آیین‌نامه معیارهای تعیین سطح آلایندگی واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی آلاینده

هیات وزیران در جلسه ۲۱ / ۱۲/ ۱۴۰۱ به پیشنهاد کارگروه متشکل از نمایندگان سازمان حفاظت محیط­ زیست و وزارتخانه­ های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، صنعت، معدن و تجارت، کشور و امور اقتصادی و دارایی (سازمان امور مالیاتی کشور) و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده (۲۷) قانون مالیات بر ارزش افزوده - مصوب ۱۴۰۰-، معیارهای تعیین سطح آلایندگی واحدهای تولیدی صنعتی، معدنی و خدماتی آلاینده را به شرح زیر تصویب کرد: ماده ۱

• در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱
• قانون: قانون مالیات بر ارزش افزوده - مصوب ۱۴۰۰-. ۲
• سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست. ۳
• واحد آلاینده: واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی آلاینده که به تشخیص سازمان، حدود مجاز و استانداردهای محیط زیستی را رعایت نمی‌کنند. ۴
• شاخص آلایندگی: معیارهایی بر اساس شدت، مدت و نوع آلایندگی جهت تعیین نرخ عوارض واحد آلاینده. ۵
• پایش: بررسی وضعیت آلایندگی محیط زیستی واحد آلاینده که از طریق انجام پایش ادواری ادارات کل حفاظت محیط زیست استان­ ها­، خوداظهاری از طریق آزمایشگاه معتمد و یا داده‌های سامانه پایش برخط انجام می‌شود. در موارد تناقض نتایج خوداظهاری با اندازه گیری‌های انجام شده توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان، اندازه گیری انجام­ شده توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان ملاک عمل است. ۶
• واحدهای مشمول خوداظهاری: واحدهایی که طبق تبصره (۴) ماده (۱۱) قانون هوای پاک - مصوب ۱۳۹۶- و تبصره (۲) ماده (۱۸) قانون حفاظت از خاک - مصوب ۱۳۹۸- و مطابق با ضوابط خوداظهاری در پایش آلایندگی، موظف به انجام خوداظهاری در پایش می‌باشند. ۷
• واحدهای مشمول نصب پایش برخط: واحدهایی که طبق تبصره (۳) ماده (۱۱) قانون هوای پاک - مصوب ۱۳۹۶- موظف به نصب سامانه پایش برخط می‌باشند. ماده ۲
• واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی که به تشخیص سازمان حدود مجاز را مطابق استانداردهای محیط زیستی مندرج در مصوبات زیر رعایت می‌کنند، مشمول این آیین‌نامه نمی‌شوند: ۱
• حد مجاز انتشار آلاینده‌های هوا در صنایع موضوع تصویب‌نامه شماره ۸۴۴۱۱ / ت۵۵۱۸۱ه- مورخ ۲۷ / ۶/ ۱۳۹۷. ۲
• حدود مجاز آلودگی صوتی موضوع آیین‌نامه اجرایی ماده (۲۹) قانون هوای پاک موضوع تصویب‌نامه شماره ۸۴۴۰۱/ ت۵۵۰۶۹ه- مورخ ۲۷ / ۶/ ۱۳۹۷ و اصلاحات بعدی آن. ۳
• استانداردهای خروجی فاضلاب (موضوع ابلاغیه شماره ۱۵۲۷-۳۲ مورخ ۱۳۷۳/۵/۳۰ سازمان حفاظت محیط زیست، موضوع ماده (۵) آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۸۲۴۱ / ت۷۱ه- مورخ ۱۶ / ۳/ ۱۳۷۳). ۴
• حدود مجاز آلودگی خاک (موضوع ابلاغیه شماره ۱۸۵۹۶ / ۱۰۰/ ۹۹ مورخ ۱۳۹۹/۵/۲۷ سازمان حفاظت محیط زیست، موضوع ماده (۱۱) قانون حفاظت از خاک - مصوب ۱۳۹۸-). ۵ (الحاقی ۱۴۰۳/۰۸/۲۰)
