آیین‌نامه اجرایی توسعه روستایی
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۲/۱/۱۸ بنا به پیشنهاد شماره ۹۹۱۷۴ /۱۰۰ مورخ ۱۳۹۱/۱۲/۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و به استناد ماده (۱۹۴) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۹ -، آیین‌نامه اجرایی ماده یادشده را به شرح زیر تصویب نمود: ماده ۱ (منسوخ ۱۴۰۰/۰۶/۱۷)
- در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف
- قانون: قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران - مصوب ۱۳۸۹-، ب
- مرکز توسعه روستایی: مرکز توسعه روستایی و مناطق محروم کشور. ج
- خوشه صنعتی: واحدهای کسب و کار متمرکز در یک منطقه جغرافیایی که با همکاری و تکمیل فعالیت‌های یکدیگر، محصولات و یا خدمات مشترکی را تولید و ارایه می‌کنند و از چالش‌ها و فرصت‌های مشترکی نیز برخوردارند. د
- زنجیره صنعتی - کشاورزی: گروهی از واحدها که برای تولید یک محصول خاص با هم در ارتباط بوده و مکمل یکدیگر هستند. ه
- - خانه‌های روستایی گردشگری (مسافر- کاشانه): خانه‌های روستایی که تبدیل به اماکنی برای آشنایی با فرهنگ روستا شده و مکان اقامت (اسکان) گردشگران علاقمند به طبیعت و محلی برای اطلاع رسانی به گردشگران در مورد جاذبه‌ها و توانمندی‌های روستا به شمار می‌آیند. و
- روستای هدف گردشگری: روستایی که از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی برای بازدید و یا اقامت گردشگران برخوردار است. فهرست این روستاها با پیشنهاد سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به تصویب هیات وزیران می‌رسد. ز
- کارگاه‌های غیرمتمرکز قالیبافی: مجموعه ای متشکل از بافندگان خانگی که تحت مدیریت واحد به بافت قالی اشتغال دارند. ح
- حوزه روستایی: مجموعه ای متشکل از چند آبادی همجوار و مرتبط با هم در قلمرو جغرافیایی و فرهنگی همگن با عملکردهای تقریباً همسان در یک کانون جمعیتی برتر با جمعیت حداکثر پنج هزار نفر (موضوع مصوبه شماره ۳۹۳۲ /۳۱۰ مورخ ۱۳۷۸/۱۱/۳۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران). ط
- مجموعه روستایی: مجموعه ای متشکل از روستاهای واقع در محدوده یک دهستان. ماده ۲
- به منظور پیگیری و نظارت بر انجام فعالیت‌های توسعه و عمران در محدوده روستا، دهیار به عنوان مدیر ارشد روستا تعیین و علاوه بر وظایف مقرر در مقررات مربوط از قبیل ماده واحده قانون تاسیس دهیاریهای خودکفا در روستاهای کشور - مصوب ۱۳۷۷ - و ماده (۶۹) قانون تشکیلات، وظایف و انتخاب شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران - مصوب ۱۳۷۵ - و اصلاحات بعدی آن و ماده (۱۰) اساسنامه تشکیلات و سازمان دهیاریها موضوع تصویب‌نامه شماره ۵۶۰۲۰ /ت۲۳۶۷۴ه- مورخ ۱۳۸۰/۱۲/۸، وظایف زیر را برعهده دارد: الف
- تسهیل اجرای سیاستها و برنامه‌های دولت در روستا. ب
- پیگیری و هماهنگی فعالیت‌های خدمات رسانی دولت و نهادهای عمومی غیردولتی در سطح روستا و در صورت ضرورت ارایه گزارش به مراجع ذی ربط. ج
- گزارش وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روستا در چارچوب دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور. د
- جلب مشارکت مردم در پیشبرد امور، رفع مشکلات و تحقق برنامه‌های توسعه روستا. ه
- - شناسایی ظرفیتها و قابلیت‌های سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصاد محلی روستا جهت انعکاس به دستگاههای اجرایی ذی ربط. و
- بهره‌برداری و نگهداری از اماکن عمومی، در صورت موافقت دستگاههای اجرایی ذی ربط. ز
- ترویج الگوی معماری اسلامی - ایرانی در روستاها در چارچوب ماده (۱۶۹) قانون. ح
