیات ابلاغ می‌شود. ماده ۱۴
- دبیر هیات تقاضاهای دریافتی را پس از تکمیل مدارک در جلسات هیات مطرح و نتایج را در صورتجلسات منعکس می‌کند و پس از امضای اعضاء و تصویب و تایید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصمیمات را رئیس هیات ابلاغ خواهد کرد. پروانه فعالیت مراکز، موسسات، کانونها و انجمنهای فرهنگی با امضای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی صادر می‌شود. ماده ۱۵
- به تخلف‌ها در هیات رسیدگی می‌شود و در صورت اثبات تخلف، حسب مورد مجازاتهای اخطار شفاهی یا کتبی، تعلیق جواز یا تعطیل موقت مرکز فرهنگی از ۳ ماه تا یک سال، تعطیل دائم و لغو مجوز، اعمال و توسط دبیر هیات ابلاغ خواهد شد. تبصره
- متقاضیانی که صلاحیتشان از سوی هیات تایید نشده یا موسسات فرهنگی که به علت ارتکاب تخلف به یکی از مجازاتهای پیش‌بینی شده در ماده ۱۶ (تعلیق و یا تعطیل موقت یا دائم مرکز فرهنگی) محکوم می‌شوند می‌توانند از تاریخ رویت تصمیم هیات در مدت ۲۰ روز اعتراض خود را با ذکر دلایل و ارائه مدارک به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تسلیم کنند. رای وزیر در ردّ اعتراض یا قبول آن قطعی و لازم الاجرا است. ماده ۱۶
- هرگاه عمل ارتکابی مرکز فرهنگی، عناوین تخلف و جرایم پیش‌بینی شده در قوانین مجازات اسلامی و سایر مقررات و قوانین جزایی کشوری را تواماً دارا باشد پس از بررسی پرونده موضوع به مراجع صالح قضایی احاله و تا صدور حکم قطعی از فعالیت مرکز فرهنگی جلوگیری خواهد شد. ماده ۱۷
- مراجع انتظامی ذی صلاح مکلفند به تقاضای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از ادامه فعالیت مراکز فرهنگی مذکور در مواد ۱۵ و ۱۶ بدون مجوز یا مراکزی که جواز آنها لغو شده جلوگیری کنند. فصل پنجم
- مقررات عمومی ماده ۱۸
- عضویت در هیات موسس، هیات امناء و هیات مدیره قائم به شخص است و مسئولیت مصرح آنها در اساسنامه به سایر اشخاص به استثنای اعطای نمایندگی از طریق وکالتنامه رسمی، قابل واگذاری و تفویض نخواهد بود. تبصره ۱
- تا زمانی که صلاحیت مدیرمسئول جدید به تایید نرسیده مسئولیتهای او به عهده موسسان یا موسس خواهد بود. تبصره ۲
- اعلام نظر هیات مبنی بر تایید یا ردّ مدیر جدید باید در مدت یک ماه از تاریخ معرفی مدیرمسئول جدید به مرکز فرهنگی ذی ربط ابلاغ شود. ماده ۱۹ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- نقل و انتقال سهم الشرکه که قبل از صدور نامه (با تایید نهایی درخواست در سامانه) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین اجاره و واگذاری مجوز و پروانه فعالیت، به هر طریق ممنوع است و هرگونه اقدام به چنین مواردی در صورت احراز؛ منجر به لغو دائمی پروانه فعالیت می‌شود. تبصره (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴): دفاتر اسناد رسمی مکلفند قبل از تنظیم هرگونه سند رسمی انتقال از قبیل عقود صلح و وکالت و سایر قراردادهای واگذاری مجوز و پروانه فعالیت در خصوص موسسات و مراکز فرهنگی؛ نسبت به استعلام در خصوص بلامانع بودن این گونه نقل و انتقالات از مرجع صادرکننده مجوز، اقدام نمایند. ماده ۲۰ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- هرگاه مدیر مسئول شرایط مندرج در ماده ۸ را از دست بدهد یا استعفاء دهد یا فوت شود موسس یا هیات موسسان موظفند موضوع را به دبیرخانه هیات گزارش دهند و در مدت ۲ماه فرد واجد شرایطی را به هیات معرفی کنند. در غیر این صورت هیات میتواند جواز صادرشده را معلق یا لغو کند. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- تا زمانی که صلاحیت مدیر مسئول جدید به تایید نرسیده مسئولیتهای او به عهده موسسان یا موسس خواهد بود. تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- اعلام نظر هیات مبنی بر تایید یا ردّ مدیر جدید باید در مدت یک ماه از تاریخ معرفی مدیر مسئول جدید به مرکز فرهنگی ذیربط ابلاغ شود. ماده ۲۱ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- مراکز فرهنگی موظفند با به کارگیری نامها و نشان‌های مناسبی که مرکز فرهنگی دیگری ثبت نکرده باشد، در تولیدات و انتشارات خود، نام مرکز، شماره ثبت و مجوز تاسیس و نشانی مرکز را در محل مناسبی درج کنند. ماده ۲۲
- مراکز، موسسات، کانونها و انجمنهای در حال فعالیت و فاقد مجوز، موظفند از تاریخ تصویب این ضوابط در مدت ۶ماه وضع خود را با این مقررات تطبیق دهند. و مدارک لازم را همراه اساسنامه جدید طبق ضوابط و شرایط مندرج در ماده ۶ ارائه دهند و پس از تایید و صدور مجوز جدید نسبت به ثبت آن اقدام کنند، در غیر این صورت با آنها طبق ماده ۱۷رفتار خواهد شد. تبصره (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- موسساتی که تا تصویب این ضوابط با نامها و نشان‌های معینی فعالیت داشته‌اند در ثبت اسامی و مشخصات خود اولویت دارند مشروط بر این که طبق مفاد ماده ۲۰ عمل کنند. تبصره ۲
