آیین‌نامه ارتقای اخلاق حرفه‌ای در نظام اداری
هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۲/۱۱/۰۸ به پیشنهاد معاونت حقوقی رئیس جمهور و سازمان اداری و استخدامی کشور که با همکاری سایر قوا تهیه شده و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ماده (۲۵) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ و ماده (۷) قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب ۱۳۹۰، آیین‌نامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱
- در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌رود: ۱
- قانون: قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب ۱۳۹۰ با اصلاحات بعدی. ۲
- دستگاه‌ها: دستگاه‌های موضوع بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده (۲) قانون. ۳
- کارگزاران نظام: تمامی مقامات موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری و افراد همتراز آنها، مدیران و کارکنان دستگاه‌ها. ۴
- منشور: منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام. ماده ۲
- در راستای حسن اجرای ماده (۲۸) قانون مدیریت خدمات کشوری و به منظور تامین حقوق مردم و مراجعان، سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است با اخذ نظر دستگاه‌ها ظرف مدت یک سال از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه، نسبت به بازنگری در ضوابط مربوط به ارتقا، انتصاب و تمدید قراردادهای استخدامی و بهره مندی از سایر امتیازات استخدامی و اعمال تشویقات و تنبیهات اقدام و پیشنهادات لازم را به مراجع ذی ربط ارائه دهد. ماده ۳
- دستگاه‌ها مکلفند پس از طی مراحل گزینش و در بدو ورود به خدمت افراد و پیش از تصدی پست‌های مدیریت حرفه ای یا سیاسی، تمهیدات لازم برای امضای منشور توسط آنان را فراهم کرده و منشور امضا شده را در پرونده کارگزینی آنان نگهداری و رونوشتی از آن را به ایشان تحویل نمایند. هر گونه به کارگیری افراد مذکور، منوط به امضای منشور است. ماده ۴
- کارگزاران نظام علاوه بر امضای منشور، در بدو ورود به خدمت طی تشریفات خاص حسب محل خدمت نزد استاندار و یا معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور یا نمایندگان آنها نسبت به ادای سوگند به شرح زیر اقدام می‌نمایند: «بسم الله الرحمن الرحیم- اکنون که افتخار خدمت گزاری به میهن عزیز اسلامی و مردم شریف ایران اسلامی برای من فراهم شده است، در پیشگاه قرآن مجید به خداوند متعال سوگند یاد می‌کنم که با عزمی راسخ تمام تلاش، استعداد و صلاحیت خود را برای انجام وظایف شغلی و مسئولیت‌های قانونی که بر عهده گرفته‌ام، به کار گیرم و در همه حال به مفاد منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام و قوانین و مقررات حاکم پایبند و مروج آن باشم و تمام کوشش خود را در جهت انجام وظایف محوله، خدمت به مردم و پیشرفت و اعتلای کشور به کارگیرم.» تبصره ۱
- پیروان اقلیت‌های دینی مصرح در اصل (۱۳) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با ذکر نام کتاب آسمانی خود، سوگند را یاد خواهند کرد. تبصره ۲
- هر دستگاه حسب اهداف، وظایف و مسئولیت‌های خود می‌تواند الزامات تخصصی دیگری را به متن سوگندنامه فوق، پس از تایید کارگروه موضوع ماده (۱۴) این آیین‌نامه برای کارگزاران همان دستگاه اضافه نماید. تبصره ۳
- ادای سوگند کارکنان موضوع بند (ج) ماده (۲) قانون، در چارچوب تبصره ماده (۷) قانون و مقررات مربوط به خود خواهد بود. ماده ۵
- اصول حاکم بر منشور به شرح زیر است: ۱
- رعایت موازین و اخلاق اسلامی و شرع مقدس در سلوک فردی و اجتماعی. ۲
- رعایت حقوق مردم. ۳
- قانون گرایی. ۴
