شیوه‌نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست
هدف از مراقبت موقت، تأمین شرایط بهتر برای رشد و تربیت کودک و نوجوان در خانواده و بهبود فرایند بازپیوند یا واگذاری سرپرستی وی به خانواده جایگزین می‌باشد.
در راستای اصل عدم تبعیض نسبت به کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ۱- تمامی کودکان و نوجوانان باید خدمات برابر و بدون تبعیض ناروا از حیث جنس، رنگ، نژاد، زبان، مذهب، سلامت، ملیت، قومیت، وضعیت خانوادگی و نظایر آن دریافت کنند. ۲- کودکان و نوجوانان برای تشخیص نابرابری‌هایی که منجر به افزایش آسیب‌پذیری آنان و کاهش دسترسی به فرصت‌های برابر می‌شود و اتخاذ موضع مناسب در برابر آنها، باید آموزش ببینند. ۳- کودکان و نوجوانانی که به جهت شرایط ویژه، از خدمات و فرصت‌ها محروم شده‌اند، باید مورد حمایت ویژه قرار گیرند تا در موقعیت برابر با دیگر کودکان و نوجوانان قرار گیرند.
در راستای اصل مصالح عالیه کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ۱- آثار و پیامدهای تصمیمات و مداخلات تخصصی بر سرنوشت کودک و نوجوان و وضعیت وی در نظر گرفته شده و به گونه‌ای تصمیمگیری شود که دارای کمترین عواقب منفی بر وضعیت کودک و نوجوان باشد. ۲- تفاهم، تعامل و همکاری نزدیک با سایر متخصصان در بهزیستی و کارشناسان و مددکاران سایر دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مردمی و موسسات، جهت اتخاذ بهترین تصمیم برای کودک و نوجوان وجود داشته باشد. ۳- در انتخاب خدمات حمایتی، هماهنگی و همسویی و عدم تناقض آنها مورد توجه باشد. ۴- احترام به استقلال دیدگاه‌ها و خواسته‌های کودک و نوجوان و ایجاد توازن بین آنها و مصالح عالیه وی الزامی است. ۵ - اولویت بخشی به مصالح عالیه کودک و نوجوان، باید در حد مقدور با جلب نظر کودک و نوجوان و یا توجیه وی صورت پذیرد.
در راستای اصل توجه به رشد و تکامل کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ۱- سطح رشد و تکامل کودک و نوجوان از حیث جسمی، عقلی، شناختی، رفتاری، اخلاقی، عاطفی و اجتماعی برای دریافت و درک اطلاعات مربوط به مراقبت‌ها و فهم فواید و عواقب آن، انتخاب و تصمیمگیری آگاهانه و داوطلبانه در مورد نوع مراقبت و مداخله بررسی، احراز و به رسمیت شناخته شود. ۲ - هرگونه مراقبت و مداخله، ارائه اطلاعات و خدمات و کسب رضایت کودک و نوجوان با سطح رشد و تکامل وی مناسب سازی شود. ۳- زمینه رشد و تکامل کودک و نوجوان، خصوصاً کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه، فراهم و نیازهای آنان تأمین شود.
در راستای اصل مشارکت کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ۱- ارائه اطلاعات و خدمات به کودک و نوجوان، با رعایت ملاحظات فرهنگی و اجتماعی و مناسب‌سازی روش‌های ارتباطی و بهره‌گیری از ابزارهای مناسب صوتی، تصویری، بازی، اسباب بازی و امثال آنها انجام شود. ۲- مشارکت آگاهانه و داوطلبانه هر کودک و نوجوان با توجه به سطح رشد و تکامل و مهارت‌های کلامی و زمینه اجتماعی و فرهنگی‌اش جلب شود. ۳- در مواردی که امکان به‌کارگیری دیدگاه و نظرات کودک و نوجوان وجود ندارد، با ادبیات و روش مناسب به وی توضیح داده شود. ۴- کودک و نوجوان دارای توانایی برقراری ارتباط باید به یک نفر کارشناس مرتبط سازمان بهزیستی و یا مددکار اجتماعی موسسه دسترسی مناسب داشته باشد و بتواند نظرات، نیازها و مسائلش را با او در میان بگذارد.
در راستای اصل مشارکت خانواده در مراقبت از کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ۱- تمرکز اصلی بر توان‌افزایی خانواده برای نگهداری و مراقبت از کودک و نوجوانان در بستر خانواده باشد. ۲- احساس امنیت و اعتماد به خانواده را در کودک و نوجوان بازیابی و از قرار دادن کودک و خانواده در برابر هم خودداری شود. ۳ - والدین و سرپرستان را در والدگری مثبت، بهبود رابطه با کودک و نوجوان و تقویت مهارت‌های اساسی زندگی برای عملکرد سالم خانواده یاری کرد. ۴- مشارکت خانواده در مداخلات و فرآیند درمانی جهت التیام آسیب و رفع خطر ناشی از سوء رفتار و بی‌توجهی و سهل انگاری، ارتقای رشد و تکامل طفل و نوجوان و ملاحظات تخصصی مددکاری جلب شود. ۵ - ارتباط با خانواده همراه با ایجاد فضای امن و همدلانه، بدون پیش داوری، توام با پذیرش صادقانه و احترام به آنان، ایجاد انگیزش در خانواده، درک مشکلات و شرایطی که بر والدگری آنان تأثیر گذاشته و شرح دقیق هدف و فرایند مداخله باشد.
در راستای اصل محرمانگی و حفظ حریم خصوصی کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ۱- با کودک و نوجوان تا حد امکان به تنهایی و جدا از اعضای خانواده و در فضایی دوستدار کودک مصاحبه شود. ۲- به هنگام مشاوره یا معاینه کودک و نوجوان فقط افراد ضروری در اتاق حضور داشته باشند. ۳- جمعآوری اطلاعات صرفاً در راستای، مصالح عالیه کودک و نوجوان و تأمین حقوق وی باشد و حسب ضرورت این اهداف برای کودک و نوجوان توضیح داده شود. ۴ - در تعاملات حضوری و غیرحضوری از دادن هرگونه اطلاعات به اشخاص غیر مرتبط خودداری شود. دیگر کودکان و نوجوانان و همچنین کارکنان غیرمرتبط با کودک و نوجوان نیز نباید در جریان اطلاعات کودک و نوجوان قرار گیرند. ۵ - تحقیقات و بازدید از منزل به صورت غیرمحسوس و بدون جلب توجه باشد، مگر در مواردی که رعایت مصالح کودک و نوجوان و حمایت از وی در برابر وضعیت‌های مخاطره‌آمیز ایجاب کند. ۶ - اطلاعات جمعآوری شده در مورد کودک و نوجوان باید با راهکارهای «امنیت داده» مانند استفاده از رمز عبور، نگهداری شود. ۷- در مواردی که به موجب قانون اطلاعات به اشخاص ذیصلاح ارائه میگردد، باید دقت شود که اطلاعات به چه اشخاص و مراجعی واگذار می‌شود و میزان ارائه اطلاعات برحسب ضرورت و نیاز باشد. ۸ - گفتگو در مورد کودک و نوجوان یا ارائه اطلاعات وی نباید در اماکن عمومی و یا هر مکانی صورت پذیرد که موجب افشای اطلاعات کودک و نوجوان و نقض اصل رازداری شود.