مصوبه درباره سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی
مصوبه «سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی» که در جلسه ۸۸۱ مورخ ۱۴۰۲/۰۲/۱۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی و بر اساس مصوبه جلسات ۱۶۶ و ۱۶۷ مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۱۵ و ۱۴۰۱/۰۷/۱۲ شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور به تصویب رسیده است، به شرح ذیل برای اجرا ابلاغ می‌شود: -مقدمه امنیت غذایی زیربنای امنیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور است و به عنوان یکی از مهم ترین حقوق فرد و جامعه محسوب می‌شود. همچنین حقوق نسل‌های آینده از طریق حفاظت از منابع پایه تولید و بهره‌برداری پایدار از این منابع مدنظر قرار می‌گیرد. به علاوه؛ غذا کارکردهای سیاسی - امنیتی در قالبی نوین بر عهده گرفته است و نظم نوین جهانی و استیلای حاکمیتی، به غذا به عنوان عاملی مهم در مناسبات جهانی وابسته است. ارکان امنیت غذایی شامل زنجیره به هم پیوسته ای از «فراهمی غذا»، «دسترسی به غذا»، «مصرف و سلامت غذا» و «تاب آوری (ثبات و پایداری)» است. در این زنجیره؛ حرکت به سمت حکمرانی مردمی و مدیریت جهادی باید به عنوان یک سیاست کلان در جهت دهی تمامی فرایندهای زنجیره غذایی اتخاذ شود. این مهم زمانی به دست می‌آید که همه مردم همواره به غذای کافی، سالم، مغذی و حلال دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و این غذا نیازهای فرد برای یک زندگی سالم و فعال را فراهم سازد. فراهمی غذا متاثر از سه عامل: تولید، تجارت و ذخیره سازی است. تولید داخلی محصولات کشاورزی از کلیدی ترین اجزای امنیت غذایی است که برآیند مولفه‌هایی چون منابع پایه تولید (آب و خاک)، سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، پشتیبانی و حمایت موثر از تولید، سرمایه انسانی ماهر، کمیت و کیفیت نهاده‌های تولید، نظام دانش، فناوری و اطلاعات، نظام مدیریت تولید و فراوری محصولات کشاورزی و نگرش نظام مند به زنجیره ارزش است. از آنجا که کشاورزی در بستر کنونی جهان علاوه بر وظیفه مهم تامین امنیت غذایی، مسئولیت حفاظت از منابع طبیعی و پایه را نیز بر عهده دارد، یکی از مهم ترین راه‌های پاسخگویی به نیازهای غذایی جمعیت کشور؛ «دانش بنیان شدن کشاورزی» و استفاده از ظرفیت‌های عظیم و مغفول علم و فناوری در سطوح ملی و جهانی است. در رویکرد کشاورزی دانش بنیان، افزون بر استفاده صحیح از ظرفیت‌های کشاورزی، موضوع مهم حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی و پایه و تامین سلامت تولید در اولویت قرار دارد. در موضوع «دسترسی به غذا»، دسترسی فیزیکی و دسترسی اقتصادی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بهبود دسترسی به غذا تحت تاثیر عواملی چون دسترسی تولیدکننده و مصرف کننده به بازار، قدرت خرید خانوار، میزان درآمد و اشتغال و پشتیبانی از اقشار آسیب پذیر است که در بین این عوامل، قدرت خرید خانوار نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای دارد. البته در این مقوله «دانش بنیان شدن و تکمیل زنجیره ارزش غذا» نیز بسیار حائز اهمیت می‌باشد و منجر به تسهیل دسترسی فیزیکی، کاهش تبعیض قیمتی، کاهش شکاف قیمتی بین تولیدکننده و مصرف کننده، افزایش درآمد تولیدکننده، توان مالی و قدرت خرید مصرف کننده، ارتقاء ارزش افزوده، کاهش تلفات و ضایعات و حفظ کیفیت و سلامت محصولات می‌شود. رکن سوم امنیت غذایی، «مصرف و سلامت غذا» است که به الگوی مصرف و ویژگی‌های این الگو وابسته می‌باشد. طراحی این الگو باید بر مبنای اصول علمی (تامین مقادیر کافی انرژی، پروتئین، ویتامین و ریزمغذی‌ها) و انطباق با ظرفیت‌های منابع آب و خاک، فرهنگ غنی ایرانی - اسلامی، قیمت تمام شده سبد غذایی، ارتقای سلامت جامعه و ترکیب جمعیت باشد. سایر عوامل اثرگذار بر این رکن شامل: سلامت غذا، دانش غذا و تغذیه، سوء تغذیه، تنوع غذایی و کیفیت آب آشامیدنی است. قابل ذکر است که سلامت غذا در دو رکن فراهمی و دسترسی نیز بسیار حائز اهمیت است و موضوع غذای سالم باید «از مزرعه تا سفره» مدنظر باشد. «ارتقاء آگاهی و دانش ذی نفعان زنجیره ارزش و به ویژه مصرف کنندگان و دانش بنیان کردن الگوی مصرف» از محورهای اساسی این رکن امنیت غذایی است. رکن چهارم امنیت غذایی «ثبات و پایداری (تاب آوری)» در سه رکن فراهمی، دسترسی و مصرف است. عوامل بی ثباتی و ناپایداری در رکن فراهمی غذا در کشور عمدتاً شامل سرمایه‌گذاری و حمایت ناکافی و غیر هدفمند از تولید، بهره‌برداری غیراصولی و خارج از توان اکولوژیک منابع پایه و طبیعی (به ویژه آب و خاک)، تغییر اقلیم و پیامدهای ناشی از آن، بلایای طبیعی، مخاطرات بیولوژیک و تکانه‌های سیاسی است. عوامل بی ثباتی و ناپایداری در رکن دسترسی به غذا عمدتاً شامل نوسانات قیمتی، تغییرات مکرر سیاست‌های اقتصادی، تکانه‌های سیاسی و اجتماعی، تورم، کاهش قدرت خرید و ناپایداری منابع درآمدی و اشتغال است. عمده ترین عوامل بی ثباتی و ناپایداری در رکن مصرف غذا نیز نگرانی از کیفیت، سلامت و تقلبات محصولات غذایی و تبلیغات غیرواقعی در حوزه محصولات غذایی است. در مجموع، بدیهی است که امنیت غذایی و شاخص‌های کلان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و سیاسی اثرات متقابل داشته و وظیفه حاکمیت غذایی ایجاب می‌کند که کلیه شاخص‌های موثر در ثبات و پایداری ارکان امنیت غذایی را به صورت دانش بنیان سنجش، پایش و ارزیابی نموده و نسبت به مهار عوامل بی ثباتی و ناپایداری اقدام نماید. با توجه به اهمیت و جایگاه امنیت غذایی و فقدان برنامه راهبردی، جامع و کارآمد برای ساماندهی این حوزه، نگارش سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی کشور منطبق با ارزش‌های بنیادین، رویکرد جامع نگر و دانش بنیان امری ضروری و گریزناپذیر است. این سند می‌بایست با توجه به شرایط پرتنش دهه‌های اخیر مانند تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، کاهش تنوع زیستی، محدودیت‌های کمی و کیفی منابع آب و خاک و لزوم حصول اطمینان از امنیت آبی، همه گیری بیماری‌ها و تضادهای سیاسی بین کشورها، افزایش جهانی قیمت غذا و با اتکا به توانمندی‌های داخلی و توجه ویژه به شرایط محیط طبیعی و سپهر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور نگاشته شود. بی تردید؛ تحقق اهداف سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی با ساختار اجرایی مناسب و کارآمد و پایش و ارزیابی مستمر شاخص‌ها و بهره گیری از مشارکت آحاد مردم همراه با فرهنگ سازی بر پایه ارزش‌های بنیادین به ویژه عدالت محوری و دانش بنیانی، موجبات اقتدار و اعتلای بیش ازپیش کشور را فراهم می‌نماید و چنانچه اقدامات ملی این سند به خوبی اجرایی شود، علاوه بر تامین امنیت غذایی، زمینه‌ها و زیرساخت‌های لازم برای دستیابی به اقتدار غذایی در دهه دوم ایجاد خواهد شد. ماده ۱
- تعاریف اختصاصی امنیت غذایی: دسترسی فیزیکی، اقتصادی و عادلانه همه مردم در طول زندگی به غذای کافی، سالم، مغذی و حلال جهت رفع نیازهای یک رژیم تغذیه ای سازگار با سلیقه‌ها و ترجیحات آن‌ها برای برخورداری از یک زندگی سالم و فعال، که دارای چهار رکن «فراهمی»، «دسترسی»، «سلامت و مصرف»، «تاب آوری (ثبات و پایداری)» می‌باشد. فراهمی غذا: تامین کمی و کیفی غذای مورد نیاز آحاد جامعه با بهره گیری از تولید داخل، خالص تجارت، ذخایر و کشت فراسرزمینی دسترسی اقتصادی به غذا: داشتن قدرت خرید اقلام سبد غذایی مطلوب برای آحاد مردم دسترسی فیزیکی به غذا: عرضه کافی و توزیع مناسب و قابل دسترس اقلام سبد غذایی مطلوب پایداری منابع: حفظ و بهبود کمیت و کیفیت منابع یک زیست بوم در طول زمان تاب آوری منابع: توانایی برگشت پذیری کمیت و کیفیت منابع یک زیست بوم پس از وارد آمدن تکانه یا نوسان ناشی از عوامل داخلی یا خارجی کشاورزی: تولید محصولات گیاهی یا جانوری از طریق زراعت، باغبانی، جنگل داری، مرتع داری و پرورش دام، طیور، آبزیان و زنبورعسل مبتنی بر زنجیره ارزش، حفاظت از منابع پایه و تنوع زیستی و اصول و ضوابط سلامت و بهداشت الگوی کشت: یک نظام کشاورزی با مزیت اقتصادی پایدار مبتنی بر سیاست‌های کلان کشور، دانش نوین و بومی کشاورزان و بهره گیری بهینه از ظرفیت‌های منطقه ای با رعایت اصول تولید محصولات کشاورزی و حفاظت و بهره‌برداری پایدار از محیط زیست و منابع پایه. زنجیره ارزش (کشاورزی): مجموعه فعالیتهای مستمر که از تامین ماده اولیه برای تولید یک محصول تا تولید و عرضه آن به مصرف کننده نهایی ایجاد ارزش می‌کند. خودکفایی: کفایت تولید در داخل مرزهای جغرافیای سیاسی یک کشور کشاورزی دانش بنیان: هرگونه فعالیت کشاورزی که مبتنی بر تحقیق و توسعه بوده و با به کارگیری محصول یا خدمات مبتنی بر دانش، فناوری و نوآوری منجر به ایجاد ارزش افزوده، بهبود فرآیند و افزایش بهره وری شود به عنوان کشاورزی دانش بنیان تلقی می‌شود. کشاورزی هوشمند: رهیافت نوین کاشت/تولید و بهره‌برداری از محصولات کشاورزی