- عدالت محوری و عدم تبعیض ناروا و عدم پذیرش هرگونه سفارش خارج از قوانین و مقررات. ۵
- نظم کاری و انضباط فردی و گروهی. ۶
- شفافیت در فرآیند و عملکرد کاری، پاکدستی و عدم سوءاستفاده از موقعیت شغلی. ۷
- وجدان کاری، مسئولیت پذیری و پاسخگویی متناسب با وظایف و اختیارات. ۸
- امانت داری، صرفه جویی و استفاده بهینه از منابع و بیت المال و اهتمام در نگهداری آنها. ۹
- تعهد و وفاداری به اهداف و ماموریت‌های سازمان و حفظ اسرار سازمانی. ۱۰
- انعطاف پذیری و انتقادپذیری. ۱۱
- ارتقای مستمر شایستگی و توانمندی علمی، تخصصی و مهارتی. ۱۲
- تحول گرایی، خلاقیت، ابتکار و بهبود مستمر بهره وری فردی و سازمانی. ۱۳
- شایسته سالاری، توجه به تعهد و تخصص در انتصابات و جانشین پروری. ۱۴
- تفاهم، تعامل و همکاری سازنده با همکاران. ۱۵
- مراقبت به منظور جلوگیری از ایجاد هر گونه وضعیت تعارض منافع و فرصت‌های پساشغلی. ۱۶
- پاسداری از قداست خانواده و حفظ تعادل کار و زندگی. ۱۷
- به کارگیری خلاقیت، نوآوری و افزایش بهره وری فردی و سازمانی. ماده ۶
- افزون بر رعایت اصول مذکور در ماده (۵) این آیین‌نامه، مقامات موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت کشوری و همترازان آنها مکلفند اصول زیر را نیز به طور اختصاصی رعایت کنند: ۱
- شرح صدر در مدیریت، روشن بینی، بصیرت، امید، صبر و استقامت. ۲
- بازرسی و پیگیری مستمر نسبت به کار نیروی انسانی تحت امر و قاطعیت در برخورد با متخلفین. ۳
- مردم داری و پرهیز از هرگونه احتجاب و دوری از مردم. ۴
- وفای به عهد و عمل به وعده و پرهیز از وعده‌هایی که خارج از چهارچوب صلاحیت و اختیار آنهاست. ۵
- پرهیز از انتشار اخباری که قطعیت آن ثابت نشده و ممکن است انتظار نابجا ایجاد کند. ۶
- رعایت شان و منزلت جایگاه کارگزار نظام در داخل و خارج از اداره و فضای مجازی. ۷
- ارتقای مهارت‌های فنی، تخصصی و حقوقی سرمایه انسانی تحت امر. ۸
- حفظ روحیه جهادی و ترویج آن. ۹
- ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی. ماده ۷
- منظور از موازین و اخلاق اسلامی عبارت است از: ۱
- التزام عملی به شئونات و شعائر اسلامی و ولایت مطلقه فقیه. ۲
- رعایت ارزش‌های اخلاقی اسلامی از جمله عدل، خودباوری، خردورزی، بردباری، آراستگی، نزاکت، خوش خلقی، عفو و احسان، تواضع، اعتراف به خطا، احتیاط و مواظبت در بیت المال، ساده زیستی و پرهیز از کم کاری. ۳
- اعتقاد به مبدا و معاد و ترویج روحیه ایمان، توحید محوری، ولایت مداری، خودباوری و ایثار. ۴
- عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر. ماده ۸
- حقوق مردم در این منشور عبارت است از: ۱
- حق برخورداری از کرامت و ارزش والای انسانی. ۲
- حق برخورداری از اِعمال بی طرفانه قوانین و مقررات و مصون بودن از تبعیض ناروا. ۳
- حق دسترسی آسان و سریع به خدمات اداری. ۴
- حق حفظ و رعایت حریم خصوصی. ۵
- حق آگاهی به موقع از برنامه‌ها، تصمیمات و عملکردها و دسترسی به اطلاعات عمومی و فرآیندهای اداری. ۶
- حق اظهارنظر آزاد و ارائه پیشنهاد در مورد مقررات، تصمیمات، فرآیندها و رویه‌های اداری. ۷
- حق مصون بودن از شروط اجحاف و تبعیض آمیز در توافق‌ها، معاملات و قراردادهای اداری. ۸
- حق رسیدگی به موقع و منصفانه به شکایات و اعتراضات. ۹
- حق جبران خسارات وارده در اثر قصور یا تقصیر دستگاه‌ها و کارکنان آنها. ۱۰
- حق اشخاص دارای شرایط ویژه از قبیل ایثارگران، کودکان، سالمندان و افراد توانخواه در برخورداری کامل و سریع از امتیازات خاص قانونی. ۱۱
- بی طرفی در رسیدگی به موضوعات و عدم تعارض منافع بین کارمند و ارباب رجوع. ۱۲
