آیین‌نامه کارهای سخت و زیان آور
ماده ۱
- کار سخت و زیان آور کارهائی است که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیائی، مکانیکی، و بیولوژیکی محیط کار غیر استاندارد بوده که در اثر اشتغال کارگر تنشی بمراتب بالاتر ظرفیتهای طبیعی (جسمی و روانی) در وی ایجاد میگردد که نتیجه آن بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن میباشد. تبصره
- کارهایی که در آن عامل و شرایط محیط کار بدلیل نقص یا عدم استفاده از امکانات فنی و مهندسی و موازین پیشگیری غیر استاندارد باشد چنانچه با رفع نقص و یا بکارگیری امکانات فوق بتوان این عوامل را بحد استاندارد و مجاز رسانید جزء کارهای سخت و زیان آور محسوب نمیگردد. تشخیص این امر به عهده کمیته ماده ۱۸ این آیین‌نامه خواهد بود. بر این اساس کارهای سخت و زیان آور به شرح مواد آتی خواهد بود. ماده ۲
- کار در معادن اعم از تحت الارضی یا سطح الارضی که ایجاب مینماید کارگران در تونلها و راهروهای سر پوشیده باستخراج بپردازند. تبصره
- کار استخراج شامل جدا کردن یا منفجر ساختن مواد از سطح کار، حمل مواد عملیات مربوط بانفجار، اداره تاسیسات آب و برق در داخل معدن و به طور کلی هر گونه مباشرت و نظارتی که ایجاب نماید کارگر در تونلها، راهروها یا میله‌های معدن انجام وظیفه نماید، میباشد. ماده ۳
- حفر قنوات و چاهها و فاضل آب و تونلهای زیرزمینی و کار در مخازن سربسته. ماده ۴
- تخلیه و حمل مواد مذاب از کوره‌های مشغول به کار و کار مستمر در مجاورت کوره‌های ذوب به نحوی که کارگر در معرض مستقیم حرارت یا بخار زیان آور متصاعد از کوره باشد. ماده ۵
- کارگرانیکه مستقیماً و مستمراً در امر تولید در کارگاههای دباغی، سالامبورسازی و روده پاک کنی اشتغال دارند و کار مستمر در گندابروها - جمع‌آوری، حمل و دفن زباله شهری. ماده ۶
- کار کارگرانیکه مستمراً به امر جمع‌آوری و انتقال و انبار کردن کود (نظافت مستمر طویله، اصطبل، سالنهای پرورش طیور) در واحدهای دامداری و طیور اشتغال دارند. ماده ۷
- کار مستمر و مداوم در فضای باز و در ارتفاع بیش از پنج متر از سطح زمین بر روی دکلها، اطاقکهای متحرک، داربست‌ها و اسکلتها. ماده ۸
- کار مداوم بر روی خطوط و پستهای انتقال با فشار شصت و سه کیلومتر و بالاتر. ماده ۹
- مشاغل شن پاشی، پخت اسفالت دستی، قیرپاشی و مالچ پاشی. ماده ۱۰
- عملیات جوشکاری در داخل مخازن. ماده ۱۱
- کارهائیکه استمرار آنها موجبات ابتلا به بیماریهای حاصل از اشعه را فراهم می‌آورد نظیر کار با مواد رادیواکتیو و قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونساز به تشخیص مراجع ذیصلاح و به استناد قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب جلسه مورخ بیستم فروردین ماه ۱۳۶۸ مجلس شورای اسلامی. ماده ۱۲
- کار در محلهای با فشار محیط بیش از حد مجاز از قبیل غواصی. ماده ۱۳
- کار مستمر در محیط هائیکه با وجود رعایت مقررات حفاظتی و ایمنی موجبات بیماریهای گوشی و یا کری را فراهم سازد. ماده ۱۴
- کار در امور سمپاشی باغات و اشجار و مزارع و ضد عفونی اماکن و طویله‌ها و آشیانه‌های مرغداری در زمان سمپاشی. ماده ۱۵
- کارگرانیکه مستقیماً در امر تولید و ترکیب سموم و حشره کش‌ها اشتغال دارند در زمان انجام کار. ماده ۱۶
- کار با وسایل دارای ارتعاش در حدی که برای سلامتی کارگر زیان آور باشد. ماده ۱۷
- مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار حد مجاز و استاندارد هر یک از مواد شیمیائی و عوامل بیولوژیکی و فیزیکی که در این آیین‌نامه نام برده شده است پس از تشکیل کمیته‌های تخصصی تعیین و جهت تصویب به شورای عالی حفاظت فنی پیشنهاد مینماید. ترکیب کمیته ای تخصصی تعیین و جهت تصویب به شورای عالی حفاظت فنی تعیین خواهد نمود. ماده ۱۸
