تصویب‌نامه درباره تعادل بین منابع و مصارف آب

هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۷/۵/۲۰ بنا به پیشنهاد شماره ۱۲۶۷۹/۳۱/۰۰۱ مورخ ۱۳۸۵/۴/۳ وزارت نیرو و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ضوابط ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱

در این تصویب‌نامه واژه و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف
دشت آزاد: دشتی که بیلان آن مثبت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی آن کمتر از میزان تغذیه سفره باشد. ب
دشت ممنوعه: دشتی که در آن بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی بیش از پتانسیل تجدیدپذیر بوده به گونه ای که موجب افت سطح آب زیرزمینی در آن دشت گردیده و به طور طبیعی امکان بازگشت به سطح تعادل وجود نذارد.[ندارد] ج
دشت ممنوعه بحرانی: دشت ممنوعه ای که در آن، سطح آب سفره زیرزمینی یا کیفیت آب آبخوان به طور مستمر افت دارد. د
آبخوان: لایه‌هایی از خاک و سنگ دارای خلل، فرج و شکستگی در مخروط افکنه‌های کوهپایه ای و دشت‌های آبرفتی که قابلیت ذخیره سازی آب‌های مازاد سطحی به صورت طبیعی یا مصنوعی جهت استفاده‌های کوتاه مدت یا دراز مدت بعدی در آنها وجود دارد. ه
- طرح آبخوانداری: سند مدونی برای نوع خاصی از اقدامات اجرایی آبخیزداری که با هدف حفاظت آب و کنترل و پخش سیلاب در مخروط افکنه‌های کوهپایه ای و دشتهای آبرفتی تهیه و به اجرا در می‌آید. و
آبخیزداری: مجموعه علوم و فنون لازم برای مدیریت جامع و هماهنگ منابع حوزه‌های آبریز بدون ایجاد اثرات منفی در منابع زیستی. ماده ۲
وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی موظفند با نهادینه کردن مدیریت تقاضا، ترتیبات و هماهنگی لازم برای اجرای مفاد این ضوابط را انجام دهند. ماده ۳
وزارت نیرو موظف است نسبت به انجام مطالعات مورد نیاز برای تشخیص دشت‌های ممنوعه بحرانی، ممنوعه و آزاد اقدام نموده و در ابتدای هر سال آبی کل دشتهای کشور را براساس این ضوابط ارزیابی نموده و نتیجه آن را به دستگاههای مربوط اعلام نماید. ماده ۴
وزارت نیرو موظف است برای هرکدام از دشتهای موضوع ماده (۳) با توجه به شرح وظایف و براساس ملاحظات اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و پتانسیل‌های آبهای سطحی، راهکارهای تعادل بخشی را به شرح ذیل ارایه و اجرا نماید. الف
افزایش تغذیه سفره‌های زیرزمینی با عملیات تغذیه مصنوعی، کنترل و پخش سیلاب و احداث سدهای تاخیری، تغذیه ای و سدهای زیرزمینی. ب
کاهش برداشت آب زیرزمینی از طریق انسداد چاههای غیرمجاز، جلوگیری از اضافه برداشت چاههای مجاز، خرید و انسداد چاه مجاز و فعال، توسعه و بهبود شبکه‌های آبیاری اصلی. ج
گسترش آگاهی‌های عمومی، تهیه بانک اطلاعاتی و فراهم نمودن زمینه تحویل حجمی آب. ماده ۵
وزارت جهاد کشاورزی موظف است برای هرکدام از دشتهای موضوع ماده (۳) با توجه به شرح وظایف و براساس ملاحظات اجتماعی - اقتصادی و زیست محیطی راهکارهای تعادل بخشی را به شرح ذیل ارایه و اجرا نماید. الف
افزایش تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی با مطالعه و اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوان‌داری. ب
کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی با استفاده از اصلاح الگو و ترکیب کشت، کاهش کشت گیاهان پرمصرف، توسعه کشت گیاهان کم مصرف، عمران اراضی، توسعه و بهبود شبکه‌های آبیاری و زهکشی فرعی. ج
مدیریت مصرف با اصلاح و بهبود مدیریت آبیاری، ایجاد تشکل‌های آب بران، به هنگام و اجرایی نمودن سند ملی الگوی مصرف آب کشاورزی، تعیین و اعمال راهکارهای ارتقای کارایی آب کشاورزی. تبصره
وزارت جهاد کشاورزی موظف است در اجرای پروژه‌ها، ماده (۲۱) قانون توزیع عادلانه آب - مصوب ۱۳۶۱ - مبنی بر اخذ تخصیص از وزارت نیرو را رعایت نماید. ماده ۶ (اصلاحی ۱۳۹۶/۱۲/۰۶)
