آیین‌نامه مدیریت، حفاظت و بهره‌برداری از غارهای کشور
بسمه تعالی «با صلوات بر محمد و آل محمد» سازمان حفاظت محیط زیست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۹/۱/۲۲ بنا به پیشنهاد شماره ۵۲۴۰۰-۱ مورخ ۱۳۸۶/۹/۳ سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آیین‌نامه مدیریت، حفاظت و بهره‌برداری از غارهای کشور را به شرح زیر موافقت نمود: فصل اول
- تعاریف ماده ۱
- در این آیین‌نامه، واژه‌ها و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف
- سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست ب
- کارگروه: کارگروه غارشناسی ایران موضوع ماده (۳) پ
- غار: حفره ای واقع در سیمای طبیعی زمین که در اثر عوامل طبیعی یا به طور مصنوعی و دست کند ایجاد شده باشد. ت
- مناطق کارستی: مناطقی با سنگ‌های آهکی که در اثر وجود درز و شکاف، شدیداً تحت تاثیر انحلال آب باران و هوازدگی قرار گرفته و جهت تشکیل غار مستعد می‌باشند. ث
- میراث طبیعی جهانی: موضوع ماده (۱) تصویبنامه شماره ۲۶۹۷۵/ت۳۲۹۱۵ه- مورخ ۱۳۸۴/۵/۴. ج
- مناطق چهارگانه: مناطق موضوع بند (الف) ماده (۳) حفاظت و بهسازی محیط زیست. چ
- ظرفیت برد گردشگری: میزان بازدیدکنندگان از یک ناحیه که ضمن حداکثر رضایتمندی آنها، حداقل خسارت به منابع طبیعی وارد گردد. فصل دوم
- ارکان و وظایف کارگروه ماده ۲
- ترکیب اعضای کارگروه به شرح زیر است: الف
- سازمان حفاظت محیط زیست (رئیس کارگروه) ب
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پ
- وزارت صنایع و معادن (سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور) ت
- وزارت جهاد کشاورزی (سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور) ث
- وزارت نیرو ج
- وزارت کشور چ
- وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری ح
- وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح) خ
- سازمان تربیت بدنی د
- نماینده معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور (سازمان نقشه برداری کشور) ذ
- یک نماینده از تشکل‌های غیر دولتی ذی ربط به انتخاب رئیس کارگروه تبصره ۱
- نماینده از تشکل‌های غیر دولتی ذی ربط به مدت دو سال انتخاب خواهد شد و تجدید انتخاب وی بلامانع می‌باشد. تبصره ۲
- رئیس کارگروه در سطح معاون سازمان و نمایندگان دستگاههای عضو حداقل در سطح مدیر کل خواهند بود. ماده ۳
- رئیس کارگروه، بالاترین مقام مدیریتی کارگروه بوده که مسئولیت برنامه‌ریزی، تدوین بودجه، نظارت، ساماندهی و هماهنگی امور کارگروه را عهده دار است. ماده ۴
- دبیر کارگروه از کارکنان سازمان است که توسط رئیس کارگروه تعیین شده و مسئولیت اداره امور دبیرخانه، برگزاری جلسات و هماهنگی با اعضا و پیگیری مصوبات کارگروه را بر عهده دارد. ماده ۵
- محل دبیرخانه کارگروه در سازمان خواهد بود. ماده ۶
- شناسایی، مطالعه و تهیه طرح جامع حفاظت و بهره‌برداری از غارها، برنامه‌ریزی و تنظیم دستورالعمل، امور فرهنگی، آموزشی و همکاری‌های بین‌المللی در خصوص نحوه حفاظت و بهره‌برداری از غارهای کشور و هماهنگی بین دستگاههای ذی ربط با رعایت قوانین و مقررات مربوط، بر عهده کارگروه می‌باشد. ماده ۷
- کارگروه در راستای اجرای بهینه وظایف خود، حسب مورد دارای کارگروه‌های فرعی در استان‌ها می‌باشد. نحوه تشکیل و اداره کارگروه‌های فرعی و حدود اختیارات آنها، بر طبق دستورالعملی خواهد بود که به تصویب کارگروه می‌رسد. ماده ۸
- سطح همکاری و نحوه تعامل هر یک از دستگاههای عضو با کارگروه در چارچوب اهداف و وظایف آنها به شرح زیر تعیین می‌گردد: الف
- سازمان حفاظت محیط زیست ۱
