آیین‌نامه نظام صلاحیت حرفه ای
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۱/۷/۲۳ بنا به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای ماده (۲۱) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۹ - آیین‌نامه نظام صلاحیت حرفه‌ای را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱
- اصطلاحات زیر در این آیین‌نامه در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف - نظام مهارت و فناوری: نظام جامع مهارت و فناوری شامل سه زیر نظام «آموزش مهارت و فناوری، صلاحیت حرفه‌ای و شرایط احراز اشتغال». ب - صلاحیت حرفه‌ای: مجموعه‌ای از شایستگی‌ها شامل دانش، مهارت و نگرش که به تناسب هر شغل یا حرفه تعیین و توسط فرد در فرآیندهای آموزشی و تجربی در محیط‌های آموزشی، کاری و جامعه کسب شده و تبدیل به رفتار حرفه‌ای می‌شود. ج - نظام صلاحیت حرفه‌ای: مجموعه‌ای از عناصر و فرآیندها که زمینه‌های لازم را برای تحقق سیاست‌ها، خط مشی‌ها و استانداردهای صلاحیت به منظور اعتبار بخشی به صلاحیت حرفه‌ای نیروی انسانی فراهم می‌کند. د - استاندارد سطوح صلاحیت حرفه‌ای: شامل روش‌ها و معیارهای احراز سطوح صلاحیت حرفه‌ای نیروی انسانی در بخشهای مختلف صنعت، خدمات، کشاورزی، فرهنگ و هنر می‌باشد. ه- - دستگاههای اجرایی: دستگاههای اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری. و - شورا: شورای سیاستگذاری و برنامه‌ریزی سازمان ملی مهارت و فناوری موضوع ماده (۷) تصویب‌نامه شماره ۱۶۲۷۳۳/ت۴۷۳۳۴ه- مورخ ۱۳۹۰/۸/۱۵ که عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در نظام صلاحیت حرفه‌ای است. تبصره
- دبیرخانه شورا در سازمان ملی مهارت و فناوری مستقر می‌باشد. ماده ۲
- اهداف و ماموریتهای نظام صلاحیت حرفه‌ای به شرح زیر می‌باشد: الف - ایجاد بستر مناسب برای گسترش و ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای و ارزیابی توانمندیهای سرمایه‌های انسانی جهت پیشرفت مستمر در سطوح مختلف صلاحیت حرفه‌ای برای کسب شایستگی احراز شغل. ب - رسمیت بخشی به انواع صلاحیت‌های حرفه‌ای در سطوح ملی و بین‌المللی. ج - استانداردسازی فرایندهای مرتبط با ارزیابی گواهینامههای آموزشی، مدارک تحصیلی و تجربیات مستند جهت احراز صلاحیت حرفه ای. د - انطباق و تعیین ارتباط منطقی بین سطوح مختلف آموزش نظری و مهارتی و سطوح مختلف صلاحیت حرفه‌ای. ه- - بهبود ارتباط مستمر و اثربخش بین نظام شرایط احراز اشتغال، نظام آموزش نظری و نظام آموزش مهارت و فناوری. و - هماهنگی دستگاههای مختلف با سازمان ملی مهارت و فناوری به منظور تهیه و تصویب استانداردهای صلاحیت حرفه‌ای مشاغل مرتبط. ز - تعیین معیارها و شاخص‌های بهبود کیفیت در سطوح مختلف صلاحیت حرفه‌ای. ح - تعیین دستورالعمل و راهنما برای ارزیابی نیاز فراگیران در حوزه‌های صلاحیت حرفه‌ای. ماده ۳
- استانداردها و معیارهای سطوح صلاحیت حرفه‌ای براساس نظام طبقه‌بندی مشاغل کشور توسط سازمان ملی مهارت و فناوری حداکثر ظرف شش ماه تدوین و ابلاغ می‌شود. ماده ۴
- استانداردهای آموزش و برنامه‌ریزی درسی نظام آموزش مهارت و فناوری موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۶۲۷۳۳/ت۴۷۳۳۴ه- مورخ ۱۳۹۰/۸/۱۵ باید براساس شاخص‌ها و معیارهای استانداردهای سطوح صلاحیت حرفه‌ای موضوع این آیین‌نامه تدوین شود. ماده ۵