که بر پایه فناوری‌ها و فرایندهای خودکار، دورسنجی و هوشمند است که پاسخ سریع، متناسب و جبرانی به عوامل محیطی و تکانه‌های داخلی و بیرونی دارد. کشاورزی حفاظتی: نظام کشت و کاری است که بر پایه حداقل تداخل در خاک (عملیات خاک ورزی)، حفظ پوشش دائمی روی سطح خاک و تنوع بخشیدن به گونه‌های گیاهی استوار است تا از این طریق تنوع زیستی و فرایندهای زیستی طبیعی بالا و زیر سطح خاک افزایش یافته، موجب افزایش کارایی مصرف آب و عناصر غذایی شده و تولید محصولات زراعی را به شیوه ای پایدار افزایش دهد. نظام بهره‌برداری: مجموعه ای هدفمند که با استفاده از منابع طبیعی، نیروی انسانی و امکانات در دسترس و با اتخاذ شیوه‌های معین، در جهت تولید محصولات کشاورزی تلاش منظم و سازمان یافته ای داشته باشد. از جمله بارزترین این نظام‌ها خرد دهقانی، تعاونی، کشت و صنعت و سهامی زراعت می‌باشد. محصول گواهی شده: محصولی است که در آن باقیمانده سموم، آفت کش‌ها و عناصر سنگین و آلاینده از حد مجاز پایین تر است و از نظر تغذیه ای به اندازه کافی حاوی عناصر غذایی برای سلامت انسان و دام است. محصول ارگانیک: به محصولی گفته می‌شود که در درجه اول منشا آن کاملاً طبیعی باشد و همچنین در کل فرآیند تولید آن از هیچ گونه ماده شیمیایی، افزودنی یا فرآیندی که باعث تغییر ماهیت طبیعی مواد تشکیل دهنده آن می‌شود، استفاده نشده باشد. کشاورزی شهری: مجموعه ای از فعالیتهای کشاورزی است که در داخل یا حاشیه شهرها انجام می‌شود. گردشگری کشاورزی: نوعی از گردشگری که محوریت آن بازدید گردشگران از فعالیتهای کشاورزی و سایر فعالیتهای روستایی و آداب و رسوم محلی مرتبط با آن و مشارکت در فعالیتهای کشاورزی با اهداف تفریحی و آموزشی می‌باشد. بقایا: به مواد گیاهی (ساقه، برگ، غلاف، میوه، دانه و...) که پس از برداشت گیاه در مزرعه باقی می‌ماند و همچنین زوائد حاصل از کشتار دام و آبزیان که به مصرف غذایی مستقیم دام یا انسان نمی‌رسند، بقایا نامیده می‌شود. تلفات: به مقدار ازدست رفته ماده غذایی پس از مرحله تولید در مزرعه در مراحل انتقال، انبارداری، فرآوری و توزیع در خرده فروشی، تلفات گفته می‌شود. ضایعات (پسماند): کاهش کمیت و کیفیت مواد غذایی است که از مرحله خرده فروشی تا سفره مصرف کننده نهایی رخ می‌دهد و شامل مواد غذایی بلااستفاده یا دورریز یا مواد غذایی تاریخ مصرف گذشته می‌شود. پسماند غذایی عمدتاً مشکلی ناشی از فرهنگ و الگوی مصرف نامناسب است. تولید صادرات گرا: تولید محصولات کشاورزی که هدف اصلی آن صادرات است. در تولید صادرات گرا از یارانه‌های اعطاشده به نهاده‌های محصولات تولیدی برای بازار داخل استفاده نمی‌شود و در عوض محدودیت‌های صادراتی بر روی این دسته از تولیدات اعمال نمی‌شود. الگوی مصرف غذا: فرایند بررسی، خرید و مصرف مواد غذایی برای رفع نیازها یا برآوردن خواسته‌های غذایی متناسب با بوم، مزاج و نیازهای انسان سلامت غذا: اصول و اقدامات لازم برای تولید، فرآوری، نگهداری، انبارداری، حمل و نقل، تبادل و مصرف مواد غذایی برای حفظ سلامت آن سوء تغذیه: عدم تعادل در دریافت کمیت یا کیفیت مطلوب غذا، اختلال در سلامت و ایمنی غذا و یا برهم خوردن موازنه سبد غذایی مطلوب که شامل هر دو حالت کمبود و زیادبود کمّی غذا و یا گروه‌های اصلی مواد غذایی است. خط فقر غذایی: کمینه درآمد یک خانوار برای تامین کمینه نیاز تغذیه ای سبد غذایی مطلوب: ترکیب اقلام غذایی که یک فرد باید روزانه برای حفظ سلامت و برخورداری از یک زندگی سالم و فعال مصرف کند. توان اکولوژیک: ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی زیست بوم راندمان آبیاری: نسبت آب مصرف شده توسط گیاه زراعی به کل آب برداشت شده از منبع آبی بهره وری آب: مقدار محصول تولیدشده (کیلوگرم) بر مقدار آب مصرفی کشاورزی (مترمکعب) بیلان منفی آب‌های زیرزمینی: پیشی گرفتن برداشت آب از منابع آبی زیرزمینی نسبت به تجدید آن تحویل حجمی (آب): فراهمی آب مورد نیاز برای آبیاری محصولات کشاورزی بر اساس حجم آب مورد نیاز با هدف کاهش تلفات و افزایش بهره وری آب کشاورزی آبخیز: پهنه ای است که تمام روان آب ناشی از بارش وارد بر روی آن را یک رودخانه، آبرو، دریاچه و یا یک آب انباشت دریافت می‌نماید. آبخیزداری: مدیریت یکپارچه منابع یک حوضه آبخیز با هدف پایداری خاک و کنترل جریان آب آبخوان: آبخوان یا سفره آب زیرزمینی یک لایه آبدار زیرزمینی است که در لایه‌های تحکیم نیافته (سنگریزه، ماسه و سیلت) یا در سنگ‌های دارای درز و شکاف و یا انحلال پذیر ایجاد می‌شود. آبخوان داری: مدیریت مهار و نفوذ سیلاب در عرصه‌های آبخوان با استفاده از روش‌های مکانیکی و فیزیکی که موجب احیای کمی و کیفی منابع آب و خاک، کاهش و حذف خسارت‌های مستقیم و غیرمستقیم روان آب‌ها و بهسازی محیط می‌شود. سند: سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی ماده ۲
- اصول و مبانی ارزشی با توجه به مبانی ارزشی سیاست‌های کلی نظام در بخش‌های کشاورزی، محیط زیست، آب، سلامت، منابع طبیعی، الگوی مصرف، جمعیت و خانواده، اقتصاد مقاومتی، بیانیه گام دوم انقلاب، نقشه جامع علمی کشور، تاکیدات مقام معظم رهبری و چالش‌های این حوزه، اصول راهبردی و مبانی ارزشی سند ملی دانش بنیان امنیت غذایی عبارتند از:
- افزایش اقتدار و استقلال کشور با عدم وابستگی در محصولات اساسی و راهبردی کشاورزی و دستیابی به امنیت غذایی از طریق تولید پایدار با تکیه بر منابع و ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل داخلی
- ایجاد هماهنگی در سیاست گذاری‌های تامین و تولید، عرضه و مصرف غذای حلال و سالم در کل زنجیره غذایی از پیش تولید، مزرعه تا سفره
- تامین حداقل انرژی و پروتئین مورد نیاز بر مبنای سبد غذایی مطلوب برای یکایک مردم با توجه ویژه به اقشار آسیب پذیر و کم درآمد
- رعایت کرامت انسانی افراد در دسترسی به غذای کافی
- رعایت عدالت بین نسلی در توسعه بخش کشاورزی، حفاظت از منابع پایه، تعادل زیست بوم‌ها و مهار عوامل ناپایداری آن‌ها
- توجه به رویکردهای تحولی و جهادی جهش آفرین در توسعه بخش کشاورزی
- اولویت دهی به رویکردهای اقتصادی و مبتنی بر بازار در برابر رویکردهای حمایتی در توسعه بخش کشاورزی
- سیاست گذاری باثبات و قابل پیش‌بینی بودن بازارهای محصولات کشاورزی
- جهت دهی به حمایت‌ها در راستای تولید بهره ور و ارتقای دانش و فناوری و اشتغال دانش بنیان
- توسعه تحقیقات در بخش کشاورزی با تاکید بر ارتقای نقش بخش خصوصی و شرکت‌های دانش بنیان
- ارتقاء سطح مشارکت‌های اجتماعی سازمان‌های مردم نهاد و تشکل‌های غیردولتی از پیش تولید، مزرعه تا سفره
- توجه به جایگاه و شان اجتماعی کشاورزان و کشاورزی
- ارتقاء شاخص‌های کیفیت و سلامت غذا در کل اجزای زنجیره ارزش
- حاکمیت فرهنگ مطلوب غذایی و پرهیز از اسراف غذا متناسب با مبانی و فرهنگ ایرانی
- اسلامی و ظرفیت‌های سرزمینی
- حرکت به سمت مدیریت جهادی و حکمرانی مردمی، به حداکثر رسیدن مشارکت آحاد جامعه در همه بخش‌های زنجیره ارزش حوزه کشاورزی و امنیت غذایی و واگذاری عمده مسئولیت‌ها و اختیارات مناطق به نهادهای محلی
- چابک سازی ساختار بخش کشاورزی و استفاده حداکثری از توان بخش غیردولتی
- کاهش خام فروشی در صادرات محصولات کشاورزی و توسعه صادرات محصولات فرآوری شده ماده ۳
- چشم انداز ایران در سال ۱۴۱۱ کشوری است برخوردار از امنیت غذایی متکی بر ظرفیت‌ها و قابلیت‌های مردم محور، با تکیه حداکثری به تولید داخل از طریق افزایش ضریب نفوذ دانش، ارتقای بهره وری و اعتلای فرهنگ کشاورزی، دسترسی فیزیکی و اقتصادی آحاد جامعه به غذای کافی، سالم، ایمن، مغذی، با اصالت، حلال، طیب و با کیفیت بر مبنای الگوی مصرف بهینه مبتنی بر سبد غذایی مطلوب، با حفظ پایداری منابع پایه آب و خاک و حفظ تنوع زیستی ماده ۴
