ضوابط و روش‌های مدیریت اجرایی پسماندهای کشاورزی
شورای عالی حفاظت محیط زیست در جلسه مورخ ۱۳۸۹/۰۱/۲۹ کمیسیون امور زیر بنایی، صنعت و محیط زیست بنا به پیشنهاد شماره ۴۴۲۴۵-۱ مورخ ۱۳۸۸/۰۷/۲۳ سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد ماده (۱۱) قانون مدیریت پسماندها- مصوب ۱۳۸۳-، ضوابط و روش‌های مدیریت اجرایی پسماندهای کشاورزی را به شرح زیر موافقت نمود: ماده ۱
- واژه‌ها و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف- قانون: قانون مدیریت پسماندها - مصوب ۱۳۸۳-. ب - سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست. پ - ضوابط پسماند پزشکی: ضوابط و روش‌های مدیریت اجرایی پسماندهای پزشکی و پسماندهای وابسته موضوع تصویبنامه شماره ۱۵۸۷۱/ت۳۸۴۵۹ ک مورخ ۱۳۸۷/۰۲/۰۸. ت - پسماند عادی کشاورزی: پسماندهایی که به صورت معمول از فعالیت‌های کشاورزی و صنایع وابسته به آن در شهرها و روستاها تولید می‌شود. ث- پسماندهای ویژه کشاورزی: پسماندهای کشاورزی که دارای یکی از خواص خطرناک از قبیل سمی بودن، بیماری زایی، قابلیت انفجار یا اشتعال، خورندگی و مشابه آن باشند و یا نیاز به مدیریت خاص دارند. ج - بی خطرسازی: اقداماتی که ویژگی خطرناک بودن پسماندهای کشاورزی را رفع نماید. چ- تفکیک پسماند کشاورزی: جدا سازی بخش قابل استفاده پسماند جهت بازیافت. ح - تولیدکننده پسماند: افراد حقیقی و حقوقی که در نتیجه فعالیت‌های آنان پسماندهای عادی و ویژه کشاورزی ایجاد می‌شود. تبصره
- سایر تعاریف مندرج در این ضوابط همان تعاریف قانون و آیین‌نامه اجرایی آن موضوع تصویبنامه شماره ۲۸۴۸۸/ت۳۲۵۶۱ه- مورخ ۱۳۸۴/۰۵/۰۱ می‌باشد. ماده ۲
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است با رعایت قوانین و مقررات مربوط نسبت به اجرای موارد زیر اقدام نماید: الف
- ترویج و آموزش تولیدکنندگان و روستائیان در راستای کاهش پسماند کشاورزی با همکاری مدیریت اجرایی پسماند موضوع ماده (۷) قانون و با استفاده از خدمات فنی بخش خصوصی و تعاونی. ب
- تدوین و ابلاغ دستورالعمل حمل و نقل (شرایط نگهداری بهداشتی و پیش سرمادهی) انواع محصولات کشاورزی جهت کاهش تولید پسماند مربوط به حمل و نقل محصولات کشاورزی با همکاری وزارتخانه‌های راه و ترابری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. پ
- تدوین استانداردهای بسته بندی محصولات کشاورزی با همکاری موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران. تبصره
- نحوه نگهداری محصولات کشاورزی باید در برچسب‌های بسته بندی به صورت نوشتاری و تصویری درج شود. ت
- تدوین، اجرا و نظارت بر برنامه جامع اصلاح روش‌ها و شرایط نگهداری محصولات کشاورزی. ث
- پیش‌بینی راهکار در مرحله تولید محصولات کشاورزی در جهت تولید محصولات با قابلیت نگهداری و عمر مفید بیشتر و کاهش تولید پسماند. ج
- راه اندازی نظام تضمین کیفیت محصولات کشاورزی با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به منظور کاهش تولید پسماند. چ
- برنامه‌ریزی لازم جهت خرید و مصرف کردهای کمپوست حاصله. ح
- نظارت بر اجرای ضوابط و روش‌های مصوب. ماده ۳
