تصویب‌نامه درباره واگذاری اتوبوس و بهره‌برداری از خطوط اتوبوسرانی
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۵/۹/۵ بنا به پیشنهاد شماره ۹۲۲۵۲ مورخ ۱۳۸۵/۸/۶ نهاد ریاست جمهوری و به استناد تبصره (۱۳) قانون بودجه سال ۱۳۸۵ کل کشور تصویب نمود: دستورالعمل واگذاری اتوبوس و بهره‌برداری از خطوط اتوبوسرانی شهری و حومه شهری به بخش غیردولتی و دستورالعمل نحوه تامین و واگذاری مینی بوس توسط وزارت کشور به بخش غیردولتی به انضمام دستورالعمل نحوه واگذاری اتوبوس از وزارت کشور به اتوبوسرانی شهرها و بهره‌برداری آن به شرح پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیات دولت می‌باشند، تعیین می‌گردد. پرویز داودی - معاون اول رئیس جمهور در راستای تحقق اهداف برنامه پنجساله چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و پیرو سیاست واگذاری امور اجرایی به بخش غیردولتی و کاهش تصدی گری دولت و به منظور افزایش کارایی، بهره وری وبهبود وضع اتوبوسرانی ونقل وانتقال مسافر داخل وحومه شهرها موضوع تبصره ۱۳ الحاقیه مورخ ۱۳۵۱/۹/۱۴ به ماده واحده قانون تاسیس شرکت واحد اتوبوسرانی در شهرها مصوب ۱۳۳۱/۱۱/۱۶ و به استناد مواد ۹و۱۰ آیین‌نامه اجرایی بند الف تبصره ۲۷ قانون بودجه سالهای ۱۳۷۹ و۱۳۸۰ و با توجه به بندهای ب و ج تبصره ۱۹ قانون بودجه سالهای ۱۳۷۹ و۱۳۸۰ و۱۳۸۱ وجزء ۳-۴ بند الف تبصره ۱۳ قانون بودجه سال ۱۳۸۵ کل کشور، سه آیین‌نامه پیوست براساس دستور العمل ابلاغی شماره ۳۷ / ۲۴۱۰/۱/۳۹۱مورخ ۱۳۸۰/۹/۱۰ وزارت کشور، پس از تحصیل نظرات اتوبوسرانی‌های شهری کشور توسط وزارت کشور و با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و وزارت تعاون در جهت ایجاد وحدت رویه، تسهیل امکان مشارکت مردم در اجرای طرح و بهبود ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر درون شهری توسط ناوگان اتوبوسرانی به شرح زیر تنظیم گردید: الف- دستورالعمل نحوه واگذاری وبهره بردای اتوبوس از وزارت کشور به اتوبوسرانی شهرها و بهره‌برداری از آن. ب- دستورالعمل واگذاری اتوبوس و بهره‌برداری از خطوط اتوبوسرانی شهری وحومه ای به بخش غیر دولتی ج- دستورالعمل نحوه تامین و واگذاری مینی بوس توسط سازمان شهرداریها ودهیاریهای کشور به بخش غیر دولتی. دستورالعمل واگذاری اتوبوس وبهره برداری از خطوط اتوبوسرانی شهری وحومه شهری به بخش غیردولتی فصل اول
- تعاریف: ماده ۱
- برخی عبارات که دراین دستورالعمل به اختصار به کار می‌روند در ذیل تعریف شده است: شورای عالی: شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور. سازمان: سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور. اتوبوسرانی: سازمان اتوبوسرانی یا شرکت واحد اتوبوسرانی شهری و حومه ای با اساسنامه مصوب، زیرنظر شهرداری شهرها است و مسئولیت هدایت، نظارت وکنترل ارائه خدمات حمل ونقل عمومی توسط ناوگان اتوبوسرانی در شهرها را بر عهده دارد. اتحادیه: اتحادیه اتوبوسرانی‌های شهری کشور. -بخش غیر دولتی: اشخاص حقوقی یا حقیقی می‌باشد که براساس دستورالعمل مربوط و نیز شرایط مندرج در فصل دوم این دستورالعمل، زیر نظر اتوبوسرانی نسبت به ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر در شهرها و حومه آنها اقدام می‌نمایند که به نام‌های متقاضی (قبل از واگذاری اتوبوس و خط) وبهره بردار (بعد از واگذاری اتوبوس وخط) خوانده می‌شود. کمیته‌های فنی: کمیته‌های فنی در سازمان تشکیل شده و وظایف سه گانه زیر را برعهده دارند: الف) سفارش دهی (کمیته سفارش) ب) تحویل گیری (کمیته تحویل) ج) نظارت و پایش عملیات بهره‌برداری (کمیته عملیات). وظایف کمیته‌ها در «دستورالعمل نحوه واگذاری اتوبوس از وزارت کشور به اتوبوسرانیها و بهره‌برداری آن» آمده است. فصل دوم
- شرایط متقاضیان غیر دولتی ماده ۲
- متقاضی حقوقی (خصوصی و تعاونی) بایستی دارای شرکت با شماره ثبت شده دراداره ثبت شرکتها با موضوع فعالیت ارائه خدمات حمل ونقل مسافر باشد. ماده ۳
- هرگونه سرمایه‌گذاری، بهره‌برداری واشتغال به کارکنان دولت وهمچنین شرکاء و سهامداران شرکتهای وابسته به دولت، شهرداریها وشرکتها یا سازمانهای اتوبوسرانی مادام که به خدمت در دستگاههای مربوط اشتغال دارند ممنوع می‌باشد. ماده ۴
- واگذاری اتوبوس وبهره برداری از اتوبوس وخطوط اتوبوسرانی توسط اشخاص حقیقی وحقوقی مستلزم رعایت شرایط ذیل برای کارکنان ورانندگان بخش غیردولتی می‌باشد:
- داشتن حداقل ۲۳ سال سن
- داشتن گواهی کاردانی یا دیپلم فنی و حرفه ای یا کاردانش مرتبط و حداقل دیپلم
- داشتن برگ پایان خدمت یا معافیت از خدمت وظیفه عمومی
- دارا بودن گواهینامه معتبر رانندگی برای رانندگان که حتی الامکان دو سال و در شرایط استثنایی و کمبود راننده حداقل ۱ سال ازتاریخ دریافت آن گذشته و موفق به اخذ گواهی صلاحیت رانندگی با اتوبوس از اتوبوسرانی گردیده‌اند.
