چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی
هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۱/۱۱/۹ به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد ماده (۷) قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی - مصوب ۱۳۹۶- چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱
- در این تصویبنامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار میروند و سایر اصطلاحات به کار رفته در آن، تابع تعاریف مندرج در ماده (۲) قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی - مصوب ۱۳۹۶- میباشد: ۱
- قانون: قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی - مصوب ۱۳۹۶-. ۲
- آییننامه اجرایی: آییننامه اجرایی قانون موضوع تصویبنامه شماره ۱۵۹۰۰۳ /ت ۵۵۴۵۷ه- مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۲۹ و اصلاح بعدی آن. ۳
- شورای عالی: شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی موضوع بند (۴) ماده (۲) قانون. ۴
- دبیرخانه: دبیرخانه شورای عالی موضوع تبصره (۲) ماده (۶) قانون. ۵
- چهارچوب صلاحیت حرفه ای: چهارچوبی که بر اساس شاخصهای توافق شده، صلاحیتها، مدارک و گواهینامهها را در سطوح و انواع مختلف به صورتی منسجم به هم ارتباط میدهد. همچنین مهارت و تجربه نیز در کنار دانش ارزشیابی میشوند. در این چهارچوب زمان و مکان یادگیری ارزش نسبتاً کمتری دارد. ۶
- توصیف گر: توصیف گرهای هر سطح از صلاحیت حرفه ای که مبین ویژگیها، شرایط دانشی، مهارتی و شایستگی مورد نیاز مشاغل متناظر آن سطح هستند. ۷
- استاندارد: استانداردهای آموزش، ارزشیابی و شایستگی حِرفهها بر اساس نسخه استانداردهای ملی و بینالمللی طبقه بندی حرفهها و مشاغل، موضوع بند (ث) ماده (۳) آییننامه اجرایی. ماده ۲
- در راستای اهداف مندرج در ماده (۱) قانون، اهداف چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی به شرح زیر است: ۱
- ایجاد انسجام بین نظامهای آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی (اولیه و مستمر)، آموزش عالی، آموزش عمومی، آموزشهای سازمان یافته و سازمان نایافته بازارکار. ۲
- تسهیل تحرک پذیری نیروی کار و یادگیرندگان در مقیاس ملی و بینالمللی. ۳
- بهبود کیفیت و افزایش بهره وری نظامهای آموزشی. ۴
- تبیین مسیرهای پیشرفت یادگیری و توسعه حرفه ای و چگونگی ارتباط بین آنها. ۵
- انطباق پذیری استانداردهای حرفه، ارزشیابی و آموزش با سطوح چهارچوب صلاحیت حرفه ای. ۶
- به رسمیت شناختن پیامدهای یادگیری رسمی، غیررسمی و سازمان نایافته و ترویج، حمایت و یادگیری همیشگی. ۷
- تسهیل و ساماندهی عرضه و تقاضای سرمایه انسانی کشور. ۸
- افزایش شفافیت، کارایی و هماهنگی بین نظامهای حرفه ایِ بخشی و نظام صلاحیت حرفه ای ملی. ماده ۳
- چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی، تمامی صلاحیتهای حرفه ای برآمده از آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی رسمی، غیررسمی و سازمان نایافته را فارغ از زمان و مکان یادگیری شامل میشود. ماده ۴
- عناوین سطوح صلاحیت حرفه ای ملی موضوع ماده (۸) قانون، به منزله مدرک دانشگاهی نیست و در گواهینامههای صلاحیت حرفه ای از شماره سطوح استفاده میشود. ماده ۵
- توصیف گرهای سطوح چهارچوب صلاحیت حرفه ای، به شرح جداول (۱) تا (۸) این ماده تعیین میشود: جدول شماره (۱) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۱) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۱ شرح سطح سطح یک، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف ساده (کارهای معمولی، قابل پیشبینی، تکراری و محدود) تحت هدایت و نظارت و بدون کمک در یک حوزه شغلی است. دانش ۱ - نسبت به وظایف شغلی خود، آگاه است. ۲ - در رابطه با خود و محیط شغلی خود از اطلاعات عمومی برخوردار باشد. مهارت مهارتهای روانی - حرکتی برای انجام کارهای ساده، تکراری و تعریف شده یک شغل بدون کمک دیگران را دارا است. شایستگی ۱ - میتواند کارهای ساده را تحت هدایت و نظارت مستقیم در محیط کاری با ثبات انجام دهد. ۲ - میتواند با همتایان، سرپرستان و مشتریان کار کند و توانایی برقراری ارتباط را داشته باشد. جدول شماره (۲) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۲) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۲ شرح سطح سطح دو، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف ساده (کارهای معمولی، قابل پیشبینی، تکراری و محدود) تحت نظارت و بدون کمک در یک حوزه شغلی است. دانش ۱ - نسبت به وظایف شغلی خود، آگاه است. ۲ - میتواند به تشریح اطلاعات شغلی و محیط شغلی خود بپردازد. مهارت مهارتهای روانی - حرکتی برای انجام وظایف تکراری و تعریف شده با استفاده از مواد و ابزارهای معمول در محیط کاری را دارا است. شایستگی ۱ - میتواند کارهای ساده را با مسئولیت پذیری محدود، تحت نظارت در محیط کاری با ثبات انجام دهد. ۲ - میتواند با همتایان، سرپرستان و مشتریان کار کند و توانایی برقراری ارتباط را داشته باشد. جدول شماره (۳) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۳) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۳ شرح سطح سطح سه، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایفی است که به طور مشخص تعریف شدهاند و کمی پیچیده هستند. کارها قابل پیشبینی بوده و انجام آن نیازمند پذیرش مسئولیت و اعمال استقلال و انتخابهای محدود میشود. دانش ۱ - فهم لازم نسبت به دستورالعملهای مرتبط، ابزار و فعالیتهای شغلی خود را دارا است. ۲ - از نیازهای دانشی مرتبط با حوزه شغلی خود آگاه باشد. مهارت ۱ - مهارت لازم برای انجام کارها بر اساس دستورالعملهای مرتبط با شغل خود را دارا است. ۲ - از مهارتهای روانی - حرکتی برای انجام وظایف غیرتکراری مرتبط با شغل خود برخوردار است. شایستگی ۱ - میتواند کارهای مرتبط با وظایف شغلی را با نظارت محدود و در صورت لزوم به صورت مستقل انجام دهد. ۲ - از استقلال محدود در موارد بدیهی و کلی در انجام وظایف شغلی برخوردار باشد. ۳ - به تاثیر رفتارهای خود بر دیگران در قالب کار گروهی مرتبط با شغل خود آگاه باشد. جدول شماره (۴) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۴) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۴ شرح سطح سطح چهار، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف مشخص، کمی پیچیده و در معرض تغییر و نسبتاً قابل پیشبینی است، کارها نیازمند استقلال و انتخابهای محدود است. دانش ۱ - دانش لازم برای پیش برآورد اتفاقات تکراری در شغل خود را دارد. ۲ - از دانش نظری و عملی لازم برای به کارگیری مواد، تجهیزات، روشها و فرایندهای مرتبط با شغل خود برخوردار است. ۳ - از دانش لازم برای تفسیر و طبقه بندی اطلاعات مرتبط با شغل برخوردار باشد. مهارت ۱ - مهارت لازم برای تفسیر و طبقه بندی اطلاعات شغلی خود را دارا است. ۲ - از مهارتهای روانی - حرکتی برای انتخاب و استفاده از مواد و ابزارهای معمول در محیط کاری برای انجام وظایف شغلی برخوردار است. ۳ - مهارت لازم برای اجرای فرایندهای مرتبط با شغل خود را دارد. شایستگی مسئولیت انجام وظایف و انتخاب محدود در زمینههای قابل پیشبینی اما تغییرپذیر با نظارت محدود را داشته باشد و در صورت لزوم بتوانند نظارت بر کارهای معمول دیگران را بپذیرد. جدول شماره (۵) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۵) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۵ شرح سطح سطح پنج، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف تخصصی و پیچیده شغلی است که نسبتاً قابل پیشبینی بوده و قابلیت هدایت فنی گروه (تیم) های کوچک و انتخاب را دارد. دانش ۱ - از دانش لازم برای نظم بخشی و ایجاد فرایندهای مرتبط با شغل خود برخوردار است. ۲ - از دانش لازم برای ممیزی عملکرد گروه (تیم) های کاری برخوردار است. مهارت ۱ - از مهارتهای شناختی و کاربردی لازم برای ارائه راه حلها در حل مسائل نسبتاً قابل پیشبینی در حوزه شغلی خود برخوردار باشد. ۲ - از مهارتهای ارتباطی لازم برای تعامل با اعضای تیم برخوردار است. شایستگی ۱ - میتوانند از عهده سرپرستی گروه (تیم) های کوچک در شرایط قابل پیشبینی برآید. ۲ - میتواند عملکرد خود و اعضای گروه کاری را بررسی و بهبود بخشد. ۳ - نسبت به نتایج کارهای خود مسئول و پاسخگو بوده و مسئولیت مشترک نتایج فعالیتها و کار اعضای گروه کاری را بپذیرد. ۴ - از توانایی انتقال دانش و مهارت به اعضای گروه کاری برخوردار باشد. ۴ - با رویکردی کارآمد، اعضای گروه کاری را راهنمایی کند و برای توسعه هم افزایی در گروه (تیم) تلاش کند. جدول شماره (۶) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۶) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۶ شرح سطح سطح شش، مشخص کننده توانایی فرد برای مجموعه وظایفی است که پیچیده و غیرقابل پیشبینی هستند و انجام آنها شامل سرپرستی گروه (تیم)، پذیرش مسئولیت، استقلال و انتخابهای وسیع است. دانش ۱ - از دانش لازم برای پیشبینی وقایع در شرایط پیچیده برخوردار است. ۲ - از دانش لازم برای تشخیص اقدامات و رویههای مناسب در حرفه خود برخوردار است. ۳ - از دانش لازم برای باز طراحی فرایندهای مرتبط با حرفه خود برخوردار است. مهارت ۱ - از مهارتهای شناختی و کاربردی برای ارائه راه حلهای نوآورانه در حل مسائل غیرقابل پیشبینی برخوردار است. ۲ - مهارت طراحی محصول /خدمت / فرایند مرتبط با حرفه را دارا است. ۳ - از مهارتهای روانی - حرکتی به صورت نوآورانه برای انتخاب و استفاده از روش، مواد و ابزارها در محیط کاری برای انجام وظایف برخوردار است. ۴ - از مهارتهای گروه (تیم) سازی، هدایت، اجرا و نظارت بر یک طرح (پروژه)/ برنامه برخوردار باشد. شایستگی ۱ - میتواند با استقلال و انتخاب، وظایف پیچیده حرفه ای را در یک محیط کاری غیرقابل پیشبینی انجام دهد. ۲ - میتواند از عهده سرپرستی و نظارت بر وظایف در زمینههای تغییرپذیر و غیرقابل پیشبینی برآید. جدول شماره (۷) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۷) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۷ شرح سطح سطح هفت، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف حرفه ای پیچیده، جدید و غیرقابل پیشبینی همراه با قضاوت و مدیریت مستقل فرایندها و منابع و با استفاده از دانش تخصصی و روشهای پژوهش در زمینه شغلی خود میباشد. دانش ۱ - از درک نقادانه و دانش لازم برای تشریح دلایل انتخابها و اقدامات در حرفه خود برخوردار است. ۲ - از دانش لازم برای برای ارزشیابی و قضاوت نتایج فعالیتها و فرایندهای مرتبط با حرفه خود برخوردار است. ۳ - از دانش لازم برای کاربست فکر نو (ایده) های نوآورانه در تحولات مرتبط با حرفه خود برخوردار است. مهارت ۱ - از مهارتهای حل مساله و تصمیمگیری مرتبط با حرفه را برخوردار است. ۲ - مهارت کسب دانش و مهارت مورد نیاز برای مواجهه با موضوعات جدید در حرفه خود را دارد. ۳ - از مهارتهای شناختی لازم برای ارزشیابی فکر نو (ایده) ها و مفاهیم پیچیده مرتبط با حرفه برخوردار است. ۴ - از توانایی مدیریت در شرایط پیچیده و غیرقابل پیشبینی برخوردار است. شایستگی ۱ - میتواند کارهای پیچیده، غیرقابل پیشبینی که شامل عوامل متعدد و متعامل میشود را مدیریت کند. ۲ - میتواند قضاوت وسیع را در یک حوزه شغلی یا حرفه ای اعمال کند. ۳ - میتواند از عهده مدیریت فعالیتها، فرایندها و منابع در زمینه ای تغییرپذیر و غیرقابل پیشبینی برآید. جدول شماره (۸) سطح عنوان توصیف گرهای سطح (۸) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی ۸ شرح سطح سطح هشت، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف حرفه ای در موقعیتهای پیچیده و مبهم، همراه با نوآوری، قضاوت وسیع، مدیریت و رهبری در امور راهبردی و با استفاده از دانش تخصصی و روشهای نوآورانه پژوهشی از طریق توسعه راه حلها و فرایندهای مبتکرانه در حل موضوعات جدید میباشد. دانش ۱ - از دانش لازم برای خلق و توسعه فکر نو (ایده) های نوآورانه در ارتباط با حرفه خود برخوردار است. ۲ - از دانش راهبردی لازم برای پیشبینی و ایجاد تحولات مرتبط با حرفه خود برخوردار است. ۳ - ازدانش لازم برای ارائه نظریههای جدید مرتبط با حرفه خود برخوردار باشد. مهارت ۱ - از مهارت مدیریت دانش و استفاده تلفیقی از دانش مرتبط با حرفه برخوردار است. ۲ - مهارت لازم برای خلق و توسعه فکر نو (ایده) های جدید مرتبط با حرفه را دارا است. ۳ - از مهارت مدیریت و رهبری در شرایط پیچیده و مبهم برخوردار است. شایستگی ۱ - مسئولیت مدیریت و رهبری گروه (تیم) های حرفه ای در شرایط غیرقابل پیشبینی را بر عهده دارد. ۲ - مسئولیت مدیریت دانش و استفاده تلفیقی از دانش و مهارت درحوزه حرفه ای را بر عهده دارد. ماده ۶
- مسیرهای دستیابی به سطوح صلاحیت حرفه ای ملی به شرح جداول (۹) تا (۱۶) این ماده تعیین میشود: جدول شماره (۹) مسیرهای دستیابی به سطح (۱) صلاحیت مسیر نظام آموزش: فرد پس از اتمام دوره ابتدایی یا پایان متوسطه اول یا طی کردن دوره آموزش حرفه ای کوتاه مدت (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۱)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر بازار کار: اتمام دورههای سوادآموزی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۱). جدول شماره (۱۰) مسیرهای دستیابی به سطح (۲) صلاحیت مسیر نظام آموزش: فرد پس از اتمام دوره ابتدایی یا پایان دوره متوسطه اول و با طی کردن یک دوره آموزش حرفه ای میان مدت شامل کارورزی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۲)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر بازار کار: فرد در سطح (۱) صلاحیت قرار دارد و پس از طی مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۲) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۲)، در این سطح قرار میگیرد. جدول شماره (۱۱) مسیرهای دستیابی به سطح (۳) صلاحیت مسیر اول نظام آموزش: فرد با اتمام آموزشهای فنی و حرفه ای و مهارتی دوره متوسطه دوم و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۳)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم از نظام آموزش: فرد با اتمام دوره نظری متوسطه دوم و با طی کردن یک دوره آموزش حرفه ای کوتاه مدت (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای اولیه)، و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۳)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر بازار کار: فرد در سطح (۲) صلاحیت قرار دارد و با طی کردن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۳) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۳)، در این سطح قرار میگیرد. جدول شماره (۱۲) مسیرهای دستیابی به سطح (۴) صلاحیت مسیر اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک دوره آموزشهای فنی و حرفه ای و مهارتی دوره دوم متوسطه و با موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۴)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک دوره دوم متوسطه نظری و طی نمودن یک دوره آموزش حرفه ای میان مدت شامل کارورزی (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۴)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر بازار کار: فرد با دارا بودن حداقل مدرک متوسطه اول در سطح (۳) صلاحیت قرار دارد و پس از طی مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۴) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی کردن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۴)، در این سطح قرار میگیرد. جدول شماره (۱۳) مسیرهای دستیابی به سطح (۵) صلاحیت مسیر اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کاردانی مهارتی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۵)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کاردانی نظری و طی کردن یک دوره آموزش حرفه ای کوتاه مدت (آموزش و تربیت حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۵)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر بازار کار: فرد با دارا بودن حداقل مدرک دوره دوم متوسطه (دیپلم) در سطح (۴) صلاحیت قرار دارد و پس از طی مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۵) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۵)، در این سطح قرار میگیرد. جدول شماره (۱۴) مسیرهای دستیابی به سطح (۶) صلاحیت مسیر اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کارشناسی مهارتی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۶) در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن مدرک کارشناسی نظری و طی نمودن یک دوره آموزش حرفه ای میان مدت شامل کارورزی (آموزش و تربیت حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۶)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر بازار کار: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کاردانی در سطح (۵) صلاحیت قرار دارد و با طی نمودن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۶) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۶)، در این سطح قرار میگیرد. جدول شماره (۱۵) مسیرهای دستیابی به سطح (۷) صلاحیت مسیر بازار کار: فرد در سطح (۶) صلاحیت قرار دارد و با طی کردن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۷) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۷)، در این سطح قرار میگیرد. جدول شماره (۱۶) مسیرهای دستیابی به سطح (۸) صلاحیت مسیر بازار کار: فرد در سطح (۷) صلاحیت قرار دارد و با طی کردن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (۸) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دورههای آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (۸)، در این سطح قرار میگیرد. ماده ۷
- دستگاههای موضوع مواد (۵) و (۶) قانون و ماده (۸) آییننامه اجرایی مکلفند با همکاری نظامهای حرفه ای، انجمنهای علمی- حرفه ای، اتحادیهها و صنوف حرفه ای و شغلی، مصادیق، الزامات و پیش نیازهای ورود به سطوح صلاحیت حرفه ای را در قالب تدوین استاندارهای ارزشیابی و شایستگی حرفهها، از جمله مدت زمان گذر تجربی از یک سطح به سطح دیگر و تحرکات افقی در سطوح و مدت اعتبار گواهینامههای صلاحیت حرفه ای و میزان دورههای آموزشی حرفه ای، برای تصویب به شورای عالی پیشنهاد نمایند. ماده ۸
- صلاحیتهای احراز شده بر اساس استانداردهای حرفه و ارزشیابی، مبنای گذر از یک سطح به سطح بالاتر است. ماده ۹
- احراز صلاحیت افراد در سطوح (۷) و (۸) جداول موضوع مواد (۵) و (۶) این تصویبنامه، توسط کارگروه تخصصی نظارت و سنجش موضوع ماده (۹) آییننامه اجرایی انجام میشود. معاون اول رئیس جمهور - محمد مخبر