تصویب‌نامه تعیین طرح جامع صید و صیادی دریای خزر

هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۶ بنا به پیشنهاد شماره ۲۵۹۴۶/۰۲۰ مورخ ۱۳۸۷/۰۷/۳۰ وزارت جهاد کشاورزی موافقت نمود: ۱

• طرح جامع صید و صیادی دریای خزر (ساماندهی بهره‌برداری و صید پایدار از منابع آبزی دریای خزر) به شرح پیوست که به مهر «دفتر هیات دولت» تایید شده است، تعیین می‌شود. ۲
• وزارت جهاد کشاورزی موظف است با همکاری معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارتخانه‌های کشور، دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح، راه و ترابری، تعاون و مسکن و شهرسازی ظرف شش ماه پس از ابلاغ این طرح، آیین‌نامه و دستورالعمل اجرایی مورد نیاز برای تحقق اهداف طرح جامع صید و صیادی دریای خزر را تهیه و به هیات وزیران ارایه نماید. ۳
• معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور موظف است اعتبارات لازم برای اجرای طرح را با توافق وزارت جهاد کشاورزی (سازمان شیلات ایران) در قالب لوایح بودجه سنواتی پیش‌بینی نماید. محمدرضا رحیمی - معاون اول رئیس جمهور بسمه تعالی خلاصه طرح جامع صید و صیادی دریای خزر (ساماندهی بهره برداران و صید پایدار از منابع آبزی دریای خزر) اهداف کلی طرح:

۱- جلوگیری از روند نزولی صید و کمک به بهره‌برداری پایدار از ذخایر و منابع آبزی دریای خزر ۲- حفظ و پایداری اشتغال صیادی و فراهم کردن شرایط اقتصادی برای تشکل‌های صیادی ۳- بهبود وضعیت ذخایر و زیستگاه‌های طبیعی دریای خزر ۴- افزایش میزان تولید و بهره‌برداری ۵- جلب مشارکت جامعه بهره بردار در امر بهره‌برداری، بازسازی و حفاظت از ذخایر دریایی ۶- هماهنگی دستگاه‌های ذی ربط در امر صید و بهره‌برداری از دریا و نوار ساحلی پروژه‌های طرح:

فعالیت‌های شیلاتی حدود ۱۳ هزار فرصت شغلی برای صیادان و ۲۸ هزار فرصت شغلی مستقیم آبزی پروری در استان‌های شمالی را فراهم کرده و در این طرح با درنظر گرفتن عوامل مختلف و در راستای دستیابی به اهداف مذکور ۱۰ پروژه شامل پروژه‌های تحقیقاتی، مطالعاتی و آموزشی، حفاظت طبیعی، بازسازی آبزیان، حفاظت فیزیکی، ساماندهی بهره‌برداری از منابع آبزی دریای خزر، گسترش تعاملات ملی، منطقه ای و بین‌المللی، افزایش کیفیت و ارزش افزوده محصولات شیلاتی، اصلاح ساختارهای سازمانی و تامین مشارکت جامعه صیادی، مسائل حقوقی و قانونی و توسعه پرورش آبزیان در این طرح پیش‌بینی شده است که این پروژه‌ها با جزییات بیشتر در جدول زیر آمده است: ردیف -عنوان پروژه عناوین اقدامات هر پروژه ملی استانی ۱ آموزش و تحقیقات