- داشتن تاهل
- تابعیت جمهوری اسلامی ایران
- نداشتن سوء پیشینه
- عدم اشتهار به فساد اخلاقی
- ارائه گواهی صحت بدنی وفکری و عدم اعتیاد به مواد مخدر ومشروبات الکلی
- لتزام به رعایت شئونات اسلامی
- نداشتن شغل دیگر تبصره ۱: بازای هر ۲سال تجربه رانندگی اتوبوس شهری، یک سال و حداکثر ۱۰ سال از میزان حداقل تحصیلات مطلوب (کاردانی فنی مرتبط) می‌توان کاست مشروط بر آنکه از سواد پنجم دبستان یا گواهی پایان دوره نهضت سواد آموزی کمتر نشود. تبصره ۲
- برای اشخاص حقوقی متقاضی، ارائه گواهی عدم سوء پیشینه کیفری موثر، عدم سوء شهرت و عدم اعتیاد به مواد مخدر ومشروبات الکلی از مراجع ذیصلاح برای اعضای هیات مدیره و مدیرعامل ضروری می‌باشد. فصل سوم
- مقررات وشرایط عمومی واگذاری اتوبوس وبهره برداری از اتوبوس و خطوط اتوبوسرانی شهر وحومه توسط بخش غیردولتی. الف) واگذاری اتوبوس به بخش غیر دولتی ماده ۵
- تعداد ونوع اتوبوسهای جدید واگذاری به اتوبوسرانیها توسط وزارت کشور اعلام می‌شود، اتوبوسرانیها موظف هستند حداقل ۶۰ % از اتوبوسهای تحویلی و ۳۰ % خطوط را با رعایت شرایط مندرج در قوانین و مقررات مرتبط، به متقاضیان غیردولتی واگذار نمایند. ماده ۶
- در واگذاری اتوبوسهای نو به متقاضیان غیردولتی، در تعیین میزان سهم متقاضی از قیمت اتوبوس ملاک تصویب‌نامه ابلاغی مربوطه به وزارت کشور می‌باشد. (میزان آن در سال ۱۳۸۵ بر اساس مصوبه مربوطه. ۵/۱۷% قیمت اتوبوس تعیین گردیده است) که در وجه سازمان پرداخت می‌گردد. ماده ۷
- چگونگی واگذاری اتوبوسهای ملکی اتوبوسرانیها به متقاضیان غیردولتی، براساس شرایط مندرج در این آیین‌نامه می‌باشد. تبصره ۱: تعداد، قیمت ونوع اتوبوسهای ملکی موجود و قابل واگذاری اتوبوسرانیها ونحوه واگذاری براساس تصویب هئیت مدیره، مجمع و شورای شرکت یا سازمان تعیین می‌گردد. تبصره ۲: در واگذاری اتوبوسهای ملکی اتوبوسرانیها رعایت آیین‌نامه مالی ومعاملاتی اتوبوسرانی مربوط، الزامی می‌باشد و تا زمانی که آیین‌نامه مالی ومعاملاتی خاصی برای اتوبوسرانی به تصویب نرسیده است، آیین‌نامه مالی ومعاملاتی شهرداری ملاک عمل خواهد بود. اتوبوسرانی موظف است در راستای رعایت ماده ۶ این دستورالعمل برای اتوبوسهای ملکی مورد واگذاری به بخش خصوصی، سهم مقرر که در ماده ۶ این دستورالعمل تعیین می‌گردد را از متقاضی اخذ و مابقی از بابت یارانه تسهیلات دولت برای دوران تعهد کسر می‌گردد. تبصره ۳
- اتوبوسرانیها در واگذاری اتوبوسهای ملکی به بخش غیر دولتی، مجاز به واگذاری اتوبوسهای ملکی بالای ۷ سال عمر مفید به متقاضیان بخش غیردولتی نمی‌باشند. تبصره ۴
- در خصوص واگذاری اتوبوسهای ملکی زیر ۷ سال عمر مفید به متقاضیان بخش غیردولتی، امکان بهره‌برداری اتوبوسهای فوق پس از ۱۰ سال فعالیت اتوبوس از تاریخ تولید منوط به تائید کمیته فنی عملیاتی درامکان بهره‌برداری از اتوبوسهای یاد شده می‌باشد. ماده ۸
- واگذاری اتوبوس و بهره‌برداری خطوط اتوبوسرانی به بخش غیر دولتی براساس این آیین‌نامه به متقاضیان صورت می‌گیرد. اتوبوسرانی در شرایط یکسان اولویت‌های ذیل را در واگذاری اتوبوس وخطوط رعایت می‌نماید: ۱- در واگذاری اتوبوس وخطوط اتوبوسرانی، متقاضیان حقوقی در اولویت واگذاری نسبت به متقاضیان حقیقی می‌باشند. ۲- در واگذاری به متقاضیان حقوقی اولویت با بخش تعاونی می‌باشد. ۳- برای متقاضیان حقیقی، کارکنان و رانندگان واجد شرایط اتوبوسرانی وشهرداری که تعدیل می‌شوند در اولویت می‌باشند. بدیهی است تعاونی‌های متشکل از نیروهای تعدیل شده، بالاترین اولویت را دارند. ۴- خانواده‌های معظم شهدا، جانبازان، آزادگان وایثارگران که در زمان تقاضا دارای شغل نباشند. تبصره
- در واگذاری خطوط به متقاضیان، اولویت با متقاضیانی است که تقاضای بهره‌برداری ازکل تعداد سقف اتوبوس تعیین شده در آن خط را دارند. درصورتی که تعداد متقاضیان اتوبوس توسط بخش غیردولتی کمتر باشد، بهره‌برداری از آن خط به تدریج واگذار خواهد شد. ماده ۹
- واگذاری اتوبوس به متقاضیان مستلزم معرفی رانندگان واجد شرایط مندرج در ماده ۴ می‌باشد. برای تحویل هریک دستگاه اتوبوس باید حداقل یک راننده و حتی الامکان دو راننده معرفی گردد. بدیهی است برای تحویل هر اتوبوس رانندگان آموزش دیده برای همان اتوبوس باید معرفی و اعزام شوند. تبصره ۱: اتوبوسهایی که به وسیله متقاضیان بخش خصوصی در خطوط واگذار شده مورد استفاده قرار می‌گیرد باید به وسیله رنگ بدنه ویا علائم ویژه ای از اتوبوسهای ملکی سازمان متمایز ومشخص گردد. تبصره ۲: اتوبوسهای واگذاری باید توسط متقاضی به تجهیزات ایمنی، اطفاء حریق و جعبه کمکهای اولیه مجهز باشند. استفاده بدون تجهیزات مذکور ممنوع است. تبصره ۳: هر گونه اقدام تبلیغاتی به وسیله اتوبوسهای واگذاری بایستی براساس ضوابط و مقررات جاری که از طرف اتوبوسرانی محل اعلام می‌شود صورت گیرد. ب) بهره‌برداری از اتوبوس و خطوط اتوبوسرانی توسط بخش غیردولتی. ماده ۱۰
- متقاضیان بخش غیر دولتی که اتوبوس نو از اتوبوسرانیها تحویل گرفته‌اند از محل استهلاک یارانه‌های اختصاصی دولت برای هر دستگاه اتوبوس مکلف به ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر درون شهری به مدت ۱۰ سال در خطوطی که اتوبوسرانی اعلام می‌نماید می‌باشند. تبصره ۱
- در خصوص متقاضیان بخش غیردولتی که از اتوبوسهای ملکی اتوبوسرانیها تحویل گرفته‌اند با توجه به عمر مفید ۱۰ سال بهره‌برداری از اتوبوسها، دوران تعهد متقاضیان بخش غیردولتی برای ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر درون شهری در خطوط ابلاغی توسط اتوبوسرانی با رعایت تبصره ۴ ماده ۷ این دستورالعمل به تناسب عمرناوگان واگذاری و توافق بین متقاضی واتوبوسرانی تعیین می‌گردد. تبصره ۲