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است به منظور کاهش تولید پسماند نسبت به تدوین نظام ارتقای دانش تغذیه و اصلاح الگوی مصرف محصولات کشاورزی اقدام نماید. ماده ۴
- وزارت بازرگانی موظف است با همکاری وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و صنایع و معادن در راستای کاهش تولید پسماند کشاورزی، سیاست‌ها و راهکارهای اجرایی زیر را اجرا نماید: الف - توسعه امکانات ذخیره سازی، قیمت گذاری خدمات ذخیره سازی و ایجاد ظرفیت بهینه برای صنعت ذخیره سازی از جمله سردخانه برای محصولات فسادپذیر و سیلو برای محصولات کمتر فساد پذیر. ب - بسترسازی برای ایجاد تشکل‌های خصوصی و تعاونی در زمینه خدمات فنی، پشتیبانی، تامین وعرضه نهاده‌ها، بازار یابی، بازار رسانی در راستای یک جریان مکانیزه و تعریف شده به صورت زنجیره ای پس از برداشت تا مصرف با رویکرد کاهش تولید پسماند. پ - همکاری در راه اندازی پایانه‌های روستایی حمل و نقل محصولات کشاورزی با تشکل‌های بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی مربوط. ت - اندازه گیری و تعیین سهم هر یک از نقاط زنجیره عملیات پس از برداشت در تولید پسماند به تفکیک محصول و اجرای برنامه اصلاح آن. ث - حمایت از گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی به منظور افزایش درصد محصولات فرآوری شده و کاهش تولید پسماند. ماده ۵
- مدیریت اجرایی پسماندهای عادی و ویژه موظف است با توجه به شرایط آب و هوایی نسبت به تهیه دستورالعمل‌های تفکیک پسماندهای عادی و ویژه بر اساس خصوصیات تجزیه پذیری فیزیکی و شیمیایی و قابلیت‌های تبدیل آنها اقدام نماید و خصوصیات پسماند عادی کشاورزی را به تایید وزارت جهاد کشاورزی و خصوصیات پسماند ویژه کشاورزی را به تایید سازمان برساند. ماده ۶
- تولیدکنندگان، مدیریت اجرایی پسماندهای کشاورزی و اشخاص حقیقی و حقوقی موضوع تبصره ماده (۷) قانون موظفند نسبت به تفکیک پسماندهای عادی و ویژه، جداسازی پسماندهای بازیافتی (فسادپذیر، خشک، ویژه) از پسماندهای غیر بازیافتی و دفنی اقدام نمایند. ماده ۷
- تولید کننده پسماندهای ویژه کشاورزی در بخش‌های پسماند عفونی، پسماند تیز و برنده و پسماند شیمیایی و دارویی موظف است از ضوابط پسماندهای پزشکی به منظور مدیریت این پسماندها استفاده نماید. تبصره ۱
- نظارت بر حسن اجرای این ماده حسب مورد به عهده سازمان‌های مربوط در وزارت جهاد کشاورزی می‌باشد و باید به صورت سالانه به سازمان گزارش دهند. تبصره ۲
- برنامه مدیریت اجرایی پسماندهای موضوع این ماده باید به تایید وزارت جهاد کشاورزی برسد. ماده ۸
- تولید کننده محصولات بازیافتی و کمپوست حاصل از پسماندهای عادی کشاورزی قبل از ارایه به بازار مصرف باید به تایید اداره کل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان برسد. ماده ۹
- هر روش تبدیل پسماند ویژه کشاورزی به عادی از طریق تدوین دستورالعمل‌های مرتبط با هر پسماند توسط تولید کننده در چارچوب قوانین و مقررات مربوط و تایید سازمان مشخص و تعیین می‌گردد. ماده ۱۰
- مدیریت اجرایی پسماند و اشخاص حقیقی و حقوقی دارای مجوز استقرار سیستم دفع پسماند ویژه، موظفند ضمن دریافت مجوز از سازمان، ملاحظات زیست محیطی را رعایت نمایند. ماده ۱۱