- صلاحیت‌های حرفه‌ای متناسب با «دانش، مهارت و نگرش» مورد نیاز هر یک از حرفه‌های بخشهای صنعت، خدمات، کشاورزی و فرهنگ، حداکثر مشتمل بر) ۱۰ (سطح (۵ سطح پایه، ۴ سطح عالی و ۱ سطح خبرگان خاص) طبقه‌بندی می‌شود. سطوح صلاحیت حرفه‌ای و شاخص‌های دست‌یابی به هر سطح صلاحیت مطابق جداول پیوست که به مهر «دفتر هیات دولت» تایید شده است، می‌باشد. تبصره ۱
- سطوح صلاحیت حرفه‌ای (۷)، (۸) و (۹) از طریق شرایط خبرگی نیز قابل احراز می‌باشد که دستورالعمل اجرایی آن توسط شورا تصویب و ابلاغ می‌شود. تبصره ۲
- سمتهای مدیریت سیاسی که به عنوان «مقام» در قانون مدیریت خدمات کشوری محسوب می‌شوند می‌توانند سطح صلاحیت (۱۰) را کسب نمایند. دستورالعمل نحوه اعطای این سطح توسط شورا تصویب و ابلاغ خواهد شد. ماده ۶
- استانداردهای سنجش صلاحیت حرفه‌ای بر مبنای استانداردهای سطوح صلاحیت حرفه‌ای توسط دستگاههای ذی‌ربط تهیه و پس از تصویب شورا ابلاغ خواهد شد. ماده ۷
- سنجش صلاحیت حرفه‌ای افراد مطابق استاندارد سنجش صلاحیت حرفه‌ای هر یک از سطوح صلاحیت براساس سوابق تحصیلی، سوابق تجربی مستند و معتبر، آزمونهای علمی و عملی به صورت کتبی و یا شفاهی و میزان تاثیرگذاری آنها مبتنی بر آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی که برای هر یک از حرفه‌ها توسط سازمان ملی مهارت و فناوری با همکاری دستگاههای ذی‌ربط تهیه و به تصویب شورا می‌رسد، انجام خواهد شد. تبصره
- سنجش صلاحیت حرفه‌ای تمامی مشاغل در دستگاههای اجرایی و سازمانهای حرفه‌ای و صنفی و بخشهای تعاونی و خصوصی براساس نظام صلاحیت حرفه‌ای صورت می‌پذیرد. ماده ۸
- گواهینامههای صلاحیت حرفه‌ای بر مبنای سطح صلاحیت کسب شده توسط سازمان ملی مهارت و فناوری صادر می‌شود. ماده ۹
- دستگاههای اجرایی و سازمانهای حرفه‌ای و صنفی و بخشهای تعاونی و خصوصی موظفند جهت جذب نیروی انسانی مورد نیاز خود از نیروهایی که گواهینامههای صلاحیت حرفه‌ای مرتبط را کسب نموده‌اند، استفاده نمایند. ماده ۱۰
- پیمانکاران و شرکت‌های داخلی و بین‌المللی جهت فعالیت در پروژه‌های جمهوری اسلامی ایران باید گواهینامههای سطوح صلاحیت نیروی کار خود را به تایید سازمان ملی مهارت و فناوری برسانند. ماده ۱۱
- سازمان ملی مهارت و فناوری موظف است گواهینامههای صلاحیت حرفه‌ای صادر شده توسط سایر کشورها را براساس مقاوله‌نامه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ارزیابی و سطح بندی نماید. ماده ۱۲
- سازمان ملی مهارت و فناوری به منظور ارزیابی و سنجش صلاحیت‌های حرفه‌ای، ساز و کارهای لازم را به گونه‌ای طراحی نماید که آزمونهای سنجش صلاحیت موضوع ماده (۷) را به صورت منطقه‌ای و یا ملی از طریق مراکز مجری سنجش صلاحیت در دستگاههای اجرایی فراهم نماید. ماده ۱۳
- مراکز مجری سنجش صلاحیت حرفه‌ای در دستگاههای اجرایی و سازمانهای حرفه‌ای و صنفی متناسب با مخاطبان و گروه‌های هدف با کسب مجوز از سازمان ملی مهارت و فناوری مسئولیت سنجش صلاحیت حرفه‌ای افراد جهت احراز مشاغل مرتبط با دستگاه را دارند. این مراکز جهت برگزاری آزمون‌ها با هماهنگی‌های لازم از امکانات واحدهای صنعتی و فضاهای مراکز آموزشی دستگاه مربوط استفاده می‌نمایند. ماده ۱۴
- منابع درآمدی نظام صلاحیت حرفه‌ای از محل دریافت برگزاری بخش صلاحیت حرفه‌ای و شهریه دوره‌های تحصیلی، هدایا و کمکها و موقوفات اشخاص حقیقی و حقوقی، عواید حاصل از فروش اموال و حق دانش فنی، سهم دستگاههای اجرایی در آموزش و پژوهش و همچنین تسهیلات اعتباری تامین می‌شود و براساس مصوبات هیات امنای سازمان ملی مهارت و فناوری و در چارچوب آیین‌نامه‌های مالی و معاملاتی مربوط و قوانین برنامه پنجساله توسعه قابل هزینه است. تبصره