- چنانچه بهره بردار و یا بعد از فوت، وراث قانونی وی به هرعلتی نخواهند و یا نتوانند به تعهدات تعیین شده در طول زمان مذکور عمل نمایند، اتوبوسرانی می‌تواند به تناسب زمان خدمات انجام شده و مدت باقیمانده تعهدات بهره بردار، از مبلغ کمک اعطایی دولت از بابت واگذاری اتوبوس رقمی را تعیین واز بهره بردار و یا وراث قانونی وی اخذ و اسناد مالکیت اتوبوس به آنها منتقل گردد ویا با تحصیل نظر کارشناس رسمی دادگستری نسبت به تعیین ارزش روز اتوبوس واگذاری اقدام وبا تادیه حداکثر ۲۰% قیمت تعیین شده روز توسط کمیته فنی عملیاتی به بهره بردار و یا وراث قانونی وی به عنوان سهم پرداختی متقاضی، اتوبوس موصوف را از تصرف آنان خارج نماید. تبصره ۳
- درصورتی که ارائه خدمات کمی وکیفی مناسب توسط بهره برداران به هر علتی مانند وقوع تصادف و یا تعمیرات اساسی از اختیار راننده خارج گردد. حداکثر زمان توقف خدمات تا مدت دوماه پذیرفته خواهد بود در صورت توقف بیش از ۲ماه و نیز در صورتی که در طول مدت تعهدات، توقف خدمات بیش از یک بار در سال تکرارشود اتوبوسرانی براساس مفاد تبصره ۲ این ماده اقدام می‌نماید. ماده ۱۱
- مسیر، خط، تعداد ومحل ایستگاه‌ها، زمانبندی حرکت، شروع وخاتمه ساعات کاری خدمات رسانی توسط اتوبوس در خطوط واگذار شده به بخش خصوصی منطبق با برنامه‌های اتوبوسرانی می‌باشد وکتباً توسط اتوبوسرانی به بهره بردار ابلاغ می‌گردد. هرگونه تغییر در موارد فوق وبرنامه‌های تعیین شده با ابلاغ اتوبوسرانی خواهد بود. اتوبوسرانی می‌تواند عندالزوم با اعلام قبلی به بهره بردار، برنامه جدیدی رابا توجه به توان وتعهدات بهره بردار برای اجرا ابلاغ نماید. تبصره ۱: تعداد اتوبوسهای هر خط براساس نیاز ومبتنی بر بررسیهای کارشناسی، با پیشنهاد اتوبوسرانی وتایید هیات مدیره تعیین می‌گردد. اتوبوسرانی جهت ایجاد انگیزه ورقابت در ارائه خدمات بهینه برای جابه جایی مسافر می‌تواند در هر خط و در حد سقف تعیین شده اتوبوس، با متقاضیان متعدد به طور همزمان عقد قرارداد نماید. تبصره ۲
- درصورتی که به هر علتی تعداد اتوبوسهای فعال در طول خطوط واگذاری ازتعداد تعیین شده درتبصره ۱ این ماده کاسته شود ویا در اثر عدم رعایت مفاد مندرج دراین ماده خدمات رسانی دچار اختلال گردد،اتوبوسرانی با اعلام قبلی به بهره بردار یا بهره برداران می‌تواند موقتاً به طور مشترک با سایر متقاضیان به بهره‌برداری از خطوط واگذار شده اقدام نماید. درصورتی که بهره بردار به این امر اعتراض نماید موضوع در کمیته رسیدگی به تخلفات و حل اختلاف موضوع ماده ۱۷ این آیین‌نامه مطرح وبرابر تصمیمات متخذه اقدام خواهد شد. ماده ۱۲
- خطوط واگذاری به بخش غیردولتی توسط اتوبوسرانیها اعلام می‌گردد. در واگذاری بهره‌برداری از خطوط به متقاضیان، خطوطی که دارای حجم مسافر ونرخ کرایه سفر بیشتری در زمان تقاضا باشند در اولویت می‌باشد. متقاضی با توجه به شرایط زمان واگذاری می‌تواند مناسب ترین خط / خطوط اعلام شده فوق را انتخاب وپس از پیشنهاد به اتوبوسرانی و تائید آن در هیات مدیره نسبت به عقد قرارداد اقدام نماید. ماده ۱۳
- نرخ کرایه حمل مسافر در خطوط واگذاری در زمان عقد قرارداد تعیین می‌شود، نرخ مزبور بر اساس ابلاغیه وزارت کشور محاسبه و قبل از عقد قرارداد باید به تصویب شورای اسلامی شهر برسد. نحوه پرداخت کرایه تعیین شده توسط مسافرین به صورت نقدی می‌باشد. هرگونه افزایش در نرخ کرایه جابه جایی مسافر برای سال بعد منوط به ارائه پیشنهاد بهره بردار تا پایان بهمن ماه به اتوبوسرانی و ارائه پیشنهاد توسط اتوبوسرانی به شورای شهر وتصویب وابلاغ نرخ کرایه توسط شورای اسلامی شهر قبل از پایان سال می‌باشد. نرخ کرایه مصوب برای بهره برداران لازم الاجرا می‌باشد. تبصره ۱
- برای ایجاد انگیزه و تشویق بخشی غیردولتی در فعالیت در ارائه خدمات حمل و نقل عمومی مسافر درون شهری شورای اسلامی شهرها می‌تواند برای بهره برداران بخش خصوصی نرخ جابه جایی مسافر در شهرها را حداکثر به میزان ۲۰% نسبت به نرخ جابه جایی مسافر توسط ناوگان ملکی اتوبوسرانی شهرها افزایش دهد. تبصره ۲
- استفاده از بلیط یا هر مکانیزم قابل قبول دیگر برای اخذ کرایه منوط به پیشنهاد بهره بردار وتائید اتوبوسرانی می‌باشد. ماده ۱۴
- اتوبوسرانیها مکلف هستند اعتبارات اختصاصی برای بخش خصوصی در بودجه سنواتی کشور از محل اعتبار خرید قطعات ولوازم یدکی، یارانه اتوبوسرانیها و اجرای خطوط شبانه اتوبوسرانی ابلاغی وزارت کشور (سازمان شهرداریها ودهیاریهای کشور) را متناسب با تعداد ناوگان و خط واگذاری شده، درون شهری یا حومه ای بودن خط، طول خط و حجم مسافر روزانه، بین بهره برداران بخش خصوصی توزیع نماید. ماده ۱۵
- اتوبوسرانی موظف است بعداز خاتمه تعهد بهره بردار که درماده ۱۰ تعیین شده در صورت درخواست بهره بردار، مشروط بر رضایت از عملکرد وی ترتیبی اتخاذ نماید که بهره بردار همچنان ارائه خدمات خود را براساس روند گذشته یا با تغییرات لازم و مصوب، در مسیر تعیین شده ارائه نماید. تبصره ۱: چنانچه برای بهره بردار پس از پایان مدت تعهد به لحاظ فرسوده بودن اتوبوس واگذارس شده، بر اساس تایید کمیته فنی عملیاتی امکان ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر با اتوبوس مسیر نباشد، بهره بردار با از رده خارج نمودن اتوبوس فرسوده مطابق آیین‌نامه مربوطه می‌تواند نسبت به دریافت اتوبوس جدید مطابق شرایط این آیین‌نامه اقدام نماید. تبصره ۲: کمیته فنی تحویل وتحول باید سالانه در طول دوران قرارداد با بخش خصوصی، اتوبوسها را بازرسی فنی کامل نماید و در طول دوره نیز بازدید سرزده انجام شود. ماده ۱۶