• استاندارد تخلیه پساب به دریاهای ایران (خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر)، موضوع ابلاغیه شماره ۱۴۰۰/۱۰۰/۱۱۷۷۵ مورخ ۱۴۰۰/۰۴/۰۶ سازمان حفاظت محیط زیست. ۶ (الحاقی ۱۴۰۳/۰۸/۲۰)
• حد مجاز غلظت تخلیه آلاینده‌ها به تالاب و آب‌های پذیرنده مندرج در جدول شماره (۲) آیین‌نامه جلوگیری از تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب‌ها موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۵۷۴۰۸/ت۵۵۰۹۶ه- مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۲۷ و اصلاح بعدی آن موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۵۳۹۵۸/ت۵۸۸۳۸ه- مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۰۱ ماده ۳
• شاخص و نرخ عوارض آلایندگی واحدهای آلاینده، به شرح جدول زیر محاسبه می‌شود: شاخص و نرخ آلایندگی واحدهای آلاینده شاخص آلایندگی واحد نرخ آلایندگی واحد (درصد) ۱ تا ۳۹۹ (کمتر از ۴۰۰) ۵ /۰ از ۴۰۰ تا ۷۵۰ ۱ از ۷۵۱ تا ۱۰۰۰ ۵/ ۱ ماده ۴ (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۲۰)
• عدد شاخص آلایندگی واحدهای مشمول نصب سامانه پایش برخط یا انجام خوداظهاری مستند به ارایه نتایج حاصل از پایش، به شرح جدول زیر محاسبه می­ شود: نحوه تعیین شاخص آلایندگی واحد ردیف نوع آلایندگی حداکثر عدد شاخص آلایندگی شماره معیار عنوان معیار وضعیت و وزن میزان وزن میزان وزن میزان وزن ۱ آلودگی هوا ۴۰۰ ۱ شدت آلودگی هوای کل واحد (بر اساس انحراف از حد مجاز آلودگی) از ۵ تا ۱۰۰ درصد ۱۰۰ از ۱۰۱ تا ۵۰۰ درصد ۲۵۰ بالاتر از ۵۰۰ درصد ۳۵۰ ۲ مدت آلایندگی در سال بر اساس نتایج آزمایش یک فصل در سال ۱۰ دو فصل در سال ۳۰ بیش از دو فصل در سال ۵۰ ۳ درصد پیشرفت فیزیکی اجرای برنامه‌های مصوب کاهش آلودگی هوا در بازه زمانی مشخص شده (حداکثر ۲ سال و غیرقابل تمدید) بیش از ۹۰ ۱۰۰- بین ۷۶ تا ۹۰ ۷۰- بین ۵۱ تا ۷۵ ۵۰- ۲ آلودگی آب ۳۵۰ ۱ شدت آلودگی آب کل واحد (بر اساس انحراف از حد مجاز آلودگی) از ۵ تا ۱۰۰ درصد ۵۰ از ۱۰۱ تا ۵۰۰ درصد ۱۸۰ بالاتر از ۵۰۰ درصد ۳۰۰ ۲ مدت آلایندگی در سال بر اساس نتایج آزمایش یک فصل در سال ۱۰ دو فصل در سال ۳۰ بیش از دو فصل در سال ۵۰ ۳ درصد پیشرفت فیزیکی اجرای برنامه‌های مصوب کاهش آلودگی آب در بازه زمانی مشخص شده (حداکثر ۲ سال و غیرقابل تمدید) بیش از ۹۰ درصد ۵۰- بین ۷۶ تا ۹۰ درصد ۳۰- بین ۵۱ تا ۷۵ درصد ۲۰- ۳ آلودگی خاک ۲۰۰ ۱ شدت آلودگی خاک (بر اساس انحراف از حدود مجاز) تا ۱۰۰ درصد ۵۰ بین ۱۰۱ تا ۵۰۰ درصد ۱۰۰ بالاتر از ۵۰۰ درصد ۱۵۰ ۲ مدت آلایندگی در سال بر اساس نتایج آزمایش یک فصل در سال ۱۰ دو فصل در سال ۳۰ بیش از دو فصل در سال ۵۰ ۳ درصد پیشرفت فیزیکی اجرای برنامه‌های مصوب کاهش آلودگی خاک در بازه زمانی مشخص شده (حداکثر ۲ سال و غیرقابل تمدید) بیش از ۹۰ درصد ۵۰- بین ۷۶ تا ۹۰ درصد ۳۰- بین ۵۱ تا ۷۵ درصد ۲۰- ۴ آلودگی صوتی ۵۰ ۱ شدت آلودگی صوتی (بر اساس انحراف از حدود مجاز) کمتر از ۲۰ واحد (دسی بل) ۵ بین ۲۱ تا ۵۰ واحد ۱۵ بالاتر از ۵۰ واحد ۳۰ ۲ مدت آلایندگی در سال بر اساس نتایج آزمایش یک فصل در سال ۵ دو فصل در سال ۱۰ سه فصل در سال ۲۰ ۳ درصد پیشرفت فیزیکی اجرای برنامه‌های مصوب کاهش آلودگی صوتی در بازه زمانی مشخص شده (حداکثر ۱ سال و غیرقابل تمدید) بیش از ۹۰ درصد ۵- بین ۷۶ تا ۹۰ درصد ۳- بین ۵۱ تا ۷۵ درصد ۱- مجموع ۱۰۰۰ تبصره ۱