- اهداف ردیف شاخص (واحد) وضعیت موجود (سال ۱۳۹۸) وضعیت مطلوب (سال ۱۴۱۱) فراهمی ۱ کل تولیدات کشاورزی (میلیون تن) ۱۲۳ ۱۶۰ ۲ کل تولیدات کشاورزی غیرگلخانه ای (میلیون تن ۱۲۰ ۱۴۵ ۳ کل تولیدات در گلخانه‌ها (میلیون تن) ۳ ۱۵ ۴ ضریب خودکفایی انرژی کشور (درصد) ۷۶ ۹۰ ۵ ضریب خودکفایی پروتئین کشور (درصد) ۹۴ ۹۷ ۶ تولید سیب زمینی، سبزی و صیفی، علوفه خشبی، گوشت مرغ، شیر، تخم مرغ و عسل خودکفا حفظ خودکفایی پایدار ۷ تولید گندم، شکر، حبوبات و جو دانه ای عدم خودکفایی خودکفایی پایدار ۸ کل تولید آبزیان (میلیون تن) ۱/۳ ۲/۶ ۹ سهم بذور هیبریدی تولید داخل از کل بذور هیبریدی مصرف شده (درصد) ۵ ۳۰ ۱۰ ضریب خودکفایی در واکسن‌های طیور و آبزیان (درصد) ۳۵ ۷۰ ۱۱ ضریب مکانیزاسیون کشاورزی hp/acre)) ۱/۸۶ ۳ ۱۲ نسبت میزان تلفات/ضایعات از کل تولید محصولات داخل کشور (درصد) ۳۰ ۱۵ ۱۳ سهم سرمایه‌گذاری انجام شده در بخش کشاورزی به سرمایه‌گذاری انجام شده در کل اقتصاد (درصد - به قیمت ثابت ۱۳۹۰) ۳/۶ حداقل ۸ درصد ۱۴ تعداد / فروش / تعداد کارکنان شرکت‌های دانش بنیان بخش کشاورزی (سال ۱۴۰۰) ۳۵۰ ۴۵۰ میلیارد تومان ۸۰۰۰ نفر ۱۰۰۰ ۱۰۰۰۰ میلیارد تومان [پاورقی ۱] ۵۰۰۰۰ نفر ۱۵ نسبت محصولات فرآوری شده به تولید محصولات خام کشاورزی در ایران (درصد) ۵۰ ۱۰۰ ۱۶ میزان کشاورزی حفاظتی (درصد) ۱۳ ۶۰ ۱۷ شاخص بهره وری کل بخش کشاورزی بر اساس ارزش افزوده (۱۰۰=۱۳۹۰) ۱۲۶/۳ ۱۷۰ (با رشد سالانه ۳/۵ درصد) ۱۸ برآورد میزان تولید (بالفعل) صنایع غذایی (میلیون تن) ۷۳ ۱۴۵ دسترسی ۱۹ کاهش سهم هزینه مواد غذایی مصرفی در مخارج خانوار شهری و روستایی (درصد) ۲۴/۸ (شهری) ۳۹/۳ (روستایی) ۲۰ مصرف و سلامت ۲۰ نسبت افراد جامعه دارای اعتماد به ایمن بودن مواد غذایی ۳۰ ۶۰ ۲۱ سهم پروتئین حیوانی و گیاهی از کل پروتئین مصرفی ۳۸ و ۶۲ ۴۳ و ۵۷ ۲۲ شیوع سوء تغذیه در ایران (درصد) ۴/۷ ۲/۵ ۲۳ مصرف سرانه غذایی شکر (گرم در روز) ۶۶ (سال ۹۲) ۳۵ ۲۴ مصرف سرانه غذایی روغن (گرم در روز) ۴۶ (سال ۹۲) ۳۵ ۲۵ نسبت مواد غذایی دارای باقیمانده سموم دفع آفات نباتی، کودهای شیمیایی و فلزات سنگین بالاتر از حد تعیین شده در ضوابط فنی - بهداشتی و استانداردهای ملی به ترتیب ۱۴، ۲۰، ۱۵ صفر ۲۶ درصد وزنی محصولات خام کشاورزی پرمصرف گواهی شده به کل محصولات کشاورزی کشور ۰ ۵۰ تاب آوری ۲۷ بهره وری آب (کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب) ۱/۳۹ ۲/۶ ۲۸ راندمان آبیاری (%) ۴۵ ۶۰ ۲۹ کل آب مصرفی در کشاورزی (میلیارد مترمکعب) ۷۰ (نظر وزارت جهاد کشاورزی) ۸۱ (نظر وزارت نیرو) ۵۱ ۳۰ بیلان منفی آب‌های زیرزمینی (میلیارد مترمکعب) ۱۳۱ ۱۰۵ ۳۱ میزان اراضی آبی برخوردار از سیستم‌های نوین آبیاری (میلیون هکتار) ۲/۴ ۶ ۳۲ سطح کل عملیات مرتع داری (میلیون هکتار) ۲۰ ۳۰ ۳۳ درصد خاک‌های دارای کمتر از ۱% ماده آلی ۶۰ ۳۰ ۳۴ میزان فرسایش خاک (آبی و بادی) (تن در هکتار) ۱۶ ۱۳ ۱- به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ تبصره
- اهداف کلان فاقد مقادیر موجود و مقادیر مطلوب لازم ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ سند، توسط دستگاه‌های ذی ربط جهت تایید به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه می‌شود. مقادیر موجود و مطلوب سایر اهداف و شاخص‌های ارزیابی این سند، شامل کل اراضی زیر کشت آبی و دیم، کل اراضی تحت آیش، مساحت گلخانه مورداستفاده به منظور تولید سبزی و صیفی، ضریب خودکفایی شلتوک، روغن نباتی، کنجاله، ذرت دانه ای و معادل، کنسانتره، گوشت قرمز، ضریب خودکفایی بذر گیاهان زراعی، سطح نشاکاری گیاهان زراعی غیر از برنج، ضریب خودکفایی اندام‌های تکثیری، تولید بذر گیاهان گلخانه ای، ضریب خودکفایی کود ازته (به جز اوره) و کود پتاسه و فسفره، ضریب خودکفایی واکسن‌های دامی، ضریب خودکفایی داروهای دامی، طیور و آبزیان، آفت کش‌های شیمیایی (فرموله شده)، مواد معدنی، پروبیوتیک، پری بیوتیک، محرک‌های رشد و ویتامین‌ها، اسید آمینه و مواد معدنی، میزان تولید آفت کش زیستی، طبیعی و بیوشیمیایی و هورمون‌های گیاهی، میانگین مصرف آفت کش - ماده موثره، ضریب خودکفایی تخم چشم زده ماهی قزل آلا، ضریب خودکفایی در تولید جوجه اجداد گوشتی، توسعه سیستم‌های هوشمند گلخانه، نرخ رشد ارزش افزوده ی بخش کشاورزی، نسبت شاغلین بخش کشاورزی دارای گواهی صلاحیت حرفه ای، نسبت بهره برداران دهقانی خرد و سنتی از کل بهره برداران، نسبت درآمد خانوار کشاورزی به سایر مشاغل، تعداد میادین و فروشگاه‌های عرضه مستقیم محصولات کشاورزی کل کشور، سهم مبادلات مجازی محصولات کشاورزی از کل مبادلات محصولات کشاورزی، مجموع مصرف میوه و سبزی، درصد خانوارهایی که کمتر از ۹۰% انرژی مصرف می‌کنند، درصد خانوارهایی که کمتر از ۹۰% پروتئین مصرف می‌کنند، درصد آشنایی خانوار با گروه‌های غذایی اصلی، مصرف سرانه غذایی برنج، شیوع کم خونی در کودکان ۶ تا ۵۹ ماه در ایران، میزان کوتاه قدی کودکان زیر ۵ سال، نسبت مراکز عرضه و توزیع مواد غذایی دارای شرایط فنی- بهداشتی مورد نیاز، سطح تولید محصولات گیاهی ارگانیک (زیستی)، نسبت حجمی آفت کش‌های پرخطر مصرف شده به کل آفت کش‌ها، سطح کل عملیات آبخیزداری و آبخوان داری، میزان استحصال آب از محل آب‌های غیرمتعارف (آب‌های شور، لب شور، بازچرخانی آب و...)، سطح جنگل‌های دست کاشت، سطح کل مراتع، سطح بیابان، سهم جمعیت روستایی و عشایری، میانگین سن بهره برداران کشاورزی، گردش مالی گردشگری کشاورزی و میزان یکپارچه سازی اراضی توسط متولیان اجرایی سازی سند تعیین و تصویب و گزارش سالانه آن‌ها برای شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال می‌گردد. ماده ۵
- راهبردهای ملی راهبردهای ملی مرتبط با رکن «فراهمی غذا» راهبرد (۱): کاهش خلا عملکرد و اجرای الگوی بهینه کشت به منظور ارتقای ضریب خودکفایی انرژی و پروتئین با تاکید بر ارتقای دانش و فناوری، افزایش بهره وری آب و افزایش کیفیت و سلامت محصولات کشاورزی و غذایی راهبرد (۲): توسعه ظرفیت‌های بومی و افزایش ضریب خودکفایی در حوزه نهاده‌های مورد نیاز راهبرد (۳): توسعه سرمایه‌گذاری با تاکید بر جهش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در زنجیره ارزش کشاورزی و بخش دولتی در توسعه زیرساخت‌ها و اتخاذ سیاست‌های حمایتی موثر و کارآمد در بخش کشاورزی راهبرد (۴): بهبود مدیریت کلان بخش کشاورزی با مشارکت تشکل‌های صنفی و تخصصی قانونی و فراگیر، ارتقای نظام آمار و اطلاعات و اصلاح نظام بهره‌برداری راهبرد (۵): طبقه بندی مشاغل، تقویت نظام تعیین صلاحیت حرفه ای و توانمندسازی منابع انسانی راهبرد (۶): ارتقاء زیست بوم نوآوری حوزه امنیت غذایی به منظور افزایش اثربخشی نظام آموزش، پژوهش و فناوری این حوزه با تاکید بر بازتعریف نقش دولت و افزایش نقش بخش غیردولتی راهبرد (۷): رصد، شناسایی و توسعه فناوری‌های نوظهور، تحول آفرین و آینده ساز در حوزه امنیت غذایی، آینده پژوهی تهدیدات و فناوری‌های تهدیدزا در بخش کشاورزی و غذا و توانمندسازی کشور به منظور مواجهه با تهدیدات غذایی و ابرروندها راهبرد (۸): کاهش تلفات و ضایعات و ایجاد ارزش افزوده بالاتر از بقایای محصولات کشاورزی، توسعه نظام فرآوری (صنایع تبدیلی و تکمیلی) و توسعه کشت صنعتی با تکیه بر ارتقاء ضریب مکانیزاسیون کشاورزی راهبرد (۹): ساماندهی تجارت نهاده‌ها و محصولات کشاورزی، بهبود دیپلماسی غذایی، رصد وضعیت امنیت غذایی و تحولات بازار غذایی کشورهای همسایه، منطقه و جهان، کنترل قاچاق، تقویت ذخایر راهبردی و استفاده از ظرفیت‌های تولید فراسرزمینی راهبرد ملی مرتبط با رکن «دسترسی به غذا» راهبرد (۱۰): بهره مندی عادلانه آحاد مردم از سبد غذایی سالم، مطلوب و کافی، اصلاح و کارآمدسازی نظام توزیع و قیمت، بهبود دسترسی فیزیکی و اقتصادی به غذا و حمایت از اقشار آسیب پذیر راهبرد (۱۱): توسعه و تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی و غذایی به منظور ارتقای بهره وری و توسعه نوآوری با تاکید بر انتفاع عادلانه عوامل زنجیره ارزش راهبردهای ملی مرتبط با رکن «مصرف و سلامت غذا» راهبرد (۱۲): اصلاح الگوی مصرف غذا متناسب با اصول علمی تغذیه در جهت کاهش انواع سوء تغذیه، از طریق ارتقای فرهنگ و سواد غذا و تغذیه در مصرف کنندگان، افزایش تنوع غذایی، توسعه مکمل یاری و غنی سازی، توسعه مشارکت عمومی و ارتقای فرهنگ عمومی مبتنی بر سبک زندگی ایرانی - اسلامی راهبرد (۱۳): ارتقاء شاخص‌های کیفیت و سلامت غذا در طول زنجیره ارزش و بهبود کیفیت آب آشامیدنی با تاکید بر به کارگیری فناوری‌های نوین به منظور اصالت سنجی غذا و جلوگیری از تقلبات راهبردهای ملی مرتبط با رکن «تاب آوری (ثبات و پایداری) » راهبرد (۱۴): حکمرانی کارآمد در حوزه آب، مدیریت جامع حوضه‌های آبخیز، تعادل بخشی به سفره‌های آب زیرزمینی و منابع آب سطحی، ساماندهی چاه‌های غیرمجاز، ارتقای راندمان و بهره وری آب، استفاده از منابع نامتعارف آب و توسعه عملیات آبخیزداری و آبخوان داری راهبرد (۱۵): حکمرانی مناسب و مدیریت جامع خاک به منظور ارتقاء ماده آلی و بهبود حاصلخیزی خاک و کاهش فرسایش خاک راهبرد (۱۶): سازگاری با پدیده تغییر اقلیم و کاهش آثار آن و مدیریت حوادث غیرمترقبه و شرایط اضطرار راهبرد (۱۷): حفظ توان اکولوژیک و جلوگیری از تغییر کاربری جنگل‌ها و مراتع و جلوگیری از گسترش پدیده بیابان زایی راهبرد (۱۸): توجه به عمران و توسعه روستایی و ارتقای زندگی عشایر با توجه به نقش حیاتی روستائیان و عشایر به عنوان کانون تولید محصولات کشاورزی راهبرد (۱۹): مدیریت تنش‌های جمعیتی و مولفه‌های اجتماعی موثر در امنیت غذایی ماده ۶
- اقدامات ملی اقدامات ملی مرتبط با رکن «فراهمی غذا»
- برنامه‌ریزی لازم به منظور خودکفایی در محصولات راهبردی شامل خودکفایی پایدار در گندم و سیب زمینی، تحقق خودکفایی در شکر و حبوبات و افزایش ضریب خودکفایی در برنج، پنبه و روغن خوراکی از طریق توسعه دانش و فناوری‌های بوم سازگار، ایمن و بی خطر در زنجیره ارزش کشاورزی و غذا از قبیل نهاده‌ها و روش تولید، فرآوری، لجستیک، تجاری سازی و بازاریابی (۱) (۲) (۸) (الف) [پاورقی ۲]
- اعداد داخل پرانتز نشان دهنده راهبرد مرتبط با هر اقدام است. همچنین اقدامات با توجه به اولویت در سه دسته (الف، ب و ج) اولویت بندی شده‌اند.