- متقاضی غیر دولتی فعالیت در امور حمل ونقل عمومی مسافر با اتوبوس مکلف به سپردن تعهد رسمی مبنی بر عدم انجام تخلفات موضوع این آیین‌نامه و قبول تصمیم‌های کمیته انضباطی و رسیدگی به تخلفات و رعایت دستورالعملهای صادره می‌باشد. تبصره
- امور زیر از تخلفات بهره برداران محسوب می‌شود ومرتکبین تابع تصمیم‌های کمیته‌های انضباطی و رسیدگی به تخلفات خواهد بود: ۱- امتناع از حمل مسافر و یا حمل مسافر با شرایطی خارج از مقررات ۲- جابه جایی مسافر با اتوبوس در غیر از ساعت، مسیر وخطوطی که اتوبوسرانی تعیین نماید. ۳- عدم رعایت شئونات اسلامی واجتماعی ۴- عدم انجام کشیک‌های محوله و رعایت مقررات آن ۵- ارتکاب به جرم در هنگام اتوبوسرانی یا با استفاده از اتوبوس ۶- عدم رعایت نرخ‌های مصوب ۷- عدم رعایت آیین‌نامه‌ها ودستور العمل‌های ابلاغی وزارت کشور، سازمان و اتوبوسرانی ۸- تکرار تخلفات راهنمایی و رانندگی. ۹- نصب و استفاده از وسایل غیر مجاز که مخالف ضوابط ومقررات اتوبوسرانی باشد. ۱۰- استفاده از رانندگان غیرمجاز و فاقد کارت شناسایی دراتوبوس‌ها. ۱۱- کار با اتوبوس بدون گواهی معاینه فنی و گواهی مراقبت وضعیت (CM) معتبر. ماده ۱۷
- درمواردی که مفاد آیین‌نامه صریح نبوده و یا تفاسیر متفاوتی از آن وجود داشته باشد، موضوع با عنایت به روح حاکم در توافقنامه فیمابین (اتوبوسرانی وبخش خصوصی) وقواعد مسلم حقوقی ودر چارچوب قوانین ومقررات جاری در کمیته رسیدگی به تخلفات و حل اختلافات بررسی و اتخاذ تصمیم خواهد شد. تبصره
- کمیته انضباطی و رسیدگی به تخلفات متشکل از ۵ نفر به شرح ذیل می‌باشد: نماینده تام الاختیار بهره بردار نماینده تام الاختیار اتوبوسرانی با حفظ سمت، دبیرجلسات کمیته نماینده شورای اسلامی شهر نماینده سازمان نماینده مرضی الطرفین بهره بردار واتوبوسرانی (درصورت توافق کارشناس رسمی دادگستری). رای کمیته با اکثریت آراء برای طرفین معتبر خواهد بود. ماده ۱۸
- هزینه‌های بهره‌برداری اعم از مالیات، بیمه و عوارض سالیانه و هزینه‌های مربوط به ثبت اسناد برای متقاضیان دریافت اتوبوس و یا بهره‌برداری از خطوط بر عهده متقاضی یا بهره بردار است. تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۹۹/۰۲/۳۱)
- چنانچه دولت در بودجه‌های سنواتی و یا وزارت کشور، سازمان و یا اتحادیه اتوبوسرانی‌های شهری کشور تمهیداتی برای مالیات، بیمه شخص ثالث، عوارض و سایر هزینه‌های بهره‌برداری پیش‌بینی وعملیاتی نمایند، اتوبوسرانیها مکلف هستند تمهیدات مربوطه را برای ناوگان بخش خصوص اتوبوسرانی فراهم و ارائه نمایند. تبصره ۲
- اتوبوسرانی جز موارد مندرج در مواد ۶و۷ و تبصره ۳ ماده ۹ وماده ۱۹ این آیین‌نامه، تحت هر عنوان، نمی‌تواند مبلغی مازاد بر قیمت تعیین شده از بهره بردار اخذ نموده یا دراین مورد برای اشخاص تعهد مالی ایجاد نماید. ج) تعمیر ونگهداری اتوبوس توسط بخش غیردولتی ماده ۱۹
- بهره برداران بخش غیر دولتی موظفند تعمیر ونگهداری اتوبوسهای واگذاری شده را به گونه ای انجام دهند که امکان بهره‌برداری کامل از ناوگان واگذاری شده در طول دوران بهره‌برداری تحت نظارت اتوبوسرانیها فراهم گردد. تبصره ۱: کلیه هزنیه‌های تعمیرات، نگهداری، تامین قطعات مورد نیاز برای تعمیر ونگهداری اتوبوسهای متقاضیان بخش خصوصی برعهده خریدار اتوبوس می‌باشد. تبصره ۲: چنانچه دولت، وزارت کشور، سازمان واتحادیه، شرایط، تسهیلات و یا تمهیداتی برای ضمانت، تامین قطعات ویا تامین اعتبار برای هزینه‌های تعمیر ونگهداری اتوبوسها برای اتوبوسرانی‌های شهری کشورنمایند. اتوبوسرانیها موظفند شرایط، تسهیلات وتمهیدات یاد شده را همانند اتوبوسهای ملکی برای اتوبوسهای بخش غیردولتی نیز تامین وتخصیص نمایند. تبصره ۳: چنانچه بهره برداران بخش خصوصی درخواست استفاده از امکانات تعمیرگاهی اتوبوسرانی برای اتوبوسهای خود نمایند، اتوبوسرانیها در صورت دارا بودن امکانات مورد نیاز می‌توانند خدمات لازم را برای ----بخش خصوصی در قبال اخذ وجه متناسب (با لحاظ تخفیف) برای بهره برداران بخش خصوصی ارائه نمایند. تبصره ۴
- درصورت درخواست بهره برداران بخش خصوصی به منظور کاهش هزینه‌ها، اتوبوسرانی می‌تواند در قبال اخذ وجه نسبت به خرید متمرکز لوازم و قطعات پر مصرف اتوبوسها ومواردی نظیر لاستیک و روغن برای اتوبوسهای ملکی وخصوصی اقدام نماید. تبصره ۵: بهره برداران بخش خصوصی موظفند اتوبوسها را در ساعات غیر فعال در طول شبانه روز، در نزدیکترین توقفگاه مجاز به خط واگذاری شده نگهداری نمایند. تبصره ۶
- به منظور کمک و حمایت از بخش غیر دولتی، اتوبوسرانیها می‌توانند با تصویب هئیت مدیره، تخفیفات ویژه در ارائه خدمات تعمیر و نگهداری و سایر خدمات احتمالی و یا تسهیلات پرداخت اقساطی هزینه‌های تعمیر و نگهداری پیش‌بینی شده دراین ماده لحاظ نمایند. تبصره ۷
- بهره برداران بخش خصوصی بر اساس اعلام اتوبوسرانیها به منظور نگهداری بهینه اتوبوسها، موظف به اجرای طرح مراقبت وضعیت ماشین آلات (CM) از طریق آنالیز روغن هستند. تبصره ۸
- اتوبوسرانیها موظف به همکاری کامل با بازرسان مراقبت وضعیت و کنترل و سرویس و نگهداری و عملکرد دستگاه و مدیریت CM هستند. ماده ۲۰