- عدم استفاده غیرمجاز از وجوه نقدی یا مطالبات یا حوالجات یا سهام و سایر اسناد و اوراق بهادار یا سایر اموال متعلق به هر یک از سازمان‌ها و موسسات عمومی یا اموال عمومی که بر حسب وظیفه در اختیار گذاشته شده است. ماده ۹
- منظور از قانون گرایی عبارت است از: ۱
- تمکین و احترام به حاکمیت قانون. ۲
- تمکین و احترام به سیاست‌ها، تصمیمات و اقدامات قانونی مقامات بالاتر. ۳
- واکنش به پیشنهادها و اقدامات غیرقانونی و گزارش دهی فساد، جرم و تخلف به مراجع ذی صلاح. ۴
- پرهیز از دریافت هدیه، مبالغ و امتیازات غیرقانونی و سوءاستفاده از موقعیت اداری. ماده ۱۰
- مفاد منشور و تعهدات اخلاقی کارگزاران نظام در بدو خدمت و تصدی پست‌های مدیریت حرفه ای یا سیاسی که باید امضا و در پرونده کارگزینی درج گردد، به شرح زیر است: ۱
- انجام وظایف و مسئولیت‌های شغلی و سازمانی، شامل تعهدات زیر: الف- در انجام فعالیت‌ها و حضور در سازمان نظم و انضباط را رعایت نموده و از هر گونه اهمال و بی مبالاتی پرهیز نمایم. ب- از بخشی نگری پرهیز کنم و به مصالح عمومی و پیشرفت کشور اهتمام داشته باشم. پ- وظایف و مسئولیت هایم را در حد توان با دقت، سرعت، صداقت، امانت، گشاده رویی، انصاف، تفاهم و تبعیت از قوانین و مقررات عمومی و اختصاصی دستگاه مربوط انجام دهم. ت- شایستگی، دانش و مهارت‌های خود را به طور مستمر ارتقا داده و ضمن توجه به فکرهای نو (ایده‌ها) و اندیشه‌های جدید، آنها را در انجام وظایف محوله در دستگاه متبوع به کار گیرم. ث- به وظایف و مسئولیت‌های خود آگاه باشم، آنها را به نحو احسن انجام دهم و در برابر وظایف محوله، پاسخگو و مسئولیت پذیر باشم. ج- در جهت افزایش بهره وری خود و سازمان با استفاده از روش‌های علمی و تجارب دیگران و خلاقیت و نوآوری تلاش نمایم. چ- از اموال، امکانات، تجهیزات و سرمایه‌های نظام اداری حفاظت نموده و به طور موثر و مطلوب از آنها استفاده نمایم. ح- از هرگونه رفتار خودسرانه، زیاده خواهی، امتیازطلبی و سوءاستفاده از اختیارات، تعارض منافع و فرصت‌های پساشغلی پرهیز نمایم. خ- در انجام امور محوله شفافیت داشته و از هر گونه پنهان کاری پرهیز نمایم. د- الزامات اخلاق اسلامی و موازین شرعی را رعایت نمایم. ۲
- در رفتار و برخورد با ارباب رجوع و همکاران: ۱- با ایجاد ارتباط مناسب و ارائه خدمات بهتر، تصویری مثبت از دستگاه اجرایی و نظام اداری ارائه دهم. ب- خدمات به مراجعه کنندگان را به صورت عادلانه و در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط ارائه دهم. پ- اطلاعات و راهنمایی‌های لازم به ارباب رجوع را در محدوده وظایف شغلی ارائه دهم. ت- خواسته‌های قانونی ارباب رجوع را بدون تشریفات زائد اداری و تحمیل هزینه اضافی به آنان، انجام دهم. ث- ارباب رجوع را تکریم و به آنان احترام نموده و در قبال کوتاهی‌ها و اشتباهات از آنان عذرخواهی نمایم. ج- انتقادات سازنده دیگران را بپذیرم و به نظرات، پیشنهادها و بازخوردهای شهروندان و مراجعه کنندگان برای بهبود عملکرد خود و سازمان توجه کافی نمایم. چ- به نظم و آراستگی شخصی و محل کار خود توجه کافی نمایم. ح- رازدار باشم و از هرگونه افشای اطلاعات خصوصی مراجعان پرهیز نمایم. خ- با ارباب رجوع رفتار برابر و بی طرفانه داشته باشم. د- نسبت به رفتار متملقانه و خارج از ضوابط اداری و اخلاقی ارباب رجوع، بی اعتنا باشم به گونه ای که در تصمیم‌گیری و انجام وظیفه محوله‌ام هیچ تاثیری نداشته باشد. ذ- روحیه کار جمعی را در خود تقویت نموده و در انجام فعالیت‌های گروهی مشارکت نمایم. ر- روحیه قدردانی از اقدامات مثبت و مفید دیگران را در خود تقویت نمایم. ز- دانش، تجربه و توانمندی‌های خود را با سعه صدر در اختیار همکاران قرار دهم. ژ- در حل مشکلات شغلی همکاران تلاش نموده و از هرگونه تجسس در زندگی خصوصی آنان و ارباب رجوع پرهیز نمایم. س- شئون شغلی و حرفه ای در داخل و خارج از اداره که عدم توجه به آن حیثیت شغلی را مخدوش می‌کند رعایت نمایم. ش- در عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر، اهتمام ورزم. تبصره