- برنامه‌ریزی لازم به منظور خودکفایی در نهاده‌های راهبردی شامل تثبیت خودکفایی در منابع تامین علوفه [پاورقی ۳] و جو، افزایش خودکفایی در ذرت دانه ای و معادل آن [پاورقی ۴] و کنجاله [پاورقی ۵] (۱) (۲) (۸) (الف)
- با استفاده از یونجه، ذرت علوفه ای، سورگوم علوفه ای، شبدر، ارزن علوفه ای و سایر منابع تولید علوفه شامل بقایا و ضایعات محصولات کشاورزی ۴ سورگوم، ارزن و تریتیکاله
- کنجاله سویا، کلزا، آفتابگردان و پنبه
- توسعه شهرک‌های کشاورزی گلخانه ای و تکمیل زنجیره ارزش برای انتقال حداکثری تولید محصولات سبزی و صیفی از مزرعه به گلخانه (۱) (۳) (الف)
- نیازسنجی، سامان دهی و حمایت هدفمند از توسعه گلخانه‌ها با استفاده از فناوری‌های نوین از قبیل هوشمندسازی گلخانه‌ها، کشت عمودی و کشت بدون خاک، گلخانه‌های دوجداره، استفاده از تحلیل داده در بهینه سازی مصرف انرژی، مهندسی سازی فرم گلخانه (۱) (۳) (۷) (ب)
- تنظیم تولید و عرضه محصولات سبزی و صیفی متناسب با تقاضا در طول سال و کاهش نوسانات تولید و قیمت با تولید و استفاده از داده‌های عرضه و تقاضا (۱) (۹) (۱۰) (ب)
- توسعه سیستم‌های نوین آبیاری و افزایش ضریب مکانیزاسیون به ویژه در مزارع سبزی و صیفی (۱) (۸) (۱۴) (ج)
- تسهیل مقررات بهره‌برداری از ظرفیت آب‌های ساحلی، سرزمینی و بین‌المللی، توسعه سیستم‌های متراکم، فوق متراکم به ویژه پرورش آبزیان در نوار ساحلی و قفس و استفاده از ظرفیت‌های دانش و فناوری ملی و بین‌المللی در راستای خودکفایی در تجهیزات موردنیاز (۱) (۷) (۱۴) (الف)
- حمایت از سرمایه‌گذاری، انتقال دانش و فناوری، ارتقای بهره وری، ارزش افزایی، ایجاد و تکمیل زنجیره ارزش آبزیان پرورشی مبتنی بر آمایش سرزمین: شامل: الف- نظام تامین تخم چشم زده، بچه ماهی (با اولویت تولید SRP + SRF) و بچه میگو، ب- به نژادی آبزیان و تنوع بخشی به گونه‌های با عملکرد بالا و زودبازده و معرفی گونه‌های جدید، ج- تامین خوراک آبزیان، د- توسعه مکانیزاسیون و حمل ونقل، ه- توسعه سردخانه‌ها، صنایع تبدیلی و تکمیلی، بسته بندی و کاهش تلفات و ضایعات، و- توسعه زیرساخت‌های لازم برای صادرات (۱) (۲) (۷) (۸) (الف)
- حفاظت از ذخایر ژنتیکی آبزیان، بازسازی منابع و احیاء زیستگاه‌ها، توسعه زیستگاه‌های مصنوعی، حفاظت از مناطق تخم ریزی و نوزادگاهی و رهاسازی بچه ماهی در دریا (۱) (۲) (۱۷) (الف)
- تعیین ذخایر انواع آبزیان در آب‌های ساحلی، سرزمینی و بین‌المللی با استفاده از روش‌ها و فناوری‌های نوین و برنامه‌ریزی به منظور بهره‌برداری پایدار از ذخایر و تحقق صید مسئولانه (۱) (۷) (۱۷) (ب)
- توسعه بهره گیری از ظرفیت آب‌های داخلی (مخازن سدها، استخر‌های مربوط به چاه‌های آب، قنوات و چشمه‌ها، کانال‌های شبکه‌های آبیاری و...) برای پرورش ماهی با تاکید بر سیستم‌های بهره ور مطابق با توان و ظرفیت اکولوژیک (۱) (۱۴) (ب)
- تقویت زیرساخت‌ها، بنادر، اسکله‌ها و ناوگان صیادی به منظور توسعه صید مسئولانه در آب‌های ساحلی، سرزمینی و آزاد (۱) (۳) (ج)
- به نژادی دام‌های سبک و سنگین، حفظ تنوع ژنتیکی دام‌های بومی و تنوع بخشی به نژادهای اصلاح شده به منظور افزایش بهره وری تولید شیر و گوشت (۱) (۲) (۷) (الف)
- استفاده از سایر منابع علوفه ای (منابع علوفه ای جدید، بقایا، تلفات و ضایعات محصولات) برای تولید گوشت قرمز (۱) (۲) (۸) (ب)
- توسعه نظام جیره نویسی تغذیه دام و طیور (۱) (۲) (ب)
- کاهش ضریب تبدیل خوراک طیور و کاهش هزینه تمام شده از طریق بهره گیری از فناوری‌های نوین از قبیل اصلاح نژاد طیور، هوشمندسازی مدیریت تولید طیور، توسعه تولید اقتصادی سایر ماکیان، استفاده از مکمل‌های زیستی در جیره طیور، توسعه کاربرد اینترنت اشیاء، تحلیل داده و مدل سازی برای بهبود مدیریت بهداشت و تغذیه طیور (۱) (۲) (۷) (الف)
- ارزش افزایی محصولات جانبی کشتار دام و طیور و کاهش ضایعات و پسماندها (۱) (۸) (۱۱) (ب)
- توسعه و تقویت صنایع جانبی و پشتیبان زنجیره ارزش تولید مرغ و تخم مرغ (۱) (۱۱) (ج)
- توسعه و ارتقای زنجیره یکپارچه صنعت مرغ و مشارکت عملیاتی تشکل‌ها در مدیریت زنجیره صنعت مرغ (۱) (۴) (۱۱) (ج)
- افزایش تولید تخم مرغ از طریق افزایش بهره وری و فرهنگ سازی به منظور افزایش مصرف تخم مرغ (۱) (۱۲) (ج)
- اصلاح الگوی توسعه باغ‌های کشور متناسب با توان اکولوژیک سرزمین با تاکید بر محصولات کم آب بر و خشکبار، صنایع مرتبط و بازارهای داخلی و صادراتی (۱) (۱۷) (الف)
- بهبود مدیریت باغ‌ها ازنظر تنش‌های زیستی و غیرزیستی، تغذیه، آبیاری، مکانیزاسیون و برداشت با تاکید بر بهره گیری از دانش و فناوری‌های نوین، افزایش عملکرد، بهره وری آب، ارتقاء کیفیت، سلامت و بازارپسندی محصولات باغی (۱) (۸) (۱۴) (الف)
- نوسازی و مدرن سازی باغ‌های مسن و فرسوده با تاکید بر بهره گیری از دانش و فناوری‌های نوین و ارتقاء کیفیت و سلامت، افزایش عملکرد، بهره وری آب، کیفیت و بازارپسندی محصولات باغی (۱) (الف)
- کاهش وابستگی تولید شیر به علوفه‌های پرآب بر (مانند ذرت) و کنجاله سویا از طریق جایگزین نمودن علوفه‌ها و کنجاله‌های کم آب بر (۱) (۲) (الف)
- افزایش بهره وری تولید شیر به خصوص در دامداری‌های سنتی و نیمه سنتی (۱) (۱۸) (ج)
- ایجاد و تکمیل زنجیره تولید و ارزش صنعت شیر و فراورده‌های لبنی با محوریت تشکل‌های منطقه ای و شرکت‌های دانش بنیان (۱) (۴) (ج)
- توسعه فناوری‌های موثر در ارتقاء و رعایت استاندارد کیفی تولید و عرضه شیر و فرآورده‌های لبنی از قبیل کیت‌ها و آزمایشگاه‌های تشخیص و فناوری‌های غیرحرارتی سالم سازی شیر (پلاسما، فرا دما، فشار بالا، میدان الکتریکی ارتعاشی، غشایی و میکروفیلتراسیون) (۱) (۷) (ج)
- خودکفایی در تولید ملکه زنبور عسل، بهبود ژنتیکی و توسعه زنبور عسل ایرانی و ارتقاء دانش و فناوری و تکمیل زنجیره‌های ارزش به منظور ارتقاء عملکرد و توسعه کیفی صنعت زنبورداری با استفاده از فناوری‌های نوین و تقویت تشکل‌های مربوطه جهت مدیریت زنجیره تامین (۱) (۲) (۷) (ج)
- جلوگیری از تقلب در تولید و عرضه عسل و محصولات جانبی با توسعه فناوری‌های تشخیصی و سیستم‌های ردیابی، رتبه بندی و گواهی محصول (۱) (۷) (ج)
- جلوگیری از قاچاق دارو، ژل رویال، ملکه و جلوگیری از ورود بیماری‌های قرنطینه ای ویروسی جدید (۱) (۹) (ج)
- کاهش وابستگی به بذور هیبرید وارداتی و ارتقای توانمندی‌های تولید داخل به منظور تامین ارقام داخلی مناسب برای تولید (۲) (الف)
- بهره گیری از دانش و فناوری‌های نوین و حمایت از سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و توسعه نظام تولید بذر، و حمایت از صادرات بذر (۲) (۷) (۹) (الف)
- حمایت از توسعه نظام کشت نشایی در محصولات زراعی و سبزی و صیفی و به کارگیری نشا به جای بذر (۲) (الف)
- استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و شرکت‌های دانش بنیان به منظور توسعه ماشین آلات نشاکاری (۲) (۸) (الف)
- استفاده از ظرفیت فرآوری بقایای محصولات و ضایعات، محصولات جدید (جلبک‌ها و حشرات) و سایر دانه‌ها (مانند ارزن، سورگوم، تریتیکاله و...) برای جایگزینی بخشی از خوراک دام و طیور (۲) (۸) (الف)
- شناسایی، جمع‌آوری و استفاده از ذخایر ژنتیکی زراعی و باغی به منظور تولید ارقام جدید (به ویژه بذور هیبرید) برای اقلیم‌های متفاوت و گلخانه (۲) (ب)
- ارتقای توانمندی تولید داخل بسترهای کشت گلخانه ای و کاهش وابستگی به واردات در بسترهای کشت گلخانه ای (۲) (ب)
- توسعه ارقام باغی جدید و مناسب، ارتقاء نظام تامین پایه، پیوندک و نهال گواهی شده و نظارت بر نهالستان‌ها، جلوگیری از تولید نهال‌های غیراستاندارد، توسعه صادرات نهال و تقویت خدمات قرنطینه ای با در نظر گرفتن وظایف حاکمیت و اعطای نقش حداکثری به بخش خصوصی (۲) (الف)
- سالم سازی هسته‌های اولیه ارقام تجاری باغی بومی، تامین ارقام و اندام تکثیری سالم و اصیل و احداث باغ‌های مادری (۲) (الف)
- دانش بنیان کردن تولید اندام‌های تکثیری و بهره گیری از فناوری‌های نوین، تامین ارقام و مواد گیاهی اصیل و سالم و سرمایه‌گذاری، حمایت و ارائه مشوق‌های لازم برای تولید اندام تکثیری گیاهان زینتی در داخل (۲) (ب)
- سامان دهی صدور مجوز تولیدات کشت بافتی، کنترل کیفیت این تولیدات و تامین مواد اولیه تکثیری و شیمیایی در واحدهای کشت بافتی (۲) (ب)
- ایجاد و ارتقای نظام تولید خوراک دام و طیور صنعتی (۲) (الف)
- حمایت از شرکت‌های دانش بنیان به منظور بومی سازی تولید و ارتقای کیفیت انواع کودهای کشاورزی و محرک رشد گیاهی از طریق توسعه دانش فنی یا انتقال فناوری (۲) (۷) (الف)
- بهبود روش‌های مصرف کودهای آلی و زیستی و محرک‌های رشد (۲) (۵) (الف)
- شناسایی و تامین مواد اولیه مورد نیاز تولید کود و محرک‌های رشد به منظور کاهش وابستگی به واردات کود و محرک‌های رشد (۲) (الف)