- چنانچه براساس سیاستهای دولت موضوع تغییر سوخت اتوبوسهای واگذاری به بخش خصوصی از دیزل به گاز طبیعی فشرده (CNG) الزامی گردد، اتوبوسرانی از محل اعتباراتی که در اختیارش قرار می‌گیرد بدون دریافت هرگونه وجهی از بهره بردار باید نسبت به تغییر سوخت مصرفی اتوبوسهای واگذاری اقدام نماید. درغیرمواقع الزام و در صورت درخواست تغییر اختیاری تغییر سوخت اتوبوس توسط بهره بردار، می‌تواند با اخذ موافقت اتوبوسرانی به این امر مبادرت ورزد در این صورت کلیه هزینه‌های مربوط به عهده بهره بردار می‌باشد. فصل چهارم
- مقررات وشرایط عمومی اسقاط و منع تردد اتوبوس مورد استفاده بخش غیردولتی ماده ۲۱
- تردد اتوبوس با سن بیش از ۱۰ سال در شهرها تنها در صورت دریافت گواهی هر شش ماه یکبار معاینه فنی و گواهینامه با اعتبار شش ماهه مراقبت وضعیت (CM) ممکن بوده و در غیر این صورت ممنوع خواهد بود. ماده ۲۲
- از ابتدای سال ۱۳۸۶ تردد اتوبوس فرسوده، بر اساس تعریف قانونی آن، به هر شکلی و از هر نوعی در شهرها ممنوع خواهد بود. ماده ۲۳
- ارائه هرگونه خدمات با اتوبوس، میدی باس و مینی بوس در شهرها باید تحت نظارت اتوبوسرانی و پس از ارائه گواهی معاینه فنی معتبر ممکن خواهد بود. ماده ۲۴
- اتوبوسهای تحویل شده از سوی کمیته فنی تحویل در هر بار بازرسی کمیته فنی عملیاتی باید علاوه بر کارکرد منظم موتور و اجزای انتقال قدرت، سلامت کارکرد تجهیزات جانبی شامل سامانه موقعیت مکانی (GPS)، دو چرخه بر (Rack)، کولر، بخاری، تابلوی متغیر (LED)، بلندگو و اعلام مسیر توسط آن (و سامانه ویژه معلولان و سامانه جمع‌آوری الکترونیکی بلیت و در صورت وجود)، کنترل شود و گواهی سلامت اتوبوس به علاوه گواهی مراقبت وضعیت و گواهی معاینه فنی هر شش ماه صادر گردد. ماده ۲۵
- اتوبوسرانیها در صورت اختصاص میدی باس و مینی بوس از وزارت کشور برای آنها ملزم به رعایت مفاد این دستورالعمل در واگذاری ناوگان به متقاضیان بخش غیر دولتی می‌باشند. ماده ۲۶
- قراردادهای تیپ واگذاری اتوبوس ومیدی باس و بهره‌برداری از خطوط از ضمائم لاینفک این دستورالعمل می‌باشد. دستورالعمل نحوه تامین و واگذاری مینی بوس توسط وزارت کشور به بخش غیردولتی فصل اول
- تعاریف ماده ۱
- برخی عبارات که دراین دستورالعمل به اختصار به کار می‌روند در ذیل تعریف شده است. سازمان: سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور. اتوبوسرانی: سازمانهای با اساسنامه مصوب، زیرنظر شهرداری شهرها می‌باشد که مسئولیت هدایت، نظارت وکنترل ارائه خدمات حمل ونقل عمومی توسط ناوگان اتوبوسرانی در شهرها را برعهده دارند. بانک عامل: شخص حقوقی که مسئولیت پرداخت تسهیلات و اخذ اقساط را بر عهده دارد. -بخش غیر دولتی: شخص حقوقی یاحقیقی می‌باشد که زیر نظر سازمانهای اتوبوسرانی و یا راساً نسبت به ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر در شهرها اقدام می‌نمایند. کمیته‌های فنی: کمیته‌های فنی در سازمان تشکیل شده و وظایف سه گانه الف) سفارش دهی ب) تحویل و ج) نظارت و پایش عملیات بهره‌برداری را برعهده دارند. جزئیات کمیته‌ها و وظایف ایشان در «دستورالعمل نحوه واگذاری و بهره بردای اتوبوس از وزارت کشور به اتوبوسرانیها» آمده است. فصل دوم
- کلیات ماده ۲: مینی بوسهای مورد نظر این دستورالعمل بر اساس توافق بین سازمان و کارخانجات خودروساز به متقاضیان واجد شرایط واگذار می‌گردد. تبصره ۱: نحوه توزیع مینی بوس موضوع این دستورالعمل براساس درخواست متقاضیان حقوقی و حقیقی و اعلام شهرداریها و اتوبوسرانی، توسط سازمان تعیین شده و متقاضیان به بانک عامل و کارخانجات طرف قرارداد معرفی می‌گردند. تبصره ۲: واگذاری مینی بوسهای موضوع این دستورالعمل با اولویت گازسوز یا دوگانه سوز می‌باشند. درصورت عدم تولید مینی بوس گازسوز یا دوگانه سوز توسط کارخانجات داخلی، مینی بوسهای یاد شده به صورت دیزلی واگذار می‌گردد. فصل سوم
- تامین مینی بوس ماده ۳
- فهرست متقاضیان مینی بوس توسط شهرداری و یا اتوبوسرانی به سازمان اعلام شده و سازمان بر اساس تبصره ۱۳ قانون بودجه و آیین‌نامه اجرایی آن، ضمن هماهنگی لازم با کارخانه‌های خودروسازی برای تامین ناوگان مورد نظر متقاضیان واجد شرایط را به بانک عامل و کارخانه‌های طرف قرارداد، معرفی می‌نماید. تبصره ۱
- سازمان بر اساس قرارداد منعقده با بانک عامل، به ازای هر دستگاه مینی بوس، مکلف به تامین ۸۰ میلیون ریال تسهیلات برای متقاضیان می‌باشد که دوره باز پرداخت آن ۷ ساله بوده و ۸ % سود تسهیلات اعطایی توسط وزارت کشور در اختیار بانک عامل قرار می‌گیرد. تبصره ۲: بر اساس توافق صورت گرفته با بانک عامل، بانک عامل موظف است علاوه بر تسهیلات موضوع تبصره۱ این ماده به منظور تسهیل امکان خرید مینی بوس، به ازای هر دستگاه مینی بوس به متقاضیان ۱۰۰ میلیون ریال تسهیلات با سود ۱۴ درصد اعطا نماید. تبصره ۳: متقاضیان خرید مینی بوس در صورت از رده خارج نمودن هر دستگاه مینی بوس فرسوده، بر اساس تصویب‌نامه شماره ۴۷۸۴۳/ت ۳۰۵۸۹ مورخ ۱۳۸۳/۸/۲۶ هیات محترم وزیران، از ۳۰ میلیون ریال تخفیف در قیمت مینی بوس به عنوان کمک بلاعوض بهره مند می‌گردند. تبصره ۴
- خارج از رده نمودن مینی بوسهای فرسوده منوط به تایید کمیته فنی عملیاتی و ارائه گواهی اسقاط توسط راهنمایی و رانندگی شهر مورد نظر می‌باشد. فصل چهارم
- بهره‌برداری مینی بوس: ماده ۴
