تصویب‌نامه درباره نظام جامع راهنمایی و مشاوره آموزش و پرورش
مقدمه ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در نظام آموزش و پرورش با بهره مندی از مشاوران متخصص در مدارس، مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی، مراکز اختلال یادگیری و نقش آفرینی معلمان و مربیان در قالب ایفای نقش مشاورهای کارکنان و رابطان هسته‌های تحصیلی - شغلی، آموزش‌های مهارتهای زندگی، توانمندسازی دانش آموزان، اولیاء و کارکنان مدرسه ایران، قدمتی بیش از نیم قرن تجربه دارد. با توجه به تکالیف قانونی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مبنی بر تسری خدمات راهنمایی و مشاوره به تمامی دورههای تحصیلی و همچنین تاکید مبانی نظری سند تحول بر سازماندهی فرایند یاددهی - یادگیری با نگاه مشاورهای، ضروری است ساز و کارهای لازم برای مشارکت عمومی و حداکثری معلمان، کارکنان مدرسه و اولیای دانش آموزان در حیطه‌های رشد شخصی و سازگاری، آموزش مهارتهای زندگی، نظارت بر فرایندهای یادگیری و طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی - شغلی فراهم آید. معلمان و کارکنان مدرسه نیز به عنوان عاملان و کنشگران عمومی جریان راهنمایی و مشاوره باید در انجام فرایندهایی از جمله آموزش مهارتهای زندگی، توانمندسازی روانی - اجتماعی، شناسایی استعدادها، توانایی‌ها و مشکلات و انجام مداخلات مختصر به ویژه سیستم ارجاع در کنار مشاوران متخصص مدرسه و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی، ایفای نقش نمایند نظام جامع راهنمایی و مشاوره به استناد راهکارهای ۷ - ۳، ۳ - ۲۱، ۴ - ۲۱، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به منظور اتخاذ سیاستهای یکپارچه، سیستمی و هماهنگ برای بهره مندی ذینفعان (دانش آموزان، اولیا، کارکنان و معلمان مدرسه) در همه دورههای تحصیلی و نقش آفرینان درون و برون سازمانی به صورت تعاملی و مشارکتی، به شرح زیر به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید: تعاریف ۱
- نظام جامع راهنمایی و مشاوره مجموعه ای از همه عناصر منظم، یکپارچه و تاثیرگذار برای ارتقای کمی و کیفی فعالیت‌های راهنمایی و مشاوره است که بر اساس کارکردی هماهنگ و منطبق بر الگوهای مشاوره مبتنی بر فرهنگ اسلامی - ایرانی به توسعه و بهبود ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در تمامی سطوح و دورههای تحصیلی می‌پردازد. ۲
- راهنمایی جریان یاری دهنده، پویا و نظام مندی است که از طریق سلسله فعالیت‌های منظم، سازمان یافته و هدفمند، فرد را در شناخت خود و محیط پیرامون یاری میدهد تا توانایی‌ها، رغبت‌ها و محدودیت هایش را بشناسد و از حداکثر توانایی‌های بالقوه اش برای رشد متعادل و همه جانبه، بهره بگیرد. ۳
- مشاوره فعالیت تخصصی - حرفه ای نظام یافته، آگاهانه، مستمر، هدفمند، تعاملی و داوطلبانه، برای تجزیه و تحلیل مشکل و یافتن راه حل‌های مناسب از طریق ایجاد رابطه حسنه، پویا، آزاد و رو در رو بین مراجع و مشاور که در فرآیند آن مراجع در یک جو مملو از تفاهم، هم دلی و صادقانه به طرح مشکل خود می‌پردازد و با کمک مشاور و بهره گیری از امکانات محیطی، ارتقای مهارتها، بهبود شیوه‌های مقابله با مشکلات و خودشناسی بیشتر و عمیق تر، به تصمیم‌گیری مناسب و حل مشکل خود دست مییابد. ۴
- خدمات مشورتی ارائه اطلاعات تخصصی به افراد جهت پیشبرد بهتر اهداف و انجام عملکردهاست. مشاور آگاهی‌های لازم را برحسب ضرورت و با توجه به نیاز مشورت گیرنده در سه زمینه تحصیلی، شغلی و تربیتی/ بهداشت روان ارائه میدهد. ۵
- مشاور مدرسه فردی است با حداقل مدرک کارشناسی در حوزه راهنمایی و مشاوره (با تمامی گرایشها)، روان شناسی با گرایش (بالینی، شخصیت، تربیتی و عمومی و استثنایی) که به ارائه خدمات متنوع راهنمایی و مشاوره به دانش آموزان متناسب با سن، جنسیت و دوره تحصیلی از پیش دبستانی تا پایان دوره متوسطه می‌پردازد. ۶
- اعضای تخصصی مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی نیروهای توانمند با رشته شغلی مشاور و پست‌های سازمانی مصوب اداری و آموزشی است که به ارائه خدمات تخصصی روان شناختی به مراجعین می‌پردازند. ۷
- معلمان و کارکنان مدرسه افرادی که رسالت خطیر تربیت دانش آموزان را در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی برعهده دارند. ۸
- مرکز مشاوره و خدمات روان شناختی پژوهشی و تخصصی استان مکانی است آموزشی، پرورشی و پژوهشی مستقل و تخصصی که با بهره گیری از توان علمی، پژوهشی و درمانی نسبت به جذب، آموزش، نگهداشت و توانمندسازی نیروی انسانی مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی مناطق، انجام پژوهش‌های مورد نیاز در حوزه راهنمایی و مشاوره، ترسیم آمایش و مشکلات استان/ شهرستان/ منطقه/ ناحیه و ارائه راهکارهای لازم و پذیرش مراجعین ارجاعی از مراکز مشاوره مناطق اقدام مینماید. ۹
- مرکز مشاوره خدمات روان شناختی شهرستان/ ناحیه/ منطقه مکانی است آموزشی و پرورشی مستقل و تخصصی که خدمات متنوع روان شناختی و مشاوره ای در سه زمینه فردی، خانوادگی و اجتماعی اعم از (تشخیص و درمان اختلالات یادگیری، مشاوره سازگاری، مشاوره تربیتی، مشاوره تحصیلی، مشاوره شغلی، مشاوره خانواده، سنجش هوش، استعداد، شخصیت، اختلالات روان شناختی) ارائه میدهد. ۱۰
- روان سنج فردی است که با بهره گیری از آزمون‌های روانی استاندارد برای اندازه گیری توانایی‌های ذهنی و روان شناختی اقدام مینماید. ۱۱
- روانشناس فردی است که در مطالعه علمی و نظام مند رفتارها و فرایندهای ذهنی موجود زنده، دانش و تخصص دارد و حداقل در سطح کارشناسی ارشد در یکی از رشته‌های روان شناسی فارغ التحصیل شده و تجربیات لازم را کسب کرده است. ۱۲
- مددکاری اجتماعی فردی متخصص، آگاه و علاقمند که به بررسی مسائل و نیازمندیهای عاطفی، اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی مددجویان، دانش آموزان استثنایی و والدین آنان می‌پردازد تا به آنان کمک کند استقلال شخصی و اجتماعی خود را به دست آورند. ۱۳