- واحدهای کوچک دامپروری و آبزی پروری موظفند مطابق ضوابط پسماندهای پزشکی عمل نمایند و گزارش مدیریت پسماندهای ویژه را هرسال به ادارات کل محیط زیست و جهاد کشاورزی استان ارائه نمایند. ماده ۱۲
- تولید کنندگان و وارد کنندگان کود و سم موظفند: الف- جنس ظروف مورد استفاده را به گونه ای انتخاب نمایند که با روش تصفیه یا امحائی که از سوی وزارت جهاد کشاورزی با همکاری سازمان تهیه و اعلام می‌گردد مطابقت داشته باشد. ب - از طریق ساز وکارهای تشویقی و یا دریافت ودیعه نسبت به برگرداندن ظروف سم و کود مصرف شده و یا کود و سم‌های سنواتی و تاریخ گذشته اقدام نموده و نسبت به امحاء علمی متناسب با نوع پسماند مطابق ضوابط زیست محیطی اقدام نمایند. تبصره ۱
- مصرف کنندگان و کشاورزان موظفند نسبت به تحویل ظروف سم و کود مصرف شده و کود و سم‌های مصرف نشده تاریخ گذشته و یا فاسد شده به توزیع کننده یا فروشنده و یا عاملین آنها اقدام نمایند. تبصره ۲
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است در پایان هر سال مقادیر سموم فاسد و سنواتی که به عنوان پسماند ویژه محسوب می‌گردند، به سازمان اعلام نماید. ماده ۱۳
- مراجع قضایی به موجب شکایت وزارت جهاد کشاورزی، سازمان و مدعی العموم در مورد تخلفات مرتبط به مدیریت پسماند کشاورزی موضوع این آیین‌نامه بر اساس گزارشات تسلیمی دستگاه‌های مذکور در جرایم مشهود رسیدگی می‌نمایند. ماده ۱۴
- مدیریت اجرایی پسماند و سازمان مکلفند نسبت به ارایه گزارش تخلفات مرتبط با مدیریت پسماند کشاورزی به دادستانی محل وقوع اقدام نمایند و پس از دریافت مجوز قضایی با همکاری نیروی انتظامی نسبت به پیشگیری از ادامه تخلف اقدام و با هزینه متخلف آثار تخریبی بوجود آمده را برطرف نمایند. در صورت انجام نشدن اقدامات اصلاحی، مدیریت اجرایی پسماند و سازمان می‌توانند راساً اصلاحات لازم را انجام و هزینه‌های مترتب را با نظر کارشناس رسمی دادگستری از متخلف وصول نمایند. ماده ۱۵
- مدیریت اجرایی پسماندهای کشاورزی موظف است با رعایت قوانین و مقررات مربوط نسبت به اجرای موارد زیر اقدام نماید: الف
- انتخاب یک یا تلفیقی از روش‌های تصفیه، دفع و امحای پسماندهای ویژه کشاورزی و اجرای آن پس از تایید سازمان. ب
- تدوین سالانه برنامه مدیریت اجرایی و برنامه آموزشی بر اساس آمار پسماند تولیدی و ارایه آن به نمایندگان سازمان یا وزارت جهاد کشاورزی. تبصره ۱
- سازمان بنادر و دریانوردی و مدیران صنایع مرتبط با بخش کشاورزی موظفند با همکاری دستگاه‌های ذی ربط آمار پسماند عادی را به مدیریت اجرایی ارایه نموده و برنامه عملیاتی مدیریت پسماند ویژه را به تایید اداره کل محیط زیست استان رسانده و مطابق آن اقدام نمایند. تبصره ۲
- برنامه آموزشی پسماند عادی باید به تایید سازمان جهاد کشاورزی استان و پسماند ویژه به تایید سازمان برسد. پ
- تدوین و اجرای برنامه‌های حمایتی تشویقی کشاورزان جهت همکاری در مدیریت پسماند کشاورزی با همکاری سازمان جهاد کشاورزی استان. ت
- ارائه گزارش عملکرد مجموعه تحت مدیریت خود به اداره کل حفاظت محیط زیست و سازمان جهاد کشاورزی استان در پایان هر سال. ث
- شناسایی ابزارها و فناوری‌های جدید که باعث تفکیک بهینه پسماند از مبدا خواهد شد. ج
