آیین‌نامه اجرایی قانون زکات
هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۲/۴/۷ به پیشنهاد دبیرخانه شورای مرکزی زکات و تایید شورای مذکور و به استناد ماده (۷) قانون زکات - مصوب۱۳۹۰-، آیین‌نامه اجرایی قانون زکات را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱
- در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱
- قانون: قانون زکات - مصوب۱۳۹۰- ۲
- شورای مرکزی: شورای مرکزی زکات موضوع ماده (۱) قانون. ۳
- شورای زکات: شوراهای سه گانه ای که بر اساس قانون در سطوح استان، شهرستان و بخش تشکیل می‌شود. ماده ۲
- وظایف شورای زکات استان به شرح زیر است: ۱
- اجرایی نمودن مصوبات شورای مرکزی. ۲
- برنامه‌ریزی، ساماندهی و بسیج منابع و امکانات استانی در امر بسترسازی، فرهنگ سازی، تبلیغات و اعتمادسازی در امر زکات. ۳
- شناسایی فرصت‌ها، قابلیت‌ها و ظرفیت‌های استانی به منظور ترغیب و تشویق افراد فعال در امر زکات. ۴
- تعامل موثر و هدفمند با مراجع تاثیرگذار در امر زکات مانند حوزه‌های علمیه، ائمه جمعه و جماعات، ارباب جراید، سازمان‌های انتفاعی و غیرانتفاعی. ۵
- برنامه‌ریزی امور مربوط به پژوهش، آموزش و همایش‌های زکات (علمی، تخصصی، آموزشی، هم اندیشی، تشویقی) و پیشنهاد به شورای مرکزی. ۶
- بررسی پیشنهادها و آسیب‌ها و ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مرتبط استانی و نظارت بر شورای زکات شهرستان‌ها به منظور جمع بندی و ارائه راهکارها به دبیرخانه شورای مرکزی. ۷
- برنامه‌ریزی و هماهنگی لازم با نهادها و سازمان‌های تبلیغی و رسانه ای جهت تهیه، تولید و انتشار فعالیت‌های مربوط به توسعه و تعالی زکات در سطح استان (به پیشنهاد دبیرخانه شورای زکات استان). ۸
- انتخاب مودیان زکات برتر استانی و پیشنهاد منتخبین به دبیرخانه شورای مرکزی جهت تشویق. ۹
- ایجاد هماهنگی لازم در امر پشتیبانی، اداری و سایر امور مورد نیاز دبیرخانه شورای استان و شهرستان‌ها در امر تحقق برنامه‌های اجرایی زکات. ماده ۳
- وظایف شورای زکات شهرستان به شرح زیر است: ۱
- محلی سازی و اجرایی نمودن مصوبات ابلاغی شورای زکات استان در راستای سیاست‌های شورای مرکزی. ۲
- همکاری و هماهنگی برای تهیه بانک اطلاعات ملی زکات و به روزرسانی اطلاعات مربوط. ۳
- هماهنگی دستگاه‌های عضو و سایر مراجع تاثیرگذار با دبیرخانه شورای زکات شهرستان در جهت پیشبرد برنامه‌ها و وظایف محول شده. ۴
- برنامه‌ریزی و انجام تبلیغات میدانی با بهره مندی از تمامی ظرفیت‌های موجود شهرستان (به ویژه رسانه‌های جمعی، ائمه جمعه و جماعات، حوزه‌های علمیه و مبلغین). ۵
- ایجاد هماهنگی لازم برای تشویق و تقدیر مناسب از افراد فعال در امر زکات. ۶
- نظارت بر امور مربوط به کلیه فعالیت‌های زکات در شهرستان. ۷
- ترغیب مودیان در امر پرداخت زکات برای محرومیت زدایی و توانمندسازی با اولویت فقرا و مساکین. ۸
- ایجاد تمهیدات لازم برای مشارکت کلیه نهادهای حاکمیتی و مردم نهاد در امر آموزش، پژوهش و فرهنگ سازی. ۹
- بررسی و تایید جذب وجوه زکات، هزینه‌های اجرایی، اعتبارات تشویقی و امور مربوط به هزینه کرد آنها به پیشنهاد دبیرخانه شورا جهت ارائه به شورای زکات استان. ۱۰
- بررسی و تشخیص ضرورت تشکیل شورای زکات در مراکز دهستان‌ها و روستاهای تابع و تصویب و تایید اعضای آن با هماهنگی شورای بخش. ۱۱
- تصویب و اجرای کارگاه‌های آموزشی در راستای اهداف این آیین‌نامه. ماده ۴
- وظایف شورای زکات بخش به شرح زیر است: ۱
- محلی سازی و عملیاتی نمودن مصوبات ابلاغی شورای شهرستان در راستای سیاست‌های شورای مرکزی. ۲
- شناسایی و آموزش جمع‌آوری کنندگان و مبلغین افتخاری زکات و توجیه مودیان زکات در جلسات عمومی یا چهره به چهره. ۳
- انجام برنامه‌های تبلیغی در بخش، دهستان‌ها و روستاها و معرفی افراد واجد شرایط تشویق به شورای زکات شهرستان. ۴
- ارزیابی و نظارت بر حسن اجرای وظایف مبلغین و جمع‌آوری کنندگان زکات. ۵
- هماهنگی لازم برای تامین منابع، تهیه امکانات، ابزار و ملزومات مورد نیاز جهت فرآیندهای اجرایی امر زکات. ۶
- ارائه گزارش ارزیابی عملکرد شوراهای دهستان و روستا به دبیرخانه شورای شهرستان. ماده ۵
- نحوه تشکیل و اداره جلسات شورای مرکزی و شورای زکات به شرح زیر است: ۱
- جلسات شورای مرکزی و شورای زکات با حضور دو سوم اعضا رسمیت می‌یابد و مصوبات آن با تصویب اکثریت اعضای حاضر در جلسه لازم الاجرا است. ۲
- جلسات شورای مرکزی و شورای زکات در سال حداقل چهار نوبت به صورت فصلی برگزار می‌شود و در موارد ضروری به تشخیص رئیس شورا، جلسات فوق‌العاده برگزار خواهد شد. ۳
- در جلسات شورای مرکزی زکات با تایید رئیس شورا، رئیس سازمان بهزیستی کشور (به عنوان عضو مدعو) دعوت می‌شود. ۴
- در استان‌هایی که دارای مرکز اسلامی و دفتر امور اهل سنت می‌باشند، با تایید رئیس شورای زکات استان، یکی از خبرگان روحانی اهل سنت در جلسات شورا دعوت می‌شود. تبصره ۱
- در بخش‌هایی که فاقد امام جمعه می‌باشد، یکی از ائمه جماعت بخش با نظر امام جمعه شهرستان به عنوان رئیس شورای زکات تعیین می‌گردد. تبصره ۲
- اعضای شورای زکات مکلف به حضور در شورای مربوط هستند و چنانچه هریک از اعضای شورا در دو جلسه از جلسات شورای مربوط حاضر نشود، رئیس شورا عدم حضور اعضای حقوقی را به نهادهای نظارتی گزارش می‌کند. در صورتی که اعضای حقیقی منتخب امام جمعه بخش بدون عذر موجه در جلسات شرکت نکنند، مستعفی شناخته می‌شوند و امام جمعه مربوط، اشخاص دیگری را برای عضویت در شورای بخش انتخاب می‌نماید. ماده ۶
- وظایف دبیرخانه شورای مرکزی و شورای زکات حسب مورد به شرح زیر است: ۱
- تعامل با سایر نهادها و سازمان‌های داخلی و خارجی در راستای پیشبرد سیاست‌ها و اهداف فریضه الهی زکات. ۲
- پیشنهاد بودجه مورد نیاز جهت اجرای قانون زکات به شورای مرکزی مطابق تبصره ماده (۱) قانون. ۳
- تدوین، مستندسازی و ارائه گزارش عملکرد سالانه زکات شوراهای استان به شورای مرکزی (اعم از هزینه‌های اجرایی، عملیاتی، وجوه جمع‌آوری شده از محل زکات، اعتبارات دولتی و سایر کمک‌های اخذ شده در این رابطه) جهت جمع بندی و ارسال به مراجع ذی ربط پس از تایید شورای مرکزی و انتشار عمومی آن. ۴
- تعامل و هم افزایی با مسئولین و معتمدین محلی برای رفع فقر و محرومیت از محل معادل تشویقی زکات جمع‌آوری شده. ۵
- ارزیابی چگونگی اجرای مصوبات ابلاغی مربوط به دستگاه‌ها و وزارتخانه‌های عضو و ارائه گزارش به شورای مرکزی. ۶
- تنظیم تقویم اجرایی سالانه جلسات شورا، تدوین دعوتنامه‌ها و صورتجلسه‌ها و انجام مکاتبات اداری مربوط. ۷
- تشکیل کارگروه‌های تخصصی مورد نیاز حسب صلاحدید رئیس شورا به منظور نیازسنجی‌های مربوط. ۸
- تهیه و تدوین پیش نویس برنامه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت و ارائه آن به شورای مرکزی جهت تصویب. ۹
- تدوین راهکارهای اجرایی و عملیاتی در راستای سازماندهی، آموزش و به کارگیری معتمدین و مبلغین به عنوان عوامل افتخاری جهت ترویج و توسعه زکات. ۱۰
- برآورد نیازمند‌ی‌های عمومی و فردی نیازمندان به ویژه در مناطق محروم و جامعه هدف سازمان‌های حمایتی از جمله سازمان بهزیستی کشور و ارائه به شورای مرکزی. ۱۱
- تهیه بانک اطلاعات ملی زکات و ارائه آن به شورای مرکزی جهت هماهنگی تمهیدات لازم. ۱۲
- ثبت اطلاعات مودیان زکات و مشمولین مصرف زکات در سامانه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری وزارتخانه یاد شده. تبصره
- در مناطق اهل سنت، بانک اطلاعات ملی زکات با توجه به اقلام مشمول زکات بر اساس فقه و شریعت جاری منطقه تهیه می‌شود. ماده ۷
- دبیرخانه شوراها موظفند وجوه جمع‌آوری شده را به همراه سایر کمک‌ها در امر زکات بر اساس سیاست‌های ابلاغی شورای مرکزی به مصرف همان محل پرداخت کننده زکات برسانند. ماده ۸
- دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده (۱) قانون، موظف به اجرای مصوبات شورای مرکزی در چهارچوب وظایف و اختیارات دستگاه متبوع خود مطابق با قوانین و مقررات مربوط می‌باشند. تبصره ۱
- دبیرخانه شورا موظف است شاخص‌های ارزیابی عملکرد دستگاه‌های عضو شورا در رابطه با وظایف مقرر در قانون و این آیین‌نامه را مشخص و به سازمان اداری و استخدامی کشور اعلام نماید تا از طریق آن سازمان به دستگاه‌های مذکور ابلاغ شود. تبصره ۲
- هر یک از اعضای شورای مرکزی موظفند امور مرتبط با زکات را در دستگاه متبوع خود پیگیری کنند و برنامه‌های شورای مرکزی را به کلیه سطوح سازمانی (ملی، استانی و شهرستانی) ابلاغ و گزارش سالیانه عملکرد مدیران (ستادی و صف) را بر اساس سیاست‌ها و مصوبات ابلاغی به دبیرخانه شورای مرکزی ارائه نمایند. دبیرخانه شورای مرکزی موظف است گزارش عملکرد دریافتی از هریک از اعضا را بر اساس شاخص‌های تدوین شده در کلیه سطوح ملی، استانی و شهرستانی مورد ارزیابی قرار دهد و نتیجه را پس از هماهنگی، تایید و امضای رئیس شورای مربوط (حسب مورد) به مراجع ذی ربط ارائه نماید. ماده ۹
- در راستای ماده (۶) قانون و در جهت ترغیب مردم به ادای زکات، سیاست‌های تشویقی زیر توسط دستگاه‌های ذی ربط اجرا می‌شوند: ۱
- سازمان برنامه و بودجه کشور اعتبارات تشویقی پیش‌بینی شده در قانون بودجه سنواتی را به مناطق (شهرها و روستاهای) پرداخت کننده زکات جهت هزینه کرد در راستای مصارف زکات با اولویت مصرف در همان محل پرداخت کننده اختصاص و در اختیار کمیته امداد امام خمینی (ره) قرار می‌دهد. ۲
- وزارت جهاد کشاورزی مجاز است در چهارچوب قانون بودجه سنواتی نسبت به اختصاص یارانه برای نهاده‌های کشاورزی و دامی برای مودیان زکات اقدام کند. ماده ۱۰
- دستگاه‌های اجرایی (به ویژه شورای سیاست گذاری ائمه جمعه، سازمان تبلیغات اسلامی و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران) در راستای ترویج و توسعه فرهنگ زکات مجازند اقدامات زیر را بر اساس مصوبات شورای مرکزی از محل اعتبارات مربوط، پیش‌بینی و اجرا نمایند: ۱
- تهیه، تدوین و ابلاغ طرح جامع رسانه ای - تبلیغی. ۲
- تهیه و پخش برنامه‌های رسانه ای از قبیل فیلم، نماهنگ (کلیپ) و آگهی کوتاه تبلیغاتی (تیزر) مربوط به زکات. ۳
- اجرای پویش‌های فرهنگی و رسانه ای زکات. ۴
- تهیه بسته‌های آموزشی و محتوایی زکات مبلغین و مودیان زکات. ماده ۱۱
- سازمان برنامه و بودجه کشور مکلف است در اجرای تبصره ماده (۱) قانون، اعتبار مورد نیاز برای دستیابی به اهداف قانون را در لایحه بودجه سنواتی پیش‌بینی نماید. تبصره
- سازمان برنامه و بودجه کشور مجاز است در اجرای ماده (۴) قانون، بر اساس گزارش عملکرد حسابرسی شده سالانه زکات، معادل ریالی زکات جمع‌آوری شده در هر سال را به علاوه ده درصد (۱۰ %) در بودجه سال بعد پیش‌بینی کند. ماده ۱۲
- امام جمعه بخش، دو نفر از معتمدین محلی را از میان افراد دارای مقبولیت و حسن شهرت محلی برای عضویت در شورای بخش انتخاب می‌کند. تبصره
- امام جمعه بخش به عنوان رئیس شورای بخش یک نفر از معتمدین مذکور را به پیشنهاد رئیس اداره بهزیستی شهرستان، برای عضویت در شورای بخش، انتخاب می‌نماید. محمدمخبر معاون اول رئیس جمهور