- هدایت تحصیلی فرایند ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره به دانش آموزان، تا ضمن آشنایی با استعدادها، علایق، توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصیتی خویش، شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، حِرف و مشاغل مورد نیاز جامعه را بشناسند و بر اساس آن، به صورت آگاهانه و آزادانه، شاخه و رشته تحصیلی مناسب خود را انتخاب کنند. ۱۴
- طرح ریزی مسیر تحصیلی کمک به دانش آموز برای تسهیل در فرایند یاددهی - یادگیری و شناخت ظرفیت‌های روان شناختی و تربیتی مرتبط با تحصیل برای دست یابی به دانش، نگرش و رفتار مطلوب و تصمیم‌گیری آگاهانه همراه با نشاط است. ۱۵
- طرح ریزی مسیر شغلی کمک به دانش آموز برای طرح ریزی مطلوب مسیر تحصیلی شغلی با گذر از مراحل رشدی و دست یابی به بلوغ از طریق شناخت دنیای محیطی و خودشناسی همراه با کسب تجارب لازم در این زمینه است. مبانی فلسفی و علمی نظام راهنمایی و مشاوره مبانی فلسفی و علمی این نظام، مبتنی بر مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و برنامه زیر نظام سند تحول بنیادین (برنامه درسی ملی)، مرتبط با حوزه راهنمایی و مشاوره است. «راهنمایی و مشاوره، ناظر به جریان معین و مکمل اصل جریان تربیت و شامل ابعادی همچون اهداف، عاملان، مخاطبان، روشها و ابزار راهنمایی و مشاوره تلقی شده است». و از پیش دبستانی آغاز و تا پایان دوره متوسطه با هدف تسهیل فرایند دستیابی متربیان به مرتبه ای از حیات طیبه ادامه مییابد. راهنمایی و مشاوره مدرسه در سه حیطه رشد تربیتی، تحصیلی، شخصی - اجتماعی و شغلی در کانون توجه نظام تربیت رسمی و عمومی است و فرایند یاددهی و یادگیری باید با نگاه راهنمایی و مشاوره سامان یابد. چشم انداز نظام جامع راهنمایی و مشاوره با بهره گیری از الگوی علمی تربیتی متناسب و بومی، منابع انسانی واجد صلاحیت، فضا و تجهیزات، زمینه بهره گیری تمامی دانش آموزان، معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیای دانش آموزان از خدمات راهنمایی و مشاوره را فراهم مینماید. رویکرد و جهت گیری کلی رویکرد نظام جامع راهنمایی و مشاوره بر اساس فطرت گرایی توحیدی، رشدی، جامع، یکپارچه نگر و سیستمی است. ماموریت رشد و توسعه خدمات راهنمایی و مشاوره در تمامی دورههای تحصیلی به دانش آموزان، والدین، کارکنان آموزش وپرورش و توانمندسازی منابع انسانی و غنی سازی منابع، تجهیزات و امکانات مورد نیاز است. مهم ترین چرخش‌های تحول آفرین بر اساس مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، باید چرخش‌های زیر در نظام راهنمایی و مشاوره اتفاق افتد:
- از برنامه‌ریزی موردی و پراکنده به برنامه ریزی‌های راهبردی؛
- از نگاه حاکمیت جزیره ای در حوزه‌های برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های راهنمایی و مشاوره به تاکید بر فرایندها و پیامدها و سیستمی؛
- از نگاه نقطه ای به نگاه فرایندی و مستمر در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره تربیتی و طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی - شغلی (هدایت تحصیلی)؛
- از نگاه صرف درون سازمانی به مشارکت همه جانبه درون و برون سازمانی؛
- از نظارت و مدیریت کنترلگری به خود ارزیابی، خود اصلاح گری و راهبری مبتنی بر نظام معیار اسلامی؛
- از نگاه حداقلی به معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه به نگاه حداکثری و سیستمی در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره ای. اهداف
- ایجاد ساز و کارهای لازم برای یکپارچه سازی و انسجام بخشی به تشکیلات مرتبط با امور راهنمایی و مشاوره؛
- سیاستگذاری و برنامه‌ریزی به منظور حفظ و ارتقای سلامت روان دانش آموزان، کارکنان و والدین و تسری خدمات مشورتی و حمایتی در مدارس؛
- تقویت، توسعه کمی و کیفی و استانداردسازی فعالیت‌های راهنمایی و مشاوره؛
- ارائه خدمات تخصصی راهنمایی و مشاوره در تمامی سطوح و پایه‌های تحصیلی در مراکز مشاوره و خدمات رو انشناختی؛
- استفاده از ظرفیت معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه به عنوان کنشگران عمومی جریان راهنمایی و مشاوره؛
- برنامه‌ریزی به منظور جذب، آموزش، نگهداشت و توانمندسازی نیروی انسانی مورد نیاز حوزه مشاوره؛
- کمک به دانش آموزان در کسب و ارتقای شایستگی‌های پایه روانی - اجتماعی و تحصیلی و انتخاب آگاهانه و آزادانه مسیر زندگی تحصیلی - شغلی؛
- طراحی، استقرار و جریان سازی فرایند هدایت تحصیلی دانش آموزان از دوره پیش دبستانی تا پایان دوره دوم متوسطه. ویژگی‌های نظام جامع راهنمایی و مشاوره
- مبتنی بر مبانی و ارزش‌های تربیت دینی و بومی در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره؛
- بهره مند از یافته‌های علمی و پژوهشی با تاکید بر فرهنگ اسلامی - ایرانی؛
- توجه به نیازها و توانمندیهای رشدی و جنسیتی مخاطبان در برنامه‌ریزی و اجرای مطلوب خدمات راهنمایی و مشاوره؛
- نقش آفرینی و مشارکت تمامی عوامل مدرسه به ویژه معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه در اجرای مطلوب برنامه راهنمایی و مشاوره؛
- بهره مند از ظرفیت مشاوران متخصص در سطح مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی به عنوان متخصصان موضوعی؛
- توجه ویژه به خدمات مشورتی در تمامی پایه‌ها و دورههای تحصیلی؛
- مشارکت جویی تمامی عوامل درون و برون سازمانی؛
- بهره مند از مشارکت موثر و ظرفیت بخش خصوصی در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره. عرصه‌های نظام راهنمایی و مشاوره
- راهنمایی و مشاوره تربیتی/ سازگاری: در این عرصه، به دانش آموزان، معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیا، از طریق ایجاد رابطه حسنه، درک همدلانه و مشارکتی و تعاملی، با هدف حل نیازها، مسائل و مشکلات روانشناختی و ایجاد محیط آموزشی و پرورشی پویا و با نشاط برای رشد و شکوفایی استعدادها، کمک می‌شود.
- راهنمایی و مشاوره تحصیلی: در این عرصه، به دانش آموزان، معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه و اولیا برای درک تفاوت‌های فردی، استفاده موثر از مهارتهای تحصیلی مثل روشهای ایجاد انگیزه، مدیریت زمان، تمرکز حواس، سبک‌های یاددهی - یادگیری و حمایت گری تحصیلی، کمک می‌شود.