- هرگاه پس از صدور مجوز در مدت ۶ ماه نسبت به ثبت مراکز فرهنگی اقدامی نشود مجوز مرکز فرهنگی بی اعتبار می‌شود و با این قبیل مراکز ثبت نشده به عنوان فاقد مجوز برخورد قانونی خواهد شد. ماده ۲۳ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- هر مرکز فرهنگی باید دفاتر محاسباتی مُهر و موم شده بر طبق قانون تهیه و مخارج و درآمدهای خود را در آن ثبت کند، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هر وقت لازم بداند میتواند دفاتر مالی مراکز فرهنگی را بازرسی کند. ماده ۲۴ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- مراکز فرهنگی پس از تایید صلاحیت موسسان و مدیرمسئول و تصویب اساسنامه و صدور مجوز باید نسبت به ثبت آن بر طبق اساسنامه ای که به تایید هیات رسیده اقدام و نسخه ای از اساسنامه ممهور به مهر اداره کل ثبت شرکتها و موسسات غیرتجاری را با ذکر شماره ثبت و به دبیرخانه هیات تسلیم کنند و سازمان ثبت نیز موظف است نسبت به ثبت مراکز فرهنگی موضوع این ضوابط بر طبق اساسنامه مورد تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اقدام نماید. تبصره ۱ (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- سازمان ثبت اسناد باید از ثبت مراکز، موسسات، کانونها و انجمنهای فرهنگی فاقد مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خودداری نماید. تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- هرگاه پس از صدور مجوز در مدت ۶ ماه نسبت به ثبت مراکز فرهنگی اقدامی نشود مجوز مرکز فرهنگی بی اعتبار می‌شود و با این قبیل مراکز ثبت نشده به عنوان فاقد مجوز برخورد قانونی خواهد شد. ماده ۲۵ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- آیین‌نامه و روشهای اجرایی این ضوابط نسبت به چگونگی تحقیقات و بررسی صلاحیت متقاضیان و وظایف دبیرخانه و نحوه عمل هیات حسب مورد از سوی معاونتهای ذی ربط تهیه و پس از تنقیح و تدوین در هیات موضوع ماده ۱۱ و تصویب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌شود. ماده ۲۶ (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مامور اجرای این ضوابط و مقررات است و از تاریخ تصویب آن، مقررات مغایر ملغی است و درباره سایر مسائلی که در این ضوابط پیش‌بینی نشده با توجه به وظایف و اختیارات و مسئولیتهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شرح مندرج در قانون اهداف و وظایف این وزارتخانه مصوب ۶۵/۱۲/۱۲ مجلس شورای اسلامی رفتار خواهد شد. ماده ۲۷ (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی میتواند اجرای تمام یا قسمتی از این ضوابط را نسبت به مراکز فرهنگی که در قلمرو یک فعالیت فرهنگی تاسیس می‌شوند حسب مورد به معاونتهای ذی ربط یا ادارات کل ستادی یا اجرایی در تهران یا مراکز استانها محول و قسمتی از وظایف و اختیارات هیات و دبیرخانه هیات را به آنها تفویض کند. ماده ۲۸ (الحاقی ۱۴۰۲/۰۵/۲۴)
- این ضوابط مشتمل بر ۵ فصل و ۲۶ ماده در جلسه مورخ ۷۵/۸ /۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تایید رسید و جایگزین ضوابط عام مصوب جلسات مورخ ۱/۲۲ و ۱۳ و ۱۳۶۷/۰۲/۲۰ شورای مشترک کمیسیونهای شورای عالی و مصوبه دویست و شصت و دومین جلسه مورخ۷۰/۸/۷ شورای عالی درباره نحوه تشکیل و صدور مجوز تاسیس انجمنهای فرهنگی (ادبی، هنری) شد و هرگونه تغییری در آن منوط به پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی است. ماده واحده (الحاقی ۱۳۸۲/۰۴/۱۰): مراکزی که بر اساس این ضوابط توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی تاسیس شده‌اند و نوع فعالیت آنها مشابه یکدیگر می‌باشد می‌توانند اقدام به تاسیس مجموعه تشکیلات مرکزی با عنوان اتحادیه، مجمع، جامعه، انجمن و سایر عناوین مشابه در سطح استانی، منطقه ای یا کشوری نموده و بر اساس ضوابط از هیات رسیدگی به امور مراکز فرهنگی مجوز فعالیت دریافت نمایند. تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۲/۰۴/۱۰)
- تاسیس هر یک از تشکیلات موضوع این ماده باید با درخواست مشترک حداقل یک پنجم مراکز دارای شرایط عضویت در آن صورت پذیرد. تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۲/۰۴/۱۰)
- نام تشکیلات باید بیانگر حوزه جغرافیایی و خصوصیات مشترک اعضاء باشد. تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۸۲/۰۴/۱۰)
- تشکیلات موضوع این ماده مجاز به فعالیت اقتصادی غیرمرتبط با امور فرهنگی و هنری نمی‌باشند. تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۸۲/۰۴/۱۰)
- هرگونه فعالیت سیاسی مراکز و یا تشکیلات مرکزی آنها منوط به اخذ مجوز رسمی از کمیسیون احزاب وزارت کشور می‌باشد.