- آموزش جداسازی پسماندهای عادی و ویژه در بخش کشاورزی با همکاری وزارت جهاد کشاورزی. چ
- احداث واحدهای پردازش پسماند با تاکید بر تفکیک مفید و با توجه. به امکان سنجی و رعایت اصول زیست محیطی به منظور کاهش حجم فیزیکی پسماند غیربازیافتی و دفنی ح
- برچسب گذاری پسماندهای ویژه کشاورزی با رعایت موارد زیر: ۱- هیچ پسماندی نباید بدون داشتن برچسب و تعیین نوع محتوای کیسه و یا ظروف از محل تولید خارج شود. ۲- برچسب‌ها با اندازه قابل خواندن باید بر روی ظرف یا کیسه چسبانده و یا به صورت چاپی درج شوند. ۳- برچسب در اثر تماس یا حمل، نباید به آسانی جدا یا پاک شود. ۴- برچسب باید از هر طرف قابل مشاهده باشد. ۵ - بر روی برچسب باید مشخصات زیر ذکر گردد: نام، نشانی و شماره تماس تولید کننده / وارد کننده، تاریخ تحویل، نوع ماده شیمیایی (حداقل مقادیر تضمین شده)، احتیاط، کمک‌های اولیه، روش‌های مدیریت پسماند (مورد تایید سازمان) ماده ۱۶
- اشخاص حقیقی و حقوقی دارای مجوز از سازمان موظفند برای حمل و نقل و نگهداری پسماندهای ویژه مطابق ضوابط پسماند پزشکی عمل نمایند. تبصره
- حمل و نقل فرامرزی پسماند ویژه، تابع قوانین و ضوابط کنوانسیون بازل می‌باشد. ماده ۱۷
- پس از بی خطر سازی پسماندهای ویژه کشاورزی، پسماند مورد نظر مشمول مقررات پسماندهای عادی خواهد بود. تبصره
- تشخیص تبدیل پسماند ویژه به پسماند عادی با تایید اداره کل حفاظت محیط زیست استان و با هزینه تولید کننده خواهد بود. ماده ۱۸
- دستگاه‌های اجرایی موظفند به منظور توسعه فعالیت‌ها و تشویق بخش غیر دولتی در امر آموزش و ترویج، شناسایی، اصلاح مدیریت پسماند، زمینه‌های لازم برای سرمایه‌گذاری این بخش را در برنامه‌های توسعه پنج ساله پیش‌بینی نمایند. ماده ۱۹
- سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و رسانه‌های اطلاع رسانی وابسته به دستگاه‌های دولتی موظفند نسبت به تهیه و پخش برنامه‌های آموزشی موضوع این آیین‌نامه با نظارت سازمان و وزارت جهاد کشاورزی اقدام نمایند. تبصره
- سازمان و وزارتخانه‌های صنایع و معادن، علوم و تحقیقات فناوری، جهاد کشاورزی، کشور و آموزش و پرورش موظفند نسبت به اجرای آموزش‌های مورد نیاز به منظور مدیریت پسماند کشاورزی، اقدامات لازم را به عمل اورند. ماده ۲۰
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است سالانه گزارش اقدامات انجام شده در اجرای این ضوابط را به سازمان ارائه دهد. ماده ۲۱
- مدیریت اجرایی پسماند، سازمان و وزارت جهاد کشاورزی موظفند دستورالعمل‌های نحوه اجرا و مراحل عملیاتی پسماندهای بخش کشاورزی مرتبط با وظایف سازمانی خود را ظرف شش ماه پس از ابلاغ این مصوبه تهیه و ابلاغ نمایند. تبصره
- وزارت نیرو موظف است به منظور تدوین دستورالعمل‌های مربوط، اطلاعات مربوط به حساسیت و آسیب پذیری منابع آب (اسامی، موقعیت و پراکنش کلیه منابع آب زیرزمینی و سطحی) را به اشخاص حقیقی و حقوقی موضوع این ماده ارائه نماید. ماده ۲۲
- وزارتخانه‌های کشور و جهاد کشاورزی و سازمان و سایر دستگاه‌های ذی ربط اعتبارات مورد نیاز اجرای این ضوابط و روش‌های اجرایی را در لوایح بودجه سنواتی پیش‌بینی نمایند. معاون اول رئیس جمهور - محمدرضا رحیمی