- راهنمایی و مشاوره شغلی: در این عرصه، به دانش آموزان برای شناخت از خود، محیط تحصیلی، نیازهای شغلی و انجام مداخلات موثر، در طرح ریزی زندگی تحصیلی و شغلی آنان، کمک می‌شود.
- راهنمایی و مشاوره خانواده: در این عرصه، خدمات حرفه ای و عمومی در حوزه وسیعی از چالش‌ها، نگرانی‌ها، استرس‌ها و مشکلات خانواده و مرتبط با مشکلات روحی، عاطفی و آموزشی دانش آموزان، ارائه می‌شود.
- خدمات مشورتی: در این عرصه، به دانش آموزان از طریق ارائه خدمات تخصصی به مدیران، معلمان، مربیان، والدین و سایر یاوران حرفه ای در جهت بهسازی و افزایش بهره وری عملکرد آموزش و پرورش دانش آموزان، کمک می‌شود.
- خدمات بهداشت روان: در این عرصه، مجموعه ای از فعالیت‌های یکپارچه در جهت حفظ و ارتقای بهداشت روان و پیشگیری از بروز اختلالات روانی - رفتاری ذینفعان در محیط مدرسه با اتخاذ سیاستهای مناسب در راستای خلق موقعیت‌ها و فضاهای حمایتی، ارائه می‌شود. ویژگی کنشگران اصلی ۱
- دانش آموزان دانش آموزان به عنوان یکی از کنشگران، محور و مرکز اصلی ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره، محسوب می‌شوند و از ویژگی‌های زیر برخوردارند: ۱) دارای استعداد، توانایی و ویژگی‌های منحصر به فرد در رشد و شکوفایی استعدادها هستند. ۲) دارای توانایی انتخاب و تصمیم‌گیری در تعامل با محیط هستند. ۳) در فرایند رشد و شکوفایی خود نقش فعال داشته و به رشد و پیشرفت کشور خود علاقمند هستند. ۴) قادر به تصمیم‌گیری در موقعیت و محدودیت‌های زندگی خود هستند. ۵) با توجه به تجارب، توانایی‌ها، رغبت‌ها و ظرفیت‌های خود، قادر به طراحی مسیر زندگی تحصیلی - شغلی خود هستند. ۲
- معلم/ مربی ۱) با شناخت کافی و همه جانبه از ویژگی‌های تربیتی و روان شناختی دانش آموزان و متناسب با تفاوت‌های فردی و جنسیتی آنان، توانایی رشد و خود شکوفایی آنان را فراهم می‌سازد. ۲) به عنوان راهنما و راهبر راهنمایی و مشاوره عمومی، توانایی شناسایی استعدادها، توانمندیها، رغبت‌ها، مسائل و مشکلات، انجام مداخلات مختصر و ارجاع دانش آموزان نیازمند را دارد. ۳) تسهیل گر در شناخت استعدادها، توانمندیها و رغبتهای دانش آموزان در فرایند طرح ریزی مسیر تحصیلی - شغلی دانش آموزان به منظور ارتقای بهداشت روانی - اجتماعی میباشد. ۴) زمینه مشورت گیری و تعامل با مشاور مدرسه برای ارتقای بهداشت روانی - اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان را دارد. ۵) تاب آور و انعطاف پذیر برای بهره گیری از اصول و فنون راهنمایی و مشاورهای و فرایند یاددهی - یادگیری در کلاس درس میباشد. ۳
- مشاوران مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی ۱) توان مدیریت تخصصی ارائه خدمات، راهنمایی و مشاوره و مددکاری در سطوح مختلف و دورههای تحصیلی را دارد. ۲) توانایی لازم برای شناخت و تشکیل پرونده تخصصی دانش آموزان و کارکنان مدرسه را دارد. ۳) توانایی لازم برای شناخت و ارتقاء توانمندیهای دانش آموزان، اولیاء، معلمان و کارکنان را دارد. ۴) توان مشورت دهی و تسهیل گری جهت کیفیت بخشی به فرایند یاددهی - یادگیری دانش آموزان، معلمان و کارکنان مدرسه را دارد. ۵) توانایی آگاهی بخشی به معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیا از طریق ترسیم نیمرخ روانی - اجتماعی و استعدادیابی (استعداد برتر و عمومی) دانش آموزان را به صورت فردی و مدرسه ای دارد. ۶) توانایی علمی برای انجام مشاوره فردی و گروهی در سطح مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی را دارد. ۴
- خانواده ۱) زمینه رشد و شکوفایی دانش آموزان را با توجه به شناخت کافی و همه جانبه از ویژگی‌های دانش آموزان فراهم مینماید. ۲) بستر لازم در جهت کمک به دانش آموز در خودشناسی و محیط شناسی تربیتی، تحصیلی - شغلی را مهیا می‌کند. ۵
- مدیر مدرسه ۱) توانایی برنامه‌ریزی، نظارت، تامین شرایط و فراهم نمودن محیط مناسب برای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره را دارد. ۲) توانایی و تجربه لازم برای برقراری روابط صحیح، سازنده و پویا، امکان مشارکت همه معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه، والدین و عوامل برون سازمانی را برای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره دارد. ۳) توانایی لازم برای بهره گیری از نتایج نیم رخ‌های روان شناختی و استعدادی دانش آموز را برای برنامه‌ریزی تربیتی و آموزشی دارد. ۴) توانایی ارتقاء و توانمندسازی معلمان، مربیان، کارکنان، اولیا و دانش آموزان مدرسه به عنوان کنشگران و عاملان عمومی جریان راهنمایی و مشاوره را دارد. ۵) آگاهی لازم برای نظارت و ارزشیابی تمامی برنامه‌ها و فعالیت‌های حوزه راهنمایی و مشاوره را در سطح مدرسه دارد. کنش‌های اصلی آموزش و توانمندسازی ۱
- مبتنی بر ارزش‌های دینی و فرهنگی، تجارب داخلی و متناسب با نیاز رشدی، خانوادگی، اجتماعی حال و آینده است. ۲
- در برگیرنده مهارتهای اساسی و شایستگی‌های پایه زندگی، فرزندپروری، تعاملات اجتماعی، روانشناختی، تربیتی، تحصیلی و شغلی است. ۳
- کتب درسی دانش آموزان بر اساس نیازهای رشدی، روان شناختی و استعدادی دانش آموزان در حیطه‌های سازگاری، تربیتی، تحصیلی و طرح ریزی مسیر تحصیلی - شغلی از سوی معلم متناسب سازی و به صورت کاربردی ارائه می‌شود. ۴
- آموزش و توانمندسازی مستمر معلمان، مربیان، کارکنان، اولیا و دانش آموزان مدرسه به عنوان عاملان و کنشگران عمومی جریان راهنمایی و مشاوره مورد توجه جدی است. ترویجی و فرهنگی ۱
- با همکاری نهادها، سازمانها و مشارکت بخش خصوصی و با برگزاری اردوهای علمی، بازدیدهای شغلی، نشست‌ها و سمینارها و تهیه محتواهای مناسب، نسبت به آشناسازی دانش آموزان از نیازهای شغلی و تحصیلی کشور اقدام می‌گردد. ۲