- هزینه‌های برگزاری آزمونهای سنجش صلاحیت حرفه‌ای و صدور گواهینامههای صلاحیت حرفه‌ای براساس تعرفه‌های مصوب هیات امنای سازمان ملی مهارت و فناوری، از متقاضیان اخذ خواهد شد. معاون اول رئیس‌جمهور - محمدرضا رحیمی سطح شاخص‌ها و معیارها (شایستگی‌های فنی و غیر فنی) شرایط کسب گواهی نامه سطح -عنوان گواهینامه ۱ در این سطح: ۱ - فرد برای کارکردن در محدوده مشخصی از فعالیت‌های یک حرفه که اغلب آنها در برگیرنده مهارت‌های اولیه، تکراری و قابل پیش‌بینی هستند آمادگی دارد. ۲ - فرد تحت هدایت و نظارت سرپرست فعالیت می‌نماید. در این سطح فرد علاوه بر شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد: ۱ - سواد خواندن و نوشتن را داشته باشد. ۲ - سابقه کار مرتبط داشته باشد. ۳ - نظام استاد - شاگردی نوین را گذرانده باشد. کارگرساده ۲ در این سطح: ۱ - فرد برای انجام محدوده ای از فعالیت‌های مشاغل مختلف یک حرفه که تکراری و قابل پیش‌بینی است آمادگی دارد. ۲ - فرد می‌تواند فعالیت‌ها را تحت هدایت و نظارت سرپرست در بازه‌های زمانی مشخص با مسئولیت پذیری فردی انجام دهد. فرد شناخت عملی از ابزارهای مختلف مشاغل مختلف حرفه را دارد. در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته ۱ - پایان دوره ابتدایی+ گواهینامههای مهارت دوره‌های تکمیلی بین سطوح مقطع ابتدائی گواهینامه سطح ۱ + گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح مقطع ابتدائی کارگرفنی/کارگر حرفه ای ۳ در این سطح: ۱ - فرد برای انجام محدوده مشخصی از فعالیت‌ها که اغلب قابل پیش‌بینی و تکراری هستند آمادگی دارد. ۲ - فرد می‌تواند هدایت کارگران فنی ساده را در انجام وظایف حرفه ای و فنی مورد انتظار به عهده گیرد. فرد می‌تواند برای انجام فعالیت‌ها از میان تجهیزات به انتخاب راهکار بپردازد. در این سطح فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد: ۱ - پایان دوره راهنمایی+ گواهینامههای مهارت دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی راهنمایی ۲ - پایان دوره ابتدائی + گواهینامه سطح ۲ + گواهی نامه‌های مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی راهنمایی کارگر فنی نیمه ماهر/ کارگر حرفه ای نیمه ماهر ۴ در این سطح: ۱ - فرد برای انجام محدوده وسیعی از فعالیت‌های یک حرفه که تکراری و قابل پیش‌بینی بوده و به طور کاملاً واضح مشخص شده است آمادگی دارد. ۲ - فرد می‌تواند فعالیت‌ها را بدون هدایت و نظارت سرپرست در بازه‌های زمانی مشخص انجام دهد و علاوه بر مسئولیت پذیری فردی در انجام کارها به همکاری با دیگران بپردازد. ۳ - فرد می‌تواند سرپرستی کارگران حوزه مشاغل سطوح ۱ الی ۳ را داشته باشد. در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد: ۱ - پایان سال دوم متوسطه + گواهینامههای دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه ۲ - پایان دوره راهنمایی+ گواهینامه سطح ۳ + گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه کارگر فنی ماهر/ کارگر حرفه ای ماهر ۵ در این سطح: ۱- فرد برای انجام مجموعه ای از فعالیت‌ها که غیرقابل پیش‌بینی و غیرتکراری هستند آمادگی دارد. ۲ - فرد می‌تواند هدایت فنی کارگران سطوح ۱ الی ۴ را در انجام وظایف فنی و حرفه ای مورد انتظار به عهده گیرد. ۳ - فرد قابلیت سرپرستی کارگاه در پروژه‌های محدود را دارد. در این سطح فرد علاوه بر شرایط عمومی شغلی باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد:* ۱ - دیپلم هنرستان فنی و حرفه ای یا کار و دانش ۲ - پایان دوره متوسطه نظری+ گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه ۳ - پایان سال دوم متوسطه + گواهینامه سطح ۴+ گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه استاد کار فنی/ استاد کار حرفه ای ۶ در این سطح: ۱ - فرد توانایی انتخاب و به کارگیری ابزار موردنیاز در اجرای پروژه را دارد. ۲ - فرد می‌تواند به نصب، تعمیر و نگهداری تجهیزات و به بررسی و ارزیابی کارهای انجام شده پرداخته و درجهت رفع مشکلات اقدام نماید. ۳ - فرد توانایی مشارکت و همکاری در فرآیندهای اجرایی و هدایت تیمی برای انجام پروژه‌های کوچک و قدرت پشتیبانی فنی فعالیت‌های فردی و گروهی زیر مجموعه را دارد. ۴ - فرد می‌تواند با اجرای دستورالعمل‌های کنترل کیفیت بر انجام بازرسی‌های فنی و کیفی نظارت نماید. ۵ - فرد می‌تواند مستندات فنی در خصوص مسئولیت‌های محوله را تهیه نماید. ۶ - فرد می‌تواند در فرآیندهای اجرایی، حسب شرایط مختلف درمحدوده تحت سرپرستی تصمیم‌گیری کند. ۷ - فرد می‌تواند دستورالعمل‌های کاری درجهت بهبود محیط کار و ارتقا سطح بهداشت شغلی و ایمنی کار را اجرا نماید. در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:* ۱ - کاردانی فنی/ کاردانی حرفه ای مرتبط ۲ - کاردانی نظری/ کاردانی فنی یا حرفه ای غیرمرتبط + گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کاردانی ۳ - دیپلم+ گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۵+ گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کاردانی تکنسین فنی/ تکنسین حرفه ای ۷ در این سطح: ۱ - فرد می‌تواند با برنامه‌ریزی و سازماندهی منابع، ارائه، هدایت و اجرای طرح‌های فنی را به عهده گیرد. ۲ - فرد می‌تواند با ابتکار عمل و خلاقیت، طرح محصولات جدید را ارائه و سیستم‌ها و فرآیندهای تولید آنها را طراحی نماید. ۳ - فرد می‌تواند با انجام مطالعات کاربردی به ارتقاء و بهینه سازی فرآیندهای تولید محصول، ارتقای عملکرد ماشین آلات و تجهیزات و شناسایی عیوب فرآیندها و رفع آنها بپردازد. ۴ - فرد می‌تواند با بهینه سازی و مستندسازی فرآیندهای انجام کار به ارزیابی کیفی فرآیندها و کنترل عملیات بپردازد. ۵ - فرد می‌تواند با انتقال تجارب، اطلاعات فنی و آموزش‌های علمی- کاربردی افراد تحت سرپرستی خود بپردازد. ۶ - فرد می‌تواند با تجربه و تحلیل مسائل به تفسیر طرح‌ها و آثار تولیدی و ارزیابی آنها در حوزه تخصصی خود بپردازد. ۷ - فرد می‌تواند براساس دانش و مهارت خود به طور مستقل هدایت و سرپرستی فعالیت‌های دیگران را در طرح‌های فنی به عهده گیرد. ۸ - فرد توانایی تجهیز کارگاه‌ها و خطوط تولید و راه اندازی ماشین آلات و به کارگیری ابزار موردنیاز در اجرای پروژه را دارد. ۹ - فرد توانایی مدیریت انتخاب و پیاده سازی مدل‌های سرویس و نگهداری و تعمیرات تجهیزات را دارد. ۱۰ - فرد توانایی پیاده سازی سیستم‌های نوین درجهت ارتقا سطح بهداشت شغلی و ایمنی محیط کار را دارد. در این سطح فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:* ۱ - کارشناس فنی / حرفه ای مرتبط ۲ - کارشناس نظری/ کارشناسی فنی یا حرفه ای غیرمرتبط + گواهینامههای مهارت و فناوری تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ۳ - کاردانی + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۶+ گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی مهندس