بخشنامه درباره واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی مؤسسات اعتباری
با سلام؛ احتراماً، همان گونه که مستحضرند؛ به موجب بند (الف) تبصره ماده (۱۷) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور»، در مواردی که بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی حسب مورد به تایید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا سازمان بورس و اوراق بهادار اقدامات لازم برای واگذاری دارایی‌های موضوع آن ماده را انجام داده ولی به عللی خارج از اراده بانک یا موسسه اعتباری، واگذاری آن ممکن نشده باشد، از شمول مجازات‌های مقرر در ماده مذکور مستثنی می‌باشد. بر همین اساس و به منظور ایجاد سازوکار واحد برای اجرای بند (الف) تبصره ماده (۱۷) قانون یاد شده، «دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسات اعتباری» تدوین و در جلسه مورخ ۲/۱۲/۱۴۰۲ کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی مورد تایید واقع شد. شایان ذکر است، از تاریخ ابلاغ این بخشنامه، مفاد دستورالعمل موصوف، ملاک تصمیم‌گیری در خصوص اعمال مجازات‌های مقرر در ماده (۱۷) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور»، می‌باشد. اهم مفاد دستورالعمل حاضر به شرح زیر است: ۱
- شرایط و تشریفات واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسات اعتباری در شرکت‌های پذیرفته شده در بازار سرمایه، تابع ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه می‌باشد. ۲
- واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، باید از طریق مزایده صورت پذیرد. ۳
- تعیین قیمت پایه سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، باید با مراجعه به کارشناس/کارشناسان رسمی شامل کارشناسان کانون کارشناسان رسمی دادگستری یا مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه خارج از موسسه اعتباری صورت پذیرد. ۴
- در واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، تعیین قیمت پایه ی سرمایه‌گذاری مزبور توسط کارکنان و سهامداران شرکت‌هایی که سهام و یا سهم الشرکه ی آن‌ها واگذار می‌شود، ولو آن که کارشناس رسمی باشند، ممنوع است. ۵
- در واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، مدت اعتبار ارزیابی که توسط کارشناس رسمی انجام شده، حداکثر شش ماه از تاریخ ارزیابی است. ۶
- واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، به صورت نقدی و اقساطی و با اولویت واگذاری نقدی، مجاز است. در صورت واگذاری به صورت اقساطی، پرداخت حداقل ده درصد از قیمت واگذاری به صورت نقدی، الزامی است. مدت بازپرداخت اقساط با لحاظ یک سال دوره تنفس، حداکثر پنج سال است. نرخ سود در واگذاری اقساطی سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، معادل حداکثر نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار برای اعطای تسهیلات در قالب عقود غیرمشارکتی می‌باشد. ۷
- موسسه اعتباری باید حداقل چهار بار در سال، نسبت به برگزاری مزایده برای واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، اقدام نماید. فاصله زمانی بین برگزاری هر مزایده با مزایده قبلی همان سرمایه‌گذاری غیربانکی، حداکثر دو ماه است. ۸
- انجام حداقل چهار بار عرضه ی سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته شده‌اند، با فاصله زمانی حداکثر دو ماه در طول یک سال الزامی است مگر آن که در ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه، به نحو دیگری مقرر شده باشد. ۹
- در صورتی که مزایده ی سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند به صورت ارائه ی پاکت‌های حاوی قیمت و بازگشایی آن‌ها در روز مشخصی باشد، تعیین مهلت ارائه ی پاکت‌های مزایده در فاصله ی زمانی بیستم اسفند ماه هر سال تا پانزدهم فروردین ماه سال بعد، ممنوع است. برگزاری مزایده ی حضوری در فاصله ی زمانی فوق نیز ممنوع است. ۱۰
- واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی به سایر موسسات اعتباری، شرکت‌های تابعه ی موسسه اعتباری متبوع یا شرکت‌های تابعه ی سایر موسسات اعتباری ممنوع است؛ همچنان که توثیق سرمایه گذاری‌های بانکی/ غیربانکی موسسه اعتباری نزد سایر اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از موسسات اعتباری و غیر آن‌ها، به استثنای بانک مرکزی، ممنوع می‌باشد. ۱۱
- ارایه گزارش مربوط به جزییات سرمایه گذاری‌های غیربانکی واگذار شده از جمله نام و مشخصات خریدار، قیمت پایه سهام و سهم الشرکه غیربانکی، قیمت واگذاری، شرایط واگذاری و سایر اطلاعات مورد نیاز بانک مرکزی و همچنین فهرست و مشخصات سرمایه گذاری‌های غیربانکی که بنا به دلایل خارج از اراده، موسسه اعتباری قادر به واگذاری آن‌ها نشده به همراه دلایل عدم امکان واگذاری، هر سه ماه یک بار به بانک مرکزی الزامی است. در پایان، ضمن ایفاد یک نسخه از دستورالعمل موصوف، خواهشمند است دستور فرمایند مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره ۱۴۹۱۵۳/۹۶ مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶، به تمامی واحدهای ذی ربط آن بانک/ موسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ شده و بر حُسن اجرای آن نیز نظارت دقیق به عمل آید./۶۳۵۹۴۹۶/ذ مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی اداره مطالعات و مقررات بانکی حمیدرضا غنی آبادی - الهام چیت سازان دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسات اعتباری مقدمه در اجرای تکلیف مقرر در بند «ب» ماده (۱۶) و به استناد مفاد بند «الف» تبصره یک ذیل ماده (۱۷) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور»، «دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسات اعتباری» که از این پس به اختصار «دستورالعمل» نامیده می‌شود، به شرح زیر تدوین می‌گردد: فصل اول
- تعاریف و کلیات ماده ۱
- در این دستورالعمل، واژه‌ها و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱ -۱ - بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛ ۱
- ۲ - موسسه اعتباری: بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی که به موجب قانون یا با مجوز بانک مرکزی تاسیس شده و تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارد؛ ۱
- ۳ - شرکت تابعه: شخص حقوقی که موسسه اعتباری به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، مالک بیش از پنجاه درصد سهام آن بوده یا اکثریت اعضای هیات مدیره آن را تعیین کند؛ ۴
- ۱ - سرمایه‌گذاری غیربانکی: سهام و سهم‌الشرکه تحت تملک موسسه اعتباری در اشخاص حقوقی که عملیات آن‌ها مصداق «فعالیت بانکی» موضوع «دستورالعمل سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار» مصوب جلسه مورخ ۱۳۹۶/۰۲/۱۲ شورای پول و اعتبار و اصلاحیه‌های پس از آن نمی‌باشد. ۵ -۱ - بازار سرمایه: بورس اوراق بهادار یا بازارهای خارج از بورس موضوع قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران؛ ماده ۲
- موسسه اعتباری مکلف است با رعایت مفاد این دستورالعمل، در واگذاری سرمایه گذاری‌های غیربانکی تسریع نماید. تبصره
- رعایت مفاد این دستورالعمل نافی رعایت شرایط و تشریفات واگذاری سرمایه گذاری‌های غیربانکی موسسه اعتباری در سایر قوانین و مقررات لازم الاجرا نمی‌باشد. ماده ۳
- موسسه اعتباری باید سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌های پذیرفته شده در بازار سرمایه را از طریق بازار سرمایه واگذار نماید. ماده ۴
- واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی مازاد موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، باید از طریق مزایده صورت پذیرد. ماده ۵
- واگذاری آن بخش از سرمایه گذاری‌های بانکی مازاد که فراتر از حدود مقرر در ضوابط ابلاغی بانک مرکزی است نیز مشمول این دستورالعمل بوده و حسب مورد، باید با رعایت ضوابط ناظر بر واگذاری سرمایه گذاری‌های غیربانکی در شرکت‌های پذیرفته شده /پذیرفته نشده در بازار سرمایه انجام پذیرد. فصل دوم
- شرایط و تشریفات واگذاری ماده ۶
- شرایط و تشریفات واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسات اعتباری در شرکت‌های پذیرفته شده در بازار سرمایه، تابع ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه می‌باشد. ماده ۷
- تعیین قیمت پایه سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند با مراجعه به کارشناس/کارشناسان رسمی شامل کارشناسان کانون کارشناسان رسمی دادگستری یا مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه خارج از موسسه اعتباری صورت می‌پذیرد. ماده ۸
- برای تعیین قیمت پایه سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، اخذ نظر حداقل سه کارشناس رسمی الزامی می‌باشد تبصره
- چنان چه قیمت پایه سرمایه‌گذاری غیربانکی موضوع این ماده، مطابق برآورد اولیه ی موسسه اعتباری، حداکثر پنجاه میلیارد ریال باشد، اخذ نظر یک کارشناس رسمی کفایت می‌نماید. ماده ۹
- در واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، تعیین قیمت پایه ی سرمایه‌گذاری مزبور توسط کارکنان و سهامداران شرکت‌هایی که سهام و یا سهم الشرکه ی آن‌ها واگذار می‌شود، ولو آن که کارشناس رسمی باشند، ممنوع است. ماده ۱۰
- در واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، مدت اعتبار ارزیابی که توسط کارشناس رسمی انجام شده، حداکثر شش ماه از تاریخ ارزیابی است. ماده ۱۱ -واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، به صورت نقدی و اقساطی و با اولویت واگذاری نقدی، مجاز است. تبصره
- در صورت واگذاری به صورت اقساطی، پرداخت حداقل ده درصد از قیمت واگذاری به صورت نقدی، الزامی است. مدت بازپرداخت اقساط با لحاظ یک سال دوره تنفس، حداکثر پنج سال است. ماده ۱۲
- نرخ سود در واگذاری اقساطی سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، معادل حداکثر نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار برای اعطای تسهیلات در قالب عقود غیرمشارکتی می‌باشد. ماده ۱۳
- موسسه اعتباری مکلف است ضمن رعایت ضوابط مربوط به اطلاع رسانی عرضه سرمایه‌گذاری غیربانکی از طریق بازار سرمایه یا تشریفات مزایده، اطلاعیه عرضه یا آگهی مزایده سرمایه‌گذاری غیربانکی را به طرق مقتضی از قبیل درج در پایگاه اطلاع رسانی موسسه اعتباری، حداقل یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار، تبلیغ در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و یا سامانه‌های واگذاری اموال مازاد بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی، درج و منتشر نماید. ماده ۱۴
- موسسه اعتباری باید حداقل چهار بار در سال، نسبت به برگزاری مزایده برای واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، اقدام نماید. فاصله زمانی بین برگزاری هر مزایده با مزایده قبلی همان سرمایه‌گذاری غیربانکی، حداکثر دو ماه است. تبصره
- انجام حداقل چهار بار عرضه ی سرمایه‌گذاری غیربانکی در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته شده‌اند، با فاصله زمانی حداکثر دو ماه در طول یک سال الزامی است مگر آن که در ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه، به نحو دیگری مقرر شده باشد. ماده ۱۵
- موسسه اعتباری باید فهرست، مشخصات و قیمت پایه ی واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند، مهلت زمانی ارائه‌ی پاکت‌های مزایده /تاریخ برگزاری جلسه مزایده ی حضوری و سایر اطلاعات لازم را به نحو مقتضی به ویژه درج در آگهی مزایده، به اطلاع متقاضیان برساند. ماده ۱۶
- در صورتی که مزایده ی سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند به صورت ارائه ی پاکت‌های حاوی قیمت و بازگشایی آن‌ها در روز مشخصی باشد، تعیین مهلت ارائه ی پاکت‌های مزایده در فاصله ی زمانی بیستم اسفند ماه هر سال تا پانزدهم فروردین ماه سال بعد، ممنوع است. برگزاری مزایده ی حضوری در فاصله ی زمانی فوق نیز ممنوع است. ماده ۱۷
- واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی به سایر موسسات اعتباری، شرکت‌های تابعه ی موسسه اعتباری متبوع یا شرکت‌های تابعه ی سایر موسسات اعتباری ممنوع است. ماده ۱۸
- توثیق سرمایه گذاری‌های غیربانکی موسسه اعتباری نزد سایر اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از موسسات اعتباری و غیر آن‌ها، به استثنای بانک مرکزی، ممنوع است. ماده ۱۹
- موسسه اعتباری می‌تواند در صورت عدم امکان واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت‌هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده‌اند در مزایده اول، با کاهش حداکثر ده درصد در قیمت پایه ی اولیه، مجدداً نسبت به برگزاری مزایده اقدام نماید. در صورتی که سرمایه‌گذاری غیربانکی به فروش نرسد، موسسه اعتباری می‌تواند سرمایه‌گذاری غیربانکی مزبور را تا بیست درصد کمتر از قیمت پایه ی اولیه، به مزایده گذارد. فصل سوم
- گزارشگری ماده ۲۰
- موسسه اعتباری مکلف است هر سه ماه یک بار، گزارش مربوط به جزییات سرمایه گذاری‌های غیربانکی واگذار شده از جمله نام و مشخصات خریدار، قیمت پایه سهام و سهم الشرکه غیربانکی، قیمت واگذاری، شرایط واگذاری و سایر اطلاعات مورد نیاز بانک مرکزی و همچنین فهرست و مشخصات سرمایه گذاری‌های غیربانکی که بنا به دلایل خارج از اراده، قادر به واگذاری آن‌ها نشده را به همراه دلایل عدم امکان واگذاری، به بانک مرکزی ارایه نماید. ماده ۲۱
- موسسه اعتباری موظف است اطلاعات مربوط به واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی را به طرق مقتضی و از جمله درج در یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی و گزارش هیات مدیره در مجمع عمومی سالانه، افشا نماید. ماده ۲۲
- مدیر ارشد رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) موظف است گزارش‌های مربوط به رعایت مفاد این دستورالعمل را در مقاطع زمانی شش ماهه، به کمیته رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) ارایه نموده و پس از طرح در کمیته یاد شده، مراتب را در هیات مدیره برای تصویب، گزارش نماید و مصوبه هیات مدیره را به انضمام مستندات مربوطه، به بانک مرکزی ارسال کند. تبصره
- در صورتی که اقدامات اصلاحی مصوب هیات مدیره اعمال نگردید، مدیر ارشد رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) موظف است گزارش آن را به همراه علت عدم اجرا و قصور هر یک از بخش‌های موسسه اعتباری به صورت سالیانه به بانک مرکزی ارسال نماید. فصل چهارم
- ضمانت اجرا ماده ۲۳
- تخطی از مفاد این دستورالعمل موجب اعمال مجازات‌های مقرر در قوانین و مقررات مربوط و از جمله ضمانت اجراهای مقرر در ماده (۱۷) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» می‌گردد. تبصره
- موارد زیر از شمول مجازات‌های مقرر در این ماده مستثنی است: ۱
- مواردی که موسسه اعتباری اقدامات لازم برای واگذاری سرمایه گذاری‌های غیربانکی و بانکی مازاد را در چارچوب مفاد این دستورالعمل انجام داده ولی واگذاری سرمایه گذاری‌های مزبور ممکن نشده باشد؛ ۲
- عدم واگذاری سرمایه گذاری‌های بانکی مازاد و سرمایه گذاری‌های غیربانکی، حسب تایید بانک مرکزی، مصداق تملک قهری به شرح مندرج در ماده (۲) «آیین‌نامه اجرایی جزء «ب» تبصره یک بند «ت» ماده (۱۷) قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» موضوع تصویب‌نامه شماره /۴۱۸۴۲ ت ۵۲۰۲۷ ه- مورخ ۱۳۹۴/۰۴/۰۴ هیات وزیران و اصلاحات بعدی آن باشد، تا یک سال پس از تاریخ تملک. دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه‌گذاری غیربانکی متعلق به موسسات اعتباری» در (۲۳) ماده و (۶) تبصره، در پنجاه و دومین جلسه مورخ ۱۴۰۲/۱۲/۰۲ کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا می‌باشد.