به منظور حفظ و حراست از منابع آب زیرزمینی در هر استان شورای «حفاظت از منابع آب زیرزمینی» به ریاست استاندار و با حضور مدیران و روسای دادگستری، جهاد کشاورزی، نفت، محیط زیست، آب و برق منطقه ای، فرماندهی نیروی انتظامی، رئیس سازمان برنامه و بودجه استان و مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان تشکیل می‌شود تا نسبت به اجرای ضوابط اجرایی حفظ و حراست از آبهای زیرزمینی که توسط وزارت نیرو تهیه می‌شود با مشارکت تشکل‌های آب بران اقدام نماید. ماده ۷
وزارت نیرو موظف است ترتیبی اتخاذ نماید تا با هماهنگی وزارت جهاد کشاورزی، بخشی از وظایف و مسئولیتهای قابل واگذاری به بخش خصوصی مثل پایش کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی، اطلاع رسانی و نظرسنجی و آموزش ذی‌نفعان را همراه با اختیارات لازم و اعتبارات مورد نیاز به تشکلهای آب بران مطابق قوانین و مقررات مربوط واگذار نماید. ماده ۸
وزارت نیرو موظف است در مطالعه و اجرای کلیه طرحهای توسعه منابع آب ضمن در نظر گرفتن حقابه‌های پایین دست به نحوی عمل نماید که تعادل بین منابع و مصارف در دشتهای پایاب این طرحها برقرار باشد. ماده ۹
وزارت نیرو موظف است به خاطر حفظ منابع استراتژیک آب زیرزمینی و تامین آب شرب و بهداشت شهری ظرف سه سال پس از ابلاغ این ضوابط حداکثر عمق برداشت آب را در دشتهای کشور، تعیین و با جلوگیری از کف شکنی بیشتر از عمق تعیین شده با همکاری شورای حفاظت از منابع آب زیرزمینی استان از افت بیشتر سطح آب زیرزمینی و کاهش کیفیت حقابه یادشده جلوگیری نماید. ماده ۱۰
وزارت نیرو موظف است با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، برنامه بهره‌برداری از آب زیرزمینی را با ملحوظ نمودن کلیه ظرفیتهای آب برای مصارف کشاورزی در سه حالت: سالهای ترسالی، سالهای معمولی و سالهای خشکسالی، تنظیم نماید تا براساس شرایط واقعی، برنامه یادشده به اجرا گذاشته شود. ماده ۱۱
به منظور هماهنگی برنامه‌های تعادل بخشی حوزه‌های آبریز کشور وزارت نیرو موظف است با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، ظرف شش ماه نسبت به ارایه ساختار مدیریت حوزه‌های آبریز و ساز و کار اجرایی آن اقدام نماید. ماده ۱۲
دستگاههای اجرایی ذی ربط اعتبارات مورد نیاز اجرای مفاد این ضوابط را به طور متناسب در لوایح بودجه سنواتی خود پیش‌بینی می‌نمایند. معاون اول رئیس جمهور - پرویز داودی

در این تصویب‌نامه واژه و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف
دشت آزاد: دشتی که بیلان آن مثبت و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی آن کمتر از میزان تغذیه سفره باشد. ب
دشت ممنوعه: دشتی که در آن بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی بیش از پتانسیل تجدیدپذیر بوده به گونه ای که موجب افت سطح آب زیرزمینی در آن دشت گردیده و به طور طبیعی امکان بازگشت به سطح تعادل وجود نذارد.[ندارد] ج
دشت ممنوعه بحرانی: دشت ممنوعه ای که در آن، سطح آب سفره زیرزمینی یا کیفیت آب آبخوان به طور مستمر افت دارد. د
آبخوان: لایه‌هایی از خاک و سنگ دارای خلل، فرج و شکستگی در مخروط افکنه‌های کوهپایه ای و دشت‌های آبرفتی که قابلیت ذخیره سازی آب‌های مازاد سطحی به صورت طبیعی یا مصنوعی جهت استفاده‌های کوتاه مدت یا دراز مدت بعدی در آنها وجود دارد. ه
- طرح آبخوانداری: سند مدونی برای نوع خاصی از اقدامات اجرایی آبخیزداری که با هدف حفاظت آب و کنترل و پخش سیلاب در مخروط افکنه‌های کوهپایه ای و دشتهای آبرفتی تهیه و به اجرا در می‌آید. و
آبخیزداری: مجموعه علوم و فنون لازم برای مدیریت جامع و هماهنگ منابع حوزه‌های آبریز بدون ایجاد اثرات منفی در منابع زیستی. ماده ۲
وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی موظفند با نهادینه کردن مدیریت تقاضا، ترتیبات و هماهنگی لازم برای اجرای مفاد این ضوابط را انجام دهند. ماده ۳
وزارت نیرو موظف است نسبت به انجام مطالعات مورد نیاز برای تشخیص دشت‌های ممنوعه بحرانی، ممنوعه و آزاد اقدام نموده و در ابتدای هر سال آبی کل دشتهای کشور را براساس این ضوابط ارزیابی نموده و نتیجه آن را به دستگاههای مربوط اعلام نماید. ماده ۴