- حمایت از سرمایه‌گذاری در تولید مواد موثره با کیفیت و افزودنی‌های آفت کش‌های شیمیایی (۲) (الف)
- تقویت نظارت بر کاربرد آفت کش‌ها از طریق استقرار کامل نظام نسخه نویسی الکترونیک آفت کش‌ها و ارتقاء دانش و مهارت در حوزه مصرف صحیح آن‌ها (۲) (۵) (الف)
- توسعه و ترویج روش‌های غیرشیمیایی و تلفیقی در مدیریت آفات (۲) (۵) (الف)
- سامان دهی و هوشمندسازی توزیع کود با بهره گیری از ظرفیت بخش‌های غیردولتی و راه اندازی کارگزاری‌های تشکل محور در تامین کود (۲) (۴) (ب)
- توسعه آزمایشگاه‌های تجزیه خاک و گیاه، حمایت از ارزیابی دوره ای عناصر غذایی خاک و ارتقاء دانش بهره برداران در مصرف علمی و کارشناسی کود (۲) (۱۵) (ب)
- حمایت از تولید و مصرف آفت کش‌ها و کودهای کم خطر زیستی به منظور افزایش کیفیت، ارتقاء شاخص‌های سلامت محصول و تولید محصولات گواهی شده در گلخانه و فضای باز (۲) (۱۳) (ب)
- ارتقاء نظارت بر کیفیت آفت کش‌های وارداتی (شامل مواد موثره و افزودنی‌ها) با تاکید بر استقرار سیستم ردیابی محصول (۲) (۹) (ب)
- حمایت از بهسازی، نوسازی و ارتقاء تجهیزات و ناوگان مصرف آفت کش‌ها (۲) (۸) (ب)
- خودکفایی در تولید واکسن‌های آبزیان، طیور و دام و کاهش وابستگی در تامین مواد اولیه (۲) (۹) (الف)
- تهیه و تدوین فارماکوپه داروهای دامی، توسعه نظام نظارت بر واکسن و داروهای دامی، جلوگیری از ورود غیرمجاز دارو و واکسن و استقرار نظام نسخه نویسی الکترونیکی دارو (۲) (۱۳) (الف)
- کاهش وابستگی به واردات مواد اولیه تولید دارو، سموم، اسیدهای آمینه، ویتامین‌ها و دیگر ریزمغذی‌ها از طریق ارتقای توان تولید کنندگان داخلی (۲) (الف)
- توسعه تولید واکسن‌های نسل جدید (نوترکیب) و ایجاد بانک بذر واکسن و تسهیل واگذاری بذر واکسن به شرکت‌های دانش بنیان (۲) (۶) (۷) (الف)
- تولید مکمل‌های خوراک دام، طیور و آبزیان مبتنی بر ظرفیت داخل با حمایت از شرکت‌های دانش بنیان بخش خصوصی (۲) (الف)
- توسعه تولید مرغ لاین قابل رقابت با نژادهای وارداتی و ارتقاء ضریب خودکفایی در تولید جوجه اجداد گوشتی و حفاظت و بهره‌برداری بیشتر از نژادهای بومی (۲) (۷) (الف)
- تحول در نظام بیمه تخصصی بخش کشاورزی با تاکید بر تحول در ارزیابی ریسک و ضرر و زیان و کاهش مخاطرات اخلاقی و انتخاب نامناسب به منظور مدیریت ریسک سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی (۳) (الف)
- تسهیل و حمایت از ورود بخش خصوصی و تعاونی‌ها به خدمات بیمه ای بخش کشاورزی از طریق بهبود فضای رقابتی، ایجاد نظام آمار و اطلاعات و ایجاد مشوق‌ها و نظام یارانه ای برای بیمه محصولات راهبردی (۳) (ب)
- استانداردسازی قراردادهای کار کشاورزی به منظور ارائه پوشش‌های بیمه ای تامین اجتماعی (۳) (۵) (الف)
- افزایش استفاده از ظرفیت بورس کالا و بازارهای سلف در محصولات و نهاده‌های کشاورزی از طریق منوط شدن بخشی از حمایت‌های دولتی به حضور در بورس کالا و افزایش حضور شرکت‌های دولتی و خریداران عمده در بورس (۳) (۹) (الف)
- استفاده حداکثری از ظرفیت صندوق توسعه ملی برای افزایش سرمایه‌گذاری در بخش از طریق ارائه طرح‌های سرمایه‌گذاری زیرساختی و بزرگ مقیاس دارای توجیه اقتصادی (۳) (الف)
- توسعه صندوق حمایت از سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی از محل تعرفه گمرکی محصولات کشاورزی به منظور افزایش سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های بخش از قبیل توسعه روش‌های آبیاری نوین، یکپارچه سازی اراضی، توسعه مکانیزاسیون، توسعه کشاورزی حفاظتی، بهبود خاک، توسعه نیروی انسانی، توسعه فعالیتهای آبخیزداری، توسعه باغ‌ها، صنایع فرآوری (۳) (الف)
- حمایت از توسعه سرمایه‌گذاری زیربنایی در انواع شهرک‌های کشاورزی و تسهیل صدور مجوزها (۳) (۴) (ب)
- رفع محدودیت‌های توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر و سرمایه‌گذاری خصوصی در بخش کشاورزی و استفاده بیشتر از ظرفیت بورس و فرابورس (۳) (۶) (ب)
- شفاف سازی و منطقی کردن حمایت‌های قیمتی و غیرقیمتی بخش کشاورزی به تفکیک حمایت از تولیدکننده و حمایت از مصرف کننده (۳) (ب)
- حمایت از توسعه نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی دانش بنیان با تاکید بر یکپارچه سازی مدیریت فعالیتهای کشاورزی و تقویت کشاورزی خانوادگی (۴) (الف)
- ایجاد، تکمیل، سازماندهی و توانمندسازی تشکل‌های صنفی و تخصصی و شرکت‌های تعاونی بخش و ارتقاء نقش و جایگاه آن‌ها در تجارت محصولات کشاورزی (۴) (۹) (الف)
- چابک سازی دولت در بخش کشاورزی با تمرکز بر امور تولی گری، بهره گیری از خدمات الکترونیک، برون سپاری حداکثری امور تصدی گری باقیمانده (از قبیل تامین نهاده‌ها) و مشارکت جویی نظام مند از تشکل‌های فراگیر و ملی بخش در برنامه‌ریزی (۴) (الف)
- تنقیح قوانین و مقررات بخش کشاورزی به منظور رفع موانع تولید و ایجاد یکپارچگی و انسجام در برنامه‌ریزی و مدیریت بخش کشاورزی (۴) (الف)
- ایجاد نظام جامع آمار و اطلاعات بخش کشاورزی با تاکید بر تجمیع داده‌های تولید شده در بخش‌های مختلف، به منظور ارتقای شفافیت و تسهیل دسترسی به داده‌های صحیح و دقیق و استفاده از ظرفیت کلان داده‌ها (۴) (الف)
- ایجاد نسخه پشتیبان برای بانک‌های ژن مرتبط با حوزه امنیت غذایی مشتمل بر بانک‌های ژن گیاهی، جانوری و میکروارگانیسم‌ها و راه اندازی سامانه‌های مرتبط (۴) (۱۷) (الف)
- ایجاد سازوکار قانونی برای رفع تعارض منافع تولیدکننده، بهره بردار و ناظر (۴) (۱۳) (ب)
- تجهیز و هم افزا کردن یگان‌های حفاظت، نظارت و ساماندهی صید و کنترل شناورهای صیادی فاقد هویت و صید غیرقانونی و غیرمجاز (۴) (۱۷) (ج)
- طبقه بندی مشاغل کشاورزی، شناسنامه دار کردن کشاورزان و منابع تحت مدیریت آن‌ها از قبیل سنددار کردن زمین‌های کشاورزی و تعیین حق آبه‌ها (۵) (۱۴) (۱۵) (الف)
- ایجاد نظام تعیین صلاحیت‌های شغلی بهره برداران بخش، توانمندسازی و ارتقاء مستمر مهارت‌های شغلی آن‌ها به منظور دانش بنیان نمودن فرآیندهای تولید از طریق روش‌های نوین (۵) (الف)
- ایجاد نظام تربیت نیروی انسانی موردنیاز بخش کشاورزی از طریق تحول در نظام آموزش عالی و هنرستان‌ها و تقویت آموزش‌های مهارتی، با تاکید بر ساماندهی کارآموزی و کارورزی دانش آموزان و دانشجویان، اصلاح و به روزرسانی سرفصل دروس، برگزاری دوره‌های مهارت آموزی کوتاه مدت برای تمام متقاضیان در مناطق دارای ظرفیت کشاورزی و اصلاح ساز و کارهای هدایت تحصیلی در این مناطق (۵) (الف)
- افزایش سهم انواع برنامه‌های ترویجی حوزه کشاورزی در شبکه‌های اصلی رسانه ملی با رویکرد امیدآفرینی و افزایش انگیزه (۵) (۱۲) (ب)
- تبیین نقش ممتاز کشاورزی و کشاورزان در استقلال، اقتدار و پیشرفت کشور و تکریم کشاورزان در جامعه (۵) (۱۸) (ب)
- تدقیق حوزه فعالیت و مصادیق تحقیقات دولتی در جهت افزایش تحقیقات پایه و طرح‌های دارای بازده بلندمدت (۶) (الف)
- زمینه سازی به منظور افزایش نقش بخش خصوصی در تحقیقات دارای توجیه اقتصادی و افزایش نقش شرکت‌های دانش بنیان در تحقیقات حوزه فناوری‌های پیشرفته بخش کشاورزی (۶) (۷) (الف)
- حمایت از افزایش تحقیق و توسعه و تجاری سازی فناوری در بخش خصوصی، شرکت‌های دانش بنیان و استارتاپ‌ها، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد، از طریق خرید تضمینی فناوری‌ها و محصولات راهبردی و موردنیاز بخش (۶) (۳) (الف)
- ساماندهی تحقیقات دولتی و برون سپاری حداکثری تحقیقات دولتی به ویژه به دانشگاه‌ها، موسسات پژوهشی غیردولتی و شرکت‌های دانش بنیان و ارزیابی دقیق و رتبه بندی مجریان با توجه به سوابق فعالیتهای آن‌ها (۶) (۴) (الف)
- پوشش ریسک استفاده آزمایشی (پایلوت) از فناوری‌های نوین در واحدهای منتخب و تسهیل به کارگیری موارد اثبات شده توسط بهره برداران از طریق ایجاد و توسعه صندوق‌های پژوهش و فناوری تخصصی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC)، صندوق‌های خطرپذیر شرکتی (CVC) و صندوق‌های سرمایه‌گذاری بورسی (PE) در حوزه دانش بنیان امنیت غذایی (۶) (۳) (۷) (الف)
- تدوین و استقرار تقسیم کار ملی پژوهش در بخش کشاورزی و تعیین سهم پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه ای از پژوهش‌های این بخش به منظور جهت دهی به پژوهش‌های دانشگاهی و پایان نامه‌ها و حمایت از آن‌ها در جهت حل مسائل بخش کشاورزی (۶) (الف)
- تسهیل شرایط انتقال تجربه و دانش فنی و انجام فعالیتهای تحقیق و توسعه مشترک میان مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی و شرکت‌های دانش بنیان (۶) (الف)
- اصلاح آیین‌نامه ارتقاء و ترفیع اعضای هیات علمی دانشکده‌های کشاورزی و سایر رشته‌های مرتبط، در راستای ارتقای نقش آفرینی اعضای هیات علمی در دستیابی به اهداف کشور در امنیت غذایی (۶) (ب)