- از طریق انجام برنامه‌های اختصاصی درون سازمانی مانند همیار مشاور، برنامه‌های ائتلافی نظیر نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان (نماد)، کانون یاریگران زندگی و... بسترسازی لازم برای ارائه خدمات فراگیر روان شناختی، صورت می‌پذیرد. ۳
- برنامه‌هایی نظیر هفته معرفی مشاغل، هفته بهداشت روان، هفته مبارزه با مواد مخدر متناسب با نیاز مخاطبان در تمامی دورههای تحصیلی انجام می‌شود. ۴
- در طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی - شغلی و پیشگیری از مشکلات روانی - اجتماعی به نقش بی نظیر معلمان و مربیان در ترویج فرهنگ راهنمایی و مشاوره توجه لازم صورت می‌پذیرد. شناسایی و غربالگری ۱
- شناسایی استعدادها، توانمندیها، رغبت‌ها، شخصیت، مشکلات روانی و اجتماعی دانش آموزان به طور مستمر و سالانه صورت می‌پذیرد. ۲
- از همه ظرفیت‌های درون و برون سازمانی در شناسایی، تشخیص و غربالگری استفاده می‌گردد. ۳
- سنجش مسائل و مشکلات و توانمندیهای روان شناختی و شخصیتی تمامی معلمان، مربیان، مشاوران و کارکنان مدرسه به طور مستمر انجام می‌شود. ۴
- نیم رخ روانی - اجتماعی، استعدادی (برتر و عمومی) و شخصیتی دانش آموزان در برنامه ریزی‌های تربیتی، طرح ریزی مسیر تحصیلی - شغلی، پیشگیرانه، هدایتی، مراقبتی و مداخلهای صورت می ذپ یرد. ۵
- شناسایی نیازمندیهای روان شناختی والدین در فرایند فرزند پروری به طور ویژه صورت می‌پذیرد. مداخله، ارجاع و مددکاری ۱
- مداخلات روان شناختی مختصر در مدارس به صورت همگانی توسط معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه انجام می‌شود. ۲
- مداخلات درمانی روانشناختی و مشاورهای تخصصی توسط مشاوران مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی صورت می‌پذیرد. ۳
- سیستم ارجاع به طور مستمر در تمامی سطوح به صورت عمومی و تخصصی صورت می‌پذیرد. ۴
- انجام مداخلات حمایتی، معاضدتی، مددکاری، پزشکی توسط دستگاه‌های مرتبط با نظارت مدرسه انجام می‌پذیرد. اقدامات اصلی ۱
- ترسیم نیم رخ روانی/ فردی، اجتماعی/ فرهنگی/ خانوادگی، تحصیلی و شغلی دانش آموزان، معلمان، مربیان و کارکنان در سطح مدرسه، منطقه، استان و کشور برابر با ضرورت و نیازهای هر یک از مخاطبان؛ ۲
- تدوین و اجرای برنامه‌های راهنمایی و مشاوره بر اساس نیم رخ روانی/ فردی، اجتماعی/ فرهنگی/ خانوادگی و تحصیلی؛ ۳
- تشکیل پرونده مشاوره ای (اطلاعات فردی و خانوادگی/ بررسی‌های شخصیتی، توانمندیها، مشکلات و اختلالات روان شناختی، نتایج آزمونها / نمون برگ‌های هدایت تحصیلی دانش آموزان) برای هر یک از مخاطبان برابر ضرورت و نیاز هر یک از مخاطبان؛ ۴
- غربالگری، شناسایی، تشخیص، مداخله، ارجاع و پیگیری مراجعان و مخاطبان؛ ۵
- هدایت، راهنمایی و مشاوره تحصیلی/ شغلی/ تربیتی/ خانوادگی و اجتماعی؛ ۶
- برقراری ارتباط موثر و ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره ای مطلوب به مراجعان و مخاطبان؛ ۷
- تدوین و اجرای برنامه‌های پیشگیرانه، بهداشت روان و توانمند سازی فردی و گروهی برای تمامی دانش آموزان، معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیا؛ ۸
- تدوین و اجرای برنامه‌های طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی - شغلی؛ ۹
- آموزش دروس مرتبط با حوزه راهنمایی و مشاوره؛ ۱۰
- تدوین و اجرای برنامه‌های مرتبط با مدیریت بحران‌ها و مداخله به موقع در فوریت‌های روانی - اجتماعی؛ ۱۱
- آموزش مهارتهای تحصیلی (تمرکز حواس، برنامه‌ریزی درسی، ایجاد انگیزه) به دانش آموزان؛ ۱۲
- آموزش سبک‌های یاددهی - یادگیری به معلمان و کارکنان مدرسه در راستای تسهیل فرایند یاددهی - یادگیری. برنامه‌های راهنمایی و مشاوره -عنوان برنامه‌های راهنمایی و مشاوره مبتنی بر راهکارها و زیرنظام‌های سند تحول بنیادین الف
- برنامه‌های توسعه راهنمایی و مشاوره ردیف برنامه/ اقدام عنوان زیرنظام /راهکار برنامه
- طراحی و استقرار نظام راهنمایی و مشاوره با تاکید بر تربیت و تامین مشاوران حرفه ای برای ارائه خدمات به دانش آموزان همه دورههای تحصیلی تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۱ - ۴ - ۲۱)
- تدوین و استقرار استانداردهای محتوایی مشاوره مدرسه و بازنگری برنامه‌های درسی تربیت مشاور بر اساس آن تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۲ - ۴ - ۲۱)
- توسعه و تقویت رشته مشاوره در دانشگاه‌های وابسته به آموزش و پرورش در دورههای تحصیلات تکمیلی (ت۳) تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۳ - ۴ - ۲۱)
- ارائه خدمات جامع مشاوره ای از دوره ابتدایی تا متوسطه دوم در حوزه سلامت جسمی و روحی دانش آموزان راهبری و مدیریت (۱ - ۷ - ۳)
- بازنگری و به روزآوری شاخص نسبت مشاور به دانش آموز،متناسب با شرایط روانی - اجتماعی راهبری و مدیریت (۷ - ۳)
- تدوین برنامه جامع راهنمایی و مشاوره تربیتی از دوره ابتدایی تا پایان دوره متوسطه با مشارکت معلمان و مراجع تخصصی راهبری و مدیریت (۱ - ۴ - ۲۱)
- برنامه توسعه خدمات مشاوره ای در مدارس و استفاده از مشاوران متخصص مقیم در مدارس کشور راهبری و مدیریت (۳ - ۷ - ۳)
- ارتقاء و پایش اثربخشی آموزش و پرورش مدارس غیردولتی راهبری و مدیریت (۲ - ۴ - ۹) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- استخدام و به کارگیری مشاور با شاخص یک دوازدهم برای تمامی مدارس متوسطه اول و دوم حداکثر تا پایان برنامه هفتم توسعه (تا تامین نیروی مشاور متخصص و رسمی، این کسری از طریق حق التدریس و یا خرید خدمات صورت می‌گیرد).
