مصوبه درباره راهکارهای تشویقی تقویت سکونت در بافتهای تاریخی فرهنگی
شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ ۱۴۰۳/۰۵/۰۱ و در اجرای ماده ۲ و جزء ۳ بند ج مصوبه مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۲۱ خود، با موضوع «سیاستها و ضوابط تشویقی کالبدی متضمن نوسازی محله ای در بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری»، ابلاغیه شماره ۳۰۰/۱۱۱۸۹۸ مورخ ۱۴۰۱/۰۷/۱۶، و نیز ردیف ۲ مصوبات جلسه مورخ ۱۴۰۲/۰۹/۲۵ شورای مسکن وزارت راه و شهرسازی هم راستا با مفاد ۳، ۹، ۸، ۱۱ و ۱۶ «قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی - فرهنگی» مصوب ۱۳۹۸/۰۴/۰۲ مجلس شورای اسلامی و همچنین نظر به اهمیت اتخاذ رویکرد یکپارچه و توامان «ظرفیت سازی»، توانمندسازی» و ارائه «راهکارهای تشویقی کالبدی» به منظور احیاء و تقویت سکونت در محدوده‌های تاریخی شهرها؛ پس از استماع گزارش شرکت بازآفرینی شهری ایران و نظر به صورتجلسه مورخ ۱۴۰۳/۰۴/۳۰ کمیته فنی شماره ۴، پیشنهاد مشترک وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و شرکت بازآفرینی شهری ایران پیرامون «مجموعه راهکارهای تشویقی با هدف احیاء و تقویت سکونت در محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی کشور» را بررسی و پس از بحث و تبادل نظر، سیاست‌های ذیل را با پایبندی به رعایت ضوابط پدافند غیرعامل، قانون مدیریت بحران و مقررات ملی ساختمان مصوب و مقرر نمود:
- در راستای اجرایی نمودن ماده ۱۶ «قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی
- فرهنگی» و با توجه به تکلیف پیش‌بینی شده در بند ۵ مصوبه شماره ۱۹۳۴۰۰/ت۵۶۸۳۵ه- مورخ ۱۴۰۲/۱۰/۱۰ هیات وزیران، سازمان اداری و استخدامی کشور با همکاری وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی (شرکت بازآفرینی شهری ایران) و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ظرف مدت ۳ ماه نسبت به تدوین «چهارچوب ایجاد ساختار مناسب اداری در شهرداری شهرهای دارای بافت تاریخی - فرهنگی و همچنین ارتقاء ساختار بازآفرینی (حفاظت و احیاء) در شهرداری‌ها به تناسب درجه و ادارات کل راه و شهرسازی استانها به تناسب سطح» اقدام نماید.
- وزارت راه و شهرسازی به منظور تهیه «طرح‌های ویژه حفاظت و احیای محدوده بافتهای تاریخی
- فرهنگی»، برنامه سالانه خود را به سازمان برنامه و بودجه ارائه نموده و در صورت تخصیص اعتبار از سوی آن سازمان در خصوص تکالیف مندرج در ماده ۳ قانون حمایت از مرمت و احیاء بافتهای تاریخی - فرهنگی اقدام نماید.
- کمیسیون‌های موضوع ماده ۵ قانون تاسیس شورای عالی مکلفند با قید فوریت نسبت به بررسی و طی فرآیندهای تصویب «طرح‌های ویژه حفاظت و احیای محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی» و حسب مورد از طریق شورای عالی اقدام نمایند. بدیهی است وفق بند ۳ مصوبه شماره ۱۴۱۶۷۷/۳۰۰ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۲۱ مرجع نهایی تصویب طرح‌های مذکور «شورای عالی شهرسازی و معماری ایران» تعیین گردیده است.
- مشوق‌های پیشنهادی در این سند صرفاً در چهارچوب ضوابط عمومی و اختصاصی حفاظت از بافتهای تاریخی و طرح‌های ویژه حفاظت و احیاء بافتهای تاریخی، موضوع ماده ۳ «قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی - فرهنگی» و در هماهنگی با الگوهای بومی قابل اعمال بوده و متناسب با شرایط ویژه هر شهر تهیه و تدوین می‌گردد.