• در مواردی که امکان نمونه گیری و آزمایش وجود ندارد، واحد موظف است در مهلت مقرر شده توسط اداره کل محیط زیست استان، نسبت به فراهم شدن امکان نمونه گیری و آزمایش اقدام نماید. تبصره ۲
• واحدهایی که از انجام خود اظهاری، ارایه اطلاعات الزامی یا ایجاد امکان نمونه گیری و آزمایش در مهلت مقرر استنکاف می‌کنند، در اولین دوره بعد از تصویب این آیین‌نامه، مشمول پرداخت عوارض با نرخ نیم درصد (۵ / ۰%)، دوره دوم مالیاتی مشمول پرداخت عوارض با نرخ یک درصد (۱ %) و از دوره سوم به بعد مشمول پرداخت عوارض با نرخ یک و نیم درصد (۵ / ۱%) خواهند شد. تبصره ۳
• واحدهای آلاینده فاقد مجوز فعالیت که بعد از ابلاغ ضوابط و معیارهای استقرار صنایع موضوع تصویب‌نامه شماره ۶۴۶۷۷ / ت۱۸۵۹۱ ه- مورخ ۲۶ / ۱۲/ ۱۳۷۸ تاسیس شده‌اند، ملزم به پرداخت عوارض با نرخ یک و نیم درصد (۵ / ۱ %) می‌باشند. تبصره ۴ (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۲۰)
• کلیه واحدهای پالایشگاهی، نفت و پتروشیمی دارای کارکنان به تعداد (۵۰) نفر و بیشتر، در صورت انتشار گازهای آلاینده با مشعل غیر عادی، نرخ نیم درصد (۵ / ۰%) به عوارض پرداختی آن واحد تا سقف مندرج در قانون، در فصل مربوط اضافه می‌گردد. شیوه‌نامه اجرای این تبصره در چهارچوب قوانین، توسط سازمان و با همکاری وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نفت و کشور ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین ­نامه تهیه و توسط رئیس سازمان ابلاغ می‌شود. تبصره ۵
• به منظور بهبود عملکرد محیط زیستی و تشویق واحدها به کاهش یا رفع آلایندگی، معیارهای عملکرد محیط زیستی واحد (تصویب برنامه‌های اجرایی مرتبط با کاهش آلودگی و درصد پیشرفت فیزیکی اجرای آنها) که با علامت منفی در جدول موضوع این ماده درج شده است، بنابر درخواست و با مسئولیت مدیرعامل واحد صنعتی در بازه زمانی مشخص شده (غیرقابل تمدید) و تنها برای یک­بار در آلایندگی مربوط، وزن معیارهای یاد شده از شاخص آلایندگی واحد مذکور کسر می‌گردد. تبصره ۶
• برنامه‌های اجرایی مرتبط با کاهش آلودگی، صرفاً در محاسبات همان نوع آلایندگی مورد محاسبه قرار می‌گیرد. تبصره ۷
• شدت آلودگی هوا و آب مطابق الگوی (فرمول) زیر محاسبه می ­شود. در هر منبع آلودگی که شامل چند مولفه (پارامتر) باشد، مولفه­ای (پارامتری) که بیشترین فاصله از حدود مجاز را دارد، ملاک محاسبه است. در صورت عدم ارایه نرخ جریان توسط واحد، غلظت اندازه گیری شده مستقیماً لحاظ می‌گردد: آلودگی- جمع پیاپی (نرخ هر جریان گازی یا پساب خروجی آلاینده × درصد انحراف بالاتر از حدود مجاز آلودگی همان جریان گازی یا پساب خروجی آلاینده)

مجموع نرخ جریان‌های خروجی گازی یا پساب واحد تبصره ۸

• شدت آلودگی خاک در هر واحد بر اساس مولفه­ ای (پارامتری) که بیشترین فاصله از حدود مجاز را دارد، محاسبه می‌گردد. تبصره ۹
