بخشنامه وزیر دادگستری درباره ۲۸ واژه جدید از اصطلاحات ریاضی

در فرهنگستان برای ۲۸ کلمه از اصطلاحات ریاضی برابرهائی برگزیده شده و به تصویب پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاهی نیز رسیده است که در پائین درج: ۱- چندی به جای کمیت (عربی) و Quantite فرانسه - این کلمه در کتابهای فارسی هزارسال پیش مانند دانشنامه علائی تالیف ابوعلی سینا بهمین معنی به کار رفته است. ۲- چونی به جای کیفیت عربی و Qualite فرانسه - این کلمه را نیز ابوعلی‌سینا در کتاب خویش به کار برده است. ۳- پیکر به جای رقم عربی و Chiffre فرانسه و Eigure انکلیسی [انگلیسی] برگزیده شد - توضیح آنکه هر عدد مرکب است از شکل‌هائی که آن را تاکنون رقم میگفتند و مقصود از رقم شکل و پیکر اجزاء آن عدد میباشد- مثلا عدد۵۳۶ دارای سه پیکر شش و سه و پنج است. ۴- درست به جای صحیح عربی و Entier فرانسه برگزیده شده عددی را که خرده نداشته باشد در اصطلاح حساب تاکنون عدد صحیح میگفتند و این اصطلاح چندان مناسب نبود زیرا که صحیح در مقابل غلط است به جای صحیح عدد درست مناسبتر به نظر رسیده است. ۵ - یکه (بی تشدید کاف) به جای واحد. ۶ - یکان به جای آحاد. ۷- دهه به جای عشره. ۸ - دهه گان به جای عشرات. ۹- سده به جای مائه. ۱۰- سدگان به جای مآت. ۱۱- هزاره به جای الف.

۱۲- هزارگان به جای الوف. ۱۳- دهدهی به جای اعشاری عربی وDecimal فرانسه اختیار شده است. ۱۴- مانده به جای تفاضل عربی وReste فرانسه اختیار شده است. ۱۵- سازه به جای عامل عربی و Facteur فرانسه برگزیده شده است. هر عدد مانند ۱۲ عبارت است از 4X3 که هر یک از۳ یا ۴ را تا کنون عامل ۱۲ میگفتند و از این ببعد سازه آن گفته میشود زیرا که ۱۲ از ۳ و ۴ ساخته شده است. ۱۶- برخه به جای کسرعربی وFraction فرانسه - برخه در کتابهای قدیمی و فرهنک [فرهنگ] های فارسی همیشه بمعنی پاره از هر چیز و کسری از هر عدد ضبط شده است. ۱۷- برخه شمار به جای صورت کسر. ۱۸- برخه نام به جای مخرج کسر. ۱۹- برخه دوری به جای کسر متناوب - برخه۱۵۱۵۱۵۱۵۰۰۰۰ر۳ را تاکنون کسر متناوب میگفتند و باید از این ببعد برخه دوری گفته شود زیرا که دور ۱۵ پیوسته در آن تکرار میشود. ۲۰- پیاپی به جای متوالی عربی و Successive فرانسه. ۲۱- آمیزه به جای اختلاط و امتزاج یکی از اعمال حساب است. ۲۲- پایه به جای مبنی و Base در اصطلاح حساب. ۲۳- نما به جای اکسپزان Exposant ۲۴- توان به جای قوه در اصطلاح حساب که بزبان فرانسه Puissance گفته میشود مثلا ۳۵ را تاکنون قوه پنجم ۳ یا ۳ اکسپزان ۵ تلفظ میکردند و از این ببعد توان پنجم ۳ یا سه نما تلفظ خواهند کرد. ۲۵- دو کرانه طرفین تناسب. ۲۶- دو میان به جای وسطین تناسب. ۲۷- اندازه به جای مقدار عربی و Mesure فرانسه ۲۸- بالا و بلندی به جای ارتفاع عربی و Hauteur فرانسه. و لزوماً ابلاغ میشود بعد از این واژه‌های جدید را به کار ببرید. وزیر دادگستری دکتر متین دفتری

۱۲- هزارگان به جای الوف. ۱۳- دهدهی به جای اعشاری عربی وDecimal فرانسه اختیار شده است. ۱۴- مانده به جای تفاضل عربی وReste فرانسه اختیار شده است. ۱۵- سازه به جای عامل عربی و Facteur فرانسه برگزیده شده است. هر عدد مانند ۱۲ عبارت است از 4X3 که هر یک از۳ یا ۴ را تا کنون عامل ۱۲ میگفتند و از این ببعد سازه آن گفته میشود زیرا که ۱۲ از ۳ و ۴ ساخته شده است. ۱۶- برخه به جای کسرعربی وFraction فرانسه - برخه در کتابهای قدیمی و فرهنک [فرهنگ] های فارسی همیشه بمعنی پاره از هر چیز و کسری از هر عدد ضبط شده است. ۱۷- برخه شمار به جای صورت کسر. ۱۸- برخه نام به جای مخرج کسر. ۱۹- برخه دوری به جای کسر متناوب - برخه۱۵۱۵۱۵۱۵۰۰۰۰ر۳ را تاکنون کسر متناوب میگفتند و باید از این ببعد برخه دوری گفته شود زیرا که دور ۱۵ پیوسته در آن تکرار میشود. ۲۰- پیاپی به جای متوالی عربی و Successive فرانسه. ۲۱- آمیزه به جای اختلاط و امتزاج یکی از اعمال حساب است. ۲۲- پایه به جای مبنی و Base در اصطلاح حساب. ۲۳- نما به جای اکسپزان Exposant ۲۴- توان به جای قوه در اصطلاح حساب که بزبان فرانسه Puissance گفته میشود مثلا ۳۵ را تاکنون قوه پنجم ۳ یا ۳ اکسپزان ۵ تلفظ میکردند و از این ببعد توان پنجم ۳ یا سه نما تلفظ خواهند کرد. ۲۵- دو کرانه طرفین تناسب. ۲۶- دو میان به جای وسطین تناسب. ۲۷- اندازه به جای مقدار عربی و Mesure فرانسه ۲۸- بالا و بلندی به جای ارتفاع عربی و Hauteur فرانسه. و لزوماً ابلاغ میشود بعد از این واژه‌های جدید را به کار ببرید. وزیر دادگستری دکتر متین دفتری