- دستگاه‌ها مکلفند ضمن رعایت اصول مندرج در مواد (۵) و (۶) این آیین‌نامه، ظرف شش ماه دستورالعمل اختصاصی «رفتار حرفه ای و اخلاقی کارگزاران نظام» خود را تنظیم و ضمن ابلاغ برای اجرا، به کارگروه موضوع ماده (۱۴) این آیین‌نامه ارسال نمایند. ماده ۱۱
- دستگاه‌های اجرایی مکلفند از طریق سامانه رضایت سنجی کارکنان دولت و سامانه‌های مشابه ظرف یک ماه از تاریخ ثبت شکایت، به شکایات مردم از حیث عدم رعایت مفاد منشور به صورت مستند، مستدل و مکتوب پاسخ دهند. نظرات مراجعان در ارتقای کارمندان، وفق ماده (۲) آیین‌نامه لحاظ خواهد شد. تبصره ۱
- عدم رسیدگی به شکایت یا عدم پاسخ مکتوب به شاکی در مهلت مذکور، تخلف موضوع ماده (۲۵) قانون محسوب و با مرتکبان طبق قوانین مربوط برخورد می‌شود. تبصره ۲
- دستگاه‌های اجرایی مکلفند زمینه دسترسی به سامانه‌های موضوع این ماده را برای سازمان اداری و استخدامی کشور و نهاد ریاست جمهوری (مرکز ارتباطات مردمی) فراهم نمایند. ماده ۱۲
- مدیران و سرپرستان بلافصل دستگاه‌ها مکلفند بر حسن اجرای منشور از سوی کارگزاران نظام مطابق این آیین‌نامه نظارت نمایند و با ناقضان منشور حسب مورد مطابق مقررات ماده (۹۲) قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده (۱۳) قانون، رفتار خواهد شد. ماده ۱۳
- سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است شاخص‌های مربوط به نحوه اجرای مفاد این آیین‌نامه را در مجموع شاخص‌های ارزیابی عملکرد دستگاه‌های اجرایی قرار دهد. تبصره
- سازمان اداری و استخدامی کشور جایزه ویژه رعایت این آیین‌نامه را در جشنواره شهید رجایی پیش‌بینی می‌کند. ماده ۱۴
- در راستای حسن اجرای این آیین‌نامه، کارگروهی متشکل از معاونین سازمان اداری و استخدامی کشور (مسئول کارگروه)، معاونت حقوقی رئیس جمهور و وزارت دادگستری (مرجع ملی کنوانسیون مبارزه با فساد سازمان ملل متحد) با وظایف زیر تشکیل می‌گردد: ۱
- تدوین طرح‌ها و برنامه‌های اخلاق حرفه ای و ترویج رعایت آن. ۲
- طراحی ساز و کارهای اطلاع رسانی مستمر در خصوص رفتار حرفه ای و اخلاقی. ۳
- برگزاری نشست‌ها و رویدادها و طراحی دوره‌های آموزشی مرتبط با این آیین‌نامه. ۴
- پایش و ارزیابی رعایت این آیین‌نامه و بررسی گزارش‌های اجرای مفاد منشور ارسالی از کمیته‌های ارتقای سلامت اداری و صیانت از حقوق مردم. ۵
- ارزیابی قوانین و مقررات، فرآیندها و رویه‌های اجرایی مرتبط با این آیین‌نامه و ارائه پیشنهاد وضع و اصلاح به مراجع ذی ربط. ۶
- بررسی و تایید الزامات تخصصی پیشنهادی دستگاه‌ها به منظور اضافه نمودن آن به متن سوگندنامه کارگزاران نظام. تبصره ۱
- دستگاه‌ها مکلفند گزارش اجرای مفاد منشور را به صورت سالانه برای کارگروه ارسال کنند. تبصره ۲
- نحوه برگزاری جلسات، در اولین جلسه کارگروه تعیین و دبیرخانه آن در سازمان اداری و استخدامی کشور مستقر می‌گردد. ماده ۱۵
- واحدهای زیرنظر مقام معظم رهبری اعم از نظامی و غیرنظامی و تولیت آستان‌های مقدس پس از اخذ موافقت ایشان، تابع مقررات این آیین‌نامه خواهند بود. ماده ۱۶
- از تاریخ لازم الاجرا شدن این آیین‌نامه، منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۱۴۱۱ /ت۵۲۶۱۲ه- مورخ ۱۴۰۰/۰۲/۰۵ لغو می‌شود. محمد مخبر معاون اول رئیس جمهور