• ملاک احراز آلودگی در واحدهای غیرمشمول نصب سامانه پایش برخط یا انجام خوداظهاری، گزارش کارشناسی با تایید اداره کل حفاظت محیط زیست استان است. عوارض آلایندگی این واحدها با نرخ نیم درصد (۵ / ۰%) محاسبه می‌گردد. دستورالعمل نحوه تهیه گزارش کارشناسی و مستندات مربوط ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین ­نامه، توسط سازمان تهیه و ابلاغ می‌شود. ماده ۵
• مرجع اعلام نام واحد آلاینده و دستورالعمل محاسبه نرخ آلایندگی آن، پایگاه اطلاعاتی واحدهای آلاینده سازمان موضوع تبصره (۳) ماده (۲۷) قانون می‌باشد. در این پایگاه نحوه محاسبه معیارها و تعیین سطح و نرخ آلایندگی واحد، برای همان واحد، مشخص و قابل دسترس است. تبصره ۱
• تمامی دستگاه‌ها، وزارتخانه‌ها و سازمان‌های متولی واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی موظفند ضمن اطلاع رسانی این دستورالعمل به کلیه واحدهای حقیقی و حقوقی مرتبط، فهرست واحدهای تحت پوشش خود را (در صورت امکان به صورت تارنما) به سازمان ارائه نمایند. عدم معرفی نام واحد توسط دستگاه‌های متولی، رافع مسئولیت سازمان حفاظت محیط زیست می‌باشد. تبصره ۲
• منظور از پایگاه اطلاعاتی موضوع تبصره (۳) ماده (۲۷) قانون، سامانه جامع محیط زیست کشور به نشانی (iranemp.ir) است. تبصره ۳
• واحدهای تولیدی، خدماتی، صنعتی و معدنی موظفند جهت ثبت نام در پایگاه اطلاعاتی موضوع تبصره (۳) ماده (۲۷) قانون از طریق راهنمای اعلامی بر روی درگاه سازمان اقدام نمایند. ماده ۶
• واحدهایی که در یک دوره موفق به کاهش نرخ آلایندگی به حداقل یک سطح پایین تر (معادل نیم درصد (۵ / ۰%)) شوند، در دوره بعدی مشمول پرداخت یک نرخ پایین تر عوارض آلایندگی خواهند بود (حداکثر دوبار). تبصره
• طرح (پروژه)‌ها و اقدامات لازم جهت کاهش شاخص آلایندگی واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی در داخل هر واحد که جزئی از فرآیند بهره‌برداری می­ باشند، علی‌رغم افزایش ظرفیت از شمول ضوابط و معیارهای استقرار واحدها و فعالیت­ های صنعتی و تولیدی و ارزیابی اثرات محیط زیستی مستثنی هستند. ماده ۷
• وزارت کشور موظف است به صورت سالانه گزارش مربوط به نحوه هزینه کرد عوارض موضوع این آیین­ نامه و میزان کاهش و رفع آلایندگی ناشی از آن را به صورت عمومی منتشر و به هیات وزیران ارائه نماید. ماده ۸
• دستگاه‌های موضوع ماده (۴۰) قانون، که عوارض آلایندگی را دریافت و مصرف می‌نمایند، مکلفند حداقل پنجاه درصد (۵۰ %) از عوارض آلایندگی را برای بهسازی، توسعه و نگهداری فضای سبز، توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی با اولویت‌های فناوری‌های نوین، مدیریت پسماند، کاهش و رفع آلودگی، پایش آلودگی و تصفیه و بازچرخانی فاضلاب، بهینه سازی مصرف آب و انرژی در ساختمان‌ها و اماکن عمومی با نظارت و تایید سازمان و با همکاری وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و کشور هزینه و گزارش آن را سالیانه به شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان مربوط اعلام نمایند. معاون اول رئیس­ جمهور - محمد مخبر