وزارت نیرو موظف است برای هرکدام از دشتهای موضوع ماده (۳) با توجه به شرح وظایف و براساس ملاحظات اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و پتانسیل‌های آبهای سطحی، راهکارهای تعادل بخشی را به شرح ذیل ارایه و اجرا نماید. الف
افزایش تغذیه سفره‌های زیرزمینی با عملیات تغذیه مصنوعی، کنترل و پخش سیلاب و احداث سدهای تاخیری، تغذیه ای و سدهای زیرزمینی. ب
کاهش برداشت آب زیرزمینی از طریق انسداد چاههای غیرمجاز، جلوگیری از اضافه برداشت چاههای مجاز، خرید و انسداد چاه مجاز و فعال، توسعه و بهبود شبکه‌های آبیاری اصلی. ج
گسترش آگاهی‌های عمومی، تهیه بانک اطلاعاتی و فراهم نمودن زمینه تحویل حجمی آب. ماده ۵
وزارت جهاد کشاورزی موظف است برای هرکدام از دشتهای موضوع ماده (۳) با توجه به شرح وظایف و براساس ملاحظات اجتماعی - اقتصادی و زیست محیطی راهکارهای تعادل بخشی را به شرح ذیل ارایه و اجرا نماید. الف
افزایش تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی با مطالعه و اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوان‌داری. ب
کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی با استفاده از اصلاح الگو و ترکیب کشت، کاهش کشت گیاهان پرمصرف، توسعه کشت گیاهان کم مصرف، عمران اراضی، توسعه و بهبود شبکه‌های آبیاری و زهکشی فرعی. ج
مدیریت مصرف با اصلاح و بهبود مدیریت آبیاری، ایجاد تشکل‌های آب بران، به هنگام و اجرایی نمودن سند ملی الگوی مصرف آب کشاورزی، تعیین و اعمال راهکارهای ارتقای کارایی آب کشاورزی. تبصره
وزارت جهاد کشاورزی موظف است در اجرای پروژه‌ها، ماده (۲۱) قانون توزیع عادلانه آب - مصوب ۱۳۶۱ - مبنی بر اخذ تخصیص از وزارت نیرو را رعایت نماید. ماده ۶ (اصلاحی ۱۳۹۶/۱۲/۰۶)
به منظور حفظ و حراست از منابع آب زیرزمینی در هر استان شورای «حفاظت از منابع آب زیرزمینی» به ریاست استاندار و با حضور مدیران و روسای دادگستری، جهاد کشاورزی، نفت، محیط زیست، آب و برق منطقه ای، فرماندهی نیروی انتظامی، رئیس سازمان برنامه و بودجه استان و مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان تشکیل می‌شود تا نسبت به اجرای ضوابط اجرایی حفظ و حراست از آبهای زیرزمینی که توسط وزارت نیرو تهیه می‌شود با مشارکت تشکل‌های آب بران اقدام نماید. ماده ۷
وزارت نیرو موظف است ترتیبی اتخاذ نماید تا با هماهنگی وزارت جهاد کشاورزی، بخشی از وظایف و مسئولیتهای قابل واگذاری به بخش خصوصی مثل پایش کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی، اطلاع رسانی و نظرسنجی و آموزش ذی‌نفعان را همراه با اختیارات لازم و اعتبارات مورد نیاز به تشکلهای آب بران مطابق قوانین و مقررات مربوط واگذار نماید. ماده ۸
وزارت نیرو موظف است در مطالعه و اجرای کلیه طرحهای توسعه منابع آب ضمن در نظر گرفتن حقابه‌های پایین دست به نحوی عمل نماید که تعادل بین منابع و مصارف در دشتهای پایاب این طرحها برقرار باشد. ماده ۹
وزارت نیرو موظف است به خاطر حفظ منابع استراتژیک آب زیرزمینی و تامین آب شرب و بهداشت شهری ظرف سه سال پس از ابلاغ این ضوابط حداکثر عمق برداشت آب را در دشتهای کشور، تعیین و با جلوگیری از کف شکنی بیشتر از عمق تعیین شده با همکاری شورای حفاظت از منابع آب زیرزمینی استان از افت بیشتر سطح آب زیرزمینی و کاهش کیفیت حقابه یادشده جلوگیری نماید. ماده ۱۰
وزارت نیرو موظف است با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، برنامه بهره‌برداری از آب زیرزمینی را با ملحوظ نمودن کلیه ظرفیتهای آب برای مصارف کشاورزی در سه حالت: سالهای ترسالی، سالهای معمولی و سالهای خشکسالی، تنظیم نماید تا براساس شرایط واقعی، برنامه یادشده به اجرا گذاشته شود. ماده ۱۱
به منظور هماهنگی برنامه‌های تعادل بخشی حوزه‌های آبریز کشور وزارت نیرو موظف است با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، ظرف شش ماه نسبت به ارایه ساختار مدیریت حوزه‌های آبریز و ساز و کار اجرایی آن اقدام نماید. ماده ۱۲
دستگاههای اجرایی ذی ربط اعتبارات مورد نیاز اجرای مفاد این ضوابط را به طور متناسب در لوایح بودجه سنواتی خود پیش‌بینی می‌نمایند. معاون اول رئیس جمهور - پرویز داودی