- ایجاد شبکه تجهیزات و زیرساخت‌های آزمایشگاهی متشکل از آزمایشگاه‌های مورد تایید سراسر کشور و ارائه سرویس باکیفیت و قیمت مناسب (۶) (ب)
- توسعه ارتباطات بین‌المللی جهت تهیه، تعمیر و ارتقای تجهیزات آزمایشگاه‌ها و اعتباربخشی بین‌المللی (۶) (ب)
- توسعه کشاورزی هوشمند و دیجیتال از طریق افزایش به کارگیری فناوری‌های نوین از قبیل هوش مصنوعی، حسگرهای هوشمند، رباتیک، کلان داده‌ها و اینترنت اشیاء در کلیه مراحل تولید (۷) (۸) (الف)
- بهره‌برداری از ظرفیت تولید گیاهان آبزی و جلبک‌ها (۷) (۱) (الف)
- امکان سازی تولید گوشت مصنوعی، تولید پروتئین‌های میکروبی، شبه کازئین‌های میکروبی (جایگزین لبنیات) و غیره با رعایت ملاحظات مربوط به سلامت غذا و محیط زیست (۷) (۱) (الف)
- ایجاد تغییرات آب و هوایی با استفاده از فناوری هدایت سامانه‌های بارشی در فصل گرم سال (۷) (۱۶) (الف)
- مصونیت بخشی و اجتناب از غافلگیری راهبردی در مواجهه با تهدیدات از طریق اعلام هشدار به موقع، ردیابی، پیگیری و تشخیص منشا و نوع تهدید غذایی علیه کشور (۷) (ب)
- مدیریت و سیاست گذاری یکپارچه در صنایع تبدیلی و تکمیلی به منظور تدوین نقشه راه توسعه صنایع غذایی متناسب با نیاز و رعایت اصول آمایش سرزمین، ساماندهی و توسعه واحدهای فرآوری و بسته بندی پیشرفته و تعیین و تکلیف طرح‌های نیمه تمام، با هدف کاهش سهم خام فروشی محصولات کشاورزی (۸) (۴) (الف)
- حمایت هدفمند و اعطای تسهیلات مناسب به منظور نوسازی ماشین آلات و تجهیزات صنایع تبدیلی و تکمیلی با تاکید بر استفاده از ظرفیت شرکت‌های داخلی تولید کننده ماشین آلات و تجهیزات و ارتقای توانمندی‌های فناورانه آن‌ها (۸) (ب)
- توسعه و ارتقای نشان‌های تجاری در سطوح ملّی، منطقه ای و جهانی (۸) (۹) (ب)
- حمایت از توسعه فناوری نوین به منظور تولید و استفاده از مواد افزودنی مفید و بی خطر و کاهش مواد مضر و آلاینده‌های ناشی از فرآوری (۸) (۷) (۱۳) (ب)
- کاهش وابستگی به مواد اولیه وارداتی موردنیاز نگهداری، فرآوری و بسته بندی محصولات غذایی (۸) (ب)
- توسعه زنجیره سرد محصولات کشاورزی با تاکید بر محصولات صادراتی (۸) (۹) (۱۳) (ج)
- تولید دانش بنیان و صنعتی غذاهای بومی (۸) (۱۲) (ج)
- حمایت موثر از ارتقاء ضریب مکانیزاسیون به منظور به کارگیری ماشین آلات به روز در کلیه مراحل تولید محصولات زراعی، باغی، دامی و شیلاتی و جایگزینی ماشین آلات فرسوده با ماشین آلات به روز (۸) (۱) (الف)
- حمایت از توسعه تجهیزات، ماشین آلات و سکوهای (پلتفرم‌های) موردنیاز برای هوشمندسازی کشاورزی (۸) (۷) (الف)
- تدوین و به روزرسانی دوره ای گزارش نیازسنجی مکانیزاسیون در زنجیره ارزش محصولات زراعی، باغی، دامی و شیلاتی با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی (۸) (الف)
- حمایت از تشکیل و تقویت تعاونی‌ها، تشکل‌ها و شرکت‌های غیردولتی ارائه خدمات مکانیزاسیون کشاورزی (۸) (۴) (الف)
- به روزرسانی امکانات، تجهیزات و آزمایشگاه‌ها برای آزمون و استانداردسازی ماشین‌های کشاورزی و انحصارزدایی از مراکز آزمون و صدور گواهی استاندارد (۸) (ب)
- تعیین نقاط بحرانی، ارزش افزایی و تولید فرآورده‌های با ارزش افزوده بالا از بقایا، تلفات و ضایعات از طریق ایجاد نظام جامع اطلاعاتی هوشمند (۸) (الف)
- مدیریت یکپارچه بقایا، تلفات و ضایعات محصولات کشاورزی و غذا و ارائه گزارش سالانه از میزان کاهش بقایا، تلفات و ضایعات توسط نهاد متولی (۸) (۴) (ب)
- استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش بنیان و فناور به منظور کمک به مدیریت ضایعات و پسماند (۸) (۷) (ب)
- توسعه دیپلماسی غذایی به ویژه با کشورهای همسایه و انعقاد موافقت نامه‌های تجاری دو و چندجانبه لازم (از قبیل موافقت نامه‌های بهداشت گیاهی و دامی) به منظور افزایش سهم همسایگان از تعاملات تجاری محصولات کشاورزی و غذایی (۹) (الف)
- شناسایی حوزه‌های متاثر از تحریم در ارکان امنیت غذایی و اقدامات لازم برای خنثی سازی و کم اثر کردن تحریمها (۹) (الف)
- تفکیک تولید صادرات گرا (تولید مختص صادرات) از تولید برای بازار داخلی و سیاست گذاری مناسب به منظور توسعه تولید صادرات گرا و پرهیز از اعمال ناگهانی ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های تجاری ضمن رعایت عدم آسیب پذیری دسترسی و سلامت آحاد مردم از صادرات (۹) (۴) (الف)
- توسعه کشاورزی و دامداری فراسرزمینی به منظور تامین کمبود محصولات راهبردی کشور با تاکید بر ذرت، دانه‌های روغنی و گوشت قرمز (۹) (۱) (الف)
- تدوین برنامه‌های اجرایی کشاورزی فراسرزمینی، انعقاد تفاهم نامه مابین دولت جمهوری اسلامی ایران و کشورهای هدف و ساماندهی فعالان حقیقی و حقوقی در عرصه کشاورزی فراسرزمینی کشور (۹) (ب)
- ساماندهی و ارتقاء ضوابط بهداشتی
- قرنطینه ای در مرزها و مبادی کشور، استقرار گمرکات تخصصی و تجهیز گمرکات به منظور کنترل دقیق عوامل بیماری زا و تهدیدات زیستی و غذایی با تاکید بر کاهش مدت زمان ترخیص کالا (۹) (۱۳) (الف)
- تبدیل کشور به محور (هاب) تجاری منطقه با استفاده از ظرفیت‌های خالی سیلو‌ها، انبارها، مخازن، سردخانه‌های ذخیره سازی محصولات غذایی و کارخانه‌های صنایع غذایی و توسعه معاملات پایاپای (سوآپ) محصولات کشاورزی (۹) (۸) (ب)
- مهندسی مجدد و پویای نظام تعرفه ای در راستای حمایت از تولیدات داخل و ارتقای سطح فناوری و نوآوری (۹) (۳) (ب)
- بهبود زیرساخت‌ها و فرآیندها در پایانه‌ها و گمرکات با استفاده از فناوری‌های نوین (۹) (۷) (ب)
- ارتقاء کمی و کیفی آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت نهاده‌ها و محصولات وارداتی به منظور پاسخگویی دقیق و سریع با تاکید بر تقویت بخش خصوصی (۹) (۱۳) (ب)
- رصد و پایش شاخص‌ها، تحولات و بازار غذایی در سطح جهان و اتخاذ تصمیمات به هنگام با هدف مدیریت تکانه‌های جهانی (۹) (۴) (ب)
- مدیریت ظرفیت، زمان و میزان آزادسازی ذخایر راهبردی و ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌های ذیربط و استفاده از ظرفیت‌های داخلی در تامین ذخایر راهبردی (۹) (ب)
- تدقیق آمایش و آمار تعداد و ظرفیت سیلو‌ها، انبارها، مخازن و سردخانه‌های ذخیره سازی محصولات غذایی به منظور نیازسنجی، بهینه سازی و توسعه سیلو، مخازن، سردخانه‌ها و انبارها با تاکید بر فناوری‌های نوین (۹) (۷) (ج)
- جلوگیری از قاچاق کالاها، محصولات و نهاده‌های کشاورزی با تاکید بر توسعه فناوری‌های نوین (۹) (ج)
- تقویت ساختار وزارت جهاد کشاورزی و وزارت امور خارجه در موضوعات دیپلماسی غذایی و تجارت محصولات کشاورزی (۹) (۴) (ج) اقدامات ملی مرتبط با رکن «دسترسی به غذا»
- ساماندهی بازار محصولات به منظور دستیابی به قیمت تعادلی و حذف واسطه‌های غیرضرور با تاکید بر ایجاد بازارهای عرضه مستقیم و تقویت سهم بازارهای مجازی خرید و فروش محصولات کشاورزی (۱۰) (۱۱) (الف)
- مدیریت هوشمند توزیع محصولات کشاورزی از طریق تقویت ساز و کار بازار و شفافیت با ایجاد نظام آمار و اطلاعات با تاکید بر اطلاعات زمان و مکان عرضه محصولات (۱۰) (۴) (الف)
- ارتقاء کارآمدی نظام تامین و توزیع محصولات غذایی در مواجهه با تکانه‌های اجتماعی، مخاطرات اقلیمی و حوادث غیرمترقبه (۱۰) (۱۶) (۱۹) (الف)
- متعادل سازی سهم هزینه غذا از هزینه خانوارها و افزایش سرانه دریافت انرژی، پروتئین و ریزمغذی‌ها در اقشار زیر خط فقر غذایی و اقشار آسیب پذیر تغذیه ای (مادران باردار، شیرده، کودکان زیر ۵ سال، نوجوانان و سالمندان)، حداقل به میزان کمینه نیاز غذایی از طریق ساماندهی و حمایت از نهادهای دولتی و غیردولتی متولی این اقشار و اعطای یارانه و کمک‌های غذایی (۱۰) (۱۲) (الف)
- ایجاد و تقویت گروه‌های خودیار و همیار محلی به منظور بهبود دسترسی اقتصادی در خانواده‌های کم بضاعت (۱۰) (۱۲) (۱۹) (ب)
- تکمیل ضوابط و مقررات حمل و نقل محصولات کشاورزی و تکمیل زیرساخت‌های مربوطه به منظور تسهیل توسعه ناوگان حمل و نقل اختصاصی متناسب با نوع محصولات با محوریت بخش خصوصی (۱۰) (ب)
- سامان دهی بازارهای داخلی و زنجیره تامین با استفاده از توسعه سکوهای (پلتفرم‌های) مجازی، شفاف سازی عرضه و تقاضا و توسعه زیرساخت‌های عرضه مستقیم محصولات (۱۱) (۱۰) (الف)
- توسعه کشت قراردادی به منظور تقویت زنجیره ارزش محصولات کشاورزی (۱۱) (۱) (الف)
- توسعه سکوهای (پلتفرم‌های) مدیریت زنجیره تامین برای جمع‌آوری، درجه بندی، بسته بندی، برچسب گذاری، بهبود حمل و نقل، انبارداری، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی با هدف ارزش افزایی و ارتقاء کیفیت، سلامت و بازارپسندی و کاهش تلفات و ضایعات محصولات کشاورزی (۱۱) (۸) (۱۳) (ب)
