ماده ۶۷۵ قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲)

«عقل» را قوه ادراک دانسته‌اند که موجب درک علوم نظری و بدیهی می‌شود، عقل در اصطلاح فقهی آن چیزی است که به وسیله آن استدلال و تفکر و تمییز امور و نیز حسن و قبح انجام می‌شود.

فقها، عقل را منفعتی واحد در نظر گرفته‌اند که زوال آن موجب دیه کامل خواهد بود، در این خصوص به یکی از قضاوت‌های حضرت علی (ع) استناد شده است. فقهای عامه، زوال عقل را موجب دیه کامل می‌دانند، مستند آنها علاوه بر روایتی از پیامبر (ص)، اعتقاد به با ارزش ترین منفعت بودنِ عقل است. عده ای از فقها، جنایت بر عقل را سه حالت می‌دانند:

۱- زوال کلی عقل که موجب دیه کامل است.

۲- زوال عقل و بازگشت آن در اثنای سال که برخی از فقها در این خصوص، قائل به استرداد دیه‌اند.

۳- زوال عقل و استرداد آن بعد از یک سال، در این خصوص برخی از فقها معتقد به عدم امکان استرداد دیه می‌باشند.

برخی از فقها در خصوص زوال عقل، قائل به اخذ ارش می‌باشند، باور این گروه آن است که به دلیل غیرقابل تجزیه بودن عقل، نمی‌توان نسبت عقل از دست رفته و عقل باقی مانده را محاسبه نمود، لذا در تعیین مقدار زایل شده، باید مطابق نظر حاکم عمل کرد. گروهی از فقها نیز هر یک از اعضای مغز را دارای ارش می‌دانند.

در خصوص مفهوم زوال عقل، عده ای از فقها آن را جنون و دیوانگی دانسته‌اند، گروهی نیز آن را حالتی می‌دانند که عرفاً به شخص دیوانه گفته شود، گروهی از فقها نیز مقصود از زوال عقل را از بین رفتن تمام فعالیت‌های عقلی نمی‌دانند.