- مسئولیت ارائه خدمات حمل ونقل عمومی به شهروندان توسط کلیه ناوگان حمل ونقل عمومی اعم از اتوبوس و مینی بوس، برعهده اتوبوسرانیها می‌باشد و سازمانهای اتوبوسرانی موظفند با توجه به وضعیت شهرها نسبت به برنامه‌ریزی بهره‌برداری و فعالیت ناوگان مینی بوس تحت نظارت در شهرها در ارائه خدمات بهینه به شهروندان نظارت نمایند. تبصره ۱: باتوجه به ضرورت اصلاح ساختار سامانه‌های حمل ونقل عمومی توسط شهرداریها با همکاری شورای اسلامی شهرها، اتوبوسرانیها موظفند نسبت به اصلاح نحوه قیمت گذاری خدمات حمل ونقل عمومی با مینی بوس، میدی باس و اتوبوس بر اساس دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور و با اخذ مصوبه شورای اسلامی شهرها اقدام نمایند. تبصره ۲: هزینه‌های بهره‌برداری اعم از مالیات، بیمه وعوارض سالیانه و هزینه‌های مربوط به ثبت اسناد برای متقاضیان دریافت مینی بوس اعم از حقوقی و حقیقی، یا بهره‌برداری از خطوط بر عهده متقاضی یا بهره بردار می‌باشد. تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۹۹/۰۲/۳۱): چنانچه دولت در بودجه‌های سنواتی و یا وزارت کشور، سازمان یا اتحادیه تمهیداتی برای مالیات، بیمه شخص ثالث، عوارض وسایر هزینه‌های بهره‌برداری پیش‌بینی وعملیاتی نماید، اتوبوسرانیها مکلف هستند تمهیدات مربوطه را برای ناوگان مینی بوس تحت نظارت اتوبوسرانی فراهم و ارائه نمایند. فصل پنجم
- تعهد خدمات و تامین قطعات و تعمیر و نگهداری مینی بوس: ماده ۵
- وزارت کشور در تفاهم نامه با کارخانجات طرف قرارداد برای تامین مینی بوس، شرایطی فراهم نماید تا کارخانجات طرف قرارداد در طول حداقل ۲ سال دوران ضمانت و ۱۵ سال خدمات پس از فروش نسبت به تامین قطعات و لوازم یدکی مورد نیاز مینی بوسها متعهد گردند. ماده ۶: اتوبوسرانی موظف است همکاریهای لازم را با کمیته فنی عملیاتی که به منظور بازرسی عملکرد مینی بوسها و بررسی چگونگی تعمیرات و نحوه سرویس و نگهداری علت توقف و تحت تعمیر بودن آنها و نحوه اجرای طرح مراقبت وضعیت CM دستگاههای مراجعه می‌نمایند به عمل آورد. ماده ۷
- اتوبوسرانیها موظفند همکاری لازم را با کمیته فنی عملیاتی که به منظور بازرسی عملکرد مینی بوسها و بررسی چگونگی تعمیرات و نحوه سرویس و نگهداری و علت توقف و تحت تعمیر بودن آنها و نحوه اجرای طرح مراقبت وضعیت (CM) دستگاهها مراجعه می‌نمایند، به عمل آورد. دستورالعمل نحوه واگذاری اتوبوس از وزارت کشور به اتوبوسرانی شهرها و بهره‌برداری آن فصل اول
- تعاریف: ماده ۱
- برخی عبارات که دراین دستورالعمل به اختصار به کار می‌روند در ذیل تعریف شده است. شورای عالی: شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور. سازمان: سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور. همتا: شورای هماهنگی ترافیک استان. اتوبوسرانی: سازمان‌ها وشرکتهای اتوبوسرانی شهری و حومه ای با اساسنامه مصوب، زیرنظر شهرداری شهرها می‌باشد که مسئولیت هدایت، نظارت وکنترل ارائه خدمات حمل ونقل عمومی توسط ناوگان اتوبوسرانی در شهرها را برعهده دارند. اتحادیه: اتحادیه اتوبوسرانی‌های شهری کشور. کمیته‌های فنی: کمیته‌های فنی در سازمان تشکیل شده و وظایف سه گانه الف) سفارش دهی، ب) تحویل و تحول و ج) نظارت و پایش عملیات بهره‌برداری، را برعهده دارد، اعضای کمیته‌های یادشده توسط رئیس سازمان منصوب می‌گردد. کمیته فنی سفارش: اعضای کمیته فنی شامل ۵ نفر متخصص بخش حمل ونقل و اتوبوسرانی بوده و وظایف ذیل را بر عهده دارد: الف) تدوین مشخصات فنی اتوبوسها و مینی بوسهای مورد نیاز که توسط کمیته فنی عملیاتی ارائه می‌گردد ب) نظارت بر روند مناقصه وخرید وتحویل اتوبوس از کارخانجات طرف قرارداد. کمیته فنی تحویل: اعضای کمیته فنی تحویل شامل ۵ نفر کارشناس ماشین آلات و موظف به انجام وظایف ذیل هستند: الف) حضور در کارخانه سازنده ماشین آلات مورد قرارداد و تحویل گرفتن ماشین آلات بر اساس مشخصات فنی مندرج در قرارداد ب) تحویل دادن ماشین آلات به نمایندگان اتوبوسرانی‌های سراسر کشور بر اساس لیست توزیع ابلاغی وزارت کشور. ج) انتقال نظرات دریافتی از کمیته فنی عملیاتی در خصوص عملکرد و نقاط ضعف ماشین آلات به کارخانجات سازنده و نظارت بر اصلاح عیوب مزبور. کمیته فنی عملیاتی: اعضای کمیته در وزارت کشورحداقل ۵ نفرکارشناس مجرب ماشین آلات با شرح وظایف ذیل هستند: الف) بررسی و اعلام مشخصات فنی ماشین آلات مورد نیاز به کمیته فنی سفارشها بر اساس آخرین استانداردهای متناسب با شرایط کشور و فن آوری روز ب) ارائه گزارش در خصوص نقاط ضعف ماشین آلات به کمیته فنی تحویل، به منظور اصلاح و برطرف نمودن معایب ج) مراجعه به اتوبوسرانیها به منظور بررسی عملکرد آنها در خصوص موارد ذیل و گزارش آن به سازمان: ۱- نحوه سرویس و نگهداری اتوبوسها ۲- نحوه بهره‌برداری و کارکرد اتوبوسها ۳- بازدید از اتوبوسهای متوقف و تحت تعمیر و بررسی علت توقف یا تعمیر ۴- نحوه اجرای طرح مراقبت وضعیت (CM) -بخش غیردولتی: اشخاص حقوقی یا حقیقی می‌باشد که براساس آیین‌نامه مربوط زیر نظر اتوبوسرانی نسبت به ارائه خدمات حمل ونقل مسافر در شهرها وحومه آنها اقدام می‌نمایند. تبصره -در هر یک از استانداریها یک نفر کارشناس مجرب در ماشین آلات به عنوان نماینده شورای همتا مسئول طرح بهره‌برداری و نگهداری بهینه سامانه اتوبوسرانی تعیین می‌گردد. فصل دوم
- کلیات: ماده ۲
- خرید اتوبوس موردنیاز اتوبوسرانی توسط سازمان وبراساس مشخصات فنی ارائه شده توسط کمیته فنی عملیاتی صورت می‌پذیرد. تبصره ۱
- کمیته فنی عملیاتی تعیین مشخصات فنی اتوبوسها، و کمیته فنی تحویل نظارت بر روند تحویل آنها از کارخانه به لحاظ انطباق اتوبوسهای تحویلی بامشخصات فنی ابلاغی را بر عهده دارند. تبصره ۲: به منظور فراهم نمودن امکان پشتیبانی اتوبوسرانیها از لحاظ آموزش فنی و نیز تامین قطعات و لوازم یدکی، سازمان موظف است در قراردادهای منعقده با کارخانجات خودروساز از محل ۱% سهم آموزش پیش‌بینی در قراردادها نسبت به موارد ذیل اقدام نماید: الف) آموزش کارکنان فنی، معاونان و مدیران اتوبوسرانیها با حضور اساتید مجرب داخلی و خارجی. ب) تشکیل بانک قطعات و لوازم یدکی پر مصرف اتوبوسها ماده ۳
- تعیین نوع خودرو مورد نیاز اتوبوسرانیها اعم از دیزلی یا گازطبیعی سوز، اتوبوس، مدی بوس و مینی بوس، بر حسب وضعیت شهرها ونحوه توزیع آن توسط وزارت کشور با همکاری اتحادیه تهیه و اعلام می‌گردد. تبصره
- توزیع اتوبوس گاز طبیعی سوز بر اساس ماده ۶۲ قانون برنامه چهارم توسعه در ۸ شهردارای هوای آلوده صورت می‌پذیرد. چنانچه در سایر شهرها امکان بهره‌برداری از جایگاههای سوخت (CNG) برای اتوبوسها فراهم گردد، اتوبوس گاز طبیعی سوز به آنها نیز تحویل خواهد گردید. ماده ۴
- وزارت کشور ناظر بر عملکرد اتوبوسرانیها بوده واتوبوسرانی‌ها موظفند ضمن رعایت کلیه آیین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها ودستورالعمل‌های مرتبط ابلاغی وزارت کشور، گزارش ۶ماهه از عملکرد اتوبوسرانی در بخش‌های مختلف اعم از تحویل اتوبوس، برنامه‌ریزی، بهره‌برداری، تعمیر ونگهداری و عملکرد بخش غیردولتی تهیه و به وزارت کشور ارائه نمایند. ماده ۵: بخش غیردولتی که براساس آیین‌نامه مربوطه تحت نظارت اتوبوسرانی، نسبت به ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر در شهرها اقدام می‌نماید، مشمول کلیه ضوابط وخدمات مندرج در این آیین‌نامه برای ناوگان می‌گردد. تبصره
- سازندگان اتوبوس موظفند تحت نظر وزارت کشور حداقل به تعداد دو برابر تعداد اتوبوس خریداری شده توسط وزارت کشور، رانندگان و سرویس کاران مربوطه معرفی شده را آموزش دهند و درصورت موفقیت آموزش دیدگان، گواهی آموزش و تایید صلاحیت رانندگی با اتوبوس مورد نظر را صادر نمایند واین موضوع جزو لاینفک قرارداد است. کمیته فنی تحویل، بر روند آموزش و تحویل اتوبوس به رانندگان آموزش دیده مورد نظر نظارت کرده و تخلفها را به سازمان گزارش خواهد نمود. بدیهی است اتوبوسرانی فقط توسط افراد آموزش دیده و دارای صلاحیت مذکور، می‌توانند اتوبوس را تحویل بگیرد. فصل سوم
- تامین اتوبوس اتوبوسرانی‌های شهری کشور: ماده ۶
- سازمان بر اساس اعتبارات تخصیصی در بودجه سنواتی کل کشور برای توسعه ناوگان اتوبوسرانی شهرها موظف به خرید و تخصیص اتوبوس برای اتوبوسرانیها می‌باشد. تبصره ۱
- اتوبوسرانیها موظف به رعایت ضوابط ومقررات ابلاغی وزارت کشور در ارائه خدمات حمل ونقل عمومی مسافر به شهروندان توسط ناوگان ملکی وخصوصی اتوبوسرانیها می‌باشند. تبصره ۲
- اتوبوسرانیها برای تحویل اتوبوسهای واگذاری موظف به پرداخت سهم شهرداری از قیمت اتوبوس که بر اساس تصویب‌نامه مربوطه به وزارت کشور ابلاغ می‌شود، می‌باشد. (میزان آن در سال ۱۳۸۵ بر اساس مصوبه مربوطه ۵ / ۱۷ % قیمت اتوبوس تعیین گردیده است) که در وجه سازمان پرداخت می‌گردد. تبصره ۳
- اتوبوسرانیها موظف به بهره‌برداری حداقل به مدت ۱۰ سال از اتوبوسهای تخصیص یافته به آنها می‌باشد. وضعیت بهره‌برداری از اتوبوسها پس از ۱۰ سال استفاده از آنها منوط به تائید امکان بهره‌برداری از اتوبوسهای یاد شده توسط کمیته فنی عملیاتی می‌باشد. تبصره ۴
- از رده خارج نمودن اتوبوسهای فرسوده منوط به تایید عدم امکان بهره‌برداری از اتوبوسهای یاد شده توسط کمیته فنی عملیاتی و رعایت ضوابط و دستورالعملهای از رده خارج نمودن اتوبوسهای فرسوده می‌باشد. ماده ۷: در صورت تایید عدم امکان بهره‌برداری از اتوبوس بدلیل فرسوده بودن (ملکی و خصوصی) به ازای هر سه دستگاه اتوبوس فرسوده که از رده خارج می‌گردد یک دستگاه اتوبوس نو توسط سازمان بدون اخذ وجه جایگزین می‌گردد. تبصره -از رده خارج نمودن اتوسوس فرسوده منوط به ارائه گواهی اسقاط توسط راهنمایی و رانندگی شهر ذیربط می‌باشد. فصل چهارم
- بهره‌برداری اتوبوس توسط اتوبوسرانیها: ماده ۸: مسئوولیت ارائه خدمات حمل ونقل عمومی به شهروندان توسط کلیه ناوگان اتوبوسرانی (خصوصی و ملکی) برعهده اتوبوسرانیها می‌باشد و سازمانهای اتوبوسرانی موظفند ضمن تامین امکان بهره‌برداری ناوگان ملکی اتوبوسرانی، نظارت بر بهره‌برداری از ناوگان خصوصی را نیز برعهده داشته باشند. تبصره ۱
- باتوجه به ضرورت اصلاح ساختار سامانه‌های حمل ونقل عمومی توسط شهرداریها با همکاری شورای اسلامی شهرها، اتوبوسرانیها موظفند ضمن اجرا و رعایت تمهیدات ابلاغی وزارت کشور، نسبت به کاهش هزینه‌های جاری اتوبوسرانیها، اصلاح نحوه قیمت گذاری خدمات حمل ونقل عمومی توسط اتوبوس بر اساس دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور واخذ مصوبه شورای اسلامی شهرها اقدام نمایند. تبصره ۲: باتوجه به بالا بودن هزینه بیمه شخص ثالث اتوبوس برای اتوبوسرانیها، سازمان ضمن تامین اعتبار مربوطه می‌بایست نسبت به تاسیس صندوق بیمه ناوگان حمل ونقل عمومی مسافر و یا پوشش بیمه لحظه ای نسبت به فراهم نمودن شرایط وتسهیل امکان بیمه شخص ثالث ناوگان حمل ونقل عمومی اقدام نماید. همچنین پیگیری لازم برای کاهش نرخ بیمه تامین اجتماعی از ۳۴% به ۱۲% مطابق سایر شغلهای خدماتی انجام دهد. تبصره ۳