- حمایت از شکل گیری و تکمیل زنجیره‌های ارزش در حوزه‌های مختلف بخش کشاورزی (۱۱) (ب) اقدامات ملی مرتبط با رکن «مصرف و سلامت غذا»
- تقویت نظام هوشمند پایش و ارزیابی مستمر الگوی مصرف مبتنی بر کلان داده و انتشار گزارش رسمی الگوی مصرف به صورت دوره ای با توجه به سطوح دسترسی (۱۲) (الف)
- استقرار و به روزرسانی سبد غذایی و الگوی مصرف مطلوب ایرانی
- اسلامی مبتنی بر توان سرزمینی، اقتصاد تولیدات، سلامت افراد و فرهنگ غنی ایرانی - اسلامی در تعامل دو جانبه وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تاکید بر متناسب سازی تدریجی سبد غذایی با سبد غذایی ایرانی - اسلامی، کاهش سهم اقلام آب بر در سبد غذایی و متناسب سازی سهم پروتئین‌های حیوانی و گیاهی (۱۲) (الف)
- ایجاد و تقویت ساختار قانونی مناسب غذا و تغذیه در دستگاه‌های مسئول امنیت غذایی (۱۲) (۴) (الف)
- پایش دوره ای وضعیت آگاهی و سواد غذا و تغذیه ای جامعه، ارتقاء سطح فرهنگ و سواد تغذیه ای در کشور با بهره گیری هماهنگ از نتایج تحقیقات نوین تغذیه ای و توصیه‌های طب ایرانی و ارتقاء ابعاد شناختی، گرایشی و رفتاری جامعه در امر انتخاب، خرید و طبخ غذا (۱۲) (الف)
- بهبود کیفیت زنجیره گندم، آرد و نان با تاکید بر معرفی ارقام گندم با درصد پروتئین بالا، خاصیت نانوایی بالاتر و قدرت جذب بالای عناصر ریزمغذی، غنی سازی آرد با عناصر ریزمغذی، کاهش درصد سبوس گیری و جنین گیری از گندم، استفاده از افزودنی‌های متناسب با نیاز بیماری‌های شایع و ارتقای فناوری پخت و افزایش تنوع نان صنعتی (۱۲) (۱۳) (۸) (۱) (الف)
- آموزش جامع و همگانی و فرهنگ سازی در خصوص ابعاد مختلف امنیت غذایی به ویژه در زمینه‌های مرتبط با کیفیت و سلامت غذا، دانش بنیان نمودن تولید، حفظ منابع پایه، الگوی مصرف، حلال و طیب بودن غذا، پرهیز از اسراف و تبذیر، عدالت توزیعی و دسترسی همگانی به غذا، تکمیل زنجیره‌های ارزش و ارتقاء بهره وری مبتنی بر فرهنگ ایرانی - اسلامی و روحیه مدیریت جهادی با همکاری رسانه ملی، دستگاه‌های تخصصی مرتبط و ظرفیت‌های مردمی (۱۲) (۱۰) (۱۱) (۱۳) (الف)
- ارتقاء دانش، نگرش و ارزش‌های جامعه در راستای امنیت غذایی پایدار با استفاده از ابزارهای مختلف ارتباط جمعی و رویدادهای اجتماعی مختلف به منظور مطالبه گری برای غذای باکیفیت و سالم و استفاده از ظرفیت تشکل‌ها و سازمان‌های مردم نهاد و نهادهای عمومی برای ارتقای فرهنگ غذایی (۱۲) (۴) (ب)
- فرهنگ سازی اهمیت امنیت غذایی، ارتقای دانش و مهارت‌های روز در سیاست گذاران و مدیران به منظور لحاظ این مقوله در سیاست‌ها، راهبردها و برنامه ریزی‌های کلان کشور و ثبات در تصمیمات و اجتناب از تغییرات مکرر سیاست‌ها و مدیریت‌ها به عنوان یکی از ارکان مهم توسعه و حکمرانی کشور (۱۲) (۴) (ج)
- فرهنگ سازی، ترویج و گفتمان سازی برنامه‌های کلان کشور در حوزه امنیت غذایی به منظور مشارکت حداکثری کنشگران زنجیره ارزش شامل تامین و توزیع کنندگان نهاده‌ها، فرآوری کنندگان و فروشندگان از عمده فروشی تا خرده فروشی در تحقق آن برنامه‌ها (۱۲) (۴) (ب)
- فرهنگ سازی در خصوص تامین، تولید و توزیع نهاده‌های سالم در تولید محصولات کشاورزی و غذایی، ارتقای فرهنگ تولید محصول سالم، حلال و طیب، مطابق با سلیقه مصرف کنندگان (۱۲) (۱) (۲) (ج)
- همکاری رسانه ملی در ترویج سبد غذایی مطلوب، اقتصادی و کم آب بر و آگاهی بخشی درباره خرید و مصرف مواد غذایی مفید از طریق اختصاص زمان پخش به پویانمایی‌های آموزشی و سایر برنامه‌های عامه پسند (۱۲) (الف)
- فرهنگ سازی مصرف آبزیان و افزایش سرانه مصرف آن در سبد غذایی خانوار (۱۲) (۱) (ب)
- ترویج کشاورزی شهری به منظور استفاده از فضاهای عمومی با تاکید بر کاشت درختان مثمر و مشارکت عموم مردم در تولید محصولات کشاورزی به ویژه در تولید سبزی و صیفی (۱۲) (۱) (۱۱) (ب)
- افزایش دسترسی به مش -اوره تغذیه از طریق کمک به توسعه سکوهای (پلتفرم‌های) مشاوره تغذیه و ارتقای ظرفیت شبکه‌های بهداشت و درمان کشور خصوصاً در روستاها (۱۲) (۱۸) (ب)
- حمایت از به کارگیری مولفه‌های فرهنگی بومی در بسته بندی محصولات غذایی به ویژه محصولات صادراتی (۱۲) (ب)
- پایش، پیشگیری و کنترل انواع سوء تغذیه (کم وزنی، لاغری و کوتاه قدی، اضافه وزن و چ -اقی) و بیماری‌های غیرواگیر مرتبط با تغذیه (دیابت، قلبی و عروقی، انواع سرطان‌ها و پوکی استخوان) (۱۲) (ج)
- تامین ریزمغذی‌های کلیدی در سبد غذایی (آهن، کلسیم، روی، ویتامین A و ویتامین D) از طریق اصلاح الگوی مصرف و تقویت شیر مدرسه، غنی سازی محصولات غذایی و مکمل یاری غذایی (۱۲) (۸) (ج)
- انجام پژوهش‌های کاربردی و بین رشته ای در زمینه توسعه فرهنگ غذایی سالم و ایمن و گنجاندن مباحث امنیت غذایی در دروس دانش آموزان و دانشجویان رشته‌ها و مقاطع مختلف تحصیلی (۱۲) (۶) (ب)
- تنوع بخشی غذایی و توجه به تولید و عرضه اقلام غذایی مورد نیاز غذاهای بومی
- سنتی و توسعه فرهنگ و دانش مصرف غذاهای بومی - سنتی، تبادل فرهنگی در غذای سالم و کاهش آسیب پذیری‌های ناشی از گسترش فرهنگ غذایی بیگانه ی ناسالم و جلوگیری از تغییر هدفمند ذائقه مصرفی مردم (۱۲) (ج)
- ممنوعیت تبلیغات محصولات غذایی تهدیدکننده سلامت در رسانه‌های جمعی و تبلیغ محصولات جایگزین منطبق با ذائقه مصرف کننده (۱۲) (ج)
- تدوین معیارها و ضوابط بهداشتی و تعیین میزان حداکثر مجاز مخاطرات و باقیمانده‌ها بر اساس سبد غذایی و مطالعات ارزیابی خطر (۱۳) (الف)
- ایجاد نظام هوشمند پایش و ارزیابی مستمر مخاطرات بهداشتی در محصولات گیاهی، دامی و مواد غذایی فرآوری شده و انتشار گزارش رسمی مخاطرات بهداشتی به صورت دوره ای با توجه به سطوح دسترسی (۱۳) (۸) (الف)
- ساماندهی نظام عرضه داروهای دامپزشکی و آفت کش‌ها بر مبنای نسخه نویسی علمی و فرهنگ سازی مصرف دارو و آفت کش بر اساس نسخه به منظور جلوگیری از گسترش مقاومت به این مواد (۱۳) (۲) (۵) (الف)
- تدوین و به روزرسانی استانداردهای ملی سلامت محصولات کشاورزی خام و فراوری شده، ارتقاء نظام کنترل و مدیریت کیفیت فرایند تولید محصولات کشاورزی گواهی شده و ارگانیک (زیستی) و توسعه عرضه محصولات گواهی شده و دارای برچسب (۱۳) (۸) (۹) (الف)
- ارتقای استانداردهای بهداشتی کشتارگاه‌ها و ساماندهی کشتار به منظور ارتقاء وضعیت بهداشت و سلامت تولید گوشت قرمز (۱۳) (۱) (الف)
- ایجاد و تقویت ساختارهای لازم برای پایش و ارتقاء سلامت محصولات خام گیاهی در وزارت جهاد کشاورزی (۱۳) (۴) (الف)
- گفتمان سازی به منظور ارتقاء سلامت در زنجیره ارزش غذا در سیاست گذاران و برنامه ریزان (۱۳) (ب)
- سیاست گذاری و برنامه‌ریزی یکپارچه و متمرکز و شفاف سازی وظایف دستگاه‌های مسئول سلامت و بهداشت غذا در زنجیره ارزش (۱۳) (۴) (ب)
- ایجاد و تقویت نظام ثبت، گزارش و هشدار سریع بیماری‌های غذا زاد، بیوتروریسم، طغیان‌های با منشا مواد غذایی و مصون سازی محصولات غذایی در برابر انواع تهدیدات (۱۳) (۷) (ب)
- تدوین و به روزرسانی معیارها و ضوابط بهداشتی در مراکز تولید، استحصال، فراوری و بسته بندی، حمل و نقل، نگهداری و عرضه محصولات خام گیاهی، فرآورده‌های خام دامی و محصولات غذایی و آموزش بهره برداران به منظور اجرایی کردن معیارها و ضوابط بهداشتی (۱۳) (۵) (۸) (ب)
- ایجاد نظام ملی کنترل کیفیت مواد اولیه و خام و مواد افزودنی و نگهدارنده مورد استفاده در صنایع غذایی و محصولات غذایی فرآوری شده (۱۳) (۸) (ب)
- نظارت بر استفاده از مواد اولیه با کیفیت در تولید آفت کش‌ها، کودها و داروهای دامپزشکی (۱۳) (۲) (ب)
- ایجاد نظام بهداشتی برای کلیه تولیدات غذایی خام و فراوری شده سنتی و غیرصنعتی (۱۳) (۸) (ب)
- توسعه و ارتقاء اعتباربخشی آزمایشگاه‌ها برای پایش آلاینده‌ها و مخاطرات مواد غذایی (۱۳) (ب)
- توسعه نظام رتبه بندی کیفیت و سلامت محصولات کشاورزی و غذایی با استفاده از توان بخش خصوصی و شرکت‌های دانش بنیان (۱۳) (۱۲) (ب)
- حمایت از ارتقاء کمی و کیفی مکمل‌های تغذیه ای ساخت داخل (۱۳) (ب)
- تامین کامل آب آشامیدنی سالم و بهداشتی و ارتقای کیفیت آن مشتمل بر مدیریت ایمنی و ریسک سامانه‌های آب رسانی از حوضه آبریز تا نقطه مصرف (۱۳) (ب)
- اصلاح قوانین و مقررات به منظور تعیین مجازات‌های بازدارنده در خصوص تولید و عرضه محصولات غذایی غیرمجاز، قاچاق و تقلبی تهدیدکننده سلامت عمومی جامعه (۱۳) (ب)
- تقویت و توسعه برنامه پایش، نظارت و کنترل دائمی محصولات و مواد غذایی تراریخته، با رعایت استانداردهای ملی ایران و حصول اطمینان از سلامت، ایمنی و تهدیدزا نبودن آن‌ها و کاهش تدریجی واردات محصولات تراریخت [پاورقی ۶] (۱۳) (۹) (ج)
- سیاست گذاری ساماندهی تامین، تولید و مصرف محصولات تراریخت در چارچوب «سند ملی زیست فناوری» می‌باشد.