- انجام وظایف مربوط به دبیرخانه کارگروه ۲
- تهیه و اجرای طرح‌های مطالعاتی جهت اکتشاف و معرفی غارهای طبیعی کشور ۳
- کشف و شناسایی غارهای مشمول میراث طبیعی جهانی و حفاظت از آنها ۴
- بررسی وضعیت اکو سیستم موجود در غارها و شناسایی پوشش گیاهی و تنوع جانوری مربوط ۵
- مطالعه و امکان سنجی غارهای واجد ارزش‌های زیست محیطی خاص به منظور حفاظت و بهره‌برداری پایدار ب
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ۱
- مطالعه و ارائه طرح‌های گردشگری در چارچوب ضوابط و مقررات ذی ربط و صدور پروانه گردشگری جهت بازدید از غارهای خارج از مناطق چهارگانه ۲
- شناسایی و کشف آثار ارزشمند باستانی، فرهنگی و تاریخی موجود در غارها و حفاظت از آنها با رعایت مواد (۹) و (۱۰) پ
- سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور ۱
- همکاری در انجام بررسی‌های زمین شناسی شامل مطالعات سنگ شناسی، فسیل شناسی، آب شناسی و زمین ساختی در غارها ۲
- همکاری در راستای بررسی و معرفی مناطق کارستی کشور جهت شناسایی و اکتشاف غارهای جدید ت
- سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور ۱
- همکاری در شناسایی و معرفی غارهای طبیعی واقع در عرصه‌های تحت مدیریت سازمان مذکور ۲
- همکاری در تهیه و اجرای طرح‌های منابع طبیعی و آبخیزداری در محدوده‌های واجد غارهای مرطوب و آبی در چارچوب ضوابط کارگروه ۳
- همکاری در جهت اعمال قوانین و مقررات مربوط به حفاظت از جنگل‌ها و مراتع کشور در حریم غارها ث
- وزارت نیرو ۱
- همکاری در جهت حفاظت و بهره‌برداری مجاز از منابع آبی موجود در غارها ۲
- همکاری در تنظیم و اجرای ضوابط مربوط به بهره‌برداری از آب‌های زیر زمینی در حریم غارها ج
- سازمان تربیت بدنی ۱
- ارائه خدمات مربوط به غار نوردی و غار پیمایی در جهت شناسایی و اکتشاف غارها ۲
- برگزاری و هدایت دورههای غار نوردی و غار پیمایی در چارچوب ضوابط کارگروه ۳
- ارائه خدمات امداد و نجات در غارهای کشور و برگزاری دورههای آموزشی مرتبط چ
- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ۱
- همکاری جهت نقشه برداری و مساحی داخل غارها ۲
- همکاری در تهیه اطلس و نقشه غارهای کشور ح
- وزارت کشور ۱
- حمایت و پشتیبانی لازم جهت افزایش قدرت اجرایی و نظارتی کارگروه در راستای حفاظت و بهره‌برداری از غارهای کشور ۲
- همکاری در تامین منابع مالی مورد نیاز جهت شناسایی، حفاظت و بهره‌برداری پایدار از غارهای کشور بنا به پیشنهاد کارگروه‌های استانی توسط استانداری‌ها از محل اعتبارات تملک دارایی استانی خ
- وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری همکاری در انجام پژوهش‌ها و تحقیقات علمی پیرامون مباحث مختلف غارشناسی، برگزاری نشست‌های علمی و کارشناسی و حمایت از مقالات و پایان نامه‌های مرتبط با علوم غار شناسی د
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور (سازمان نقشه برداری کشور) همکاری در تهیه اطلس و نقشه غارهای کشور ذ
- تشکل غیر دولتی ذی ربط همکاری در زمینه شناسایی، پژوهش، حفاظت و بهره‌برداری پایدار از غارها فصل سوم
- حفاظت از غارها ماده ۹
- مسئولیت حفاظت از غارهای موجود در مناطق چهارگانه و میراث طبیعی جهانی، بر عهده سازمان بوده و تابع قوانین و ضوابط حاکم بر مناطق یاد شده می‌باشند. ماده ۱۰
- مسئولیت حفاظت و نگهداری از غارهای خارج از موضوع ماده (۹) در چارچوب ضوابط کارگروه بر عهده سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری می‌باشد که با اولویت استفاده از بخش غیر دولتی صورت خواهد گرفت. ماده ۱۱
- کارگروه موظف است فهرست غارهای واجد ارزش حفاظتی را با رعایت قوانین و مقررات مربوط تهیه و ابلاغ نماید. ماده ۱۲
- کارگروه مکلف است ضوابط مربوط به حریم حفاظتی غارها را با در نظر گرفتن تنوع و درجه بندی حفاظتی غارها تهیه و به تصویب مراجع ذی ربط برساند. ماده ۱۳
- انجام فعالیت‌های زیر در محدوده و حریم غارهای موضوع ماده (۱۱) ممنوع می‌باشد: الف
- ورود اشخاص و اشیاء به داخل غارها بدون هماهنگی با کارگروه‌های استانی ب
- آسیب رساندن، کندن و خارج نمودن ساختارهای زمین ساختی داخل غار و هر گونه تغییر در سیمای طبیعی غارها و حریم آنها، به استثنای موارد مربوط به پژوهش‌های علمی و غار نوردی که به تایید کارگروه خواهد رسید. پ
- تغییر شرایط روشنایی داخل غارها بدون انجام بررسی و تایید کارگروه، به جهت جلوگیری از بروز آثار سوء بر روی عوامل حیاتی و غیر حیاتی درون غار. ت
- هر گونه عملیاتی که منجر به تغییر فون و فلور داخل غارها گردد و یا شرایط زیست موجودات زنده درون غار را بر هم زند. ث
- استفاده از سوخت‌های فسیلی و افروختن آتش به هر منظور در داخل غارها، به استثنای مواردی که به تایید کارگروه‌های استانی خواهد رسید. ج
- تخلیه مستقیم و غیر مستقیم هر نوع فاضلاب انسانی و صنعتی و نیز دفن هر گونه پسماند در غارها و حریم آنها. چ
- هر گونه تخلیه مستقیم آب موجود در غارها، به استثنای مواردی که ضرورت آنها به تصویب کارگروه می‌رسد. تبصره
- ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط به موارد فوق، توسط کارگروه تصویب و ابلاغ خواهد شد. فصل چهارم
- بهره‌برداری از غارهای موضوع ماده (۱۱) ماده ۱۴
- بهره‌برداری از غارهای موضوع ماده (۱۱)، جز در موارد زیر ممنوع می‌باشد: الف
- انجام فعالیت‌های طبیعت گردی با رعایت موازین زیر: ۱
- ارائه طرح امکان سنجی و ارزیابی زیست محیطی از سوی متقاضیان بخش دولتی و غیر دولتی جهت بررسی در سازمان ۲
- اخذ مجوز بهره‌برداری از دستگاههای موضوع مواد (۹) و (۱۰) ۳
- بررسی و اتخاذ تدابیر ایمنی مصوب کارگروه از سوی بهره بردار ۴
- رعایت دقیق مسیر‌های بازدید داخل غار که قبلاً توسط کارگروه بررسی و تعیین شده باشد ۵
- رعایت ظرفیت برد گردشگری در بازدید از غارها ۶
- رعایت سایر موارد حفاظتی موضوع فصل سوم ب
- انجام فعالیت‌های زراعی، باغداری و دامداری مجاز در مستثنیات حریم غارهای موضوع ماده (۱۰) پ
- سکونت اشخاص در سکونت گاه‌های مجاز واقع در حریم غارها تبصره ۱
- دستگاههای موضوع مواد (۹) و (۱۰) مجاز هستند براساس آیین‌نامه ای که توسط کارگروه تنظیم می‌گردد، نسبت به خرید حقوق دامداری‌های مجاز، کشاورزان، باغداران و سکونت گاه‌های واقع در حریم غارها اقدام نمایند. تبصره ۲
- غارهای جدیدی که توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی کشف می‌گردند. توسط دبیرخانه کارگروه با حفظ نام کاشف ثبت خواهند شد. تبصره ۳
- در بهره‌برداری مجاز از غارها، کاشفان مربوط در اولویت می‌باشند. ماده ۱۵
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مکلف است صددرصد درآمد حاصل از فعالیت‌های گردشگری در غارهای تحت حفاظت خود را به حساب درآمد عمومی کشور واریز نماید. فصل پنجم
- امور حقوقی و مالی ماده ۱۶
- دستگاههای موضوع مواد (۹) و (۱۰) موظفند در چارچوب قوانین و مقررات موجود با متخلفان از مقررات این آیین‌نامه برخورد نمایند و اقدامات حقوقی و قضایی لازم را به عمل آورند. ماده ۱۷
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور موظف است اعتبارات مورد نیاز جهت اجرای این آیین‌نامه را همه ساله در ردیف ویژه کارگروه غارشناسی ایران در بودجه سنواتی سازمان پیش‌بینی نماید. معاون اول رئیس جمهور - محمدرضا رحیمی