- تدوین شاخصها و استانداردهای مشاوره حرفه ای در مدارس در تمامی دورههای تحصیلی به صورت تفکیکی ظرف مدت یک سال پس از تصویب
- تامین مشاور متخصص در همه دورههای تحصیلی بر اساس شاخص هر دوازده نفر دانش آموز یک ساعت فعالیت مشاوره ای
- بهره گیری از مشارکت معلمان و مربیان واجد شرایط برای ارائه خدمات راهنمایی به ازای هر ۴۰ نفر دانش آموز یک ساعت خدمات راهنمایی (به عنوان معلم راهنما) با هدایت مشاور متخصص در مدارسی که امکان اختصاص مشاور مقیم وجود ندارد (یک مشاور ناظر تا تامین مشاور مقیم برای این مدارس با استانداردی مشخص تعیین می‌شود)
- تدوین استانداردهای تخصصی برای جذب، آموزش، نظارت بر مشاوران مدارس غیردولتی با هماهنگی بخش‌های مرتبط ظرف مدت یک سال پس از تصویب
- تامین فضا و تجهیزات و ابزار استاندارد مشاوره در حداقل ۸۰ درصد مدارس متوسطه اول و دوم تا پایان برنامه ششم توسعه
- ساماندهی و یکپارچه سازی و توسعه مراکز مشاوره آموزش و پرورش در تمامی مراکز استان‌ها، شهرستان‌ها و نواحی و مناطق با رعایت استانداردها از نظر منابع انسانی و فیزیکی و نحوه خدمات رسانی حداکثر ظرف مدت دو سال پس از تصویب
- تدوین شاخصها و استانداردهای خدمات کیفی مشاوره و رتبه بندی مراکز بر اساس آن تا پایان برنامه هفتم توسعه
- استفاده از ظرفیت نهادها و مراکز تخصصی سایر دستگاه‌ها در ارائه خدمات مشاوره ای با تاکید بر نظام ارجاع
- بازنگری در ارزشیابی سالانه کارکنان مدرسه با تاکید بر مشارکت و حمایت آنان از برنامه راهنمایی و مشاوره به میزان ۲۰ امتیاز ظرف مدت یک سال پس از تصویب
- توانمند سازی عوامل آموزشی، پرورشی و اجرایی مدرسه در زمینه راهنمایی و مشاوره و تقویت تعاملات درون و بین مدرسه ای در سطح منطقه، استان و کشور ۲ برنامه توسعه خرید خدمات دولتی از مدارس و مراکز غیردولتی تامین و تخصیص منابع مالی (۷- ۲۰) تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۸ - ۵) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی استفاده از ظرفیت و توانمندی موسسات، مراکز و انجمن‌های علمی - تخصصی غیردولتی و سازمانهای مردم نهاد به میزان حداقل ده درصد از طریق خرید خدمات مشاورهای تا پایان برنامه هفتم توسعه ۳ برنامه
- تربیت و تامین مشاوران حرفهای و تخصصی مورد نیاز دورههای مختلف تحصیلی با استفاده از ظرفیت دانشگاهها
- ایجاد ساز و کارهای لازم در توسعه رشته مشاوره دانشگاه‌های مرتبط با آموزش و پرورش تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۱ - ۴- ۲۱) و (۳ - ۴- ۲۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- برآورد و تحلیل مستمر تعداد مشاور و کیفیت خدمات مورد نیاز بر اساس شاخصها و استانداردهای مصوب و اعلام و مطالبه آن از موسسات آموزش عالی و دانشگاهها
- همکاری و ارائه پیشنهادات به موسسات و مراکز آموزش عالی به ویژه دانشگاه فرهنگیان در تعیین سرفصلها و محتوای برنامه درسی مشاور مدرسه
- کمک به توسعه و پیگیری گسترش رشته راهنمایی و مشاوره مدرسه به ویژه در سطح کارشناسی ارشد پیوسته در دانشگاه‌های وابسته به آموزش وپرورش تا پایان برنامه هفتم توسعه ۴ برنامه بازنگری برنامه‌های درسی تربیت مشاور متناسب با استانداردهای مربوط تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۲ - ۴ - ۲۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- بازتعریف استانداردهای تربیت مشاور با توجه به نیازها و ویژگی دانش آموزان با همکاری مراجع ذی ربط
- ساماندهی و استفاده از ظرفیت برنامه درسی رسمی و غیررسمی برای توسعه مفاهیم و خدمات راهنمایی ومشاوره و بهبود فرایند یاددهی - یادگیری بر مبنای آن ۵ برنامه تدوین و استقرار نظام جامع و یک پارچه خدمات رفاهی، بهداشتی و درمان ی ویژه معلمان شاغل و بازنشسته با ارائه خدمات بیمه ای کامل و کارآمد تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۲ - ۸) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- تدوین و تصویب آیین‌نامه و شیوه‌نامه ارائه خدمات مشاورهای به تمامی کارکنان آموزش و پرورش تحت پوشش بیمه کارکنان ظرف مدت دو سال پس از تصویب ۶ برنامه طراحی و استقرار پایگاه جامع اطلاعاتی و سامانه یک پارچه مدیریت منابع انسانی تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۸ - ۵) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- راه اندازی پایگاه جامع اطلاعاتی مشاوران و راهبری خدمات مشاورهای در وزارت آموزش و پرورش ظرف مدت دو سال پس از تصویب ۷ برنامه تدوین ساز و کارهای مناسب برای نقش آفرینی انجمن اولیاء و مربیان مدرسه در مداخله فعال موثر خانوادهها راهبری و مدیریت (۳- ۳) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- تدوین ساز و کارهای مناسب در تسهیل همکاری انجمن اولیا و مربیان مدرسه در برنامه‌های راهنمایی و مشاوره ظرف مدت یک سال پس از تصویب ۸ برنامه طراحی ساز و کارهای مشارکت گروههای آموزشی و انجمن‌های علمی معلمان در برنامه‌ریزی درسی مدارس با اصلاح ضوابط و مقررات مربوط تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۶ - ۱۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- بهره گیری از ظرفیت‌ها و توانمندیهای انجمن‌های علمی معلمان در برنامه‌ریزی و ارایه خدمات راهنمایی و مشاوره ۹ برنامه حمایت از تولید دانش بومی در حوزه آموزش وپرورش با همکاری سایر دانشگاهها و موسسات آموزشی، به ویژه دانشکده‌های علوم تربیتی تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۹ - ۱۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- بسترسازی لازم برا ی تعامل نظام مند مدارس و دانشگاهها و مراکز علمی در بهره مندی و کاربست یافته‌های دانش بومی حوزه راهنمایی و مشاوره در مدارس ۱۰ برنامه تقویت جایگاه و کارکردهای گروههای آموزشی پژوهش و ارزشیابی (۷ - ۱۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- بازنگری در نحوه فعالیت گروههای آموزشی مشاوره با رویکرد تقویت جایگاه گروه و مرجعیت علمی مشاوران در مدرسه ظرف مدت سه سال پس از تصویب ب
- برنامه‌های آموزش، پیشگیری و توانمندسازی ردیف برنامه /اقدام عنوان زیرنظام /راهکار ۱ برنامه
- آسیب شناسی مستمر اجتماعی و فردی دانش آموزان در تمامی دورههای تحصیلی - تدوین بسته‌های آموزشی ویژه معلمان و مربیان در تمامی دورهها برای مداخله آنها در مشاوره‌های تربیتی حین آموزش پژوهش و ارزشیابی (۷ - ۲) راهبری و مدیریت (۴ - ۲۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- تقویت فعالیت‌های راهنمایی رشدی، پایش و بهره گیری مستمر از نتایج آسیب شناسی داده محور در آموزش و توانمندسازی دانش آموزان، معلمان و خانوادهها
- تولید محتوای آموزشی و پرورشی مورد نیاز برای احیای نقش راهنمایی و تربیتی معلمان با همکاری مراکز علمی و دانشگاهی ظرف مدت یک سال پس از تصویب ردیف برنامه /اقدام -عنوان زیرنظام /راهکار ۲ برنامه تدوین برنامه‌های عملیاتی لازم در راستای ترویج، تقویت مستمر و تحکیم فضایل اخلاقی در محیط‌های تربیتی با استفاده از تمام ظرفیت‌های آموزشی و تربیتی با تاکید بر اولویت کرامت و عزت نفس و شجاعت، حیا و عفت، صداقت، مسئولیت پذیری و نظم در تمام دورههای تحصیلی برنامه درسی (۲ - ۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- توانمندسازی روانی اجتماعی دانش آموزان در تمامی دورههای تحصیلی مبتنی بر یافته‌های آسیب شناسی (آموزش همزمان دانش آموز، همیار مشاوران، والدین، معلمان) با استفاده از ظرفیت برنامه درسی، راهنمایی رشدی و فوق برنامه
- تقویت و بهره گیری از ظرفیت‌های برنامه درسی، راهنمایی رشدی و هدف مند در فضاها و موقعیت‌های یادگیری و تربیتی.