- تدوین و تصویب قانون جامع سلامت مواد غذایی (۱۳) (ج) اقدامات ملی مرتبط با رکن «تاب آوری (ثبات و پایداری) »
- مدیریت دانش بنیان، کارامد و یکپارچه منابع آب بر اساس آمایش سرزمین و حوضه‌های آبخیز، توزیع و تحویل حجمی آب به بخش کشاورزی و کشاورزان و ارتقاء بهره وری آب در حوضه آبخیز، انتقال و مزرعه (۱۴) (۴) (الف)
- استقرار الگوی کشت بر مبنای توان اکولوژیک حوضه‌های آبخیز و آب قابل برنامه‌ریزی (۱۴) (۱) (۱۵) (۱۷) (الف)
- توسعه عملیات آبخیزداری و آبخوان داری در چارچوب مدیریت جامع حوضه‌های آبخیز (۱۴) (الف)
- بهبود نظام سنجش، پایش و ارزیابی منابع و مصارف آب کشور (۱۴) (الف)
- تعادل بخشی به سفره‌های آب زیرزمینی و منابع آب سطحی و مسلوب المنفعه نمودن چاه‌های غیرمجاز به منظور کاهش برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی و جلوگیری از فرونشست زمین (۱۴) (۱۵) (الف)
- تکمیل و نوسازی شبکه‌های آبیاری و زهکشی به ویژه در اراضی تحت پوشش سدها (۱۴) (الف)
- توسعه الگوهای شورورزی در تولید محصولات کشاورزی و معرفی ارقام جدید مقاوم به شوری (۱۴) (۱) (۱۵) (الف)
- استحصال آب بیشتر از محل کاهش تبخیر، کنترل سیلاب‌ها، آب‌های سبز و نامتعارف و بازچرخانی آب (۱۴) (ب)
- احیاء و نوسازی قنات‌ها با تاکید بر توسعه و به کارگیری روش‌های نوین، نوآورانه و کم هزینه به منظور رقابت پذیر شدن این شیوه در مقایسه با سایر روش‌های ذخیره سازی آب (۱۴) (ب)
- انتقال صنایع آب بر به نزدیکی سواحل و پایانه‌های صادراتی (۱۴) (۱۹) (ب)
- جایگزینی تولید برق از منابع آبی و استفاده از سایر انرژی‌ها با به کارگیری فناوری‌های نوین و مشارکت بخش خصوصی (۱۴) (ب)
- سیاست گذاری تشویقی و پیش‌بینی پذیر به منظور ساماندهی صادرات و واردات آب مجازی با در نظرگرفتن اولویت‌ها و مدیریت ریسک (۱۴) (۹) (ج)
- بازنگری در احداث و بهره‌برداری از سدهای کشور اعم از ساخته شده، درحال ساخت، در حال مطالعه با هدف تقویت سفره‌های آب زیرزمینی و روان آب‌ها در چارچوب مدیریت جامع و یکپارچه حوضه‌های آبخیز (۱۴) (ج)
- تامین آب تالاب‌ها و سامانه‌های محیط زیستی (۱۴) (۱۷) (ج)
- جلوگیری از انواع آلودگی‌های شهری، صنعتی و... در منابع آبی داخلی و ساحلی (۱۴) (۱۷) (ج)
- جلوگیری از خرد شدن و تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی با تاکید بر خاک‌های کلاس یک، دو و سه (۱۵) (۴) (الف)
- توسعه کشاورزی حفاظتی به منظور افزایش و نگهداری مواد آلی خاک، جلوگیری از فرسایش و شور شدن خاک‌های زراعی (۱۵) (۷) (۱۷) (الف)
- ارتقاء شاخص‌های حاصلخیزی خاک و مواد آلی خاک (۱۵) (۲) (الف)
- تهیه نقشه‌های مدیریت پذیر (۲۵۰۰۰: ۱)، پایش خاک‌های کشور و کاهش شوری و آلودگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک (۱۵) (ب)
- افزایش ضریب نفوذ دانش و فناوری، تجهیز زیرساخت‌های هواشناسی و اطلاع رسانی هوشمند به بهره برداران بخش کشاورزی (۱۶) (۵) (۷) (الف)
- ایجاد سامانه جامع پیش‌بینی، پیش آگاهی و هشدار مخاطرات اقلیمی و حوادث غیرمترقبه در بخش کشاورزی و اطلاع رسانی به موقع در مناطق پرخطر و آسیب پذیر به منظور انجام اقدامات پیشگیرانه و جبران خسارات (۱۶) (ب)
- ارائه گزارش‌های دوره ای به منظور پیش‌بینی موارد آسیب پذیری بخش کشاورزی و غذا از تغییر اقلیم و اتخاذ راهکارهای فناورانه و نوآورانه سازگاری و مقابله با تغییر اقلیم و نوسانات آب و هوایی در بخش کشاورزی و غذا (۱۶) (۷) (ب)
- تقویت سیستم‌ها و امکانات تشخیصی قرنطینه ای و مرزبانی زیستی منطبق با اصول نوین پدافند غیرعامل (۱۶) (۱۷) (ب)
- تعیین میزان وابستگی تولید محصولات کشاورزی به اقلیم و برنامه‌ریزی به منظور کاهش اثرات و سازگاری با تغییر اقلیم با همکاری سایر کشورها، سازمان‌ها و مراکز علمی بین‌المللی (۱۶) (۱۷) (ج)
- حفاظت و مدیریت پایدار منابع طبیعی و افزایش توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) در قالب طرح‌های جنگل داری، مرتع داری و بیابان زدایی (۱۷) (الف)
- ارزش گذاری اقتصادی کارکردها و خدمات اکوسیستمی (منابع طبیعی) در حساب‌های ملی (۱۷) (الف)
- غنی سازی مراتع با تاکید بر ارتقاء دانش و فناوری و توسعه زیرساخت‌ها و تجهیزات مورد نیاز از قبیل فرآوری و پوشش دهی بذر، استفاده از پهپاد برای توزیع بذر و سایر نهاده‌ها در مراتع، فناوری‌های ارتقاء آبخوان داری، استفاده از تصاویر ماهواره و پردازش تصویر جهت مدیریت مراتع (۱۷) (۱) (۷) (۸) (ب)
- هوشمندسازی نظام سنجش، پایش و ارزیابی منابع طبیعی و ارزیابی اثربخشی طرح‌ها و فعالیتهای اجرایی در این حوزه با بهره گیری از فناوری‌هایی مانند ماهواره‌های سنجش از دور، وسایل هوایی و زمینی بدون سرنشین و حسگرهای تشخیص و اندازه گیری نوری (۱۷) (۷) (ب)
- تمهید مشارکت واقعی بهره برداران در حفاظت، احیاء و بهره‌برداری مسئولانه از منابع طبیعی و تدوین و اجرای قوانین و مقررات لازم (۱۷) (۴) (ب)
- مهار عوامل ناپایداری منابع طبیعی و بیابان زا و کنترل کانون‌های تولید گردوغبار و فرسایش خاک با همکاری سایر کشورها، سازمان‌ها و مراکز علمی بین‌المللی (۱۷) (۱۵) (ج)
- تبدیل حفاظت از منابع طبیعی به فرهنگ عمومی با استفاده از ظرفیت‌های آموزش و پرورش، آموزش عالی و رسانه ملی، رسانه‌های جمعی و سازمان‌های مردم نهاد (۱۷) (۵) (۱۲) (ج)
- ارتقای فرهنگ مدیریت دانش بنیان تولید و امانت مداری در بهره‌برداری از منابع پایه تولید شامل آب، خاک و تنوع زیستی در بهره برداران از طریق برگزاری انواع برنامه‌های آموزشی ترویجی انفرادی، گروهی و انبوهی (۱۷) (۱۲) (ج)
- ارزیابی اثرات برنامه‌های توسعه کشور بر محیط زیست و منابع طبیعی (۱۷) (ج)
- استعدادیابی و شناسایی اراضی مستعد برای توسعه زراعت چوب و تامین زیرساخت‌های موردنیاز (از جمله تامین منابع آبی) برای زراعت چوب در این اراضی (۱۷) (ج)
- مدیریت واحد توسعه روستایی و عشایری با توجه به نقش اساسی این مناطق در تامین امنیت غذایی (۱۸) (۴) (الف)
- طراحی الگوی مناسب توسعه روستایی و عشایری تولید محور متناسب با الگوی توسعه کشاورزی با تاکید بر حفظ روستاها و عشایر تولیدی و جلوگیری از یکجانشینی عشایر و تبدیل روستا به شهر (۱۸) (۱۹) (الف)
- کاهش فاصله برخورداری مناطق روستایی و عشایری با مناطق شهری و جلوگیری از رها کردن شغل کشاورزی و مهاجرت بی رویه از طریق به صرفه شدن ارائه خدمات عمومی در این مناطق (۱۸) (۱۹) (الف)
- طراحی الگوی مناسب برای توسعه گردشگری کشاورزی به ویژه از طریق حمایت از سکوهای (پلتفرم‌های) گردشگری و توانمندسازی روستائیان و عشایر، با تاکید بر امنیت زیستی و رعایت قوانین عرصه‌های کشاورزی (۱۸) (۱۱) (۱۲) (الف)
- ارائه فرصت‌های سرمایه‌گذاری سودآور به روستائیان، حمایت از سرمایه‌گذاری و اعطای تسهیلات مناسب برای افزایش فرصت‌های شغلی و تنوع بخشی به مشاغل روستایی و عشایری (۱۸) (۳) (ب)
- توسعه نظام ترویج روستایی در بخش کشاورزی با تاکید بر استفاده حداکثری از ظرفیت‌های محلی و ارائه خدمات ترویجی و مشاوره توسط بخش خصوصی (۱۸) (۵) (ب)
- توانمند سازی زنان به ویژه زنان روستایی، عشایر و حاشیه شهرها در زمینه غذا و تغذیه سالم (۱۸) (۱۲) (ب)
- شناسایی و احیاء دانش‌های بومی و میراث غنی کشاورزی ایران و تلفیق آن‌ها با دانش‌های نوین به منظور توسعه کشاورزی، روستایی و عشایری و توسعه زنجیره ارزش (۱۸) (۱۱) (ج)
- آینده پژوهی و رصد تغییرات جمعیتی و برآورد نیازهای تغذیه ای جامعه ی ایرانی مرتبط با این تغییرات (۱۹) (ب)
- ساماندهی تنش‌های جمعیتی و کنترل مهاجرت‌های بی رویه به شهرها و مناطق شمالی و حاصلخیز (۱۹) (۱۴) (۱۷) (ج)
- باز توزیع فضایی و جغرافیایی جمعیت به منظور حفظ و جذب جمعیت در سواحل خلیج فارس و دریای عمان متناسب با ظرفیت زیستی (۱۹) (ج) ماده ۷
- سازوکار اجرایی نمودن و نظارت بر اجرای سند ۷
- ۱ - شورای عالی انقلاب فرهنگی وظیفه سیاست گذاری کلان، هماهنگی کلان و نظارت کلان بر اجرای این سند را بر عهده دارد. ۷
- ۲ - ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور وظیفه رصد اجرای این سند را بر عهده داشته و بازنگری‌های لازم در سند و گزارش کلان مربوطه را در فواصل زمانی مشخص به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه خواهد نمود. ۷
- ۳ - تصمیم‌گیری و تدبیر ساختار و ساز و کار اجرایی به منظور برنامه‌ریزی، هماهنگی، انسجام بخشی، تقسیم کار نهادی، تدوین و اجرای نقشه راه و برنامه‌های عملیاتی، نظارت و پایش اقدامات و شاخص‌ها و تسهیل اجرای سند و همچنین به کارگیری همه ظرفیت‌های نهادی، مالی، انسانی، اجرایی و قانونی کشور به منظور اجرایی سازی این سند در جهت نیل به امنیت غذایی بر عهده رئیس جمهور است. ماده ۸
- این سند مشتمل بر یک مقدمه، ۸ ماده و یک تبصره در جلسه ۸۸۱ مورخ ۱۴۰۲ /۲/۱۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی و بر اساس مصوبه جلسات ۱۶۶ و ۱۶۷ مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۱۵ و ۱۴۰۱/۰۷/۱۲ شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور به تصویب رسیده است و از تاریخ ابلاغ؛ لازم الاجرا است. سید ابراهیم رئیسی رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی