بیشتر رأی‌های دادگاه را می‌شود به دادگاه بالاتر برد یا به آن اعتراض کرد؛ ولی فقط در مهلتی کوتاه. بعد از آن، رأی قطعی می‌شود و راه اعتراض عادی بسته است. این راهنما دربارهٔ دعاوی حقوقی است؛ مهلت‌های پرونده‌های کیفری قانون خودشان را دارند.
واخواهی: اعتراض به حکم غیابی
اگر در دادگاه حاضر نشده‌اید، لایحه نداده‌اید و حکم علیه شما غیابی صادر شده، می‌توانید به همان دادگاه اعتراض کنید. به این اعتراض واخواهی می‌گویند.
طبق مادهٔ ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت واخواهی:
- برای کسی که در ایران زندگی می‌کند: بیست روز
- برای کسی که خارج از کشور است: دو ماه
از تاریخ ابلاغ واقعی حکم؛ یعنی روزی که حکم واقعاً به دست خود شما یا وکیلتان رسیده است.
تجدیدنظرخواهی: بردن پرونده به دادگاه بالاتر
طبق مادهٔ ۳۳۶، مهلت تجدیدنظرخواهی هم برای مقیم ایران بیست روز و برای مقیم خارج دو ماه است؛ از تاریخ ابلاغ رأی، یا اگر رأی غیابی بوده، از پایان مهلت واخواهی.
روزها را چطور بشماریم؟
- روز ابلاغ و روز اقدام شمرده نمی‌شوند (مادهٔ ۴۴۵).
- اگر روز آخر تعطیل باشد، مهلت تا اولین روز کاری بعد از تعطیلی ادامه دارد (مادهٔ ۴۴۴).
- در حساب مهلت‌ها، هر ماه سی روز است.
یک مثال: رأی روز ۱ مهر به شما ابلاغ شده است. روز ابلاغ حساب نمی‌شود، پس شمارش از ۲ مهر شروع می‌شود و بیستمین روز، ۲۱ مهر است. اگر ۲۱ مهر جمعه باشد، مهلت تا شنبه ۲۲ مهر می‌ماند.
اگر مهلت گذشت چه؟
قانون فقط عذر موجه را می‌پذیرد، و مادهٔ ۳۰۶ آن‌ها را نام برده است:
- بیماری‌ای که مانع حرکت باشد؛
- فوت پدر، مادر، همسر یا فرزند؛
- حادثه‌هایی مثل سیل، زلزله و آتش‌سوزی که اقدام در مهلت را ناممکن کرده باشد؛
- بازداشت یا زندان‌بودن، به‌طوری که نشود در مهلت اقدام کرد.
در این صورت، دلیل عذر را باید همراه دادخواست به دادگاه داد. اگر دادگاه عذر را موجه بداند، اعتراض را می‌پذیرد. بدون عذر موجه، رأی قطعی شده است.