• انجام پروژه‌های تحقیقاتی
• برگزاری دوره‌های آموزشی * * ۲ حفاظت طبیعی
• حفظ و بهسازی رودخانه‌ها
• حفظ و بهسازی مناطق ساحلی
• حفظ و بهسازی زیستگاه‌های مصنوعی
• حفظ و بهسازی تالاب‌ها * * * * ۳ تکثیر و رها سازی گونه‌های آبزی
• تعیین ایستگاه‌های جمع‌آوری مولدین
• تعیین مکان‌های مناسب برای انجام تکثیر
• ایجاد امکانات پشتیبانی
• یابش وضعیت گله‌های مولدین
• تامین گله‌های بومی با استفاده از بانک ژنتیکی * * * * * ۴ حفاظت فیزیکی
• ایجاد ساختار مناسب حفاظت فیزیکی
• ایجاد شبکه کنترل
• کنترل و بازرسی شناورها
• تا مین تجهیزات فنی و پشتیبانی
• آموزش نیروی انسانی * * * * * ۵ ساماندهی بهره‌برداری
• تدوین و طراحی ساختارهای صیادی و رهبافت‌های مناسب ماهیگیری
• توزیع بهینه بهره‌برداری در مناطق ساحلی
• اقتصادی نمودن فعالیت‌های صیادی
• ایجاد امنیت شغلی و توسعه پشتیبانی‌های اجتماعی * * * * ۶ تعاملات ملی، منطقه ای
• حضور فعال در کمیسیون‌های ماهیگیری منطقه ای
• (CEP.CITES و کمیسیون منابع زنده دریای خزر)
• حمایت از نهادها و سازمان‌های محلی و تخصصی
• برگزاری کارگاه‌های آموزشی بین‌المللی * * * ۷ افزایش کیفیت و ارزش افزوده محصولات شیلاتی
• طراحی و توسعه محصولات شیلاتی متنوع
• بهبود نگهداری و شرایط حمل ونقل
• ایجاد بازارهای خاص و اصلاح ساختار توزیع * * * ۸ توسعه آبزی پروری
• شناسایی و دستیابی به دانش پرورش گونه‌های جدید آبزی
• افزایش سطح زیرکشت و راندمان تولید در واحد سطح
• کاهش ضایعات و اقتصادی نمودن تولید * * * ۹ اصلاح ساختارهای سازمانی و تامین مشارکت جامعه صیادی
• اصلاح ساختارهای مدیریتی و ظرفیت سازی برای مدیریت مشارکتی
• طراحی و تشکیل نهادهای تخصصی ماهیگیری
• ایجاد تشکل‌های جدید صیادی * * * ۱۰ مسائل حقوقی و قانونی
• طراحی الگوهای حقوقی متناسب یا به رسمیت شناخته شدن حقوق بهره‌برداری
• بازنگری قوانین و مقررات و اصلاح آنها * * نتایج مورد انتظار:

با تصویب و اجرایی شدن این طرح پیش‌بینی می‌شود میزان صید و بهره‌برداری از ماهیان خاویاری طی سال‌های اجرای برنامه تا سال ۱۳۹۳ از ۱۱۵ تن به حدود ۹۰ تن رسیده و تا سال ۱۴۰۰ به بیش از ۴۸۰ تن افزایش یابد. این افزایش با توجه به شرایط حاضر حاکم بر صید ماهیان خاویاری تولید این گونه از ماهیان تا سال ۱۴۰۰ به بیش از ۴ برابر سال پایه خواهد رسید همچنین میزان تاثیر اجرای طرح مذکور بر روی صید و بهره‌برداری انواع ماهیان استخوانی در پایان عملیات اجرایی موجب بیش از ۵/۱ برابر شدن و تا سال ۱۴۰۰ موجب چهار برابر شدن میزان صید و بهره‌برداری از دریا خواهد گردید. این در حالی است که این تاثیرگذاری در خصوص احیای ذخایر کیلکا ماهیان در حد کمتری بوده و در طی اجرای طرح ۵/۱ برابر و تا سال ۱۴۰۰ به بیش از ۲ برابر سال پایه خواهد رسید. همچنین تاثیرات حاصل از اجرای طرح بر روی تولیدات آبزی پروری تا سال ۱۳۹۳ حداقل تا ۲ برابر افزایش و تا سال ۱۴۰۰ حدود ۵/۲ برابر افزایش را نشان می‌دهد پیش‌بینی تولید انواع آبزیان طی سال‌های اجرای طرح در جدول زیر نشان داده شده است: پیش‌بینی تولید انواع آبزیان طی سال‌های اجرای طرح و پس از آن ۱۴۰۰-۱۳۸۹ (واحد تن) دوره نوع بهره‌برداری پیش‌بینی تولید در سال مبداء سال ۱۳۸۹ پیش‌بینی تولید در سال ۱۳۹۳ پیش‌بینی تولید در سال ۱۴۰۰ ماهیان خاویاری (ده درصد تولید خاویار) ۱۱۵ ۹۰ ۴۸۰ ماهیان استخوانی ۲۶۰۰۰ ۴۰۰۰۰ ۸۰۰۰۰ کیلکا ماهیان ۱۳۵۰۰ ۲۲۰۰۰ ۳۰۰۰۰ آبزی پروری ۹۱۱۷۰ ۱۸۰۰۰۰ ۲۴۰۰۰۰ جمع کل ۱۳۰۷۸۵ ۲۴۲۰۹۰ ۳۵۰۴۸۰ توجیه اقتصادی طرح:

با توجه به میزان بهره‌برداری انواع آبزیان از دریای خزر می‌توان درآمد حاصله را در صورتی که تمامی قیمت‌ها در طول اجرای پروژه ثابت فرض شوند (میانگین قیمت پنج ساله در نظر گرفته شده است) محاسبه نمود. در این راستا قیمت میانگین هر کیلوگرم خاویار معادل بیست و یک میلیون ریال قیمت هر کیلوگرم گوشت ماهیان خاویاری یک صد و پنجاه هزار ریال قیمت هر کیلوگرم ماهی استخوانی به طور متوسط بیست هزار ریال قیمت هر کیلوگرم ماهی کیلکا دو هزار ریال و قیمت هر کیلوگرم ماهی پرورشی هیجده هزار و دویست ریال ثابت فرض گردیده است. با توجه به پیش بینی‌های به عمل آمده درآمد حاصله از بهره‌برداری از منابع آبزیان دریای خزر در پایان اجرای طرح در سال ۱۳۹۳ به حدود ۲ برابر در سال پایه رسیده و همچنین این میزان درآمد در سال ۱۴۰۰ به حدود سه برابر خواهد رسید مطابق محاسبات به عمل آمده کل اعتبارات طرح که عمده آن به صورت عمرانی و ماندگار خواهد بود تا اتمام طرح یعنی در سال ۱۳۹۳ از محل درآمدهای حاصله قابل وصول خواهد بود این در حالی است که حفظ اکوسیستم دریای خزر و گونه‌های مربوط به آن و احیای این دریای با ارزش به صورت درآمد و ارزش ریالی محاسبه نگردیده است از طرفی حفظ و افزایش مشاغل بخش کشاورزی نیز خود به عنوان درآمدی بزرگ در این طرح قابل محاسبه است که در منابع درآمدی لحاظ نگردیده است. در جدول زیر میزان درآمد حاصل از اجرای طرح به تفکیک سال پایه (۱۳۸۹) سال ۱۳۹۳ و در سال ۱۴۰۰ برآورد گردیده است. ارقام به میلیون ریال) دوره نوع بهره‌برداری پیش‌بینی درآمد در سال مبداء سال ۱۳۸۹ پیش‌بینی درآمد در سال ۱۳۹۳ پیش‌بینی درآمد سالانه در سال ۱۴۰۰ ماهیان خاویاری (ده درصد تولید خاویار) ۲۴۱۰۰۰ ۱۸۹۰۰۰ ۱۰۰۸۰۰۰ ماهیان استخوانی ۵۲۰۰۰۰ ۸۰۰۰۰۰ ۱۶۰۰۰۰۰ کیلکا ماهیان ۲۷۰۰۰ ۴۴۰۰۰ ۶۰۰۰۰ آبزی پروری ۱۶۵۹۲۹۴ ۳۲۷۶۰۰۰ ۴۳۶۸۰۰۰ جمع کل ۲۴۴۷۲۹۴ ۴۳۰۹۰۰۰ ۷۰۳۶۰۰۰ ارزش افزوده طرح وضعیت موجود در سال پایه -جدول دو برابر سال پایه حدود سه برابر سال پایه بر اساس برآوردهای انجام شده و اطلاعات مندرج در جدول یاد شده در صورت تصویب و اجرای این طرح درآمدی بیش از ۷۰۰۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۰ ناشی از اقدامات انجام شده در قالب این طرح حاصل خواهد شد که حدود سه برابر بیش از از سال ۱۳۸۹ خواهد بود از این رقم معادل ۱۴/۲ درصد سهم ماهیان خاویاری ۲۲ درصدسهم ماهیان استخوانی ۰/۸ درصد سهم ماهیان کیلکا و ۶۲ درصد سهم آبزی پروری خواهد بود. بر اساس آنچه که ذکر شد در مجموع درآمدهای مستقیم حاصل از اجرای طرح در طی یک دوره ۱۱ ساله بر پایه قیمت ثابت سال ۸۷ بیش از ۵۵ هزار میلیارد ریال می‌باشد و به طور متوسط سالانه بیش از ۵ هزار میلیارد ریال بوده که حدود ۲/۳ برابر اعتبار تامین شده از محل درآمدهای عمومی دولت و بیش از ½ برابر کل اعتبارات دولتی بانکی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در مدت ۵ سال خواهد بود ارزش اکولوژیکی اجرای طرح که منجر به بهبود شرایط محیط طبیعی و ذخایر ارزشمند دریای خزر و احیای دریا می‌گردد به صورت ریالی مورد برآورد قرار نگرفته است و خود نیازمند بررسی‌های زیادتری می‌باشد. با توجه به پروژه‌های پیش‌بینی شده دراین طرح می‌توان گفت که انجام طرح جامع صید و صیادی دریای خزر علاوه بر ساماندهی بهره برداران و صید پایدار از منابع آبزی و افزایش درآمد صیادان موجب ایجاد مشاغل مستقیم و غیر مستقیم در قالب فعالیتهای آبزی پروری توریستی- تفریحی و غیره نیز خواهد شد و صرفه اقتصادی فراوانی برای ساکنین حاشیه دریای خزر به همراه خواهد داشت.