- تعیین سطوح مشارکت معلمان و مربیان در اجرای برنامه‌های راهنمایی و مشاوره در قالب «معلم راهنما» ظرف مدت یک سال پس از تصویب
- بازنگری در شرح وظایف مدیران، مربیان و معلمان در راستای افزایش نقش راهنمایی و مشاوره ای آنان و پیش‌بینی ساز و کارهای اجرایی لازم برای ایفای آن ظرف مدت یک سال پس از تصویب ردیف برنامه /اقدام -عنوان زیرنظام /راهکار ۳ برنامه
- تدوین پودمانهای آموزشی خانواده (خودآگاهی، خودمحتوا، خودآموزی) ابری ارتقاء سواد رسانه ای و توانمندسازی خانواده در برخورد هوشمندانه با رسانه‌ها
- ایجاد شبکه جامع آموزش خانواده در بستر فناوری اطلاعات و رسانه با محوریت انجمن اولیا و مربیان
- تدوین دورههای آموزشی الزامی خانوادهها پیش از ورود کودک به مدرسه مبتنی بر سنجش شایستگی‌های تربیتی والدین با استفاده از ظرفیت رسانه‌ها راهبری و مدیریت (۱ - ۴) راهبری و مدیریت (۴ - ۴) راهبری و مدیریت (۱ - ۴) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- طرح ریزی و تقویت مهارتهای تربیتی والدین ظرف مدت ۲ سال پس از تصویب
- تدوین پودمانهای آموزشی و تولید محتوا مبتنی بر نیاز و آموزش رسانه ای ظرف مدت یک سال پس از تصویب
- راه اندازی شبکه اجتماعی حضوری و غیرحضوری خانواده، مدرسه و رسانه در تمامی مدارس تا پایان برنامه ششم توسعه
- حضور فعال و استفاده موثر از ظرفیت شوراها، نهادها و مراکز تصمیم‌گیری برای ایجاد هماهنگی و همسویی نهاد مدرسه، خانواده و رسانه ج
- برنامه‌های استعدادیابی و هدایت تحصیلی ردیف برنامه /اقدام -عنوان زیرنظام /راهکار برنامه
- تدوین برنامه جامع استعدادیابی در دوره پیش دبستانی، ابتدایی و متوسطه در ساحت‌های ششگانه تربیتی برای کشف استعدادهای دانش آموزان.
- تدوین و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی دانش آموزان در پایه نهم برای انتخاب و توسعه متوازن رشته‌ها راهبری و مدیریت (۳ - ۳- ۲۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- طراحی الگوی علمی و اجرایی نظام رشدی شناسایی و هدایت استعدادها از دوره پیش دبستانی تا پایان دوره متوسطه ظرف مدت یک سال پس از تصویب.
- تقویت نظام استعدادیابی و راهنمایی (هدایت) تحصیلی فرایندی از دوره پیش دبستانی تا پایان دوره دوم متوسطه (تا پایان برنامه ششم توسعه) ردیف برنامه /اقدام -عنوان زیرنظام /راهکار برنامه
- پایش مستمر مطالعات آینده پژوهانه برای شناسایی نیازهای حال و آتی جامعه و هدایت تحصیلی دانش آموزان در تعامل با دستگاه‌های ذی ربط
- گسترش و تنوع دادن به حرف و مهارتهای مورد نیاز جامعه و تعلیم متناسب و برنامه‌ریزی شده آن در همه دورههای تحصیلی راهبری و مدیریت (۳ - ۳ - ۲۱) برنامه درسی (۶ - ۱) اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی
- ایجاد ساز و کار مناسب برا ی جمع‌آوری، تحلیل و ارائه اطلاعات مربوط به تغییرات اجتماعی - شغلی، جمعیت شناختی، هرم سنی و جنسیتی با نگاه آسیب شناسی و آینده پژوهی برای ارئه به مشاوان و ارائه خدمات بهینه مشاوران مدارس.
- بررسی ساماندهی متوازن شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی با توجه به نیازها و استعدادهای دانش آموزان با استفاده از ظرفیت‌های درون و برون سازمانی به طور مستمر. سطوح اجرایی وزارت آموزش و پرورش موظف است با تشکیل شورای سیاست گذاری اجرایی نظام راهنمایی و مشاوره، ساختار اداری و آموزشی راهنمایی و مشاوره از سطح ستاد تا مدرسه را متناسب با ماموریت نظام و رعایت موارد زیر به منظور تسهیل فرایندها به صورت تخصصی طراحی و اجرا کند. ترکیب اعضای شورای سیاست گذاری اجرایی ستاد
- وزیر آموزش و پرورش (رئیس) ؛
- معاون پرورشی و فرهنگی (نایب رئیس) ؛
- مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی (دبیر) ؛
- معاون برنامه‌ریزی و توسعه منابع؛
- معاون آموزش متوسطه؛
- معاون آموزش ابتدایی؛
- رئیس سازمان آموزش و پرورش دانش آموزان استثنایی؛
- رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان و دانش پژوهان جوان؛
- رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک؛
- معاون ذی ربط سازمان برنامه و بودجه کشور یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط سازمان اداری و استخدامی کشور یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط وزارت کشور یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط وزارت امور اقتصادی و دارایی یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- معاون ذی ربط وزارت صنعت، معدن و تجارت یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛
- چهار نفر از اساتید صاحب نظر در حوزه راهنمایی و مشاوره بنا بر نیاز؛
- چهار نفر از مدیران صاحب نظر واحدهای آموزشی در دورههای مختلف تحصیلی به پیشنهاد دبیر شورا و تایید معاون پرورشی و فرهنگی؛
- نماینده روسای مراکز راهنمایی، مشاوره و خدمات روان شناختی به انتخاب دبیر شورا و تایید معاون پرورشی و فرهنگی؛
- یک نماینده از مشاوران شاغل در مدرسه به پیشنهاد دبیر شورا و تایید معاون پرورشی و فرهنگی. تبصره
- اعضای استانی و منطقه ای متناظر با ترکیب شورای سیاست گذاری اجرایی نظام راهنمایی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش و اعضای مدرسه با ترکیب شورای مدرسه خواهند بود. وظایف شورای سیاست گذاری اجرایی
- تعیین سیاست‌ها و خط مشی‌های لازم برای اجرای نظام جامع راهنمایی و مشاوره بر مبنای اهداف مندرج در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش؛
- تصویب سیاستهای لازم در خصوص استفاده از ظرفیت معلمان و کارکنان مدرسه به عنوان کنشگران و عاملان راهنمایی و مشاوره عمومی؛
- سیاست گذاری تمامی فعالیت‌های راهنمایی و مشاوره از جمله نحوه مدیریت مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی، مراکز مشاوره خانواده، مراکز اختلالات یادگیری و مشاوران مدارس؛
- تصویب سیاستهای لازم در خصوص میزان و نحوه جذب نیروی انسانی مورد نیاز حوزه راهنمایی و مشاوره
- انسجام بخشی به فعالیت‌های نظام راهنمایی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش؛
- تصویب سیاستهای لازم به منظور شناسایی و بهره گیری از ظرفیت نهادها، موسسات و مراکز تخصصی دولتی و غیردولتی؛
- تصویب استراتژی‌های لازم به منظور توسعه قابلیت‌ها و شایستگی‌های حرفه ای مشاوران معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه، اولیا و دانش آموزان؛
- سیاست گذاری توسعه فعالیت‌های علمی و پژوهشی در راستای ارتقای فعالیت‌های راهنمایی، مشاوره؛
- تصویب شاخص‌های لازم به منظور توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی و خدمات راهنمایی و مشاوره در مدرسه و مراکز راهنمایی و مشاوره و خدمات روان شناختی وزارت آموزش و پرورش؛
- بررسی و تصویب آیین‌نامه‌های اداری و مالی نظام راهنمایی و مشاوره؛
- بررسی پیشنهادها و گزارش‌های مطروحه از سوی سایر ارکان نظام و اتخاذ تصمیم لازم. شرح وظایف شورای سیاست گذاری اجرایی استان/ منطقه ۱
- پیگیری مصوبات شورای سیاست گذاری اجرایی؛ ۲
- نحوه جذب و به کارگیری نیروی انسانی؛ ۳
- هماهنگی و بهره گیری از ظرفیت نهادها، موسسات و مراکز تخصصی دولتی و غیردولتی؛ ۴
- برنامه‌ریزی برای آموزش و ارتقای دانش و صلاحیت‌های حرفه ای نیروی انسانی؛ ۵
- اطلاع رسانی جامع از خدمات راهنمایی و مشاوره ای برای اولیا و دانش آموزان؛ ۶
- برنامه‌ریزی برای توسعه ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در تمامی دورههای تحصیلی؛ ۷
- نظارت و ارزیابی از برنامه‌ها و فعالیت‌های راهنمایی و مشاوره در سطح استان/ منطقه/ مدرسه. شرح وظایف شورای مدرسه ۱
- پیگیری مصوبات شورای سیاست گذاری اجرایی نظام راهنمایی و مشاوره در سطح استان و منطقه؛ ۲
- برنامه‌ریزی و نظارت بر تشکیل پرونده راهنمایی و مشاوره برای تمامی دانش آموزان و ارائه خدمات فراگیر تخصصی و عمومی؛ ۳
- بهره گیری موثر از کلیه معلمان/ مربیان و عوامل متخصص در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره دانش آموزان؛ ۴
- آموزش اولیا و دانش آموزان با موضوعات تربیتی، روان شناختی، تحصیلی و شغلی؛ ۵
- راه اندازی سیستم ارجاع دانش آموزان نیازمند خدمات تخصصی. شاخصها و استانداردها الف) نیروی انسانی
- به ازای هر ۱۲ نفر دانش آموز یک ساعت خدمات راهنمایی و مشاوره اختصاص مییابد. (بر اساس شاخص طرح طبقه بندی معلمان)؛
- به ازای هر ۲۰۰ نفر دانش آموز یک ساعت خدمات مشاوره تخصصی در قالب فعالیت مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی به صورت موظف اختصاص داده می‌شود. تبصره
- تا زمان تامین نیروی انسانی مورد نیاز حوزه راهنمایی و مشاوره، به صورت تدریجی و مستمر، نقش راهنمایی و مشاوره در مدارس ابتدایی به معلمان واگذار می‌گردد. صلاحیت‌ها و شایستگی‌ها الف
- تحصیلات مدرک تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در یکی از رشته‌های تحصیلی گروه راهنمایی و مشاوره با تمامی گرایشها و یا روان شناسی (با گرایش بالینی، شخصیت، تربیتی، عمومی و استثنایی). ب
- مهارت دارای توانایی
- تدریس دروس تخصصی مربوط، مدیریت کلاس درس، آشنایی با روشها و فنون تدریس خوشه دروس آداب و مهارتهای زندگی و درس تفکر و سبک زندگی؛
- برقراری ارتباط و ایجاد اعتماد در دانش آموزان و والدین آنها؛
- برنامه‌ریزی و سازماندهی ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره و خدمات مشورتی در مدرسه؛
- شناخت، پرورش و هدایت استعدادهای بالقوه دانش آموزان؛
- طراحی و انجام مشاوره فردی و گروهی؛
- آشنایی با آزمون‌های مشاوره ای، اجرا و تجزیه و تحلیل داده‌های آن به منظور ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره؛
- آشنایی با شرایط اقتصادی، اجتماعی هر استان و منطقه و همچنین وضعیت مشاغل کشور در حال و آینده به طور مستمر. ج
- دورههای آموزشی گذراندن دورههای آموزشی مورد نیاز برای تمامی مشاوران در بدو و حین خدمت ضروری است. د
- ویژگی‌های اجتماعی و ارتباطی مشاوران
- برخورداری از آراستگی ظاهری و جاذبه‌های مطلوب شخصیتی و سلامت جسمانی و روان شناختی؛
- بهره مندی از قدرت ارتباطی و مهارتهای اجتماعی؛
- بهره مندی از سلامت کلام و گویش روان؛
- دارای توانایی رهبری و مدیریت گروهی. ه
- - ویژگی‌های عاطفی و روانی مشاوران
- سلامت روان و تعادل عاطفی؛
- اعتماد به نفس کافی و احساس خود ارزشمندی قوی؛
- نگرش غنی نسبت به تعلیم و تربیت و انگیزه قوی در تلاش و کار با دانش آموزان؛
- شخصیت متناسب با آمیزه ای از عطوفت، محبت، منطق و استواری. ب) فضا و تجهیزات ۱
- سطح مدرسه • اختصاص یک اتاق مناسب و مستقل (برابر شاخص مندرج در زیر نظام منابع و تجهیزات) ۲
- سطح مرکز مشاوره منطقه / شهرستان / ناحیه / استان • یک ساختمان مستقل و استاندارد جهت ارائه خدمات تخصصی مشاوره ای و روان شناختی با تجهیزات و امکانات مناسب اختصاص مییابد؛ • هر شهرستان، منطقه یا ناحیه آموزشی حداقل دارای یک مرکز مشاوره دولتی وابسته به آموزش و پرورش خواهد بود که علاوه بر برخورداری از نیروی تخصصی مطابق با شاخص فوق، حداقل سه پست سازمانی شامل: مدیر، مسئول پذیرش و نیروی خدماتی نیز به آن اختصاص می‌باید. در مناطق پرجمعیت (بالاتر از ۱۰ هزار نفر دانش آموز)، علاوه بر مرکز مشاوره دولتی می‌توان از ظرفیت مراکز مشاوره دولتی و غیردولتی با رعایت ضوابط و مقررات، در قالب خرید خدمات مشاور ه ای نیز استفاده کرد؛ •همچنین، علاوه بر مراکز مشاوره شهرستان‌ها، نواحی و مناطق، هر استان دارای یک مرکز مشاوره و خدمات روان شناختی پژوهشی و تخصصی در مرکز استان خواهد بود که دارای حداقل هفت پست سازمانی شامل چهار پست: مدیر مرکز، مسئول پذیرش، مشاور، روانشناس و سه نفر اعضای هیات علمی میباشد. تبصره
- مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی استان‌ها، وظیفه شناسایی، مصاحبه، به کارگیری نیروی انسانی از بین نیروهای موظف/غیرموظف مشاوره وزارت آموزش و پرورش، آموزش مستمر آنان، نظارت بر مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی مناطق ترسیم نیم رخ روان شناختی تمامی مناطق/ شهرستان، نواحی و تولید محتوای مورد نیاز را بر عهده دارند. تبصره ۱
- سازمان نوسازی مدارس وزارت آموزش و پرورش موظف است نسبت به طراحی، ساخت، تامین و تجهیز مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی جهت ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره اقدام نماید؛ تبصره ۲
- تخصیص پست‌های نیروی انسانی مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی از مجموع سرجمع نیروی انسانی موجود وزارت آموزش وپرورش تامین می‌گردد. استلزامات نیروی انسانی بر اساس شاخص‌های مصوب در نظام جامع راهنمایی و مشاوره، نیروی انسانی مورد نیاز از راه‌های زیر تامین می‌شود: ۱
- استخدام افراد واجد صلاحیت بر اساس آزمون‌های استخدامی کشور به صورت رسمی، پیمانی، حق التدریس؛ ۲
- اختصاص سهمیه برای جذب داوطلبان در رشته مشاوره مدرسه (راهنمایی و مشاوره) دانشگاهها به خصوص دانشگاه فرهنگیان؛ ۳
- خرید خدمات راهنمایی و مشاوره برای مدارس و مراکز مشاوره از طریق انجمن‌ها، مراکز و موسسات غیردولتی در چارچوب قوانین و مقررات؛ ۴
- تبدیل وضعیت معلمان رسمی شاغل در آموزش و پرورش با رعایت رشته تحصیلی / شغلی و صلاحیت‌های حرفه ای؛ ۵
- استفاده از تمامی معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه در ارائه خدمات عمومی و پیشگیرانه راهنمایی و مشاوره. منابع مالی ۱
- اختصاص بودجه مناسب و سرانه ویژه خدمات راهنمایی و مشاوره و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی از محل منابع دولتی؛ ۲
- جلب مشارکت، جذب منابع مالی در چارچوب ضوابط و مقررات از محل حمایت‌های دولتی، غیردولتی، عمومی و بین‌المللی، خیرین، واقفین و سایرکمک‌های مردمی. فضا، تجهیزات و فناوری ۱
- اختصاص فضای مستقل و استاندارد در مدارس برای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره (برابر زیرنظام فضا، تجهیزات و فناوری)؛ ۲
- استفاده از فضاهای فیزیکی قابل واگذاری خیرین و سایر نهادها و مراکز فرهنگی اجتماعی همانند شهرداری‌ها. تبصره
- آیین‌نامه شرایط، ضوابط، درجه بندی و طرح تشخیص صلاحیت‌های حرفه ای و به کارگیری نیروی انسانی مشاور، نحوه تاسیس مراکز تخصصی مشاوره و خدمات روان شناختی استان و مناطق و ارائه خدمات مشاوره ای در مدارس، مراکز مشاوره دولتی و غیردولتی توسط اداره کل امورتربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی و با هماهنگی مرکز برنامه‌ریزی نیروی انسانی مشخص و ابلاغ می‌گردد. نظارت و ارزیابی وزارت آموزش و پرورش موظف است: ۱
- نسبت به طراحی و تدوین شاخصها و استانداردهای ارزیابی برنامه‌های راهنمایی و مشاوره در همه سطوح (ستادی، استانی، منطق‌های و مدرسه ای) اقدام کند. ۲
- هر ساله نسبت به ارزیابی از برنامه‌ها و فعالیت‌های راهنمایی، مشاوره و پیشگیری به صورت فرایندی اقدام و به شورای عالی آموزش و پروش گزارش کند. ۳
- حداکثر تا ۶ ماه بعد از ابلاغ این مصوبه، نسبت به تهیه و تدوین و ابلاغ آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی مرتبط با نظام راهنمایی و مشاوره اقدام نماید. ۴
- هر سه سال یک بار نسبت به ارزشیابی از روند اجرای نظام جامع راهنمایی و مشاوره از طریق پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش اقدام و نتایج آن را به شورای عالی آموزش و پرورش گزارش کند. موضوع: نظام جامع راهنمایی و مشاوره در آموزش و پرورش در نهصد و نود و چهارمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۴۰۰/۳/۱۷ به تصویب رسید. محمود امامی - دبیر شورا علیرضا کاظمی - سرپرست وزارت آموزش و پرورش نظام جامع راهنمایی و مشاوره در آموزش و پرورش مورد تایید است، به اجرا گذاشته شود. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی آموزش و پرورش - سیدابراهیم رئیسی پیوست ۱: مدل نظام جامع راهنمایی و مشاوره پیوست ۲: ارجاعات ۱ - راهنمایی یک جریان پیوسته و متوالی تربیتی است که از پیش از دبستان آغاز می‌شود و در دورههای بعدی تربیت با هدف تسهیل فرآیند دستیبابی متربیان به مرتبه ای از حیات طیبه ادامه مییابد.
- انواع راهنمایی و مشاوره شامل تحصیلی، تربیتی (سازشی) و شغلی باید در کانون توجه نظام تربیت رسمی و عمومی قرار گیرد.
- در راهنمائی و مشاوره باید هویت ویژه متربیان و تنوع فرهنگها به ویژه نظام معیار اسلامی مورد توجه قرار گیرد.
- تنوع هویت ویژه (علائق، استعدادها ونیازهای فردی و اجتماعی) متربیان، انعطاف فزاینده در برنامه‌های درسی در مراحل تربیت را طلب مینماید.
- فرایند یاددهی و یادگیری باید با نگاه مشاوره و راهنمایی - محور سامان یابد.