آیین‌نامه اجراء قانون تعدیل مال‌الاجاره مستغلات
نظر به مواد ۱ - ۲ - ۸ قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات مقرر میدارد: فصل اول درخواست تجدید اجاره ماده ۱
- هر کس در تاریخ اجراء قانون تعدیل مال‌الاجاره مستغلی را متصرف است که مدت اجاره آن منقضی شده و یا اساساً تصرف او بدون اجاره‌نامه ولی به منظور اجاره بوده تا یکماه از تاریخ اجراء قانون نامبرده و هر کس اجاره او در خلال سه سال از تاریخ اجراء قانون منقضی شود تا یکماه از تاریخ انقضاء اجاره میتواند در صورتی که بین او و مالک یا مالک منافع یا قائم مقام او در تنظیم اجاره‌نامه جدید طبق قانون نامبرده موافقت حاصل نشود اظهارنامه مطابق (نمونه۱) پیوست این آیین‌نامه برای مالک یا مالک منافع یا قائم مقام او به وسیله ثبت اسناد محل فرستاده او را به تنظیم اجاره‌نامه رسمی برای مدتی که در هر حال بیش از سه سال از تاریخ اجراء قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات نخواهد بود دعوت نماید. در شهرهائی که عده مستغلات زیاد است اداره کل ثبت اسناد و املاک میتواند به منظور تسهیل و تنظیم کار مراجعه کنندگان برای هر نوع مستغل مبداء جداگانه تعیین و قبل از اجراء قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات آن را آگهی نماید و در این صورت ابتداء مهلت یکماه مقرر در این ماده برای فرستادن اظهارنامه از تاریخی شروع خواهد شد که در آگهی اداره کل ثبت اسناد و املاک معین میگردد. تبصره (منسوخ ۱۳۱۸/۰۳/۲۲)
- در شهرهای بزرک [بزرگ] اداره کل ثبت اسناد و املاک میتواند برای قسمتهای مربوط بحومه مبداء یا مبداء‌های جداگانه تعیین و در خلال مدت اجرای قانون آگهی نماید. ماده ۲
- در اظهارنامه برای تنظیم اجاره‌نامه باید همان دفتر اسناد رسمی که اجاره‌نامه قبلی در آنجا تنظیم شده یا دفتر قائم مقام آن تعیین شود و چنانچه سکونت بدون اجاره‌نامه بوده یکی از دفاتر اسناد رسمی محل وقوع مستغل تعیین گردد. ماده ۳
- هر متصرف مستغلی که در مدت مقرر در ماده ۱ اقدام بارسال اظهارنامه نکند و یا اقساط مال‌الاجاره را به ترتیب معین در ماده ۱۴ و ۱۵ تودیع یا تادیه ننماید مالک یا مالک منافع یا قائم مقام او میتواند تقاضی صدور برگ لازم الاجراء بر خلع ید او طبق قوانین مربوطه بنماید و چنانچه اجاره‌نامه رسمی نداشته به دادگاه صالح مراجعه کرده خلع ید او را بخواهد. ماده ۴
- اظهارنامه‌هائی که به ثبت محل می‌رسد در دفتری که به ترتیب حروف تهجی تنظیم شده باشد به نام امضا کنندگان اظهارنامه ثبت و در مقابل هر ثبتی شماره دفتر اسناد رسمی که طرف بحضور در آن دعوت شده در ستون مخصوص قید و در ستون دیگر تعیین وقت برای حضور در دفتر اسناد رسمی و تنظیم اجاره‌نامه میشود. تعیین این وقت باید طوری باشد که اظهارنامه قبل از رسیدن وقت بطرف ابلاغ و به تسلیم کننده عودت یابد و به علاوه تعداد اوقات معین برای یک روز به میزانی باشد که سردفتر توانائی انجام امور مراجعه کنندگان را داشته باشد. وقتیکه به ترتیب فوق تعیین میشود در اظهارنامه و در رسیدی که به تسیلم کننده اظهارنامه داده میشود قید میگردد. ماده ۵
- کسیکه اظهارنامه باو ابلاغ میشود میتواند موافقت یا مخالفت خود را در آن نوشته یا صرفاً آن را امضا کرده و اظهارات خود را به شرح جداگانه به دفتر اسنادی که در اظهارنامه معین شده بفرستد و در هر حال در وقتیکه معین شده خود و یا وکیلش در دفتر نامبرده حاضر گردد. فصل دوم تنظیم اجاره‌نامه ماده ۶
- کسیکه اظهارنامه فرستاده باید در وقت معین خود یا وکیلش در دفتر اسناد رسمی حاضر شده با ارائه اظهارنامه ابلاغ شده و مدارکی که دارد خواستار تنظیم اجاره‌نامه بشود. ماده ۷
- در صورتی که طرفین اختلاف در وقت مقرر خود یا وکلیشان در دفتر اسناد رسمی حاضر شده و موافقت در تنظیم اجاره‌نامه بنمایند در صورت انطباق مال الاجاره با مقررات قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات به ترتیبی که موافقت شده اجاره‌نامه تنظیم میگردد. ماده ۸
- در صورتی که موجر یا نماینده قانونی او در وقت مقرر حاضر نشود و یا حاضر شده و با طرف خود موافقت ننماید چنانچه متصرف مستغل اجاره‌نامه رسمی سال ۱۳۱۵ یا قبض رسمی رسید مال الاجاره مهر آنسال را داشته باشد که منطبق بودن مال الاجاره پیشنهادی او را با مقررات قانون تعدیل مال الاجاره برساند بتقاضی او اجاره‌نامه تنظیم میشود. در این مورد مدعی العموم یا کسیکه از طرف او تعیین میشود قائم مقام شخص غائب بوده و به جای او دفتر و اجاره‌نامه و هرگونه برگ مربوط به آن را امضا میکند. ماده ۹
- در مواردی که به علت غیبت موجر یا مخالفت او تنظیم اجاره‌نامه به نمایندگی مدعی‌العموم میشود سایر شرایطی که در اجاره‌نامه قید و به عهده موجر و مستاجر گذارده میشود باید منطبق با شرایط اجاره‌نامه قبلی باشد و چنانچه اجاره‌نامه در بین نباشد شرایط عمومی از قبیل آب بها و هزینه برف روبی و ازاله خاکروبه و جبران کسر شیشه که معمولاً به عهده مستاجر است و تادیه عوارض مستغل و تعمیرات ضروری آن که به عهده موجر است و حق فسخ در صورت عدم تادیه مال الاجاره تا ده روز بعد از موعد و همچنین نبودن هیچگونه حقی برای مستاجر از قبیل سرقفلی و صنفی و غیره در اجاره‌نامه قید میشود. ماده ۱۰
- در هر مورد که بین طرفین اختلاف بوده و برای احراز حقانیت احتیاجی برسیدگی باشد چنانچه مورد اختلاف از موضوعات قابل رجوع بمصدق است سردفتر بطرفین تکلیف میکند مصدقی بتراضی تعیین نمایند که در ظرف مدت معینی که از ۱۵ روز کمتر و از یکماه بیشتر نباشد از تاریخ انتخاب نسبت بمورد اختلاف اظهار عقیده نماید و بر طبق عقیده مصدق که در مدت اظهار شده باشد و در صورت لزوم با رعایت ماده ۹ سردفتر تنظیم اجاره‌نامه مینماید. ماده ۱۱
- هر سر دفتری که به تراضی طرفین اختلاف مصدق واقع شود حق‌الزحمه نخواهد داشت. ماده ۱۲
- چنانچه تراضی بتعیین مصدق نشود و یا مصدق در مدت مقرر اظهار عقیده نکند و یا اساساً مورد اختلاف از موضوعات قابل رجوع بمصدق نباشد رسیدگی به تقاضی هر یک از طرفین رجوع بهیات رفع اختلاف میگردد. ماده ۱۳
- در هر مورد که اجاره‌نامه بنمایندگی مدعی‌العموم تنظیم شده و موجر بمخالفت خود باقیمانده و از گرفتن قبوض اقساطی خودداری کرده باشد سردفتر قبوض نامبرده را به طور امانی نکاهداری مینماید و مستاجر هر قسط مال الاجاره را در مدت مقرر در اجاره‌نامه بصندوق ثبت محل سپرده قبض رسید رسمی دریافت و بسر دفتر تسلیم و در مقابل آن قبض آن قسط را که نزد سردفتر است می‌گیرد. وجه اقساط تادیه شده در دفتر مربوط ثبت گردیده و در صندوق ودایع نگاهداری میشود و هر موقع که مورد مطالبه موجر یا قائم مقام او واقع گردد با اخذ رسید باو تسلیم میشود. فصل سوم تکلیف متصرفین مستغلات تا تنظیم اجاره‌نامه و تکلیف مستاجرینی که نسبت به میزان مال الاجاره مقرر در اجاره‌نامه اعتراض دارند ماده ۱۴
- هر متصرف مستغل که برای تنظیم اجاره‌نامه رسمی با مالک یا مالک منافع اختلاف دارد و هر مستاجری که مدت اجاره او در تاریخ اجراء قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات باقی است و اختلاف او با موجر راجع به میزان مال الاجاره قانونی است مادام که اختلاف رفع نشده مکلف است در صورد داشتن قبض رسمی رسید مال الاجاره مهرماه ۱۳۱۵ یا اجاره‌نامه رسمی آنسال که مال‌الاجاره مهر ماه ۱۳۱۵ را برساند اقساط مال الاجاره را معادل تمام مبلغ مقرر در اجاره‌نامه و در مدت معین در آن و یا به میزان اجرت المثلی که قبل از اختلاف میپرداخته و منتهی تا ده روز بعد از هر ماه (چنانچه اجاره‌نامه در بین نباشد) بصندوق ثبت محل سپرده و قبض رسمی دریافت و بسردفتر طرف رجوع تسلیم نماید. ماده ۱۵
- چنانچه قبض رسمی و یا اجاره‌نامه رسمی که مال الاجاره مهر ماه ۱۳۱۵ را برساند در دست نباشد اعتراض متصرف یا مستاجر مستغل موجب تاخیر پرداخت مال‌الاجاره یا اجرت‌المثل مقرر بین طرفین نبوده و متصرف یا مستاجر باید اقساط را تا حل اختلاف کماکان بمالک یا مالک منافع تادیه نماید. ماده ۱۶
- در مورد ماده ۱۴ پس از رفع شدن اختلاف به میزانی که مال‌الاجاره قانونی تشخیص شده از وجوه تودیع شده بموجر تسلیم و مازاد بمستاجر رد میگردد و چنانچه حقانیت موجر بتمام مبلغ اقساط بدون کسر تشخیص شده باشد برای تمام مدتی که اقساط به علت ودیعه بودن باو نرسیده ذیحق به مطالبه صدی دوازده خسارت تاخیر تادیه از مستاجر خواهد بود. ماده ۱۷
- در مورد ماده ۱۵ پس از رفع شدن اختلاف آنچه از مال الاجاره یا اجرت‌المثل تادیه شده زائد بر ماخذ قانونی باشد باید با منافع صدی دوازده بمستاجر برگردد. ماده ۱۸
- مستاجری که در تاریخ اجراء قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات مدت اجاره او باقی است چنانچه اقساط مال الاجاره را تا خاتمه اختلاف به ترتیب مقرر در ماده ۴ و ۱۵ تودیع یا تادیه نکند موجر میتواند تقاضی صدور برگ لازم الاجراء بر خلع ید او و وصول مال‌الاجاره بنماید. و در صورت عمل شدن بان دوماده هر یک از طرفین برای رفع اختلاف میتواند به وسیله اعتراضنامه مطابق (نمونه ۲) پیوست این آیین‌نامه مراجعه بهیات حل اختلاف بنماید و در آن مرجع طرفین اختلاف میتوانند به ترتیب مقرر در ماده ۱۰ رجوع بمصدق نمایند. فصل چهارم اجاره مستغلات خالی از مستاجر ماده ۱۹
- در هر مورد که برای اجاره مستغلات خالی از مستاجر مراجعه به دفاتر اسناد رسمی بشود موجر مکلف است برای اثبات منطبق بودن مال الاجاره پیشنهادی با مقررات قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات اجاره‌نامه رسمی مهر ماه ۱۳۱۵ را بسر دفتر مرجوع ارائه نماید. چنانچه مستغل در مهرماه ۱۳۱۵ در اجاره نبوده سردفتر مرجوع به ترتیبی که طرفین موافقت کرده‌اند اجاره‌نامه تنظیم و در آن قید مینماید که اجاره‌نامه بنا بر اظهار موجر باجاره نبودن مستغل در مهر ۱۳۱۵ تنظیم شده است. چنانچه بعداً در خلال مدت اجاره مستاجر دلیل خلافی به دست آورد میتواند برای انطباق دادن مال الاجاره با ماخذ قانونی طبق ماده ۱۴ و ۱۵ و ۱۸ آیین‌نامه عمل نماید. فصل پنجم هیات حل اختلاف ماده ۲۰
- رسیدگی بکلیه اختلافات ناشیه از قانون تعدیل مال‌الاجاره مستغلات با هیات حل اختلاف میباشد که به انتخاب وزارت دادگستری از سه نفر مامور رسمی تشکیل میشود. در مراکزی که مقتضیات ایجاب کند ممکن است هیات حل اختلاف دارای چند شعبه باشد. تبصره (منسوخ ۱۳۱۷/۱۲/۰۴)
- باختلافات ناشیه از شرایط مقرر بین مالک (یا قائم مقام او) و مستاجر و مقررات قانون مدنی که مغایر با قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات نباشد و باختلافاتی که از هیات حل اختلاف نسبت بآنها قرار عدم صلاحیت صادر شده باشد در دادگاه‌های صالح رسیدگی خواهد شد. ماده ۲۱
- رئیس هیات حل اختلاف و در صورت بودن شعب رئیس هر شعبه طرفین را احضار و تکلیف مینماید که با رعایت قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات با یکدیگر موافقت نمایند یا بتراضی مصدقی تعیین کنند که در مدت مقرر در ماده ۱۰ رسیدگی کرده اظهار عقیده نماید و چنانچه از این طریق نتیجه گرفته نشود موضوع در هیات مطرح میشود. هیات حل اختلاف میتواند بادله ابراز شده در صورتی که مطلب روشن باشد اکتفا کرده با رعایت قانون تعدیل مال الاجاره رای مقتضی صادر نماید و هر جا که احتیاج بکسب نظر کارشناس باشد به طریقی که مقتضی بداند نظر او را جلب میکند. لزوم حضور طرفین با یک طرف بسته به نظر هیات میباشد و خود داری طرفی از حضور مانع رسیدگی نخواهد بود. ماده ۲۲
- رای هیات حل اختلاف قطعی است و در هر مورد که طبق آن یا موافقتی که در محضر آن هیات شده عمل نشود شخص ذینفع میتواند با ارائه رونوشت رای هیات یا عقیده مصدق یا صورت‌مجلس موافقت طرفین در هیات که به منظور اجراء گرفته شده باشد خواستار اجراء آن گردد. این رونوشت به منزله برگ اجرایی خواهد بود. ذینفع در تقاضانامه خود باید تصریح نماید که رونوشت را به منظور ارائه به دفتر اسناد رسمی میخواهد و یا برای ارائه باجراء و این منظور در قسمتی که رونوشت گواهی میشود قید خواهد شد. ماده ۲۳
- برای دادن رونوشت که به منظور ارائه به دفتر اسناد رسمی باشد با در نظر گرفتن مبلغ مال الاجاره دوازده ماهه به میزانی که مورد رای هیات حل اختلاف واقع شده از قرار هر ده ریال پنجدینار اخذ و به رونوشت تمبر الصاق میشود. فصل ششم مستاجرین اطاق نشین ماده ۲۴
- هر مستاجر اطاق نشین که سکونت او بدون اجاره‌نامه رسمی است از فرستادن اظهارنامه مقرر در ماده ۱ معاف است و باختلاف او نسبت به میزان مال الاجاره قانونی با مالک یا مالک منافع در دادگاه صلح با رعایت قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات رسیدگی خواهد شد. رسیدگی صلحیه‌ها در این مورد در جلسه اداری به عمل می‌آید و تابع تشریفات اصول محاکمات حقوقی نخواهد بود. تبصره (منسوخ ۱۳۱۷/۱۱/۲۶)
- رای دادگاه صلح قطعی است و در هر مورد که بر طبق آن عمل نشود ذینفع میتواند با ارائه رونوشت گواهی شده آن خواستار اجرا گردد. فصل هفتم مواد متفرقه ماده ۲۵
- دفاتر اسناد رسمی مکلفند در مقابل تقاضای کتبی اشخاص ذینفع از اجاره نامه‌هائی که مال الاجاره مهر ۳۱۵ مستغلات را معلوم نماید رونوشت گواهی شده بدهند. ماده ۲۶
- برای هر اظهارنامه یا اعتراضنامه علاوه بر حق تمبر که جزو عوائد دولت منظور خواهد شد باید مبلغ پنجریال از صاحب اظهارنامه یا اعتراضنامه گرفته شود. این وجوه در حساب مخصوص نگاهداری شده و بتشخیص وزارت دادگستری صرف هزینه اجرای قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات خواهد شد. در این مورد اعتراضنامه هم مشمول حق تمبر اظهارنامه خواهد بود. ماده ۲۷
- طرز ابلاغ اظهارنامه یا اعتراضنامه و ابلاغ آراء هیات حل اختلاف مطابق قواعدی خواهد بود که برای ابلاغ عرضحال و سایر برگها در اصول محاکمات حقوقی مقرر است. ماده ۲۸
- ترتیب اجرای برگهای اجرایی مذکور در ماده ۲۲ و اخذ نیم‌عشر اجرایی مطابق آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجراء خواهد بود. وزیر دادگستری - دکتر متین دفتری نمونه ۱ نمونه اظهارنامه برای دعوت به تنظیم اجاره‌نامه آقای/ خانم.......................................................................(نام و نام خانوادگی) چون اینجانب............................................................(نام و نام خانوادگی) فرزند.......................دارای شناسنامه شماره..................................................... مایلم خانه (یا مغازه یا..............) دارای پلاک شماره................................................. واقع در بخش................... خیابان........................................................ کوچه............... را برای مدت........................... از قرار ماهی.........................................مطابق قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات اجاره نمایم تقاضی درم در وقتی که ذیل این اظهارنامه از طرف ثبت اسناد تعیین شده در دفتر اسناد رسمی شماره....................(بتمام حروف) واقع در بخش............خیابان.................. کوچه...................حاضر شده در تنظیم اجاره‌نامه رسمی شرکت نمائید مدرک من برای مال الاجاره که تعیین نموده‌ام عبارت است از............................................... نمونه ۲ نمونه اعتراضنامه برای تقاضای تخفیف میزان مال‌الاجاره چون اینجانب............................ فرزند...................... دارای شناسنامه شماره..................... نسبت به میزان مال الاجاره فعلی مغازه / خانه............... دارای پلاک شماره.................. واقع در بخش.............. خیابان/ کوچه.... که ماهیانه.................. ریال است و بمستند سند رسمی/ قبض اقساطی شماره.................... تنظیم شده در دفتر اسناد رسمی شماره.................... در اجاره اینجانب است اعتراض دارم علیهذا از هیات حل اختلاف تقاضا دارم با مراجعه بمدارک پیوست که عبارت از.................................................... میباشد باعتراض اینجانب رسیدگی و طبق قانون تعدیل مال الاجاره مستغلات احقاق حق فرمایند. محل امضاء.......................................