اساسنامه پژوهش سراهای دانش آموزی
مقدمه با عنایت به رسالت آموزش و پرورش در زمینه شناسایی و شکوفایی استعدادها و ارتقای شایستگی‌های دانش آموزان و در راستای اجرای مفاد سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند راهبری کشور در امور نخبگان، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، «پژوهش سراهای دانش آموزی» با شرایط زیر تاسیس و راه اندازی می‌شود: ماده ۱
- تعریف: پژوهش سرای دانش آموزی، مرکزی علمی - پژوهشی است که زیر نظر آموزش و پرورش و به منظور شناسایی و فراهم آوردن زمینه رشد و هدایت استعدادها و پرورش خلّاقیت‌های فردی و گروهی دانش آموزان و گسترش فرهنگ مطالعه، تحقیق و پژوهش در بین آنان، به دو صورت دولتی (هیات امنایی) و غیردولتی تاسیس و اداره می‌شود. ماده ۲
- اهداف: ۱
- تقویت و تعمیق فرهنگ مطالعه، تحقیق و پژوهش‌های فردی و گروهی در بین دانش آموزان ۲
- شناسایی، جذب و هدایت دانش آموزان مستعد و علاقه مند متناسب با نیازهای کشور ۳
- تلفیق دانش نظری و فعالیت‌های عملی و کاربردی ۴
- تسهیل دستیابی دانش آموزان به یافته‌های جدید علمی، پژوهشی و فناوری ۵
- پرورش خلاقیت و تقویت بنیه علمی و پژوهشی دانش آموزان و معلمان ۶
- حمایت از دانش آموزان و هنرجویان پژوهشگر برتر و کارآفرین ۷
- ایجاد زمینه و تقویت انگیزه حضور موثر دانش آموزان مستعد در عرصه‌های علمی، فرهنگی، هنری و فناوری در سطح ملی و بین‌المللی (جشنواره‌ها، المپیادها و...) ماده ۳
- زمینه فعالیت: پژوهش سراهای دانش آموزی در چارچوب اهداف و وظایف آموزش و پرورش و در زمینه‌های علمی - پژوهشی، آموزشی و فناوری به شرح زیر فعالیت می‌کنند: ۱
- آموزش روش‌های مبتنی بر پژوهش ۲
- طراحی و انجام پروژه‌های تحقیقی، پژوهشی و فناوری دانش آموزی ۳
- برگزاری جشنواره‌ها و مسابقات علمی و پژوهشی و فناوری ۴
- حمایت مالی و معنوی از دانش آموزان برای حضور در جشنواره‌ها و برنامه‌های علمی و پژوهشی داخلی و خارجی ۵
- آزمایش و تجربه ایده‌های پژوهشی دانش آموزی ۶
- حمایت از کاربست و تولید ایده‌ها و یافته‌های علمی و پژوهشی و تجاری سازی آنها ۷
- تعامل اثربخش با مدارس و ارائه خدمات به آنها در زمینه‌های علمی، پژوهشی و فناوری ۸
- تعامل اثربخش با پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد، تحقیقاتی و دانشگاهی و جلب حمایت آنها ماده ۴
- شرایط تاسیس و نحوه اداره: ۱
- پژوهش سراهای دانش آموزی به صورت دولتی و غیردولتی تاسیس می‌شوند و در دو وقت صبح و بعد از ظهر به فعالیت‌های علمی - پژوهشی می‌پردازند. ۲
- مراکز دولتی بر اساس شاخص‌ها و استانداردهای ابلاغی شورای سیاستگذاری، به پیشنهاد اداره آموزش و پرورش شهرستان/ منطقه/ ناحیه، تایید شورای آموزش و پرورش استان و با مجوز معاونت آموزش متوسطه، تاسیس و راه اندازی می‌شوند. تبصره
- اداره آموزش و پرورش شهرستان/ منطقه/ ناحیه موظف است نسبت به تامین کادر مورد نیاز این مراکز، مطابق درجه بندی و ضوابط ابلاغی وزارت آموزش و پرورش اقدام نماید. ۳
- تاسیس و راه اندازی مراکز غیردولتی بر اساس شاخص‌ها و استانداردهای ابلاغی شورای سیاستگذاری و در چارچوب قانون تاسیس و اداره مدارس، مراکز آموزشی و مراکز پرورشی غیردولتی، برابر شیوه‌نامه ای خواهد بود که توسط وزارت آموزش و پرورش تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده ۵
- ارکان: سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و نظارت بر حسن اجرای فعالیت‌های پژوهش سراهای دانش آموزی، از طریق ارکان زیر صورت می‌گیرد: ۱
- شورای سیاستگذاری ۲
- شورای آموزش و پرورش استان ۳
- هیات امنای پژوهش سرا ۴
- مدیر پژوهش سرا ماده ۶
- شورای سیاستگذاری: الف
- ترکیب: ۱ - وزیر آموزش و پرورش (رئیس شورا) ۲ - معاون آموزش متوسطه (دبیر) ۳ - معاون توسعه مدیریت و پشتیبانی ۴ - معاون آموزش ابتدایی ۵ - معاون پرورشی و فرهنگی ۶ - رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی ۷ - رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ۸ - رئیس مرکز ملی پرورش استعدادهای درخشان و دانش پژوهان جوان ۹ - رئیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۰ - یکی از معاونان حوزه معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری ۱۱ - معاون ذی ربط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ۱۲ - رئیس بنیاد ملی نخبگان ۱۳ - رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی یا یکی از معاونان ایشان ۱۴ - یکی از معاونین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (ترجیحاً معاون پژوهش و فناوری) ۱۵ - رئیس شورای عالی استان‌ها ۱۶ - ۱۷ - یک نفر مدیر پژوهش سرا و یک نفر معلم پژوهنده به انتخاب شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش ۱۸ - رئیس جامعه خیّرین مدرسه ساز کشور ۱۹ - ۲۰ - دو نفر از اعضای هیات علمی گروه‌های تخصصی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها یا شرکت‌های دانش بنیان، به پیشنهاد معاون متوسطه و انتخاب شورای سیاستگذاری تبصره ۱
- معاون آموزش متوسطه می‌تواند از مدیران، صاحبه نظران، کارشناسان، دانش آموزان و سایر افراد مرتبط برای شرکت در جلسات دعوت به عمل آورد. تبصره ۲
- ابلاغ اعضای شورای سیاستگذاری، توسط رئیس شورا صادر می‌شود. تبصره ۳
- جلسات عادی شورای سیاستگذاری حداقل سالی سه بار تشکیل می‌شود. تشکیل جلسات فوق‌العاده، بلامانع است. تبصره ۴
- دبیرخانه شورای سیاستگذاری در معاونت آموزش متوسطه تشکیل می‌شود. تبصره ۵
- مصوبات شورا با امضای وزیر آموزش و پرورش ابلاغ می‌شود. ب
- وظایف و اختیارات: ۱ - بررسی و تایید اصول، سیاست‌ها، خط مشی‌ها و برنامه‌های پژوهش سراها در چارچوب قوانین و مقررات آموزش و پرورش ۲ - بررسی و تایید شاخص‌ها و استانداردهای تاسیس و اداره پژوهش سراها ۳ - بررسی و تصویب برنامه‌های توسعه کمی و کیفی پژوهش سراها ۴ - تعیین سیاست‌های حمایت مادی و معنوی از دانش آموزان دارای اثر و نوآور، خلاق و کارآفرین، ثبت نوآوری‌ها، به کارگیری و تجاری سازی آنها و تاسیس صندوق حمایت از دانش