- مدیریت بحران در حوادث غیرمترقبه در محدوده روستا با رعایت قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور و آیین‌نامه‌های مربوط. ط
- تهیه گزارش سالانه عملکرد ماده (۱۹۴) قانون برای ارایه به بخشدار. ی
- تسهیل دریافت و بازپرداخت تسهیلات مالی - اعتباری توسط روستاییان. ماده ۳
- بخشدار به عنوان مدیر مجموعه‌های روستایی بخش ذی ربط تعیین می‌شود و مسئولیت هدایت، هماهنگی و نظارت بر عملکرد دستگاه‌ها را در محدوده مجموعه روستایی براساس اسناد مصوب مراجع قانونی ذی ربط و ارایه گزارش سالانه عملکرد ماده (۱۹۴) قانون به مرکز توسعه روستایی را برعهده دارد. ماده ۴
- انواع حمایتهای موضوع این آیین‌نامه به شرح زیر است: الف- اعطای تسهیلات ارزان قیمت (یارانه دار) ب- تخفیف در سهم آورده متقاضی (سرمایه گذار) ج- تطویل در زمان بندی اجرا، تنفس، مشارکت و بازپرداخت تسهیلات د- اعطای کمکهای فنی و اعتباری ه-- کمک به احداث زیر ساخت‌ها و- اعطای کمکهای بلاعوض ماده ۵ (منسوخ ۱۴۰۰/۰۶/۱۷)
- وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و صنعت، معدن و تجارت موظفند برای گسترش کشاورزی صنعتی با اولویت توسعه خوشه‌ها و زنجیره‌های صنعتی - کشاورزی و گسترش صنایع کوچک و متوسط و صنایع تبدیلی از محل اعتبارات کمکهای فنی اعتباری منظور در بودجه سنواتی و در چارچوب بند (ص) ماده (۲۲۴) قانون، به گونه ای تمهید نمایند که تا پایان برنامه پنجم توسعه، سهم روستاها از اعتبارات کمکهای فنی - اعتباری کشاورزی و صنعت به ترتیب به (۴۰) و (۲۰) درصد برسد. تبصره
- وزارتخانه‌های مذکور موظفند با همکاری سایر دستگاههای ذی ربط نسبت به شناسایی و اعلام خوشه‌ها و زنجیره‌های صنعتی - کشاورزی در جغرافیای روستایی با توجه به شرایط جغرافیایی و ظرفیت‌های مناطق ظرف شش ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه اقدام نمایند. ماده ۶ (منسوخ ۱۴۰۰/۰۶/۱۷)
- وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است به منظور گسترش سرمایه‌گذاری در نواحی صنعتی روستایی و توسعه فرش دستباف روستا اقدامات زیر را انجام دهد: الف (منسوخ ۱۴۰۰/۰۶/۱۷)
- تخفیف تا سقف (۵۰) درصد در قیمت مصوب اراضی واگذاری متناسب با میزان تخصیص اعتبارات عمرانی استانی جهت تکمیل زیربناهای نواحی صنعتی روستایی. ب (منسوخ ۱۴۰۰/۰۶/۱۷)
- تامین تسهیلات ارزان قیمت با مدت زمان بازپرداخت ده سال به منظور توسعه کارگاه‌های متمرکز و غیرمتمرکز قالیبافی، اتحادیه‌ها و شرکتهای تعاونی فرش دستباف در چارچوب مفاد آیین‌نامه اجرایی ماده (۱۱۸)، بند (الف) ماده (۱۵۱) و بند (ص) ماده (۲۲۴) قانون موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۳۴۸۷۸ /ت۴۷۲۲۰ه- مورخ ۱۳۹۰/۷/۶. ۱
- آورده نقدی متقاضیان استقرار در نواحی صنعتی روستایی برابر با (۵) درصد کل مبلغ قرارداد و مدت زمان بازپرداخت اقساط حق بهره‌برداری توسط متقاضیان حداقل (۳) سال می‌باشد. ۲
- دستگاههای اجرایی موضوع آیین‌نامه اجرایی ماده (۱۱۸)، بند (الف) ماده (۱۵۱) و بند (ص) ماده (۲۲۴) قانون موظفند در چارچوب آیین‌نامه یاد شده، نسبت به تعیین سهم مناطق روستایی اقدام و موسسات عامل نیز موظف به رعایت این سهم هستند. ۳
- مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) در برخورداری از حمایتهای موضوع این آیین‌نامه، در اولویت قرار می‌گیرند. ماده ۷
- سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است از طریق اعطای کمکهای فنی - اعتباری، نسبت به انجام موارد زیر اقدام نماید: الف
- توسعه صنایع دستی، خدمات گردشگری و ایجاد بازارچه‌های محلی برای ترویج و فروش صنایع دستی و حمایت از صنعتگران صنایع دستی با اولویت روستاهای هدف گردشگری از محل اعتبارات منظور در بودجه سنواتی و در چارچوب بند (ص) ماده (۲۲۴) قانون، به گونه ای که تا پایان برنامه، سهم این فعالیتها در مناطق روستایی به (۴۰) درصد برسد. ب
- اختصاص تسهیلات ارزان قیمت به متقاضیان ایجاد خانه‌های روستایی گردشگری (مسافر - کاشانه) در هر یک از روستاهای هدف گردشگری در هر استان و آموزش خدمات گردشگری به روستاییان پس از تصویب شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان. ج
- احداث کمپ‌های گردشگری متناسب با نیازهای گردشگران در هر یک از روستاهای هدف گردشگری تا پایان برنامه پنجم توسعه. د
- حفاظت، احیا و بازسازی آثار تاریخی، فرهنگی و مذهبی روستاهای هدف گردشگری تا پایان برنامه پنجم توسعه. ماده ۸
- وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است نسبت به انجام موارد زیر اقدام نماید: الف
- حداقل (۳۰) درصد از تسهیلات اشتغالزایی را از سرجمع کل منابع و تسهیلات به صورت مجزا و با سرفصل مستقل پس از تصویب شورای عالی اشتغال و با مدت زمان بازپرداخت تا ده سال به مناطق روستایی اختصاص و به بانکهای عامل ابلاغ نماید. ب
- سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور موظف است به نحوی برنامه‌ریزی نماید تا براساس نیازسنجی‌های آموزشی جوامع روستایی و عشایری که با استفاده از نظرات کارگروه‌های اشتغال استانی صورت می‌گیرد، نسبت به تهیه تقویم آموزشی متقاضیان شغل و یا متقاضیان ارتقای شغل دوره آموزش فنی و حرفه ای به ویژه کارآفرینی در بخش‌های کشاورزی، صنایع دستی، گردشگری و صنعت با اولویت ارایه استفاده از خدمات نوین و مشارکت در فعالیت‌های صنعتی و بهبود کیفیت تولیدات از محل اعتبارات خود و یا دستگاههای اجرایی ذی ربط در مناطق روستایی و عشایری اقدام نماید. تبصره ۱
- هزینه برگزاری دوره‌های آموزش کارآفرینی که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی راسا اقدام به برگزاری می‌نماید از محل اعتبارات مربوط، تامین و پرداخت می‌گردد. تبصره ۲
- دستگاههای اجرایی مجری آموزشهای فنی و حرفه ای در بخش‌های صنعت، خدمات و کشاورزی موظف به رعایت استانداردهای آموزشی مورد تایید سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور می‌باشند و شرکت‌ها و موسسات بخش غیردولتی نیز جهت ارائه آموزشهای مهارتی، باید مجوز آموزشگاههای فنی و حرفه ای آزاد را از سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور دریافت نمایند. ج
- ساماندهی و ایجاد مراکز کارآفرینی با اولویت مناطق روستایی با همکاری دستگاههای اجرایی ذی ربط. د
- اعمال حمایتهای موضوع آیین‌نامه اجرایی بندهای (الف) تا (ه-) ماده (۸۰) قانون موضوع تصویب‌نامه شماره ۳۱۶۱۶ /ت۴۷۴۳۶ه- مورخ ۱۳۹۱/۲/۲۰ با اولویت مناطق روستایی. تبصره
- در راستای اجرای حمایتهای موضوع آیین‌نامه اجرایی بندهای (الف) تا (ه-) ماده (۸۰) قانون، دستگاههای اجرایی موظفند هر ساله سهم روستاها را از حمایتهای مذکور، مشخص و نسبت به رعایت آن اقدام نمایند. ه
- - انجام اقدامات لازم در زمینه تعمیم و گسترش بیمه روستایی و پوشش صد درصد آن از طریق تقویت صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر. ماده ۹
- دستگاههای اجرایی و متولی صدور مجوز برای فعالیت‌های کارآفرینی، تولیدی و اشتغالزایی مکلفند در چارچوب وظایف، ضوابط و مقررات مربوط، متقاضیان فعالیت در مناطق روستایی را در اولویت قرار دهند. تبصره
- دستگاههایی که برای اینگونه فعالیتها مجوز صادر می‌کنند به ویژه سازمان ملی استاندارد ایران موظفند براساس سطوح مختلف تولید (حداقل در دو سطح مقیاس تولید) ضوابط و استانداردهای ویژه ای را متناسب با مقتضیات هر یک، تدوین و اعمال نمایند. ماده ۱۰
- به منظور افزایش رقابت پذیری واحدهای تولیدی در روستاها، دستگاههای اجرایی ذی ربط مکلفند تامین آب، برق، تلفن، گاز و سایر خدمات زیربنایی مورد نیاز مجتمع‌ها و واحدهای تولیدی، معدنی، خدماتی و صنعتی، کشاورزی، صنایع دستی، گردشگری و فرش دستباف در مناطق روستایی را در اولویت قرار دهند. ماده ۱۱
- وزارت جهاد کشاورزی موظف است نسبت به انجام موارد زیر اقدام نماید: الف
- اعمال حمایتهای موضوع بند (الف) ماده (۱۴۵) قانون و آیین‌نامه اجرایی آن با اولویت مناطق روستایی. تبصره
- وزارت یاد شده مکلف است یارانه سود تسهیلات اعطایی برای تولید در مناطق روستایی را تا دو درصد نسبت به مناطق دیگر افزایش دهد. ب
- اعطای تسهیلات یارانه ای برای احداث و توسعه محصولات گلخانه ای سالم و ارگانیک در مجتمع‌های کشاورزی روستایی غیر دولتی از طریق بانکهای عامل و از محل اعتبارات مصوب مربوط. ج
- کمک به عرضه محصولات و خدمات تولیدی مناطق روستایی در بازارهای محلی و نمایشگاه‌های دائمی و فصلی با همکاری اتحادیه‌ها و شرکتهای تعاونی روستایی، کشاورزی و اتحادیه‌ها و شرکتهای تعاونی توسعه روستایی و دهیاریها با اولویت دهستانهای دارای قابلیت توسعه. تبصره
- فهرست دهستانهای دارای قابلیت توسعه به پیشنهاد مشترک وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و کشور و مرکز توسعه روستایی ظرف سه ماه پس از ابلاغ این تصویب‌نامه تهیه می‌گردد. د
- پوشش بیمه ای تولیدات بخش کشاورزی و عوامل تولید در مناطق روستایی در راستای بند (ط) ماده (۱۴۳) قانون. ه
- - ساماندهی خانوارهای عشایری و اسکان آنها در کانونهای عشایری و ارایه خدمات زیربنایی جهت آماده سازی مناطق مستعد اسکان عشایر با همکاری دستگاههای اجرایی ذی ربط. و
- اعمال حمایتهای لازم برای تقویت مدیریت یکپارچه اراضی و مشارکت با تشکلهای حقوقی از جمله تعاونیهای تولید کشاورزی و شرکتهای سهامی زراعی برای جلوگیری از خرد شدن اراضی در چارچوب آیین‌نامه‌های ذی ربط (آیین‌نامه اجرایی قانون اصلاح قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها موضوع تصویب‌نامه شماره ۵۹۸۷۹ /ت۳۷۱۱۰ه- مورخ ۱۳۸۶/۴/۱۹ و آیین‌نامه اجرایی قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۴۰۷۲۳ /ت۴۰۷۸۰ک مورخ ۱۳۸۸/۷/۱۴). ماده ۱۲
- افراد ساکن در شهرها که متقاضی بازگشت و سکونت دایم در روستاهای خارج از حریم شهر (مهاجرت معکوس) باشند با تشخیص و تایید مدیر ارشد روستا و با رعایت ضوابط و مقررات مربوط می‌توانند از حمایتهای موضوع این آیین‌نامه و تسهیلات احداث و یا مقاوم سازی مسکن و زمین روستایی برخوردار شوند. ماده ۱۳
- بنیاد مسکن انقلاب اسلامی موظف است نسبت به انجام موارد زیر اقدام نماید: الف
- به منظور بهسازی بافتهای با ارزش روستایی با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و با رعایت قوانین و مقررات مربوط، نسبت به احصای شاخص‌ها و شناسایی روستاهای واجد شرایط ظرف سه ماه پس از ابلاغ این تصویب‌نامه اقدام و پس از تهیه طرح، پروژه‌های اولویت دار را در این روستاها اجرا نماید. ب
- به منظور کاهش خطرات و آسیب‌های ناشی از بروز سوانح طبیعی، ضمن انجام مطالعات مورد نیاز با رعایت قوانین و مقررات مربوط و در چارچوب اعتبارات مصوب نسبت به تهیه و اجرای طرح‌های ایمن سازی مناطق روستایی در برابر سوانح طبیعی اقدام و عملیات مربوط به بازسازی مسکن و بافت مناطق آسیب دیده از سوانح طبیعی در روستاها را با مشارکت مردم و نهادهای عمومی به انجام رساند. ج
- در چارچوب اعتبارات مصوب نسبت به کمک یا ارایه تسهیلات ارزان قیمت برای آواربرداری واحدهای فرسوده اقدام نماید. ماده ۱۴
- اشخاص حقیقی و حقوقی موظفند طرح‌های مصوب بهسازی بافتهای با ارزش روستایی و طرح‌های مصوب گردشگری را رعایت کنند. تبصره
- دهیاریها موظفند از ساخت و سازهای خلاف و یا فاقد پروانه جلوگیری نمایند. ماده ۱۵
- به منظور تسهیل و ارایه خدمات عمومی و عام المنفعه به روستاییان، دستگاههای اجرایی موظفند با رعایت قوانین مربوط، امکان بهره‌برداری از اراضی دارای کاربری عمومی مصرح در طرح هادی و محدوده روستا را برای دهیاریها فراهم نمایند. ماده ۱۶
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و دستگاههای اجرایی ذی ربط موظفند با توجه به بعد فرهنگی و هنری بودن فرش دستباف ایران، با رعایت قوانین و مقررات مربوط و با هماهنگی سازمان ملی فرش ایران نسبت به معرفی و تبلیغ این محصول در داخل و خارج از کشور اقدام نمایند. ماده ۱۷
- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است نسبت به انجام موارد زیر اقدام نماید: الف
- زیرساختهای لازم را برای راه اندازی دفاتر ارتباطات و فناوری اطلاعات روستایی ایجاد و ضمن کمک به متقاضیان تاسیس این دفاتر، امکان دسترسی پرسرعت و پهنای باند مناسب را برای آنها فراهم آورد. ب
- به منظور تقویت دفاتر ارتباطات و فناوری اطلاعات روستایی و کمک به استقلال مالی این دفاتر و فراهم نمودن شرایط برای امکان ارایه خدمات دستگاههای دولتی در این دفاتر به مردم و با هدف کاهش تردد روستاییان به شهرها کارگروهی متشکل از فرماندار مربوط، مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات و سایر مدیران دستگاههای ذی ربط در استانها تشکیل و زمینه واگذاری خدمات دولتی به این دفاتر را فراهم نماید. ماده ۱۸
- شورای برنامه‌ریزی و توسعه استانها موظفند در راستای تامین راه مناسب برای روستاهای بالای بیست خانوار، برنامه تفصیلی ارتقای مشخصات، احداث، نگهداری و ایمن سازی شبکه‌های راه‌های روستایی استان را برای سالهای باقیمانده برنامه، تدوین و سالانه منابع لازم را از محل اعتبارات استانی تامین نمایند. ماده ۱۹
- به منظور ارتقای شاخصهای توسعه روستایی و عشایری، ارایه خدمات نوین و تهیه برنامه اولویت بندی خدمات روستایی با توجه به شرایط منطقه ای و محلی، مرکز توسعه روستایی موظف است ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه با همکاری دستگاههای ذی ربط، بسته توسعه روستایی برای سالهای باقیمانده برنامه را تهیه و به هیات وزیران ارایه نماید. ماده ۲۰
- شوراهای برنامه‌ریزی و توسعه استانها موظفند با رعایت ماده (۱۹) این آیین‌نامه، نسبت به تهیه بسته توسعه پایدار روستایی استان در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیربنایی و تعیین اولویتهای مربوط اقدام نمایند. این بسته پس از تصویب در شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان، ملاک عمل دستگاههای ذی ربط استانی در ارایه خدمات و تعیین برنامه، طرح و پروژه‌ها و توزیع اعتبارات، تسهیلات و منابع استانی و ملی اختصاص یافته به استان می‌باشد. ماده ۲۱
- وزارت کشور مکلف است ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه نسبت به تهیه و تدوین الگوی مدیریت آبادیهای فاقد شورای اسلامی اقدام نماید. ماده ۲۲
- دستگاههای اجرایی مکلفند نسبت به توسعه فضاهای ورزشی در مناطق روستایی در چارچوب تصویب‌نامه شماره ۴۹۱۲۰ /ت۳۶۱۱۵ه- مورخ ۱۳۸۷/۴/۵ اقدام نمایند. تبصره
- وزارت ورزش و جوانان موظف است زمینه بهره‌برداری مناسب از فضاهای ورزشی روستایی را با همکاری وزارت کشور (سازمان شهرداری‌ها و دهیاریهای کشور) و مرکز توسعه روستایی فراهم آورد. ماده ۲۳
- مرکز توسعه روستایی موظف است ضمن نظارت مستمر بر اجرای این آیین‌نامه، گزارش مربوط را سالانه به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و هیات وزیران ارایه نماید. محمدرضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور