مصوبه درباره الزامات حاکم بر اینترنت اشیاء در شبکه ملی اطلاعات

مقدمه گسترش کاربردهای فضای مجازی و پیشرفت فناوری‌های مرتبط با این حوزه، مختصات فعلی فضای مجازی را متاثر از سه رکن نوظهور «کلان داده» [پاورقی ۱]، «هوشمندسازی» [پاورقی ۲] و «ارتباطات از نوع ماشینی» [پاورقی ۳] نموده است. فضای مجازی با مختصات جدید، علاوه بر انسان، اشیاء را نیز در دامنه کاربران خود قرار داده و امکان توسعه کاربردهای ارتباطی را که پیش تر صرفاً در محدوده انتقال پیام میان فرستنده و گیرنده شناخته می‌شدند به کاربردهای متنوعی همچون مدیریت فرآیندها، نیازمندی‌ها و ارتباطات انسان‌ها از طریق به کارگیری هوشمندانه اشیاء، ارتقاء داده و دامنه اثرگذاری نافذتری را شامل شده است. از اینرو، ضروری است با هدف حفظ و تقویت حاکمیت پذیری فضای مجازی، نسبت به ارایه تعاریف و شناسایی الزامات حاکم در راستای ورود فناوری‌های نوظهور مرتبط با این مفاهیم، اقدام‌های لازم صورت پذیرد. [پاورقی ۱] Big - Data [پاورقی ۲] Smartness [پاورقی ۳] Machine Type Communication (MTC) ماده ۱

• تعاریف ۱
• ۱ - اینترنت اشیاء: ارتباط/اتصال [پاورقی ۴] اشیاء با یکدیگر و با انسان‌ها، که به عنوان جزیی از یک شبکه بزرگ تر (در هر مقیاسی) [پاورقی ۵] از طریق تبادل داده (به هر طریقی) [پاورقی ۶]، تعاملاتی میان این اشیاء و انسان‌ها به عنوان سرویس دهنده/سرویس گیرنده را با هر ساختاری [پاورقی ۷]، فراهم می‌نماید؛ [پاورقی ۴] Connection [پاورقی ۵] منظور از مقیاس در شبکه، تعداد گره‌های متصل به شبکه است که می‌تواند دو یا بیشتر باشد. از یک منظر شبکه را از لحاظ مقیاس به WAN، MAN، LAN و PAN تقسیم بندی می‌کنند؛ [پاورقی ۶] تمامی روش‌های کلاینت - کلاینت و یا کلاینت - سروری، چه رمزگذاری شده و چه رمزگذاری نشده را شامل شود؛ [پاورقی ۷] منظور از هر ساختاری، توپولوژی اتصال اشیاء به یکدیگر و به خدمات دهندگان است. از یک منظر استاندارد، برخی ساختارها به اتصال مستقیم یا با واسطه، نقطه به نقطه یا زنجیره ای و همچنین ستاره ای و یا مش تقسیم بندی می‌شوند؛ ۱
• ۲ - موجودیت: هر شخص (حقیقی یا حقوقی)، فرایند، شی ء یا سیستم در شبکه اینترنت اشیاء که به صورت مستقل قابل شناسایی باشد؛ ۱
• ۳ - کاربر: به هر موجودیت بهره بردار از اینترنت اشیاء اطلاق می‌شود؛ ۱
• ۴ - الزامات اینترنت اشیاء: به منظور شناسایی الزامات کلان حاکم بر اینترنت اشیاء و با هدف دسته بندی موضوعات، الزامات این حوزه در دو گروه به شرح زیر تعریف شده‌اند: ۱
• ۴ - ۱ - الزامات عمومی: الزاماتی که بر تمامی کاربردهای اینترنت اشیاء حاکم است؛ ۱
• ۴ - ۲ - الزامات اختصاصی: الزامات مربوط به کاربردهایی که کاربر، بر بخشی از ویژگی‌های شی ء (مانند محل فراگیری خدمت دهنده و شی ء، نوع استفاده و داده‌های به دست آمده از آن) دسترسی و مالکیت تام یا منحصر به فرد نداشته باشد. در این گروه از الزامات، با توجه به مالکیتِ غیر بر روی حداقل یکی از مولفه‌های ذکر شده، علاوه بر ایمنی کاربران به امنیت کاربران، داده‌ها و کاربردها نیز پرداخته می‌شود. ماده ۲
• الزامات عمومی اینترنت اشیاء ۲
• ۱ - اصول و ارزش‌های حاکم بر جامعه به ویژه حفظ جایگاه والای انسان و کرامت انسانی در توسعه ابعاد مختلف اینترنت اشیاء لحاظ شود؛ ۲
• ۲ اینترنت اشیاء مبتنی بر ارتقاء شاخص‌های کلان رفاه و عدالت اجتماعی، بهره وری و سیاست‌های اقتصاد مقاومتی توسعه یابد؛ ۲
• ۳ - نیازمندی‌های حقوقی با رویکرد تعریف اشیاء، تعیین نقش و جایگاه و همچنین تنظیم روابط آن‌ها در تعامل با یکدیگر و انسان احصاء و تدوین شود؛ ۲
• ۴ - توسعه و انتقال فناوری به کشور، برای کاربردهای شناخته شده بر اساس نیازهای اولویت دار مندرج در اسناد بالادستی، صورت پذیرد؛ [پاورقی ۸] [پاورقی ۸] با توجه به اینکه موضوع اینترنت اشیاء در مراحل ابتدایی حیات و توسعه خود است، در مسیر تکامل در حال تجربه کردن پر تعداد تعبیرات فناورانه است. به کارگیری هر یک از این فناوری‌ها در مراحل ابتدایی، می‌تواند هدررفت سرمایه‌های ملی را به دانبال داشته باشد؛ ۲
• ۵ - تمام موجودیت‌های زنجیره خدمات با رعایت حریم خصوصی کاربران و امنیت عمومی قابل شناسایی و احراز هویت باشند؛ ۲
• ۶ - آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی بر اساس نیازمندی‌های اولویت دار کشور صورت گیرد؛ [پاورقی ۹] [پاورقی ۹] در آگاهی بخشی‌های عمومی بر خانواده محوری، جمع گرایی و پیشگیری از کاهش روابط انسانی، وابستگی عاطفی و روانی به فناوری و همچنین منطقی سازی حضور در خدمات فضای مجازی نسبت به زندگی در فضای فیزیکی و ممانعت از زوال تفکر و کم تحرکی مفرط به عنوان ملاحظات جدی مواجهه با فناوری اینترنت اشیاء تاکید شود؛ ۲
• ۷ - اصول ایمنی کاربران در اتصال به شبکه اینترنت اشیاء، به منظور تضمین امنیت و سلامت فردی و عمومی (از منظر سلامت جسمی و روانی، اقتصادی، امنیتی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی) لحاظ شوند. ماده ۳
• الزامات اختصاصی اینترنت اشیاء ۳
• ۱ - ورود اینترنت اشیاء با ملاحظه مخاطره برای زیرساخت‌های حیاتی کشور صورت گیرد؛ ۳
• ۲ - زیست بوم اینترنت اشیاء صرفاً بر بستر شبکه ملی اطلاعات با «اعضای شناسنامه دار» [پاورقی ۱۰] و با «حضور بازیگران غیردولتی به ویژه در لایه‌های تجمیع و پردازش داده» و «مدل تجاری فراگیر» تحقق یابد؛ [پاورقی ۱۰] منظور از رسمی و شناسنامه دار بودن، ثبت و صدور مجوز در مرجع رسمی و قانونی ذیصلاح است؛ ۳
• ۳ - بومی سازی نظام مند [پاورقی ۱۱] اجزای تشکیل دهنده زیست بوم اینترنت اشیاء با رعایت اولویت‌های راهبردی و منافع ملی انجام شود؛ [پاورقی ۱۱] بومی سازی نظام مند به معنای حرکت بر اساس یک نقشه راه جامع است که حداقل مشتمل بر تعیین حوزه‌های بومی سازی، اولویت‌ها، نقش‌ها، زمان بندی، اعتبارات لازم و آینده نگری باشد؛ ۳
• ۴ - خدمات اینترنت اشیاء در محدوده ای با امکان اعمال حاکمیت جمهوری اسلامی ایران میزبانی شوند؛ ۳
• ۵ - کلان داده‌های تجمیع شده از کاربران به مثابه دارایی ملی تلقی و مشمول الزامات حمایت از داده‌ها خواهند بود. ماده ۴
• راهبری و نظارت مرکز ملی فضای مجازی ظرف مدت شش ماه، ضمن تقسیم کار ملی و تعیین اولویت‌های توسعه، گزارش اقدامات به عمل آمده در حوزه اینترنت اشیاء در کشور را تهیه و به شورای عالی فضای مجازی ارایه نماید.