- به منظور حسن اجرای مقرات این آیین‌نامه کمیته ای متشکل از اعضاء زیر: (۱) - مدیرکل کار و امور اجتماعی استان که ریاست کمیته را عهده دار خواهد بود (۲) - بازرس کار استان به انتخاب مدیر کل کار و امور اجتماعی. (۳) - یکنفر نماینده سازمان تامین اجتماعی استان. (۴) - یکنفر پزشک یا کارشناس بهداشت حرفه ای با معرفی سازمان منطقه ای بهداشت، درمان و آموزش پزشکی استان. (۵) - یکنفر نماینده کارفرما به انتخاب و معرفی کانون اتحادیه‌های صنفی استان. (۶) - یکنفر نماینده کارگر به انتخاب و معرفی کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان یا کانون انجمنهای کارگران استان و یا مجمع نمایندگان کارگران استان. (۷) - یکنفر نماینده اداره کل صنایع استان. (۸) - یکنفر نماینده اداره کل صنایع سنگین استان. (۹) - یکنفر نماینده اداره کل معادن و فلزات استان. (۱۰) - یکنفر نماینده اداره کل کشاورزی استان. (۱۱) - یکنفر نماینده صنعت نفت استان. (۱۲) - یکنفر نماینده سازمان حفاظت محیط زیست استان. (۱۳) - یکنفر نماینده سازمان جهاد سازندگی استان. (۱۴) - یکنفر از اساتید دانشگاه با معرفی دانشگاه استان. در هر استان و محل اداره کل کار و امور اجتماعی و با وظائف زیر تشکیل میگردد. (الف) - تطبیق مشاغل و زیان آور با مواد این آیین‌نامه و اعلام ان به مراجع ذیربط. (ب) - بررسی مشاغلی که در این آیین‌نامه به عنوان کارهای سخت و زیان آور ذکر نگردیده است و از طرف کارگران یا کارفرمایان و یا سایر مراجع سخت و زیان آوری آن تقاضا شده و اعلام نتیجه به شورای عالی حفاظت فنی. (ج) - بررسی مواردیکه شغل یا مشاغل باتخاذ تدابیر لازم حالت سختی و زیان آوری آنها از بین رفته و در عداد مشاغل درآمده‌اند و اعلام آن به مراجع ذیربط به منظور حذف مزایائی که به عنوان مزایای کار سخت و زیان آور پرداخت می‌گردیده است. تبصره ۱
- حساب کمیته مذکور با حضور حداقل ۷ نفر از اعضاء رسمیت یافته و تصمیمات کیته با اکثریت آراء در جلسه معتبر خواهد بود. تبصره ۲
- کمیته قبل از اتخاذ تصمیم موظف است نظریات کارشناسی را در خصوص ارزیابی محیط کار از نظر حد مجاز عوامل فیزیکی و شیمیائی و مکانیکی شرایط کار و وسایل استحفاظی جمعی و فردی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار وسایل استحفاظی جمعی و فردی تحقیقات تحصیل نماید. ماده ۱۹
- کلیه کارفرمایان مکلفند قبل از ارجاع کارهای سخت و زیان آور بکارگران جدیدالاستخدام و یا کارگرانی که می‌خواهند جدیداً باینگونه کارها گمارده شوند ترتیب انجام معاینات پزشکی آنان را از لحاظ قابلیت و استعداد جسمانی متناسب با نوع کارها مرجوع بدهند. ماده ۲۰
- مقررات این آیین‌نامه به استناد تبصره ۵۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران میباشد و ارتباط به تصمیمات کمیته ای موضوع قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه شدگان تامین اجتماعی موضوع مصوبات مورخ ۱۳۷۶/۲/۲۸ و ۱۳۷۰/۶/۲۴ مجلس محترم و شورای اسلامی که مطابق با ضوابط و مقررات خاص خود و در ارتباط با شخص و شغل و زمان و موقعیت کار بمورد اجراء گذاشته شده است، ندارد. این آیین‌نامه مشتمل بر ۲۰ ماده و ۴ تبصره به استناد ماده ۵۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه نهایی مورخ ۱۳۷۰/۳/۴ شوریعالی کار تهیه و پس از بررسی مجدد و اصلاحاتی در جلسات متعدد شورای عالی حفاظت فنی در جلسه ۱۲ / ۸ / ۷۱ تایید و در تاریخ ۲۹ / ۹ / ۷۱ به تصویب وزرای کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسید. وزیر کار و امور اجتماعی - حسین کمالی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی - رضا ملک زاده