آموزان پژوهشگر ۵ - تعیین سیاست‌های حمایتی برای مشارکت بخش غیردولتی در تاسیس و اداره پژوهش سراها ۶ - بررسی و تصویب راهکارهای اجرایی برای افزایش تعامل با مراکز و موسسات علمی، پژوهشی و فناوری ۷ - تعیین سیاست‌ها و خط مشی‌های تامین نیروی انسانی مورد نیاز پژوهش سراها با رعایت ضوابط مربوط ۸ - بررسی و تصویب نحوه تامین منابع مالی و وصول درآمدهای اختصاصی و مصرف آن با رعایت ضوابط مربوط ۹ - تعیین ضوابط جذب کمک‌ها و هدایا، اعم از نقدی و غیرنقدی از اشخاص حقیقی و حقوقی ۱۰ - برنامه‌ریزی برای جلب مشارکت مردم، موسسات، سازمانها و نهادهای دولتی و غیردولتی در توسعه کمی و کیفی پژوهش سراها ۱۱ - برنامه‌ریزی برای تامین و تخصیص سرانه پژوهشی به دانش آموزان پژوهش سراها و نظارت عالیه بر هزینه کرد آن ۱۲ - تصویب آیین‌نامه داخلی شورای سیاستگذاری و مقررات، آیین‌نامه‌ها و شیوه‌نامه‌های لازم ۱۳ - بررسی و صدور مجوز تغییر کاربری و انحلال پژوهش سراهای دانش آموزی ۱۴ - نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات مربوط و مصوبات شورا و ارزیابی عملکرد ادارات کل آموزش و پرورش در برنامه‌های اجرایی پژوهش سراها ماده ۷
- شورای آموزش و پرورش استان: مسئولیت هماهنگی، برنامه‌ریزی، پشتیبانی و حمایت از پژوهش سراهای دانش آموزی در سطح استان به عهده شورای آموزش و پرورش استان می‌باشد که در چارچوب سیاست‌ها و برنامه‌های شورای سیاستگذاری اقدام می‌نماید. مدیر کل آموزش و پرورش استان به عنوان دبیر و مسئول تعیین دستور جلسات شورای آموزش و پرورش استان، موارد زیر را در دستور کار شورای مذکور قرار می‌دهد. ۱
- بررسی و تایید پیشنهاد تاسیس پژوهش سرای دانش آموزی بر اساس شاخص‌ها و استانداردهای مصوب شورای سیاستگذاری و ارسال آن به معاونت آموزش متوسطه جهت صدور مجوز تاسیس ۲
- بررسی و پیشنهاد تغییر کاربری و انحلال پژوهش سراهای دانش آموزی استان به شورای سیاستگذاری ۳
- تعیین راهکارهای مناسب برای برقراری ارتباط با مراکز علمی، پژوهشی و فناوری و نیز موسسات حقوقی و افراد حقیقی در راستای تحقق اهداف و ماموریت‌های پژوهش سرا. ۴
- برنامه‌ریزی برای جذب حمایت‌های مادی و معنوی موسسات مردم نهاد، شرکت‌های دولتی و غیردولتی، مراکز علمی و پژوهشی، اشخاص حقیقی و حقوقی و... از پژوهش سراها ۵
- نظارت بر حسن اجرای برنامه‌ها و ارزیابی از عملکرد هیات امنای پژوهش سراهای دانش آموزی تبصره
- به منظور کیفیت بخشی به پژوهش سراهای دانش آموزی مناطق تابعه استان و ارتقای فعالیت‌های آنان، کمیته برنامه‌ریزی آموزش و پرورش استان، علاوه بر وظایف خود، وظایف زیر را در چارچوب سیاست‌ها و برنامه‌های شورای آموزش و پرورش استان به عهده دارد: ۱
- برنامه‌ریزی و ایجاد زمینه برای رقابت‌های علمی، پژوهشی و فناوری بین پژوهش سراهای دانش آموزی مناطق ۲
- برنامه‌ریزی و ایجاد زمینه برای کیفیت بخشی به فعالیت پژوهش سراهای دانش آموزی مناطق ماده ۸
- هیات امنای پژوهش سرا: به منظور مدیریت بهینه پژوهش سرا و استفاده از امکانات و ظرفیت‌ها، هیات امنای پژوهش سرا در سطح شهرستان/ منطقه تشکیل می‌شود. الف
- ترکیب: ۱ - رئیس اداره آموزش و پرورش منطقه (رئیس) ۲ - معاون آموزش متوسطه منطقه (نایب رئیس) ۳ - مدیر پژوهش سرا (دبیر) ۴ - معاون آموزش ابتدایی ۵ - معاون توسعه مدیریت و پشتیبانی منطقه ۶ - شهردار شهرستان/ منطقه/ ناحیه ۷ - نماینده تام الاختیار فرماندار یا بخشدار ۸ - سه نفر استاد دانشگاه یا صاحب نظر پژوهشی در زمینه‌های علوم انسانی، فنی و حرفه ای و علوم پایه (ترجیحاً از پارک علم و فناوری یا بنیاد ملی نخبگان) ۹ - رئیس مجمع خیرین مدرسه ساز شهرستان/ منطقه/ ناحیه ۱۰ - یک نفر از اولیای دانش آموزان عضو پژوهش سرا ۱۱ - یک نفر معلم راهنمای پژوهنده به انتخاب شورای معاونان اداره آموزش و پرورش شهرستان/ منطقه/ ناحیه تبصره ۱
- افراد مندرج در بندهای ۸، ۱۰ و ۱۱ به پیشنهاد رئیس و تصویب هیات امنای پژوهش سرای دانش آموزی انتخاب می‌شوند. تبصره ۲
- در مناطقی که بیش از یک پژوهش سرا دایر است، صرفا یک هیات امنا با عضویت تمام مدیران پژوهش سراها، تشکیل می‌شود. در این صورت، دبیر هیات امنا، از بین مدیران پژوهش سراها، توسط هیات امنا انتخاب و با ابلاغ رئیس اداره آموزش و پرورش، منصوب می‌شود. تبصره ۳
- ابلاغ اعضای هیات امنا توسط رئیس هیات امنا صادر می‌شود. تبصره ۴
- جلسات عادی هیات امنا حداقل دو ماه یک بار به پیشنهاد دبیر و تایید رئیس (ترجیحاً در مکان پژوهش سرا) تشکیل می‌شود. تشکیل جلسات فوق‌العاده با پیشنهاد دبیر و تایید رئیس هیات امنا بلامانع است. تبصره ۵
- دبیرخانه هیات امنا در معاونت آموزش متوسطه شهرستان/ منطقه تشکیل می‌شود. ب
- وظایف و اختیارات: ۱ - بررسی و تصویب برنامه‌های سالانه پژوهش سراها در چارچوب سیاست‌ها و برنامه‌های ابلاغی و قوانین و مقررات مربوط ۲ - برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری برای شناسایی و جذب دانش آموزان مستعد به پژوهش سرا ۳ - برنامه‌ریزی و اتخاذ تصمیم برای تامین منابع انسانی مورد نیاز ۴ - بررسی و تصویب روش توسعه و تقویت ارتباط اثر بخش و تعامل سازنده با موسسات علمی و پژوهشی به ویژه مدارس ۵ - بررسی زمینه‌های جلب همکاری صاحب نظران، معلمان مجرب و دانش آموزان ۶ - برنامه‌ریزی برای برگزاری همایش‌های علمی، جشنواره‌ها و مسابقات علمی پژوهشی ۷ - نظارت بر کلیه امور پژوهش سرای دانش آموزی ۸ - بررسی و اتخاذ تصمیم در زمینه‌های جذب کمک‌ها و هدایا، اعم از نقدی و غیرنقدی از اشخاص حقیقی و حقوقی ۹ - بررسی و تصویب پیشنهادها، طرح‌ها و برنامه‌های مرتبط ۱۰ - بررسی و تصویب ضوابط پرداخت حق‌الزحمه، پاداش و کارانه به کارکنان و عوامل مرکز در چارچوب مقررات مربوط و نظارت بر نحوه هزینه‌ها و تصویب تراز مالی پژوهش سرا ماده ۹
- مدیر پژوهش سرا: مدیر پژوهش سرا از بین افراد واجد شرایط، به پیشنهاد رئیس آموزش و پرورش شهرستان/ منطقه/ ناحیه و تصویب هیات امنای پژوهش سرا انتخاب و از سوی رئیس اداره آموزش و پرورش برای مدت ۴ سال منصوب می‌شود. عزل مدیر پژوهش سرا به پیشنهاد رئیس آموزش و پرورش یا دو سوم اعضای هیات امنا و تصویب هیات امنا امکان پذیر خواهد بود. تبصره ۱
- فرد پیشنهادی، علاوه بر شرایط عمومی احراز مدیریت مدارس، مصوب شورای عالی آموزش و پرورش، باید حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد، تجربه و سوابق امور مطالعاتی و پژوهشی و ۵ سال سابقه آموزشی داشته باشد. تبصره ۲
- چنانچه فرد واجد شرایط در منطقه وجود نداشته باشد، معرفی مدیر با حداقل مدرک کارشناسی و دارای سوابق علمی - پژوهشی و ده سال سابقه آموزشی، تا تعیین فرد واجد شرایط، بلامانع است. وظایف و اختیارات مدیر پژوهش سرا:
مدیر پژوهش سرا، ضمن اهتمام به اجرای دقیق و کامل مصوبات هیات امنا، با رعایت قوانین و مقررات مربوط، وظایف زیر را بر عهده دارد: ۱
- تدوین برنامه‌های سالانه و عملیاتی پژوهش سرا و ارائه آن به هیات امنا برای بررسی و تصویب ۲
- جلب همکاری و تقویت روحیه مشارکت دانش آموزان و معلمان در انجام فعالیت‌های علمی و پژوهشی ۳
- برگزاری دوره‌های آموزشی، همایش‌ها، نمایشگاه‌ها، مسابقات و جشنواره‌های علمی، مهارتی، پژوهشی و آزمایشگاهی ۴
- ایجاد منابع و بانک اطلاعاتی مورد نیاز برای دانش آموزان و معلمان راهنما ۵
- فراهم آوردن زمینه انجام پژوهش‌های دانش آموزی با بهره گیری از امکانات کارگاه، آزمایشگاه و کتابخانه ۶
- حمایت از دانش آموزان پژوهشگر و هدایت طرح‌های تحقیقاتی آنان ۷
- ایجاد زمینه برقراری ارتباط دانش آموزان پژوهشگر با سایر نهادها و موسسات علمی، پژوهشی و آموزشی ۸
- تشکیل انجمن‌های علمی - پژوهشی دانش آموزی در رشته‌های مختلف با توجه به نیاز دانش آموزان بر اساس مصوبات هیات امنا ۹
- سازماندهی منابع انسانی مورد نیاز به ویژه به کارگیری معلمان و استادان مجرب برای انجام بهینه امور پژوهش سرا ۱۰
- برقراری ارتباط اثربخش با مدارس و ارائه خدمات علمی - پژوهشی به آنها و نیز استفاده از ظرفیت و توانمندی مدارس برای ارتقای کیفیت فعالیت‌های پژوهش سرا ۱۱
- فراهم نمودن زمینه‌های مشارکت دانش آموزان پژوهشگر در پژوهش‌های ملی - منطقه ای و بین‌المللی ۱۲
- تلاش برای تامین منابع مالی و تجهیزات مورد نیاز پژوهش سرا ۱۳
- اجرای مصوبات هیات امنا و تهیه گزارش عملکرد سالانه پژوهش سرا جهت ارائه به هیات امنای پژوهش سرا و کمیته برنامه‌ریزی آموزش و پرورش استان ۱۴
- ساماندهی، هدایت و راهبری امور پژوهش سرای دانش آموزی و نظارت و کنترل بر انجام فعالیت‌ها و پاسخگویی به مراجع ذیربط ۱۵
- تمهید مقدمات برگزاری جلسات هیات امنا، تنظیم، مستند سازی و نگهداری صورت جلسات و سایر اسناد و مدارک مربوط ماده ۱۰
- مخاطبان: دانش آموزان دوره‌های ابتدایی، متوسطه و هنرجویان واجدالشرایط و علاقه مند به مطالعه و پژوهش، در چارچوب شیوه‌نامه ابلاغی می‌توانند در پژوهش سرا ثبت نام نمایند و از خدمات آن بهره مند شوند. ماده ۱۱
- ارتباط مدارس با پژوهش سرا: ۱
- تعیین نماینده (رابط) برای ارتباط نظام مند و اثر بخش با پژوهش سرا ۲
- حضور فعال مدیران مدارس و دانش آموزان در همایش‌ها و نمایشگاه‌های برگزار شده در پژوهش سرا ۳
- برنامه‌ریزی برای حضور فعال دانش آموزان مستعد و علاقه مند در پژوهش سرا ۴
- استفاده از ظرفیت و توانمندی علمی، پژوهشی و فناوری و آزمایشگاهی پژوهش سرا برای تحقق اهداف و برنامه‌های مدارس ماده ۱۲
- ارتباط پژوهش سرا با مدارس و مراکز علمی: ۱
- استفاده از ظرفیت و توانمندی علمی، پژوهشی و فناوری و آزمایشگاهی مدارس برای تحقق اهداف و برنامه‌های پژوهش سرا ۲
- پیگیری تشکیل انجمن‌های علمی - پژوهشی در مدارس ۳
- برقراری ارتباط با پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد، علمی، تحقیقاتی و دانشگاهی برای ارتقای کیفیت برنامه‌ها و فعالیت‌ها ماده ۱۳
- منابع مالی: منابع مالی پژوهش سراهای دانش آموزی عبارتند از: ۱
- اعتبارات تخصیصی از سوی وزارت آموزش و پرورش، در قالب سرانه و کمک هزینه ۲
- اعتبارات تخصیصی از سوی شورای آموزش و پرورش استان/ شهرستان/ منطقه ۳
- کمک‌های موسسات و نهادها از قبیل شهرداری‌ها، صندوق‌ها، مراکز علمی و پژوهشی و بنگاه‌های اقتصادی ۴
- هدایا و کمک‌های مردمی ۵
- درآمد حاصله از طریق ارائه خدمات علمی، پژوهشی و آموزشی به دانش آموزان و هنر جویان و فروش تولیدات و خدمات پژوهشی پژوهش سرا تبصره
- کلیه وجوه دولتی یا وجوه دریافتی از اولیای دانش آموزان یا کمک‌های مردمی و موسسات و سازمانها، باید به حساب پژوهش سرا واریز شود و بر مبنای شیوه‌نامه مربوط و تصمیم هیات امنا هزینه شود. ماده ۱۴
- نظارت و ارزشیابی: شاخص‌ها، ملاک‌ها و استانداردهای ارزشیابی از عملکرد پژوهش سراها، توسط شورای سیاستگذاری تدوین و ابلاغ می‌شود. نظارت و ارزشیابی مستمر از فعالیت‌های پژوهش سراها بر اساس شاخص‌ها، ملاک‌ها و استانداردهای مصوب، توسط شورای سیاستگذاری، شورای آموزش و پرورش استان و هیات امنای پژوهش سرا انجام می‌شود. تبصره ۱
- شورای آموزش و پرورش استان، گزارش‌های مربوط به نظارت و ارزشیابی از عملکرد پژوهش سراهای استان را در پایان هر سال تحصیلی به شورای سیاستگذاری ارائه خواهد داد. تبصره ۲
- شورای سیاستگذاری، گزارش عملکرد ۲ سالانه پژوهش سراها را به شورای عالی آموزش و پرورش ارائه خواهد داد. ماده ۱۵
- تغییر کاربری و انحلال: هرگونه تغییر کاربری و جابه جایی این مراکز ممنوع است. انحلال پژوهش سرا در صورت عدم انطباق با مفاد این اساسنامه یا ضوابط ابلاغی و همچنین تغییر کاربری آن در موارد خاص، با پیشنهاد شورای آموزش و پرورش استان و تایید شورای سیاستگذاری انجام می‌شود. ماده ۱۶
- سایر موارد: شیوه‌نامه‌های اجرایی این اساسنامه پس از ابلاغ، حداکثر ظرف مدت شش ماه تهیه و بعد از تایید شورای سیاستگذاری، توسط وزارت آموزش و پرورش ابلاغ می‌شود. موضوع: اساسنامه پژوهش سراهای دانش آموزی در نهصد و سی و دومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۳۹۵/۳/۱۷ به تصویب رسید. مهدی نوید دبیر شورا علی اصغر فانی رئیس جلسه اساسنامه پژوهش سراهای دانش آموزی، مورد تایید است. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی آموزش و پرورش - حسن روحانی