- سازمان موظف است همه امور مربوط به اعتبارات جاری و عمرانی اتوبوسرانیها را تا حصول نتیجه نهایی و واریز وجه به حساب اتوبوسرانی در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و وزارت امور اقتصاد و دارایی را پیگیری نماید. ماده ۹
- شهرداری شهرهای دارای سامانه اتوبوسرانی موظفند ضمن اجرای تمهیدات پیش‌بینی درآیین‌نامه اجرایی جز «۱» بند (ب) تبصره ۱۳ قانون بودجه سال ۱۳۸۵ کل کشور نسبت به انجام اقدامات ذیل با هماهنگی وزارت کشور و براساس شرح خدمات مصوب شورای عالی وحتی الامکان توسط مشاورین وپیمانکاران ذیصلاح و یا مهندسین عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان (دارای تخصص ترافیک)، انجام دهند و سازمان موظف به نظارت بر حسن اجرای آن می‌باشد: ۱
- سازماندهی مناسب در ساختار نیروی انسانی در جهت کاهش هزینه‌های جاری و افزایش بهره وری. ۳
- برآوردن انتظارات مسافران و افزایش مطلوبیت استفاده از ناوگان حمل و نقل عمومی از نظر کمی و کیفی از قبیل: بهبود شرایط داخلی و ظاهری ناوگان، بهبود نظم برنامه زمانی حرکت آنها، کاهش تاخیر و کاهش مدت زمان انتظار در ایستگاه با تنظیم بهینه سرفاصله زمانی، کاهش زمان دسترسی به ایستگاه اتوبوس ازطریق دوچرخه سواری با ایجاد توقفگاه دوچرخه در ایستگاه و دوچرخه بر در جلو اتوبوس برای حمل ونقل ترکیبی، افزایش سرعت متوسط جابه جایی با اتوبوس، استفاده از اتوبوس کم ارتفاع یا قابل استفاده معلولان و سایر روش‌های نوین یا بهینه بهره‌برداری و در نتیجه افزایش حداقل. ۲۰% تعداد مسافران با مدیریت مناسب. ۴
- نصب ایستگاه و سرپناه مناسب وتابلوی استاندارد با اطلاعات لازم در ایستگاه و انتقال ایستگاه به پهلوگاه معابر. ۵
- مدیریت تعمیرگاهی و کاهش میزان خرابی دستگاهها با کنترلهای منظم دوره ای. ۶
- نصب تجهیزات رفاهی داخل اتوبوسها نظیر کولر، رادیو، تلویزیون و بلندگو و سامانه نمایشگر و اعلام صوتی ایستگاه و مسیر و رفع معایب رفاهی. ۷
- فراهم نمودن شرایط لازم برای اجرای طرح مراقبت وضعیت ماشین آلات از طریق آنالیز روغن (CM). ۸
- تعیین وتشکیل تیم فنی به منظور بازرسی وکنترل سرویس ونگهداری و تعمیر اتوبوسها وچگونگی اجرای طرح CM. ۹
- تامین فضای سرپوشیده به عنوان انبار فنی قطعات و رعایت شرایط کامل انبارداری. ۱۰
- مطالعه و طراحی پارک سوارهای با ظرفیت ۳ تا ۱۰ مسیر اتوبوسرانی با خدمات و امکانات جانبی. ۱۱
- ایجاد ایستگاه کنار توقفگاههای طبقاتی وسرویس منظم درمسیرهای عبوری از پارک سوارها و توقفگاههای عمومی. ۱۲
- مطالعه، طراحی و احداث تعمیرگاه و توقفگاه استاندارد اتوبوس شهری با ظرفیت حداقل ۳۰۰ دستگاه با امکانات جانبی و تجهیزات کارگاهی لازم بویژه جهت استفاده بخش غیر دولتی. ۱۳
- مطالعه امکان سنجی و اخذ مجوز تاسیس آموزشکده یا ایجاد رشته تحصیلی در هنرستان فنی یا کار و دانش به منظور جذب و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز اتوبوسرانی در مرکز استان. ۱۴
- خرید، نصب و بهره‌برداری از سامانه کارت بلیت. ۱۵
- تجهیز ایستگاههای اتوبوس به سامانه نمایشگر و اعلام صوتی ایستگاه و مسیر اتوبوس. ۱۶
- مطالعه، طراحی و راه اندازی تعمیرگاه مخصوص اتوبوسهای گازسوز در شهرهای دارای گاز شهری. ۱۷
- مجهز نمودن تعمیرگاه مرکزی اتوبوسرانی به ابزار و تجهیزات پیشرفته تعمیرگاهی برحسب نوع اتوبوس بویژه کامیونت برای تعمیرگاه سیار و امداد. ماده ۱۰
- وزارت کشور موظف است تمهیدات لازم برای عملیاتی نمودن نتایج مطالعات جامع، ساماندهی حمل و نقل و ترافیک شهری و سایر مطالعات موردی برای سامانه اتوبوسرانی را با همکاری شهرداریها فراهم نماید. تبصره ۱
- شورای عالی موظف است حد اکثر ۲ ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل شاخصهای ارزیابی کمی و کیفی اتوبوسرانیها تهیه و ابلاغ نماید. تبصره ۲
- سازمان موظف است ازطریق پایش شاخصهای ابلاغی برای اتوبوسرانیها، گزارشهای ۳ماهه به وزارت کشور و ۶ماهه به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ارسال نماید. ماده ۱۱
- ارزیابی مدیران اتوبوسرانی بر اساس عملکرد آنها و کارایی اتوبوسرانیها بر اساس این دستورالعمل و بهره وری اتوبوسرانی، توسط سازمان با اعزام کارشناسان متخصص و به صورت سرزده با اعطای امتیازات مثبت و منفی و حمایتهای لازم انجام خواهد شد. فصل پنجم
- تعمیر ونگهداری اتوبوس توسط اتوبوسرانیها: ماده ۱۲
- به منظور استفاده بهینه از امکانات موجود، اتوبوسرانیها موظفند شرایطی فراهم نمایند تا تعمیر ونگهداری اتوبوسها به گونه ای صورت گیرد تا امکان بهره‌برداری کامل از کل ناوگان اتوبوسرانی در شهرها در طول دوران بهره‌برداری ممکن باشد. تبصره ۱
- سازمان باید در قراردادهای منعقده با کارخانجات طرف قرارداد برای تامین اتوبوس موردنیاز اتوبوسرانیها، شرایطی فراهم نماید تا کارخانجات طرف قرارداد، در طول حداقل ۲سال دوران ضمانت و ۱۵ سال خدمات پس از فروش، تامین قطعات ولوازم یدکی مورد نیاز را تعهد نماید. تبصره ۲
- وزارت کشور موظف است سالانه اعتبار یارانه بلیت اتوبوسرانیها و خرید لوازم و قطعات یدکی اتوبوسرانیها در بودجه سنواتی پیشنهاد و پس از تخصیص بین اتوبوسرانیها توزیع نماید. ماده ۱۳
- باید تدابیر لازم به نحوی اتخاذ شود که برای هر شهر با توجه به شرایط اقلیمی، نشیب وفراز، شرایط تعمیر و نگهداری، با درنظر گرفتن قدرت و سرعت و امکانات جانبی لازم برای اتوبوسها، از تنوع در واگذاری اتوبوس جلوگیری گردد تا از مشکلات تامین قطعات و تعمیر و نگهداری و انبارداری مضاعف پیشگیری شود. ۲
- سازماندهی مناسب در ساختار تجهیزات و ناوگان اتوبوسرانی.