فنی / کارشناس حرفه ای ۸ در این سطح: • فرد می‌تواند به طور مستقل به بررسی، تحلیل، طراحی، برنامه‌ریزی، اجرا و ارزیابی امور فنی ومدیریتی، مدیریت بازده و خروجی کار در سطوح و بخشهای تخصصی بپردازد. • فرد می‌تواند با ابتکار عمل و خلاقیت و با دست یابی به دانش تخصصی براساس دانش و مهارت‌های قبلی خود به توسعه فناوری‌ها بپردازد. • فرد توانایی پژوهش در حوزه‌های توسعه فناوری، بهینه سازی فناوری، تجاری سازی فناوری و یا بومی سازی آنها را دارد. • فرد توانایی تهیه مستندات فنی و گزارشهای حرفه ای و دستورالعمل‌های اجرایی فناوری‌های مختلف در سطح کلان پروژه را دارد. • فرد توانایی شناسایی، بررسی و نظارت بر پیاده سازی سیستم‌های نوین در جهت ارتقا سطح بهداشت شغلی و ایمنی محیط کار را دارد. • فرد توانایی کارآفرینی، خلق و راه اندازی عرصه‌ها ی جدید کسب و کار را دارد. • فرد توانایی حل مشکلات و مسائل جاری در حوزه تخصصی خود را دارد. • فرد توانایی انتقال اطلاعات و آموزش در حوزه تخصصی خود را دارد. در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد: ۱ - مهندسی فناوری ارشد/ کارشناسی حرفه ای ارشد مرتبط ۲ - کارشناسی ارشد نظری/ مهندسی فناوری ارشد یا کارشناسی حرفه ای ارشد غیرمرتبط+ گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ارشد ۳ - مهندسی فناوری / کارشناسی حرفه ای / کارشناسی نظری + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۷+ گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ارشد مهندس ارشد فنی/ کارشناس ارشد حرفه ای ۹ در این سطح: ۱ - فرد قابلیت تحلیل چندجانبه و ابعادنگر در پروژه‌های تخصصی (اقتصادی، اجتماعی، اجرایی، محیط زیست و....) را دارد. ۲ - فرد توانایی راهبری آموزش و پژوهش در مرزهای فناوری و دانش روز دنیا در تخصص مربوطه (ارایه نظریه جدید و تولید دانش) را دارد. ۳ - فرد توانایی تصمیم‌گیری در شرایط خاص (مدیریت بحران) و قدرت تحلیل و قضاوت را دارد. ۴ - فرد با احاطه بر یافته‌های علمی و فناوری به طور مستقل در مسیر توسعه و نوآوری در گسترش مرزهای فناوری و دانش، صاحب نظر می‌باشد. ۵ - فرد توانایی تصمیم‌گیری و یا ارائه مشاوره در سطوح تخصصی و فوق تخصصی، جهت طراحی و عملیاتی نمودن، سازماندهی خدمات، عملکرد‌ها و فرآیندها در حوزه مدیریت خود را دارد. ۶ - فرد حداقل یکی از قابلیت‌های توسعه فناوری، بهینه سازی فناوری، تجاری سازی فناوری و یا مهندسی معکوس آن فناوری را دارد. ۷ - فرد می‌تواند با استفاده از ساز و کارهای آینده پژوهی و آینده نگاری در حوزه‌های مهارت و فناوری نسبت به ترسیم چشم انداز و تدوین اسناد راهبردی اقدام کند. در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد: ۱ - مهندسی فناوری خبره/کارشناسی حرفه ای خبره مرتبط ۲ - دکتری نظری/ مهندسی فناوری خبره یا کارشناس حرفه ای خبره غیرمرتبط + گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع دکتری ۳ - مهندسی فناوری ارشد/ کارشناسی حرفه ای ارشد/ کارشناسی ارشد نظری + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح ۸ + گواهینامههای مهارت و فناوری دوره‌های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع دکتری مهندس خبره فنی/ کارشناس خبره حرفه ای ۱۰ توسط شورا مشخص می‌شود سمتهای مدیریت سیاسی که به عنوان «مقام» در قانون مدیریت خدمات کشوری محسوب می‌شوند
- شرایط عمومی شامل سن، جنسیت و توانایی‌های جسمی و.... است که در شورا تدوین و تصویب خواهد شد.