- این مشوق‌ها صرفاً در محدوده بافتهای تاریخی
- فرهنگی مصوب وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و ابلاغی شورای عالی ملاک عمل بوده و در سایر انواع محدوده‌های ناکارآمد شهری مصوبه مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۲۱، با موضوع «سیاستها و ضوابط تشویقی کالبدی متضمن نوسازی محله ای در بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری»، ابلاغیه شماره ۱۱۱۸۹۸/۳۰۰ مورخ ۱۴۰۱/۰۷/۱۶، ملاک عمل خواهد بود.
- مشوق‌های ویژه محدوده بافتهای تاریخی
- فرهنگی در قالب «طرح‌های ویژه حفاظت و احیای محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی» توسط وزارت راه و شهرسازی با همکاری شهرداری‌ها از طریق مهندسین مشاور ذیصلاح تدوین و پس از تایید وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بر اساس ضوابط ابلاغی آن وزارت، در شورای عالی تصویب و پس از طی مراحل قانونی ابلاغ می‌گردد.
- به منظور تسریع در بازآفرینی، احیاء و رونق سکونت در محدوده بافتهای تاریخی
- فرهنگی، شهرداری‌ها مکلفند تا زمان تهیه و تصویب طرح‌های ویژه حفاظت، ضوابط و مشوق‌های عمومی ستاره دار مندرج در این مصوبه که قابلیت بهره‌برداری در تمامی بافتهای تاریخی را داراست، در چهارچوب ضوابط عمومی و اختصاصی حفاظت از بافتهای تاریخی و در هماهنگی با الگوهای بومی و با تایید وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و تصویب کمیسیون‌های ماده ۵ استانها در خارج از حرائم درجه یک و دو آثار ثبت ملی ملاک عمل قرار دهند. تبصره: ضوابط و مشوق‌های عمومی مذکور در قالب طرح‌های ویژه حفاظت و احیاء بافتهای تاریخی - فرهنگی، با توجه به شرایط اختصاصی بافت، تدقیق و تکمیل شده و پس از تصویب طرح، جایگزین ضوابط و مشوق‌های عمومی خواهد شد.
- شهرداری‌ها مکلفند نسبت به تامین پارکینگ‌های محله ای در مکان‌های مناسب در محدوده بلافصل بافتهای تاریخی (حاشیه محدوده مصوب) برای جبران کسری پارکینگ ناشی از ضوابط و محدویت‌های تردد سواره در این محدوده‌ها اقدام نمایند.
- وفق ماده (۳) قانون حمایت از مرمت و احیاء بافتهای تاریخی - فرهنگی، مبنی بر تهیه طرح‌های ویژه حفاظت و احیاء بافتهای تاریخی، توسط وزارت راه و شهرسازی با همکاری میراث فرهنگی و شهرداری‌ها، شهرداری‌های شهرهای دارای بافت تاریخیِ ابلاغی شورای عالی، می‌توانند در تامین اعتبار تهیه طرح‌های مذکور مشارکت نمایند.
- با توجه به شرایط ویژه بافتهای تاریخی
- فرهنگی و وضعیت ناپایدار بناهای واقع در این محدوده‌ها، استانداران مکلفند نسبت به برنامه‌ریزی و اجرای این مصوبه در کلیه شهرهای دارای بافت تاریخی مصوب ظرف مدت ۱۲ ماه اقدام و گزارش دوره ای از عملکرد اجرای این مصوبه را در دوره‌های ۳ ماهه به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، شرکت بازآفرینی شهری ایران و دبیرخانه شورای عالی ارسال نمایند.
- پیشنهاد می‌شود در صورت تصویب شورای عالی مسکن، در راستای افزایش رقابت پذیری و ایجاد مزیت نسبی برای احیاء و توسعه سکونت موضوع این مصوبه، کلیه نوسازی‌های واقع در بافتهای مذکور ضمن ثبت در واحدهای مشمول قانون جهش تولید مسکن، امکان بهره گیری از مزایای مالی قانون را داشته باشند.
- راهکارهای تشویقی با هدف تقویت سکونت در محدوده بافتهای تاریخی
- فرهنگی کشور به شرح زیر می‌باشد: الف) کاربری
- استقرار کاربری جدید در کل پلاک و امکان تخصیص سطح اشغال مجاز همکف به کاربری‌های انتفاعی در چهارچوب ضوابط عمومی و اختصاصی بافتهای تاریخی. ب) توده گذاری
- معافیت از الزامات توده گذاری طرح تفصیلی مشروط به رعایت ضوابط حفاظت بافت تاریخی و تبعیت از الگوهای ارائه شده بومی در طرح ویژه حفاظت و احیاء ج) سطح اشغال
- امکان افزایش سطح اشغال ما به ازای کاهش تراکم ناشی از محدودیت ارتفاع تا مقادیر تعیین شده در ضوابط حفاظت بافت تاریخی و طرح ویژه حفاظت و احیاء د) تراکم
- امکان تعدیل تراکم مجاز با سطح اشغال و طبقات به فراخور موقعیت و شرایط مجاز حسب الگوهای بومی و ضوابط حفاظت بافت تاریخی.
- عدم احتساب سطح بالکن، ایوان و زیر زمین مسکونی در تراکم ساختمانی. ه) طبقات
- امکان توسعه طبقات به صورت منفی با رعایت تمهیدات الزامی جهت تامین نور و تهویه طبیعی و شرایط ژئوتکنیکی منطقه و در چهارچوب ضوابط حفاظت بافت تاریخی ضمن رعایت الگوهای بومی. و) ارتفاع
- امکان کاهش یا افزایش ارتفاع طبقات مشروط به رعایت ضوابط عمومی و اختصاصی حفاظت از بافتهای تاریخی و حرایم آثار تاریخی و خط آسمان و نظام ارتفاعی پیشنهاد شده در طرح ویژه حفاظت و احیاء ز) پارکینگ
- امکان تخصیص فضای باز غیرمسقف (حیاط) به منظور تامین پارکینگ. (ضمن حفظ باقیمانده فضای حیاط به منظور تداوم کارکردهای حیاط
- امکان احداث درب اضافه پارکینگ در معابر با عرض کمتر از ۵ متر (فاقد اصلاحی) ضمن رعایت ضوابط سیما و منظر.
- کاهش ضریب تامین پارکینگ مشروط به تامین پارکینگ‌های جمعی. ح) فضای باز
- لغو الزامات فضای باز (به ازای هر واحد مسکونی) درصورت تبعیت از الگوهای بومی، ضوابط حفاظت از بافت تاریخی و طرح ویژه حفاظت و احیاء ت) خدمات عمومی پشتیبان
- امکان تامین سرانه موردنیاز خدمات پشتیبان سکونت (غیر از فضای سبز) از طریق احداث کاربری‌های خدماتی در طبقات در چهارچوب ضوابط حفاظت عمومی و اختصاصی بافتهای تاریخی. ی) دسترسی معابر
- امکان الحاق معابر جدید و غیرساختاری بافت تاریخی که در اثر تجمیع و ایجاد الگوی توده گذاری و پیش‌بینی آن در طرح ویژه حفاظت کارکرد خود را از دست داده‌اند. ک) حدنصاب قطعه
- امکان صدور پروانه برای پلاک‌های موجود با مساحت کمتر از نصاب تفکیک شهر در صورت عدم امکان تجمیع مطابق الگوهای توده گذاری طرح ویژه حفاظت با رعایت ضوابط حفاظت عمومی و اختصاصی بافتهای تاریخی. ل) حداقل زیربنای واحد مسکونی
- لغو محدودیت‌های موجود برای مساحت واحدهای مسکونی در چهارچوب ضوابط حفاظت عمومی و اختصاصی بافتهای تاریخی.
- به منظور رونق سکونت در بافتهای تاریخی
- فرهنگی و ایجاد انگیزه برای ساکنین و سرمایه گذاران و ترغیب جوانان علاقه مند به سکونت در این محدوده‌ها و کسب و کارهای نوین، ظرفیت سازی در بافت و توانمندسازی ساکنین به عنوان پیش نیاز اقدام مورد تاکید می‌باشد: ۱
- ۱۳ ظرفیت سازی: الف) ظرفیت سازی در دستگاه‌های اجرایی برای تحقق اهداف تعیین شده به واسطه ایجاد ساختار شهرداری بافت تاریخی - فرهنگی و تقویت اقدامات ترویجی مشوق سکونت در این محدوده‌ها. ب) الگوسازی از طریق ارائه الگوهایی متناسب با نیازها و توان خانواده‌ها با رعایت اصول، الزامات و ضوابط بافتهای تاریخی - فرهنگی کشور و در چهارچوب طرح‌های ویژه حفاظت و احیاء محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی. ج) تامین خدمات عمومی و ارتقاء خدمات شهری برای افزایش کیفیت سکونت (ایجاد ظرفیت‌های سکونتی) با اولویت قرار دادن اعتبارات دستگاه‌های عضو ستاد ملی بازآفرینی شهری به بافتهای تاریخی - فرهنگی، پیش‌بینی ساز و کار اجرایی لازم برای جلب مشارکت بخش خصوصی در تامین خدمات روبنایی و زیربنایی بافتهای تاریخی - فرهنگی از طریق ارائه خدمات معوض در نقاط برخوردار شهر توسط شهرداری‌ها و همچنین تامین پارکینگ عمومی توسط شهرداری در این محدوده‌ها بر اساس طرح‌های مصوب. د) تدوین برنامه شهرداری‌ها به منظور بهره گیری حداکثری از امکانات حمل و نقل عمومی در بافتهای تاریخی - فرهنگی برای طراحی و اجرای سیستم‌های حمل و نقل عمومی ویژه بافتهای تاریخی با هماهنگی سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها و معاونت حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی و تصویب آن در مراجع ذیربط. ۲
- ۱۳ توانمندسازی: الف) کاهش هزینه‌های سکونت در محلات هدف برای ترغیب و افزایش مشارکت در احیاء، بهسازی و نوسازی متناسب با نوع قطعه و نوع اقدام (از مرمت و احیاء تا نوسازی) از طریق اعمال معافیت کامل مالیاتی ابنیه تاریخی ثبت شده و معافیت مالیاتی حداقل ۵۰ درصدی سایر ابنیه واقع در بافت تاریخی و نیز معافیت کامل کلیه ابنیه بافت تاریخی از عوارض مرمت، احیاء، بازسازی و نوسازی. ب) بسترسازی برای استفاده از مشارکت جوانان در فرآیند برنامه‌ریزی و اجرای طرح تامین مسکن با ارائه تسهیلات و خدمات ویژه به جوانان در صورت تمایل به سکونت در بافتهای تاریخی - فرهنگی. ج) ارائه امتیاز جبران محدودیت و «انتقال حق توسعه» به مالکان بناهای واقع در محدوده‌های تاریخی - فرهنگی با اولویت ابنیه واقع در حریم بناهای ثبتی. د) معافیت هزینه‌های برق، گاز و آب برای تمامی بناهای تاریخی فرهنگی دارای سکونت و پیش‌بینی جبران آن در لایحه بودجه. ه) تشکیل مدیریت محله محور برای ارتقاء هویت سکونتی محلات بافتهای تاریخی - فرهنگی. و) تشکیل دفاتر تسهیل گری احیاء بافت تاریخی - فرهنگی برای ارتقاء هویت سکونتی محلات بافت (بر اساس چهارچوبی که به صورت مشترک توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و وزارت راه و شهرسازی تدوین می‌شود. ز) بازآفرینی پایدار و احیاء محلات واقع در بافت به ویژه از نظر توانمندسازی برای کارآفرینی و اشتغال پایدار با حمایت نهادهای متولی. ح) اختصاص حداقل ۱۰ درصد از اراضی موضوع تبصره ۴ قانون تعیین وضعیت املاک واقع در طرح‌های دولتی و شهرداری‌ها به منظور تامین بخشی از خدمات مورد نیاز بافتهای تاریخی - فرهنگی و همچنین اراضی عوض طرح‌های نوسازی و بهسازی شهری و یا معادل ریالی ارزش آن، تحت نظارت شرکت بازآفرینی شهری ایران (با اولویت استفاده در بافتهای دارای شرایط بحرانی) ۱۴
- شرکت بازآفرینی شهری و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مسئول پیگیری تحقق مفاد مندرج در بندهای ۱- ۱۳ و ۲- ۱۳ این مصوبه و اخذ مصوبات از مراجع ذی ربط می‌باشند. گزارش تحقق مفاد بندهای مذکور، همچنین گزارش ارزیابی تاثیرات و آسیب شناسی اجرای مصوبه در بازه‌های زمانی ۶ ماهه به دبیرخانه شورای عالی ارائه شود. مراتب جهت استحضار و صدور دستور انعکاس و اقدام اعلام می‌شود. معاون شهرسازی و معماری و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران - خسرو دانشجو